Skip to main content

Full text of "Veterum scriptorum et monumentorum moralium, historicorum, dogmaticorum, ad res ecclesiasticas, monasticas, et politicas illustrandas, collectio nova. Tomus primus [...]. Prodeunt nunc primum in lucem. Opera et studio Domni Edmundi Martene presbyteri et monachi Benedictini è Congregatione S. Mauri."

See other formats 


This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 

Google' books 

http://books.google.com 














Dightized by )ogle 


VETERUM 

SCRIPTORUM 

NOVA COLLECTIO 

TOMI PRIMI. PARS PRIMA- 



Digitized by 


Google 



Digitized by ^jOoq le 



328984 


- .jVETERUM SCRIPTORUM ET MONUMENTORUM 
Moralium , Hiftoricorum , Dogmaticorum , 

Ad res ecdefiaflicas , monafticas , ft) politicas iUuftrandas x 


COLLECTIO NOVA. 


Tomus primus in quo continentur : 


Sancti Omenti i Commonitorium. 
Acta varia in cauia Dolenfis epifco- 
paras. 

Concilia varia. 

Statuta antiqua Synodalia eccle&e 
Conftantienfis. 

Statuta antiqua inlignis monafterii 
S. Audoeni Rotomagenfis. 
Antiqua consuetudini? cano- 
nicorum Regularium S. Jacobi de 
Monteforti. 

*s est lanea epifto!arum& diplo- 
matum.") 


Hi stoma Archiepifcoporum Roto, 
magenfium. 

Historia everfionis monafterii 
S. Florendi a Normannis & Brito- 
nibus. 

Vita Sancti Adi utor is (cripta 
ab Hugone Arcbiepifcopo Rotoma- 
genfi au&ore cozvo. 

Belli Italici (ub Gregorio papa 
XI. Hiftoria metro gallico conicripta 
h Guillelmo de la Pcrerte qui praeieas 
aderat. 


Prodeunt nunc primum in lucem. ' 

Opera fg) ftudio Domni Edmun di Martbne 
Prefyteri & Monachi Bene di Elini e Congregatione S. Mauri, 



ROTOMAGI, 

Sonacibus A ntomii Maurry , Regis Typogfapbi, 

vi4 S. Laudi» 

f M. D C C ” 

CVM PRIVILEGIO REGIS. 


Digitized by CjOoq le 



Digitized by ^mOoq le 




PRiEFATlO- 

H N t b r pluriina ftudiorum. genera', 
quibus in communem reipublicae Chri- 
ftianae utilitatem incumbunt viri litte-* 
rati : illud fane non inferiorem locum 
tenere debet , quo nonnulli varias per- 
luerant bibliothecas , deiitefcentes in eis veteres co- 
dices manufcriptos cum blattis & tineis decertantes 1 
diligenter exquirunt , inventofque fedulo percurrunt^ 
ut ea au&orum prifeorum (cripta , quae excidifle cre- 
debantur , aliaque antiquitatis monumenta , e tene-* 
nebris tandem eruta , publicam in lucem emittant^ 
Quis enim dignis exprimat verbis quantum inde rei 
litterariae fplendoris', quantum univerfae ecelefia: com- 
modi accedere poffir ? cum viros fiia aetate infignes, 
non minus pietate quam do&rina confpicuos , fcd 
heu i temporum injuria quali oblivione fepultos de 
repente videas e pulvere excitatos, nova hominibu? 
vitae re&ae inftituendae dare praecepta, mores corri- , 
gere , aut in melius informare , verum a falfo fecer- 
nendo aniles recentiorum quorumdam fabulas expel- 
lere , antiquam ecclefiae difciplinam ob oculos po- 
nere , denique chriftianae fidei fancita ftabilirc atque 

a i j 


Digitized by v^oogle 




P R JE F A T I 0. 
omnia ipfius dogmata adverfus haereticos propugnare. 
An vero hujufmodi (ludio haec omnia cum rru&u 
praeftari quifquam dubitet ? 

Quapropter non immerito Summus Pontifex Ale- 
xander papa VII. teflante & foribente ad Acherium 
noftruro , quod propriis auribus exceperat , Cardinali 
Bona , afleruit eos utiliorem praftare operam reipublica 
litteraria , qui eruendis e fitu bibliothecarum veterum 
lucubrationibus incumbunt , quam qui novos cudunt li- 
bros : Libri enim novi ,/iquid boni continent , ab antiquis 
mutuari filent. Hoc (ludiorum genus cum plurimi 
hoc feculo (e&ati fuerint , tum maxime noftri , ex quo- 
rum labore prodiere Spicilegium veterum feripto- 
rum , Analecta latina & graeca , Mufeum Italicum, 
aureus liber de Re Diplomatica , cum variis acceflio- 
nibus quibus noviffims fandorum Patrum Auguftini, 
, Ambrofii , Hilarii , Anlelmi , Bernardi , Athanafii 
editiones mirum in modum au&ae & ornatae fuerunt.* 
adeo ut non tamfpicas aut reliquias aliquas,quam meC 
fem amplillimam , viris litteratis eo jucundiorem, quo 
magis feracem aut niinus (peratam collegifle videantur. 
. Tam laudando fratrum meorum provocatus exem- 
plo , novam veterum feriptorum & monumentorum 
Colle&ionem adornare aggredior , quam fi Spicile- 
gium alterum , aut Spicilegii Acheriani (uppl emen- 
tum vocare quis voluerit , non repugnabo , cum idem 
utriufque operis fit propofitum , idem ordo , metho- 
dus eadem : tametfi amicorum meorum ufus confi- 
iio , ipfam alio titulo infignire fatius efle exiftimave- 
rim ; ut , relidla metaphora , fimplici nomine dicere- 
tur : Coileftio nova veterum feriptorum ££ monumento - 


Digitized by 


Google 



PRjEFATIO. 

tum , moralium , dogmaticorum , @r hiSloricorum , ad 
res eccleflafticas , monaflicas 0 politicas illuflrandas . 

Ad huncce laborem fufcipiendum hortatus mtf 
fuerat olim nofter Acherius , immo cum ipfe paucis 
antequam e vivis excederet , fimile opus alio lub ti- 
tulo , praelo committere cogitaret *, adjutricem a me 
manum , omnium licet ineptiflimo , poftulare non 
dedignatus eft. Sed brevi poft morte correptus , nec 
conceptum opus explere potuit *, nec ipfe ego aliis tunc 
fludiis applicatus optimi lenis confiliis parere valui , 
donec mini antiquos ecclefiae ritus illuftrare meditanti 
necetfe fuerit quamplures nominatiffimas adire biblio- 
thecas , ac manuferiptorum codicum copiofam mul- 
titudinem perluftrare , quos cum non oicitanter aut 
perfundtorie tererem , quaecumque publica luce noti 
indigna rpeas in manus incidere contigit , notare, 
defer ibere , ac in unum colligere non neglexi : adeo 
ut ex veteribus {criptis ac monumentis , quae viros 
eruditos ha&enus latuerant) aliquot jam volumina 
publici juris facere valeam , fi primum huncce to- 
mum reipublicae litterarie haud ingratum fore intel- 
lexero. 

- Jam vero ut rationem eorum quae in illo continen- 
tur reddam. Ipfo in limine occurrit Commonito- 
rium S. Orienti i inter antiquos Poetas chriftianos 
celeberrimi , cujus Fortunatus qui fub finem fieculi 
•vi. .florebat meminit in libro i. deVita S. Martini 
brevi hoc verficulo 

• Paucaque perstrinxit florente Orientius ore 

& Sigebertus in Catalogo cap. 34, Orientius Commonu 
torium firipflt metro heroico 3 ut mulceat legentem fitavi 


1 . 

S an 61 i Orien- 
di Commoni- 
torium. 


Digitized by )ogle 



/ 


PRJSFATIO'. 

breviloquio . Carmen iflud defideraverant hadtentfe 
viri eruditi , maxime vero illuftriflimus Annalium ec- 
• clefiafticarum concinnator Cardinalis Baronius ad an* 
num 484 .Dolens nobilis ingenii omnia periijfe monu 
menta , immo £5* nomen ipjiim pene oblivione fipultum 1 
quod vix tandem eruderatum obteElaque rubigine. pur * 
gatum reddere liceat . Ejus votis aliqua ex parte Fecit 
latis Martinus Delrius Societatis Jefii presbyter eru, 
ditiflimus , qui reperto in ms. codice Aquicindfenfis* 
monafterii Commonitorii libro primo , tamquam in- 
vento thefauro pretioio exultavit , eumque quam ci- 
tius, cum omnibus etiam , quibus fcatebat, mendis Ss 
lacunis anno 1600. typis mandari curavit ; ratus ni- 
hilominus in illo fiio codice integrum Orientii opus 
non contineri , fed plura deejfe , minimum de ceteris 
peccatu , gula , acidia , Juperbia , fors g) plura , > Nec 
lanc iua eum fefellit opinio ,. nam revera deerat integet 
liber fecundus , quem cum aliis ejufHem audtoris verfl- 
bus de Nativitate Domini, de Trinitate , de Nominibus 
Domini, & orationibus, ex per vetufto codice infignis 
ecclcfix S. Martini Turonenfis ab annis circiter 800; 
exarato beneficio CI. viri Gatiani de Galic%on praecen- 
toris defcriptumr obteftaque rubigine purgatum nunc 
tandem proferimus emendatis etiam libri primi er* 
ratis & lacunis repletis. 

Quis autem fuerit Oribntius ille non ita facile 
eft explicatu. Si quam fidem merentur A dia S. Orien- 
tii , quae in Bibliotheca: novae tomo 1. vulgavit Phi- 
lippus Labbe , eaque cum his verfibus conferantur 5 
non levia inde eruere licebit rationum momenta, 
quibus eidem adjudicandos efle (altera conjicere lice» 


Digitized by v^oogle 


P R & P A T 1 0. 

Sit. Ipfe enim ecclefiaflicis dogmatibus eruditus 3 in- 
quiunt ejus A&a , commijfum Jibi populum J aero fir- 
mone correxit 3 paganorumque perverfitatem defiru- 
xit j (§p ita plane deplue tanta doPtrina eos erudi - 
wit , ut fireta idolorum *uilitate , au Plorem fisum co- 
rognojeerent , (gfi legem ejus baptifinatis gratia accipien- 
dam concederent. Quae verba quam bene concinant iis 
qua? feribit Orientius in Oratione xxiv. 

Et nos k fice ethnicorum emer fimus } 

Eamque tamdem rupimus caliginem , 

_ Dum fiiritales exaudimus angelos. 

<Qui vero in Commonitorii libro n. verius leguntur, 
hi ftrages & incendia Alanorum , Vandalorum , Go- 
jhorumque mirum in modum reprasfentarc videntur. 

Per vicos , villas , per rura (Sfi compita , rg) omnes % 

Per pagos , totis inde vel inde viis , 

Mors 3 dolor , excidium , ftrages , incendia , luUus , 
f Uno fumavit Gallia tota rogo. 

(Porro cum adver/iis Gothos mifli fuerint ab im- 
peratore Aerius & Littorius duces ftrenu illimi , qui- 
bus S. Orientius Auxitanus epifeopus occurrilTe in 
praefatis A6lis dicitur , nemo non videt Commoni- 
torii noftri verius ad illius tempora relpicere potuiile , 
hoc eftad annum circiter cdl. Adde quod audor in 
ultimo hocce verficuloie Gallum , autlaltem in Gallia 
agentem ie latis clare demonftrat. At vero Baronius 
«exiftimat Orientium noftrum eumdem efle cum Ore- 
fioTarraconcnii , ad quem Sidonius anno cdlxxxiv. 
cpiftolam xii. lib. 9. fcripfit , interpellatas ab eo ut 
carmen aliquod de fertili depromtum ingenio mitte- — 
rer. Et certe illud ejus conjeftuKe favet , quod Ore r 


Digitized by ^jOoq le 


P R OVATIO. 

fium virum do&um & facultatibus poeticis excultum 
fuifTe conflat ex hac Sidonii epiftola. Huic fententiae 
fubfcribit Delrius. An vero idem fit cumOruntio II- 
liberitano epifcopo , qui anno dxvi. concilio Tarra- 
conenfi & fequenti anno Gerundenfi interfuit non 
mihi fatis conflat. 

! Quae fequuntur Acta varia in causa,Dolensis 
in A c?uf a v Do- episcopatus, ipfiffima funt Acfta celeberrimae quon- 
lenfis epileo* dam controverfiae , quae de primatu feu jure* metro - 
patus ’ politano Turonenfem inter & Dolenfem ecclefiam 
per trecentos & amplius annos ventilata efl : ut vix 
fit ullum hoc in genere negotium , quod Sedem Apo- 
flolicam diutius occupatam aliquando detinuerit. 
Contentionis originem ad annum dcccxlvi. re- 
ferendam efle luadet concilii Sueflionenfis anno 
dccclxvi. celebrati epiftola ad Nicolaum I. papam, 
qua congregati Patres queruntur diocefim Turonicam 
aufteritate Britonum diutina <i fita metropoli di<vuljam y 
penitujque difiijfam. Et quod jam vice fimus , £2» eo 
Jkcet paululum adfit annus , quo tyrannica feritate te- 
fumta , nec comprovincialia cum Turonico metropolitano 
celebrent concilia s nec in epifioporum conficratione ad 
eumdem quicquam refliciant , illi quoque fidi nullo pa- 
ttofififtant. Nimirum folent plerumque res eccle- 
fiaflicx rerum civilium fortem & conditionem expe- 
riri , ac mutationes in regnis imperiifve mutationem-, 
in difciplina ecclefiaflica non raro generare. Vix 
Nominoius Britonum dux , excuflb Francorum jugo, : 
regium fibi nomen ac titulum ufiirpaverat , cum per- 
turbatis omnibus , gens barbara , & folo fere nomine 
chrifliana, proprio rege gaudens, proprium quoque 

voluit 


Digitized by v^oogle 


P K jE P A T I 0 : 
voluit habere metropolitam. Sunt & quidem dodifl 
fimi viri non pauci , qui Principem eo tempore tres 
fides epifcopales , Dolenfem , Briocenfem , & Treco- 
renfem propria audoritate N erexiflc afferant , quibus 
aliifque Britanniae epifeopis Dolenfem archiepifco- 
pum praefecerit. Verum huic fententiae repugnare 
videtur , quod Nicolaus papa primus tam ad Salomo- 
nem Britanniae ducem quam ad Feftinianum Dolen- 
fem epifeopum feribens , de Dolenfi ecclefia tamquam 
longe antea inftituta & fundata loquatur : Deinde 
quod Patres concilii Sueffionenfis anni dccclxvi. 
in epiftola ad Nicolaum papam teftantur Saloconem 
Dolenfem epifeopum adhuc fiipereffe , in cujus eje- 
di loco a Nominoio Feftinianus intrufus fuerat. Ec 
certe mirum videri poffet , quod Landramnus Turo- 
norum archiepifcopus aliique ex Gallia praefules anno 
DCCCXLix. congregati Nominoium de flagitiis ab 
eo perpetratis, quae fingillatim recenfent, redarguen- 
tes , altum de credis ab eo privata audoritate epif. 
copalibus fedibus , & metropolitano Armoricis contra- 
canonum fancita dato, filentium teneant. Non ergo 
Nominoius^ nifi forte favore fuo , Dolenfem epifeo- 
patum in metropolim erexit : fed epifeopi ipfi , quos 
in locum ejedorum ille fubrogaverat , cum confecra- 
tionis munus a Turonenfi archiepifcopo propter in- 
trufionem fpetare non poflent , fibi ipfi , ut verofimi- 
lius videtur , Dolenfem a quo ordinarentur epifeopi, 
metropolitam inftituerunt : quorum confiliis Nomi- 
noius aliique Britanniae principes faverunt & eos 
adjuverunt : qui ad id audendum fabulofis quibufl 

dam induci potuerunt fandorum legendis , quibus 

w 

e 


Digitized by v^.o( e 


p r je f a r i o . 

S. Samfon primus Dolenfis eccl eCix prseful ex Ebora- 
cenfi archiepifcopatu in Armoricam pulius in exilium, 
pallium quod eum Eboraci recepifle fingunt , in 
polenfi cathedra conftitutus cum archiepilcopali di-, 
gnitate retinuit : Tametfi nonnifi longo pott S. Sam- 
ionem intervallo ledes Eboracenfis ere&a fuerit, cer* 
tumque ac indubitatum fit , eumdem cum in Armo* 
ricam transfretavit , nulla pontificali dignitate deco- 
ratum fuifle , nec ulla poftmodum , nifiepifcopali. 

Illatam fii£ fedi injuriam archiepifcopus Turonen* 
fis patienter ferre non potuit , non debuit ; querelas 
ad Sedem Apoftolicam depofuic , quibus pul&tus Leo 
papa IV. qui Romanam tum ecclefiam regebat, Bri- 
tones increpuit , atque ut ad Turonenfis metropolis 
obedientiam & obfequium redirent imperavit. Idem 
prcftitit qui Leoni in Petri Cathedra iubrogatus eft 
Benedi&us IU, verum haec fruftra. Nam extinblis No- 
rninoio & Erifpoio ejus filio , Salomon iftius natus , 
nec minus ferocitatis & audaciae quam principatus 
heres , lpretis epilcoporum in concilio Tullenfi apud 
Saponarias congregatorum precibus , fcriptifque ad 
Nicolaum pontificem litteris , Fefriniano Dolenfi in- 
trufo pallium petere aufus fuit. At Nicolaus qui in- 
juftis , principum & maxime tyrannorum votis favere 
pefciebat , increpito Salomone de exturbatis a pro- 
priis fedibus epifcopis, refpondit non videri fibi quo 
jure hoc privilegium , pallii fcilicet ufum , fibi arro- 
gare tentaret Dolenfis epifropus , cum ecelefbe Tu* 
ronenfi tamquam metropoli & matri iubjedlus ha* 
Itenus fuiflet. Eadem fuit mens Johannis VIII. & 
Johannis XIII. ac tandem Leo papa IX. in concilio 


Digitized by L^OOQle 


PRIVATIO. 


RcmefiC fententiam adverfus Dolenfem pronuntia- 
vit. Verum irrito omnino conatu. 

Gregorius VII. jufti licet & veritatis amans , ut 
principes Britannos , qui cpifcoporum inveftituris & 
limoniae renuntiaverant, in officio contineret, Eveno 
ex abbate S. Melanii a fe ordinato epilcopo pallii ufiurv 
conceffit, falvo tamen archiepifcopi Turonenfis jure ; 
qua de re graviter conqueftus eft Rodulphus qui fe- 
dem Turonicam tunc occupabat *, fed de iftius jure 
poftca certior fatius , Summus Pontifex Dolenfem 
ecclefiam Turonenfi fub jacere declaravit. Idem fecit 
qui Gregorio poft Vi&orem III. fucceflit Urbanus II. 
lata adverfus Dolenfem lententia in Urbe primum, 
deinde in concilio Claromontano , ex cujus cand. 
ne 7. Turonenfi metropoli Britannia citerioris reftitutiv 
fafta eft. 

Neque tamen tot Summorum Pontificum , tot con- 
ciliorum jacula Britonum proterviam confodere va- 
luerunt/, Neque enim a Turonenfis archiepifcopi obe- 
dientia fele fubducere, aut proprium fibi metropoli- 
fam agnofcere deftiterunt. Eo nomine cum duobus- 
fuffraganeis Baldricus interfuit concilio Remenfi liib- 
Callixro papa , nec multo poft ad concilium Romam 
vocatus, eodem nomine ab Honorio II. & Innocentia 
donatus eft : fed eo honore numquam pacifice potitu» 
eft. Nam mortuo Baldrico , Hildebertus Turonenfi» 
ecclefia? archiepifcopatum adeptus conc ertationem^ 
denuo aggreflus eft , fcribens ad iflfiocentium iit 
haec verba. ; Baldricus Dolenfis ecclefia deceffit reum in- 
debite pallium habuijfe occidentalis ecclefia nequaquam 
ignorat . Docet hoc etiam pontificalium catalogus ecclefia • 



P R . M F A T T 0. , 
tum , nullam omnino faciens de Dolenfi ecclefia mentio - ’ 
«m. 'LW* diligentius intuenti manifeftum eft totam 
Britanniam intra limites Turonenfis ecdefia contineri. Non 
ego tamen fuper hac re quafi difiutiendam Jufiito quere- * 
Um ! ; quam dudum in Romana decifam ecclefia religio/a 
noverunt fg) te flantur perfina. Teftatur idipfum vene- 
rabilis papa Vrbani privilegium Turonico metropolitano 
collatum , in quo qui legit , totam intelligit Britan- 
niam ei tamquam Jua metropoli fubj effiam , palliumque 
non Dolenfi ecclefia prarogatum 3 fid perfona. Quapro- 
pter ego cum tota Turonenfi ecclefia vos exoro 3 quate-: 
nus ad debitum prafata metropolis r effici at is 3 eique 
fuam reformare dignemini dignitatem : in quo bene nos 
cofnojcemus exauditos , fi ei qui in prafata fide eft epif- 
copus eligendus ufiim pallii vel omnino negetis 3 vel no- 
bis (gfi illi diem ad agendum ftatuatis. Extac harc Hil- 
deberti epiftola in Spicilegii^ tomo xm. fub finem. 
Cujus petitioni ut faceret iati$ Innocentius , diem ad 
comparendum & refpondendum Turonenfis ecclefix 
querelis Dolenfi epifoopo a dignavit. Sed lite indeci- 
la , Hildebertus primum , deinde Innocentius ex hoc 
fieculo migravere. Eamdem fortem tota controverfia 
obtinuit lub Caeleftino Innocentii fucceflbre , qui eam 
tlirimere cogitabat : id quod Lucius II. tandem per- 
fecit anno mcxliv. lata adverfos Dolenfos fententia, 
& inveftito Hugone Turonenfi archiepifcopo de Do- 
lenfi, Briocenfi&Trecorenfi epifoojpatibus per bacu- 
lum ligneunflp^u ha&enus in ecclefia Turonenfi con- 
forvatur. Cujus fententiam poftea confirmarunt Eu- 
genius III. & Atiaftafius IV. Lucii focceflores. 

. Poft tot Summorum Pontificum pronunciata ora- 


Digitized by 


Google 



P K & ;F A T X 0. 

cUla , quis crederet tandem Dolenfes refpirare poi 
tuifle ? Sed quid non poteft ambinofactominamii’- 
cupido > Qui Sedis Apollplipas latas rfen tendas irrita-; 
re non potuerunt , eas iterum novis adin ventis liti- 
gandi artibus ac iubterfugiisialtem eludere non dubi- 
tarunt. Tot fatigati concertationibus Summi Pontifi* 
ces , partes ad amicam & pacificam inter le compo- 
fitionem hortati funt. iftud negotium Bernardo Cla- 
ratvallenfium abbati , qui propter vitat fan&imoniam 
in dirimendis ecclefiafticis controverfiis in Gallia pe-; 
ne unus arbiter ab omnibus eligebatur , commifit Eu- 
genius III. Bernardi confiliis Turonenfes parere no- 
luifle conquefti funt Dolenfes , in culpam confimilem 
& ipfi non multo poft dilapfi. Nam fadtam ex con- 
fenlu partium compoficionem ab abbate de foritanis 
ratam habere recularunt. Iterum ergo iterumqUe fub 
fequentibus pontificibus litigatum eft. Ad favendum 
Dolenfi non nihil propenfi fuifTe videntur Adrianus 
IV. Alexander III. & Lucius III. Plurimum poterat 
apud illum pontificem Rollandus ele&us Dolerifis, 
Romanat Ecclefiae fubdiaconus , qui ab eo in An- 
gliam nudus fuerat , ad faciendam pacem inter re- 
gem Scotia? & Johannem epifcppum S. Andreae. Nec 
line fundamento , timendum erat ne Dolenfis favor 
ad partes fiias plus atquo Lucium inclinaret. Hoc cum 
advertiffet Philippus Auguftus Francia? rex graves 6c 
fua acrimonia pungentes ad papam dedit epiflolas , 
quibus conqueritur quod clerici Dolenfes , non fint 
dolo dolorem fibi inferre conarentur , caridimum fibi 
Turonenfem archiepifcopum Juggeflione quorumdam 
& favore in caufam apud ipfum vocantes * eoprefcr- 


Digitized by 


Google 


% 


p r m r a r / o. 

tim tempore , quo ipfius induftria , pradentia , confi- 
lio & auxilio pro regni negotiis opus habebat. Quam 
segrc Summi Pontificis in Dolenfem ecclefiam pro- 
penfionem tulerit Philippus non folum fcrtptis ejus 
nomine ad Lucium a Stephano Tornaccnfi epiftolis; 
irj. \i 6 . & 117. difcimus, (ed etiam ex epiftola Re- 
meniis archiepiicopi apud eumdem 11& ad magiftrum' 
Meliorem Cardinalem : Occupone } inquit , Turonenps 

Dolenfis difiordia tantus in animum Domini regii 
ft) principum ejus amaritudinis rancor dependit > ut co- 
ram archiepifiopis (efi epipopis (§fr baronibus regni ab 
Ecdefia Romana p conqueratur exheredari , & dignita- 
tem ecdefia Turonenps , qua psa e fi , aliter quam tem- 
poribus Patrum piorum fuerit , imminui (efr turpiter 
mutilari. Ingratam fibi & patribus fuis clamat Eccle- 
fiam Romanam , (§F oblitam beneficiorum , qua perfecu - 
ttonis & pacis temporibus k Francorum regibus ha denus 
percepit. Pro matre perhibet p recepijfe novercam. De- 
functo autem Lucio , Iis injudicata permanfit ulque 
?d Innocentii III. pontificatum , cujus vigore & judi- 
cio finem tandem accepit. 

Quanam vero ratione id FaCtitatum fit delcribit 
Rogerus Hovendenfis hoc modo : Exifientibus autem 
in prafintia Summi Pontificis (§F fratrum piorum car- 
dinalium, Dol&nenfieledo pr a didis prafati archiepifi 

topi nuntiis , & ex diverfis multa hinc & inde piper juris 
fiii defenfione proponentibus , fiipraditius Dominus In- 
nocentius coepit eos y ficut erat benignijfimus pater , cum 
fratribus fisis ad pacem inducere s & ut fiatium delibe- 
randi haberent , utrique parti audientiam per intervalla 
differre^ Et licet ad hoc indu di ejpjtt Turonenps nuntii , ut 


Digitized by L^oogle 


P R JE V A T 1 O; 

Dolonenfi ecclefia arcbiepifiopalem fidem concederent cum 
duobus fitffraganeis tantum : ita ut Domino Turonenfi . 
tamquam primati fubejfet 3 ft) de manu ejus vel ecclefia . 
T uronenfis pallium cL Domino papa eidem ecclefia Turo- 
nenfi wijfum idem Dolenfis reciperet conjectationem * 

<jjuia tamen duo epifiopatus contigui a Turonenfis 
nuntiis non concedebantur eidem Dolonenfi elefto 3 pacem ; 
hanc nullatenus acceptavit : qua utique refutatio in ejus 
redundavit incommodum , ut in fiquentibus audietur». 
Videns itaque Dominus Papa quod per concordiam non 
pojfet pradifta quaflio terminari , citationes ft) allega- 
tiones bine inde in pleno confijlorio licentius & plenius 
intellexit , quibus auditis splenius intellegis , ad defi- 
nitivam tandem fintentiam voluit cum fratribus prope- 
rare * Sed iterum viam pacis quarens , ‘eos ad concor- 
diam invitavit . Verum cum ad ultimum nihil pojfet hac 
parte proficere , pro tribunali fidens Dominus Innocen- 
tius 3 fratribus ei ajfiftentibus 3 fintentiam contra Do-, 
lonenfim ecclefiam pro Turonenfi ecclefia fecundo papatus 
fui anno publice pronundavit. Porro Summus Ponti- 
fex fententiam pronuntiaturus ita exorfas legirur apud 
Matthaeum Paris ad annum 1199. Dole at Dolenfis ,gau+ 
deat Turonenfis. Addit Rogerus quod cum Dolonenfis 
e le filus contra fi fintentiam datam audivijfet, turbatus, 
nec immerito 9 ac trifilis plurimum ,ad prafentiam Do- 
mini papa accejfit 3 fd J e volens demittere , ipfi Domino 
papa Dolonenfim ecclefiam refignavit. Cui Dominus papa, 
cum hoc vidifiet , abjque mora rejpondit : Tu fiponjus 
es , & te fiponjd tua exigit. JUud facere abjque no fira 
licentia quod nolumus tu non potes. Tibi in virtute 
fanftte obedientia pradpimus , ut pofi vocationem fa^ 


Digitized by v^oogie 


t 


P R JE F A T 16 . 

ttam ab arcbiepijcopo Turonenfi , infra quadraginta dies 
ad ipfum , omni excufatione poflhabita , tamquam ad 
mettopolitamm tuum , recepturus ab ipfo munus conje- 
ctationis accedas. 

Haec fuinma totius celeberrimae controverfiae , cujus 
hic A&aex archivis ecclefiae Turonenfisa me edita ; 
debes primum humanitati eruditi viri Renati Ouwrard- 
ejufdem ecclefiae canonici, qui ea mihi ultro non fo- 
lum obtulit , fed ut publici juris mea opera fierent non 
femel hortatus eft : deinde Cl. viro Domino Thomas, 
qui eorum cuftodiam committam habebat , & pro 
(blita in omnes, fed in nos praefertim benevolentia, 
ea mecum communicavit. Quamvis autem ex his' 
nonnulla jam fint in generalium conciliorum editio- 
ne vulgata * ea nihilominus recudere au&ores mihi 
fuerunt viri do&iflimi , a quorum nutu & confilio 
omnes Rudiorum meorum rationes facile pendent : 
tum ut tota celeberrimae litis feries habeatur , tum 
ut quibus defiint Labbeana concilia, nihil hac in ma- 
teria habeant quod a nobis defiderent. Adde quod, 
nonnulla ope membranae ms. correximus Joca , quae 
medica manu indigebant. Quae vero latam ab In- 
nocentio fententiam fequuntur A&a , ea veluti tot 
monumenta juri ecclefiae Turonenfis tuendo & con-> 
firmando idonea confiderari debent. Jam vero quid ; 
tandem utilitatis ex eis percipi pottit * longe melius 
ex leCtione quam ex oratione mea deprehendent viri 
litterati. Illud in primis obfervandum quandiu in 
ecclefia Turonenfi viguerit & perfeVeraverit antiqui 
totius ecclefije difciplina , ut epifcopi non nifi a me-* 

- tropolitano praefentibus omnibus comprovincialibus 

' epifeopis 


Digitized by v^oogie 


P K iE\V ~A 7 T JT ol 

epifcopis ordinarentur. Quanta vero fuffraganeorum 
4 metropolitano non fblum , ied etiam ab ipfiusec- 
clefia eflet dependentia ex his a&ig facile dilces , 
cum vacante fede archiepifcopaU , fuffragancae.eccle- 
fiae paftore defiitutae , proprium fibi eligere epifco- 
pum non pofient abfque permiflu Capituli Turonen- 
us , cujus erat ele&um confirmare & ipfius ordina-^ 
tioni diem praefigere* Eamdem in: ecclefia Rotpma-. 
genfi &in Remenfi difciplinam invehere corfati fimt; 
Summi Pontifices , ut confiat ex bulla Lucii papae 11 L 
& ex epifiola ecclefiae Remenfis ad Rotomagenlem ^ 
quas inter nofijri Ftanciici Potnmeraye ichedas <repor-; 
tas diis adis eam ob caufam fubjicere duximus alicu-.' 
jus operae pretium. Hinc Chrohicon Rotomageflfe 
ad annum 1x34. decejfam Kicbardi Ebroicenfis epifi 
copi , quondam abbatis Beccsnfis eleElysfrit Radulfrs 
dc .Chierres aixbidiaconus Ebroicenfis in epifoipurn 
pJbroicenfim 3 qui prafintatus fuit Capitulo Rotoma- 
genji , vacante fide , tj examinatis tam ele&ione quam 
eleUi perfina a Capitulo t prout conveniebat , abeodem 
capitulo confirmatus , in ecclefia Rotomagenfi de man.r 
dato Capituli ab Tb. epifiopo Bajocenfi frit ordinatus* 
in ordinibus Septembris , (d^in craflino conjectatus ab 
eodem. 

Sequunrur Varia Con cilia , quae alicujus TTT 
utilitatis eflfe poterunt tum ad illuftrandam hiftoriam, eiiil*"* 
tum ad mores in melius informandos. Primum lo- 
cum tenet concilium apud Bonpilurn villam anno 
8)4. celebratum ad confirmanda pradertim Anifb- 
lcnfis monafterii privilegia , qu# acriori , quam forte 
par erat zelo fubvertere conabantur epifeopi Ceno- 
V i 


Digitized by LjOoq le 


* P K JE P A T / 0* 
manentes : adeo ut Caroli Francorum regis ^liberta- 
tes & immunitates profati monafterii tam a fe quam 
a faisprsdecefforibus confirmatas temerari sgre fe- 
reiiris animum commoverint , atque ut fecuros in 
potterum a Cenomanenfis anciftitis jugo redderet 
monachos Anifolenfes , juflit regni fui prsfiiles apud 
Bottoilum villam congregari , qui vifis omnium iere 
regum Praeceptis, monafterii jura intemerata perma-» 
nere debere fanxerunt , propriifque iublcriptionibuS' 
firmaverunt. Verum qui Aldrico in fede Cenoma- 
jacnfi fucceflit Robertus epifeopus , concilii noftri 
decreto parere cum fpreviflet , ad iedem Apofto- 
lieam confugit , auctoritate & favore, quo apud Ni- 
colaum papam pollebat , fretus. Is fiifceptis epifeopi 
querelis , urgentes ad Carolum regem , ad epifeopos 
Galliae , & ad monachos ipfos , dedit epiftolas \ quae' 
jtlteri Gallicanorum epifeoporum concilio in loca 
qui dicitur Piftis convocando locum praebere potue- 
runt , quibujdam propter Summi Pontificis auctorita- 
tem monachorum privilegio renitentibus. . Verum 5 
tnfyeHis rurjum auHoritatibur priorum & recentiorunr 
regum , approbatum & confirmatum efl ab omnibus , (j/ 
decretum , ut abfintes & eorum qui obierant fuccejfo- 
res , idipjfum fubfiriptionibus propriis roborarent. Sed* 
8c ipfe Nicolaus~de rei veritate per Carolum regem 
certior factus , Robertum epifeopum compefcuit , &c 
monachorum privilegia apoftolica auctoritate confir- 
mavit , datis amplirfimis ad epicopos Gallis litteris , 
quas refert Sirmondusin conciliorum Gallis tom. 3 . 

Concilium Viennenfe mlx. tempore Nicolai papae 
Hv celebratum adverfiis Simoniacos , qui ilia tempe- 


Digitized by CjOoq ie 


& R # * t Ol 

ft^eoclefiam fcde jicturpabatMt *a StepbaitoS.R. 
E. >cardinali & Sedis Apoftolicae in Gallias Legato 
coadum fuifle conjicimus , ut Herimanni Vienncnfis 
cficeCix antiftitis {celeribus remedium aliquod a£. 
ferri poflet : unde & propter Cmoniara aliaque cri- 
mjna a fua {ede deturbatus eft , (piem etiam poftea 
iupoenitenjtem Gregorius VLI, in {ynodo Romana 
anno mlxxvI. excomnaunicavit his verbis : Viennen- 
fim epifcopum Herimontmtn jufie depofitum pro Simo* 
ni* $ 3 perjurii* apofijtfio , qttia Viennetu 

fim ecclefium. itfifiofe non defiftit s excommunicamus \ 
Et ecdefiis Komanffffi j§f <£ lrenui hugdunenfi , tpwtfi. 

? ue eas occuparo erit y divinum interdicimus officium, 
iujus concilii tres tantum qanones nobis xepra?{eiu 
tat codex >m$. monafteifiiS. Albini Andegavenfis, 
quos alterpipoft menie in concilio Turonisceleb rato 
{dem Stephanus renovavit. . ' 

. Antiquas Normannprum cqofuetmdines & juftitias 
nobis {iippeditavit ms. codex bibliotheca? S. Midaaei* 
lis ; ih pjericulo jnaris. Jdieduh V.Villelmo Anglarum 
rege anno *jxx:&x. confirmata fuerunt indoncilio 
apud Lilkbpnam , cujus decretis in Michaelino eo>- 
dice uno renpre {^bjicwntur , ut mirum fitab Orde- 
tico Vitali qui ejufdem concilii ^canones jn Hiftoriar 
eccleliallicae; libro y.; in/eruit atque ab aliis, concilio, 
rum colk&oribus pr$termiiTas nii$e. Initium tamen 
k eoUe&ore . aliquot - poftannis: afiman fiiifle vide* 
.tur , cum jam opiiflet' Willelmus primas Angloram 
rex qui anno 1087. diem ckbfit extremum , & re. 
^naret filius ejus Villeknas. 

£x eodem codice proferimus canones concilii 


Digitized by 


Google 


F & ' 3 E F A '¥ f Oi , 
R^menfis fub Eugefti^ !II.&T«ronen{is fub Aiexait- 
drollli ici edicis badVettuspra^etmffiflbs. Cdnrilkim 
Remenie anno MCxl v i 1 1. ; adverfus Gil bertum Porrt- ; 
tanum Pictavorum antiftitem celebratuMfuit , cujus 
canones omnes in conciliorum ultima editione vuk 


gatos , praeter V. IX. & XII. *e*hibet cod6t -nofter ; 
iilque imuper XVI. quos hic damus ■ adjecit. Gon* 
cilii Turonenfis canones decem poft Guilfelmum 
Neubrigenfem ediderunt Binius &c Johannes Maau 
Turonenfis eeclefiae canonicus & praecentor , quibus 
undecimos canon accefik in editione Labbeana , fua 
prolixitate alios decem pene' (uperans ,qui etiam inno* 
ftro codice cum aliis novem , quos hic proferimus , 
repentur , fed ex editis nonnullos omittit. -» 

Tv. , STATUTA SynODALIA ECCLESIA Co NSTAN- 


tu«“v“^a”a TXBNsis in Neuftria Turonis reperi defcripta cx ve- 
fSSSuf teri codice eeclefiae B. Mariae de Guencampo diocefis 
NcuOtia. Trecorenfis in minori Britannia propria manu Cla- 
ciffimi viri Petri Menardi civis Turonici , quem pau- 
><isab hinc annis e vivis ereptum dolent viri litte- 
Tati. His in ftatutis cum multa obfervatu digna oc- 
currant, illud in primis confiderandum eft quod ca- 
pite jr. decernitur de , faciendis hoftiis ex frumento 
cum manu clepto. Quanta fuerit hac in re veterum 
-monachorum religio fufe defcripfimus in libro i. de 
Antiquis monachorum ritibus. Verum hanc circa 
niateriamfacrificii praeparandam follicitudinem non 
unam fiiifle monachorum , fed clericis omnibus com- 
munern demonftrant haec ftatuta. Id quod amplius 
confirmat Anfelmus Havelbergenfis in lib. 5. ©ialo- 
Spicii.rom^j- gorum cap. 1$. Apud ttUgiofis iatmos per mantis dia- 


Digitized by v^oogle 


P 'H 'JB F 'A T / k 0. 

comrwfi , ex ele&is granis 3 (&• mundijjima fima > 
in ficrwtio ad futuram hoftiam praeparantur. Sed & 
illud lingulari attentione dignum videtur quod cap. 

4 i. de Extrema-un&ione aiunt : Doceant /ape Jacerdo- 
tes hoc /aeramentum pojfe iterari. Haec nimirum illis 
temporibus maxime necefiaria erant , propter erro- 
neam quorumdam opinionem , qui Sacramentum 
Extremae-un&ionis repeti non pofTe affirmabant , de 
quibus videfis quae a nobis di&a fime in lib. i. de An-, 
taquis Ecclelue Ritibus cap. 7. art. a. 

- Antiqua Statuta infignis monafterii S. Au- v. 
doeni apud Rotomagum , fuppeditavit mihi vetus tiqua monade* 
codex ms.ejofilem monafter ii, in quo ad calcem Re- joinlgS 
gulae S. Benedidi lubjiciuntur. Illo edita tempore 
videntur , quo integra adhuc & lana vigebat in eo 
-obferyantia ,nihilque plane continent quod ad mona- 
chos bene & religiofe inftituendos non conferat. 

*' Consuetudines canonicorum Regularium vi. “ 
-monafterii S. Jacobi de Monteforti in diceceli Ma- 
clovienli damus ex ms. codice papyraceo bibliothe- * t “ u “ f e e 5Jj£ 
cae infignis eccleliaeTuronenfis , in quo ciim ejufdem tefoItL 
monafterii Necrologio continentur. Ex his facile in- 
telliges qualis fuerit prima Canonicorum Regularium 

- inftitutio , quanta vitae aufteritas , quam dura abfti- 
nentia , quam leverum jejunium , filentium quam 
ftri&um , quam arda folitudo: adeo ut a Ciftercien- 
fom prima vivendi ratione vix in ulla re diferepa- 

~ rent , quorum ufiis etiam his in Confiietudinibus paft- 
'fim inferuntur : id quod ad marginem annotare non 
^praetermittimus. Ingentem hunc aufterioris vitae rigo- 

- rem hodie compeniant Canonici regulares variis erga 


Digitized by v^oogle 



viT 


2RJSTATI0,. 
proximi falutem officiis ac internarum virtutum fio. 
ribus , quarum odore univerfam ecclefiam demulcet 
Gallicana congregatio reformata. Porro in gratiam 
le&orum has Confuetudines fub certis diffinximus ca- 
pitdlis , quibus fuum. cuique praefiximus titulum. 
Mifceiianea ^ on miaimum hoc in volumine locum occupant 
^Pnt£*\ ^ ISCELLANEA EPISTOLARUM- bt diplomatum. 
Spicii, tom. 6* quae pra omnibus fibi placere in Acheriano Spicilegio 
p ' u ’ -teftatus eft aliquando Summus Pontifex Alexander 
papa VII. Cardinalem Bona alloquens. hac , in r 
quit , 'fingularia fint 3 fdhifioria epifio/aris omnium cer- 
tififimaeft. Inter alia pag. 15 . habes Chartam Robem 
Normannorum ducis , cujus uxor Judith cum Villaren- 
ic monafterium , quod Fi&annenfium monachorum 
<erat , in fen£timonialium coenobium erigere cogitas 
- ret > Ebroicenfem S. Taurini abbatiam in compenfiu 
tionem monafterio Fifcannenfi fubjecic , cujus juris 
rpoftmodum effera ufque ad tempora Gifleberti ab- 
batis Ebroicenfis, quia Fifcannenfium jugo eam libe- 
ravit , ut dtfbimus ex brevi .chronico ms. bibliothecte 


'Bigotianae in quo ad annum mcclv. haec lego : Obiit 
-bona memoria Gifiebertus abbas S. Taurini Ebroicenfis y 
natione Gallicus 3 vixit in regimine monafierii annis xv. 
HicmonaQerium k jubje&ione Tifeannenfmmjelidter li- 
beravit : coenobium muria fumtuofis circumcinxit , cap - 
fam deauratam S. Taurini fieri fecit } monaSlerium & 
ejus membra. intus & extra adi fidis prudenter {§) utili- 
ter decoravit , vineas & pojfeffiones quamplurimas com- 
paravit @r aliis modis acquifivit , vivens religione 
boneftate pollebat : fgj in die "Natalis Domini 
in ortu filis 3 receptis prius omnibus ecdefiailids fi- 


Digitized by v^oogle 


P R JE V A T / O. 

ctamentis , migravit a ficulo , cujus animat propitie* 
tur mifericordia Salvatoris , amen , atnen 3 omen. 
Breve hoc optimi abbatis elogium praetereundum 
non fuit. Pag. 70. habes infignem Srephani Viennen- 
fis archiepifeopi epiftolam ad Albericum Oftienlem 
epifeopum & Sedis Apoftolicae in Gallia legatum, 
cujus ope utcumque conjicere licet cur in Sammar- 
thanorum Gallia Chriftiana nomen ipfius defideretur 
in Viennenfium archicpifcoporum catalogo. Quia 
nimirum ob impofita fibi crimina , quibus fefc expur- 
gare citatus recufavit , fuit depofitus , & poftea in 
S. Rufi monaflerium fe recepit , ubi litteris filis eum 
confolatus eft Petrus Venerabilis , feripta ad eum eph 
ftola i. lib. 5. Verum haec noflri hujus voluminis pars 
maximum decorem accipit ex variis A< 5 fcis de Capti- 
vitate Johannis Francorum regis , quae Clariffimo viro 
Domino Bulteau Do&ori Sorbonico & parochialis 
ecclefiae S. Laurentii Rotomagenfis Re<Stori digniffi- 
mo , debere me fateor , cujus omnia in me benevo- 
lentiae officia nulla umquam oratio explicare poterit. 
Historiam archiepiscorum Rotomagen- 
hum defcripfi ex manulcripto codice Domini le TeU 
lier monallerii Rotomagenfis S. Audoeni magni Prio- 
ris, ipfius audoris tempore exarato. Quis autem au- 
&or ille fuerit, certo nobis non conflat , monachum 
tamen Audoenenfis coenobii fuifie con jicio ex his quae, 
de illata a Johanne archiepifcopo vi monachis , in ipfb 
S. Audoeni fello , in fua ipfius ecclefia , refert fub fu 
nem. Nam tamquam de re fibi omnino cognita , & 
cui interfuit loqUitur. Hanc autem hiftoriam profa & 
metro defcripfit: metricam quod nihil fingulare con- 


V 1 1 1. 

Hiftoria «- 
chiepifcopo- 
rum Rotam** 
genfiuiat 


Digitized by L^oogle 


X. 

Vita S. Ad- 
jutoris. 


P R OVATIO. 

- tineret jpraetermifimus , nonnullos tantum verius qui 
de fubfecutis archiepifcopis diverfis temporibus poft- 
modum additi funt , referre contenti , quibus ex alio 
ms. ejufdem D. magni Prioris duo fragmenta unum 
de Mauritio , alterum de Odone fubjunximus. 
ix. Historiam eversionis monasterii S. Flo- 
Rentii Veteris per Britannos & Normannos re- 
i. fioremii. p er j j n ms< CO£ Ji cc Salmurienfis monafterii ad calcem 
libri miraculorum S. Florentii , continetque brevem 
hiftoriam primorum hujus coenobii abbatum , fed : 
maxime Sigonis viri fua aetate nulli fecundi, qui an- 

tea fuerat Majoris-monafterii monachus. 

Vitam S. AdJutoris ab Hugonc Rotomagenfi ar- 
chiepifcopo defcriptam , laboribus multis fruftraquae- 
litam deuderaverunt Bollandi continuatores ad men- 
fis Aprilis diem xxx. Hanc ex autographo ipfo exce- 
ptam dedit mihi noftec Julianus. Belaife , vir eruditus,, 
qui cum ipfe multa hujufmodi antiquitatis monu- 
menta collegerit , ex fua abundantia paupertatem 
meam ditare voluit. 

Denique huic tomo finem imponit Metrica His- 
toria belli Italici per Britones fiib pontifi- 
catu Grcgorii papae X I. a Guillelmo de la Perene au- 
ctore coaevo gallice confcripta 1 , quiresgeftas quibus 
interfuerat , & quarum forte pars magna fuerat , prout 
viderat enarravit. Hanc hiftoriam na<5busfum in An-, 
degavenfis monafterii S. Albini codice tempore ipfius, 
au&oris exarato. Haec paucis Iedtores eruditos com- 
monitos volui ; quos ut me fuis orationibus adjuvent 
obnixe deprecor , quatenus primum huncce tomum> 
cum Dei benedi&ione plures alii fiibfequantur. 

Elenchus 


X I- 

* Hiftoria 
Belli 1 ulici* 


Digitized by v^oogle 




ssbbbbbh 


ELENCHUS 

CONTENTORUM IN TOMO PRIMO 

NOViE COLLECTIONIS 


PRIMA PARTE- 


Cicca an. 

CDL. aut 
CDLXXX. 


s 


I 

18 

*9 

, 5 « 

i&</. 

55 

5 $ 


Ancti Orientii Commonitorium Liberi. 

Liber II. 

Ejufdem verfusde Nativitate Domini, 

De epithetis Salvatoris noftri,. 

De Trinitate, 

' Explanatio Nominum Dommi, 

Orationes, 

Ex ms. codice infignis ecclefia S. Martinl Turonefifis. 

Aooeoccct *. Acta varia in catjsa Dolensis episcopatus, IcilicetEpiftoIaSyno- 
dica concilii Tullenits apud Saponarias ad Britanni* epifcopos.- }8 
Epiftola 1 . Nicolai p ipz I. ad Salomonem Britonum regem de eje&ione 
epiicoporum & jure metropolitanorum, 40 

•tccctxv. Epiftola II. ejufdem ad Salomonem Britonum regem & ejusconjugemj 44 
Epiftola 111 . ejufdem ad eumdem, 4; 

bccclxvi. Epiftola IV. ejufdem ad Feftinianum Dolenfem epifcopum, 47 

acectxvm., Adriani papae II. epiftola ad Herardum urChiepifcopum T uronenlem ,49 
Ejufdem epiftola ad Salo m o n em regem , ad quem mittit bracbium Leonis 
papse III. 50 

’ Poft anuum jonannk papae’ VUI. epiftola I. ad epifcopos Britanniae, de ordinatis ab 
Heclocaro abbate monachis. jt 

Ejufdem epiftola II. adeofdem. 51 

Jofiannispapa: XIII .epiftola ad univerfos epifcopos Britanniae citeriorisjjj 
Leonis papz IX. epiftoja ad principes Britannis , 54 

Stephani Ordinalis epiftola ad ]. Dolenfem antiftitem. fS 

Gregorii papae VII. epiftola I. ad YVillelmum Angi orum regem, de (i. 
snonia , luxuria Sc depolitione Johortei Dolentis epifcopi Sc ordina* 
tione Eveni in ejus locum , 57 

Ejufdem epiftola II. ad clerum SC populum Dolenfem de ordinatione 
; Eveni. fi 

Ejufdem epiftola III. ad epifcopos Britanniae. Ut Eveno tamquam metro, 
polkano exhibeant reverentiam , do iec juraTuronenfis ecdefix dii» 

6 


.SCCCLXXTUI. 


XXXXVlV 


Digitized by v^oogle 


I 


MLXXVIII. 

MLXXX. 

KXCIT, 


MC XXXIII. 

UCUIL 

HCXttII. 

MCXUV. 

MCXLVI. 

UCLIII. 


collerit , , S 9 

Ejufdem epiftola IV. ad Rodulphura archiepifcopum Turonentem ,qno<l 
injufte queratur de dato Dolenti prxfuli pallio. gt 

pjufdem {epiftola V. ad VViilelmum Anglorum regem , caufam Dolentis 
depoliti recra&ari permittit, 62. 

Ejufdem epift. Vl.ad Goffredum Redonenfcm,&c. ejufdem argumenti, 6 + 
Ejufdem epiftola VII. ad Britannos & Turonenfes , 6e 

Urbani papae II. epiftola I. ad univerfos epifcopos Britanniae , de conceffi» 
pallio Dolenti epifcopo , (alvo jure Turonentis ecclefix. $6 

Ejufdem epiftola II. ad principes & populum Dolentis eccletiae , ut ablata 
ejus bona reftituant, * 67 

Urbani papx II. Sententia de fubjedione ecclefix Dolentis ad Turonen- 
tem , 68 

Ejufdem epiftola IV- ad univerfos epifcopos per ‘Britanniam conftitutos, 
ut latae fententiae pareant , ' 71 

.VVillelmi epifcopi Pi&avienfis teftimonium de lententia in concilio Cia- 
romontenfi adverfum Dolenfem lata , yx 

Pafchalis papx II. epiftola I. ad futFraganeos , clerum & populum Do- 
lentem. Baldrico Dolenti concedit pallium , 7} 

Ejufdem epiftola II. ad Baldricum Dolenfem archiepifcopum, 74, 
Concilia Domini Calixti papx II. jf 

Honorii papx II. epiftola ad Bituricenfem , Turonenfem , Burdegalenfem, 
Auxienfem & Dolentem archiepifcopos , 77 

Innocentii papx II. epiftola I. ad G. archiepifcopum Dolenfem & fuftta- 
ganeos ejus epifcopos atque abbates per eamdem provinciam corffti- 
tutos. Invitat eos ad concilium Pitente, 77 

Ejufdem epiftola II. ad archiepifcopum Turonentem. Ut refponfurus Do- 
lenti antiftiti , qui fe Aletenfi epifcopatu tpoliatum querebatur , ad 
Sedem Apoftolicam accedat , 78 

Cxleftini papx II. epiftola ad eundem. Ejufdem argumenti , • 79 

Bulla Lucii papx II. coniirmativa tententix Urbani II. 80 

Lucii papx II. epiftola I. ad Briocenfem & Turonentem epitcopos. Ab- 
folvit eos ab obedientia promitla epifcopo Sc ecclefix Dolenti , 8} 

Ejufdem-epiftola II. ad Gaufridum comitem Britannix& Henricum fra- 
trem ejus. Ut non impediant epifcopos Britannis Turonenti fubjici , 84. 
Eugenii papx III. Bolla coniirmativa tententix Lucii II. pro Turonenu 
ecdeiia , 8g 

■ Anaftatii papx IV. Bulla ejufdem fententix confirmativa , 89 

Ejufdem epiftola I. ad clerum & populum Dolentem , 91 

Ejufdem epiftola II. ad archiepifcopum Turonenfem , ut fa&am a S. Ber- 
nardo compofitionem obfervet , 93 

Adrianipapx IV. epift. I. ad archiepifcopum Turonentem. Compofitio- 
nem ra&am ab abbate de Fontanis irritam declarat, invitarque eum 
ad amicam cum Dolenti compofitionem , 94 

Ejufdem epiftola 1 L ad eumdem. Ejutdem argumenti, 96 


Digitized by 


Google 



Ejufdem epiftola III. ad clericos & laicos per Dolenfem provinciam con- 
ftitutos , ibid. 

Ejofdem epift. IV. ad E» comitem Lehonenfem. Commendat Hugonem 
archiepifcopum , 97 

Ejufdem epift. V. ad Gaufridum , &c. 98 

Ejufdem epift. VI. ad archiepifcopum Rotomagenfem , &c. Ut oblatio- 
nes in-Normannia Dolenti ecclefis vi ablatas reftitoi faciant, 99 
Ejufdem epift. Vil. ad clerum & populum de Murmiralio , 100 

Ejufdem epiftola VIII. ad Briocenfem & Trecorenfem epifcopos , ' ibid. 
Alexandri papa: III. epiftola I. ad Barones Sc populum Dolenfem. Com- 
mendat Dolenfem archiepifcopum , A iox 

Ejufdem epiftola II. & III. ad Bartholomatum archiepifcopum Toronen- 
fem , 101 

Ejufdem epiftola IV. ad regem Francorum. Ut controverfiam Dolenfem 
inter & Turonenfem ecdeliam componere ftudeat, 104 

Ejufdem epiftola V. ad G. Senonenfem archiepifcopum , H._Bajocenfem 
epifcopum , S. Genovefs abbatem & Decanum Bajocenfem. De reco- 
gnitione teftium in controverfia Dolenfem inter Sc Turonenfem ec- 
clefiam , ro<> 

Ejufdem epiftola VI. ad Decanum & Capitulum Dolenlis ecdelis. Ut 
eorum eledus confecrationem ab arcniepifcopo Turonenfi accipiat 
eique obediat, - 110 

Lucii papae III. commilito fuper receptione teftium, 111 

Urbani papae IU. epiftola ad archiepifcopum Turonenfem. Ad precem 
Philippi regis inducias ei concedit , ut cum Dolenfi ecclelia compo- 
nat, Hj 

Seleda teftimonia pro ecclelia Turonenli contra Dolentem , 114 

Teftimonia feleda pro Oolenli ecclelia adverfus Turonenfem, ut 

Litterae fu pplices Sc apologetica: ecdefiae Dolenlis ad Innocentium pa- 
pam III. quibus Jonannem eledum fuum confecrari , eique pallium 
impertiri rogat , 117 

Alia: probationes ex ferie archiepifcoporum Dolentium, 142 

Refponfiones Turonenfium ad objeda Dolentium , 14) 

Innocentii papae III. lententia de fubjedione Dolenlis ecclefis adTuro- 
nenfem , 151 

Ejufdem epiftola ad archiepifcopum Turonenfem, 166 

Ejufdem epiftola ad comitiftam& barones Britannis $ 1B8 

Roberti cantoris Parilienlis Sc Roberti de Afpigneio litteraequibus nomine 
Arrari ducis Britannis lententis ab Innocentio III. latar aflenfum prs- 
bent , 169 

Cta an. ucc. Litters A. Veronenfis epifeopi , quibus teftatur fe inter fuifle Turonis con- 
(ecrationi Johannis Dolenlis epilcopi, 171 

VVillelmi Briocenlis epilcopi litters quibus teftatur fe npn ut epifco- 
pum , fed ut canbdlcum interfuille eledioni Turonenfis archiepif- 
xopi, . ~ ' 171 

o ij 


iicxcix. 


acci. 


aiccxxTin. 


Digitized by v^oogle 


XXXI. 

«tccxxxiv. 

( 

. m c c t t; 
MCCIXIIX* 
MCCLXiV. 
Mccixy. 

ACCLXX. 

uccixxi. 

gCCLXXx. 

^ICClXXXJIl. 


Dolenfis Capituli litterae ad juhel tum Turonenfem archiepifcopum. Cle- 
mentem archidiaconuin (ibi petit confecrari epifcopum , ijt 

YV. archidiaconi adjuhellum archiepifcopum. Excufat fe quod nequeat 
indico intereile concilio, \ 7$ 

Juhelli archiepifcopi Turonenfis . de providendo pallore ecdefiae Brio- 
cenfi, ' ibid , 

Alani Thefaurarii Venetenfis & Briocenfis canonici ad Juhellam archie- 
pifcopum Turonenfem. Ejufdem argumenti , 174 

Th.-obaldi archidiaconi Coeli* ad eumdem de eledione epifcopi Brio- 
cenfis, ijf 

Andreap epicopi Briocenfis epiftola ad Petrum archiepifcopum Turo- 
nenfem. Excufat fe quod nequeat inrerefle confecrationi Vcnetenfis 
& Trecorenfis epifcopotura , 176 

Officialis Briocenfis epiftola ad Vincentiuin archiepifcopum Turonen- 
fem. Excufat Simonem epifcopUm quod nequeat intereile confecra- 
tioni dedi Nannetenfis , ibid. 

Ejufdem .ad eumdem» Confimilis argumenti, 177 

Stephani Dolenfis epifcopi epiftola ad eumdem. Excufat fequod nequeat 
Turonis interefle confecrationi Maclovienfis epifcopi , ibid. 

Dolenfis Capituli ad eumdem. Significat mottem Stephani Dolenfis epif- 
copi, 178 

Ejufdem ad eumdem. Significat eledionem Johannis M*ht in epifcopum 
Dolenfem, 179 

Ejufdem ad eumdem. Petit ut eumdem confirmatum confecret epif- 
copum , 180 

Johannis Afdhe epifcopi Dolenfis profeffio , 181 

Simonis epifcopi Briocenfis epiftola ad Johannem archiepifcopum Tu- 
ronenfem. Expufat fe quod nequeat intereile confecrationi Vcnetenfis 
epifcopi , 181 

J^icplai papae III. epiftola ad Johannem archiepifcopum Turonenfem. 
Concedit ei collationem unius pratbend* in Redonenfi 6 c Dolenfi 
ecdefia , i8t 

Petri archidiaconi Tranfligerani in ecdefia Andegavenfi ad Vicarios ele- 
&i Turonenfis. Ut confirment eledionem epifcopi Briocenfis. 18$ 

Alani epifcopi Trecorenfis epiftola ad eofdem. Excufat fequod nequeat 
interefle confecrationi Petri Briocenfis epifcopi , ibid . 

Dolenfis Capituli ad Johannem archiepifcopum Turonenfem. Significat 
mortem Johannis M*he epifcopi Dolenfis , 184 

Ejufdem ad eumdem. Petit facultatem eligendi epifcopi. iSc 

Ejufdem ad eumdem. Significat eledionem Theobaldi de Ponceio in epif- 
copum Dolenfem, »»d. 

Theobaldi de Ponceio ad eumdem epiftola. Monet euro de fuo ad Ro- 
manam curiam itinere , & petit ab eo confecrationis munus , 187 

Dolenfis Capituli ad eumdem. Ejufdem argumenti, 189 

Theobaldi Dolenfis epifcopi epiftola ad eumdem- Excufat fe quod ne^ 


Digitized by 


G 3gle 



queat interefie confecrationi Eveni epifcopi CorifopirenGs 1 . 
uc c xc. TJieobaldi epifcopi Dolentis ad Capitulum Turonenle. Excuiatfequod 
nequeat interefle confecrationi Alam eledi CorifopitenGs, 190 

jiccxcrt. Capituli Trecorenfis ad Reginaldum archiepifcopum Turonenfam. Petit 
confirmationem & confecrationcm Gaufridi Tomemine dedi Tre- 
' corenfis , 191 

(M c c c 1. Capituli Dolentis ad eumdem. Significat mortem Theobaldi epifcopi Do- 
lentis, ‘ 191 

Inftrumentum notarii de fada petitione eligendi epitbopi Dolentis , 19$ 
mcccxi. Dolentis Capituli ad Vicarios R. archiepiicopi Turonenfis. Significat 
mortem Theobaldi epifcopi , & petit faculcatem alterius eligendi , 194. 
mcccxxxt. Johannis Dolentis epifcopi epiftola ad Capitulum ecdefi* Turonentis. 

Excutat fe quod nequeat interefie confecrationi Guidonis Briocentis 
dedi, 195 

mcccxxxviii. Officialis Dolentis ad Petrum archiepifcopum Turonenfem. Excufac 
epifcopum Dolenfem quod nequeat interefie confecrationi Richardi 
depira eledi Trecorenfis J , ihid. 

. * c ccx 1. Petri archiepiicopi Turonentis ad Capitulum D olente. Conchi* & cu l“ 
tatem eligendi epifcopi, 19 6 

Dolentis 'Capituli litterae procuratoriae ad offerendam Henrico de Bofco 
eledionem de eo fadam in Dolenfem epifcopum , 198 

Inftrumentum publicum nomine Dolentis Capituli ad Petrum archie- 
pifcopum , de eledione Henrici de Bofco quam petit confirmari , aoa 
Petri archiepiicopi Turonentis ad Vicarios ecdefia Dolentis de exami- 
nanda eledione Henrici de Bofco , 107 

Epiftola Vicariorum eccletiz Dolentis ad Petrum archiepifcopum Turo- 
nenfem. Quod mandatum ejus exeeutioni demandarunt , . ao$ 

Benedidi papae XII. ad Petrum archiepifcopum, Turonenfem. Refigna- 
tum Dolenfem epifeopatum Henrico de Bofco iterum contignat, au 

Ex archivis in/ignis ecclefia Turonenfis. 

Bulla Lucii papae III. ad Capitulum ecclefix Rotomagenfis , uj 

Epiftola ecdetix Remenfis ad Rotomagenfem , 114. 

Ex fihedis noflri Francifci Pommerayc. 

Concilia varia. 

«ccciv. Concilium apud Bonoilum villam edebratum in gratiam monachorum 
Anifolenfium adverfus epifcopum Cenomanenfem , zij 

scccixiv. EjufHem confirmatio in concilio Piftenti , ^ a>9 

Exemplar epiftolxquam mi ferunt fandi prxfules concilium in loco qui 
dicitur Piftis celebrantes, Robcrto Cenomanenfium epifeopo , &c. aa» 
Ex ms. codice jinifilenfit monafierii. O. B. 

Concilium incerti loci anno dccclxxxvi. celebratum, au 

Concilium Turonenle anno dccccxxv. celebratum, aaj 

Ex fihedis nofiris. 

Concilii Viennenfis anni mlx. fragmentum, 114 

Ex ms. ctdict monafierii S* ailbini jitsdegavenfis. O. 


Digitized by >ogle 



irtx* x. Normanornm antiqua: confuetndines 6c judicia: in condlio Lillebonenli 
confirmata : , u& 

Ex ms. coi. monafterii S. Micbaelis in periculo muris. O. E. 
uert. De judicio fa&o in concilib Pi&avienfi de ecdefia Chahanniarum , liS 
mcxxxi. Judicium in concilio Remenfi fub Innocentio II. redditum in gratiam 
Majoris-monafterii adverfus monachos S. Jacuti , lyx 

Ex archivis Majoris-monafterii O. B. 

ucxtTiii. Concilii Remenfis fub Eugenio III. canones in editis practermiili , »31 

Mcixiix. Concilii Turonenfis' fub Alexandro III. celebrati canones in editis prx- 
termiffi, 

Concilium Rotomagenfe anni mccxxiii. z$8 

Concilium provinciale celebratum Rotomagi anno gratia; mccxxxi. fub 
Mauritio archiepilcopo & fuffraganeis ejus , 141 

Ex ms. codice monafterii S. Michaelis in periculo maris. O. B. 

Statuta synodalia ecdefix Conuantienfis in Normannia 
circa tempora concilii Lateranenfis edita, zjr 

Ex ms. eruditijfimi viri Petri Minardi. 

A n t 1 qjf a Statuta archimonafterii Rotomagenfis S. Audoeni, 196 
Ex ms. codice ejufdem monafterii. O. B. 

Anti QU a consuetudines Canonicorum regularium monafterii 
S. Jacobi de Monteforti in discefi Maclovienfi , jotff 

Ex ms. codice ecelefia Turonenfis . 


ncexi. . 

DCCCXXV. 

•Ccci, 

DCCCCIXIX. - 


Circiter n. 

Circiter u. 
Circa m. 


PARTE 


1 1. 


MiSCEttANEA EPISTOLARUM ET DIPLOMATUM. 

J^Rxceptum Dagoberti II. regis Francorum impetratum ab Ibboleno 
-*• abbate Anifolenfi, Pag. 1. 

Praeceptum Ludovici Pii imperatoris de ele&ione abbatis Anifolenfis , j 
Prxceptum Caroli Calvi de ele&ione abbatis Anifolenfis , 4 

Ex Chartulario Anifolenfis monafterii. O. B. 

Charta Arduini archiepifcopi Turonenfis. Concedit monachis ]S. Flc- 
rentii Salmurienfis manuonem in clauftro & prsbendam in eccfefia 
Turonenfi, . 3 

Ex archivis monafterii S. Plorentii Salmurienfis. . O. B. 

Diploma Roberti regis Francorum pro monafterio S. Maglorii Pari- 
fienfis, g 

Doralitium Adalfindis de Ceraayo , 9 

Dota litium Teuthelinac, n 


Ex archivis Majoris-monafterii. O. B. 

Circa m. Dota litium Judithae comitifix Normanniae, ij 

Circiter mxxt. Charta Roherti Normannorum ducis de permutatione monafterii Vil- 
laris cum coenobio S. Taurini Ebroicenus , 14 

MXLttr. Charta VVillelmi Taldaii comitis reftituentis monachis Filcannenfibus 
terram Rainaldi vicecomitis , 16 

Ex ms. Hiftoria Eifcannenfis monafterii. O. B - 


Digitized by 


Google 



KIT1 II. 


HCXLTtI. 

Circa annum 

MCI. XX II. 


Anno mcv. 


gc de dono 
*7 


Circa annum 

M C VI I 1. 


M C X 1 1. 


MCXLVlIl. 

at c 1 1 v. 


Epiftola Johannis abbatis Fifcannenfis ad monachos jugum excutientes, 19 
Epiftola Maurilii archiepifcopi Rotomagenfis & johannis abbatis Fifcan- 
nenfis ad epifcopum Ebroicenfem , x° 

Epiftola cjufdem Johannis ad Leonem papam IX. xt 

Ex mss. Bigotianis. 

Epiftola cleri 8 c populi Nannetenfis ad Leonem papanl IX. *4 

Ex ms. codice ecclefia Turtnenfis. 

Praeceptum Odonis comicis de Ponte civitatis Turonicae , *-$ 

Ex archivis Majoris-monafierii. O . B. 

Notitia de Emma vicecomitiflae Cenomanenfis exequiis , 
quod fecit Radulphus vicecomes monafterio S. Sergii 

Ex ms . codice monasterii S. Sergii Andegavtnfis. O. M. 

Gregorii papae VII. privilegium ad Almodum abbatem Rotonenfem > 19 
Eugenii papa III. Bulla ad Ivonem & monachos Rotonenfes, Ji 

Ex ms. codice monafierii S. Michaelis in periculo maris. O. B. 
Epiftola congregationis S. Albini Andegaveniis ad P. pap* Nepotem , 33 
Littera quas mifit Andreas de Vitreio D. Girardo abbati S. Al&ini, 36 
Ex ms. codice S. Albini Andegavenfis. O. B. 

Prxceptum Mainonis Domini Fulgerienfis de ecclefia Savigniacenu , ibseL 
Narratio de Alberico preibytero & ejus fCeleribus , 3 ® 

Ex archivis Majoris-monafierii. O. B. 

Charta Benedidti epilcopi Nannetenfis de dono ecclefia S. Mcdardi de 
Dolon canonicis regularibus fa&o, 4* 1 

Alia donationes eidem ecclefia ab aliis fa&a , , 44 

Notitia de donatione Petri filii Geraldi nigri fa&a S. Medardo de Do- 

Praceptum Benedici epifeopi Nannetenfis de ecclefia S. Medardi de 
Dolon, quara donat Majori-monafterio, 4 

Notitia de donatione ecclefia S. Medardi de Dolon fa&a monachis ^a- 
joris-monafterii , 

Ex archivis Majoris-monafierii. O.B. 

Notitia de poenitentia Guegoni vicarii & donatione ab eo facta eccle- 
fia Aletenfi» rl ** 

Notitia de donatione fa&a ecclefia AletenG & Roberto filio Brele , 51 
Ex ms. monafierii S. Michaelis in fericulo maris . O. B. 

Charta fundationis Savignienfis monafterii, . . r 

Epiftola Pafchalis papa II. ad Vitalem abbatem Savignieniem . 

Epiftola Honorii papa II. ad Gaufridum abbatem Savignienlern, » 1 
Epiftola Johannis Conftantienfis ad Gaufridum abbatem . Richar un 
priorem & monachos Savignienfis monafterii : feu Prafeuo m U rota 
de Computo ecclefiaftico , , „ v 

Epiftola Lucii papa II. ad Henricum Fulgerienfem , & JuhelJum de 
Meduana , . r ? 

Eugenii papa III. ad Serlonem abbatem Savignieniem , $9 

Ajiaftafii papa IV. ad Richardum abbatem Savignieniem, . W 


S 3 

ss 


Digitized b/vnOOQlC 



Alexandri papas 111 . ad Savignienfes , ^ • 

Ex mss. codic. Savignienfis monafierii. O. C. 

Charta Gaufridi epifcopi Carnotenfis de ecclefia Bclfordii , ^ 

Ex archivis majoris-monaflerii. O. B. 

mcxxixi. £p jdola encyclica de obitu Marbodi epifcopi & S. Gerardi monachi 
S. Albini Andegavenfis , cum eorum epitaphiis, 64 

Ex ms. monafierii S. Albini Andegavenfis. O. B. 
m c x x 1 r. Fulconis Andegavenfis comitis ad Gaufridum abbatem & monachos 
Vindocinenfes , 69 

Ex Chartulario Vindoeinenfi. O. B. 

Poft an. Epiftola StephaniVicnnenfis archiepifcopi ad Albericutn Oftienfero epif- 
itcxxxr. copum, 70 

Ex ms. monafierii S . Maroini Sagienfis. O. B. 

Circa annum Epiftola Guarnerii abbatis Majoris -monafterii ad fratres Cellae 
Mcxxxrnx. Brienfis, 71 

Ex ardoivis Majoris- monafierii. O. B. 

Privilegium Conani ducis Britanniae de fundatione monafterii Buzeen- 
fis Ordinis Ctftercienfis, 

-Ex archivis monafierii Bu^eenfis. O. C. 

Epiftola Adelae’ comitifls .Blefenfis ad Gaufridum Carnotenfem epifco- 


MCUUCTI. 


MCLXXXtV. 


atxcri. 


KCCVII. 
M C C 1 X. 


Circa adh. 

JICCXT. 


pum , 7$ 

Ejufiiem ad Theobaldum comitem Blefenfem , . 74 

Odonis Cardinalis epiftola adjohannem epifcopirm Maclovienfem , ibid. 
Ludovici VII. regis Francorum littera; de fatisfa&ione Simonis de Nealfa 
pro occifione Simonis de Malrepafi militis* , 77 

Simonis comitis Ebroicenfis littera; de eadem fatisfa&ione , 78 

Willelmi Senonenfis archiepifcopi litteras de eadem fatisfa&ione, 79 
Lucii papas III. Bulla de eadem fatisfa&ione, 80 

Charta Galceri deCaftellione pro monachis S. Mauritii Reirfenfis , 8 t 
Charta Harculfi de Comburnio , ibid. 

Epiftola Eliae abbatis S. Maglorii Parifienfis ad Albertum epifcopum 
Maclovienfem & R. Dominum Dinani , 8j 

Heberti epifcopi Rodonenfis litterae de fatisfadione Andrex de Vitreio 
pro illatis monachis S. Crucis damnis , - 84. 

Littera: Andreae de Vitreio de fatisfa&ione monachis S. Crucis fa&a pro 
illatis injuriis, 8f 

Ex archivis Majoris-monaflerii. O. B. 

Epiftola Philippi Angufti regis Francorum ad Ballivos Normanniz , 8<S 
Ex ms. monafierii S. Michaelis m periculo maris. O . B. 
Epiftola Innocentii papx III. adjohannem Anglorum regem , 87 

Ex ms. codice monafierii S. Juliani Turonenfit. O. B. 

Forma inttrdiftiab InnocentioIII.in Angiiam conftituta, 90 

Ex ms. codice monafierii S. Michaelis in periculo maris. O. B. 
Epiftola monachorum Grandimontenfium ad Innocentium papam 111. pj 
Ex rns. codice monafierii S. Juliani Toronen fis. O. B. 

Epiftola 


Digitized by v^oogle 


JRJgCXXY. 

jgqcxxxvi. 

aicexxv. 


JSIfiCXXTH. 

MBttXXYlH. 


■ ccivi. 


KC CITII. 

^cccniiu. . 
(M^CXXXIX. 


VC C C C T. 
UECCC I.I X. 

■»f ccix. 


RpiftoTa Inaocetitii UT. ad RoBertum de Corchon cardinarem , 9 j 

Ludovici VIII. regis Francorum epiftola ad Romanum cardinalem Sedis 
Apoftolig* Jegitum , 9 g 

Epiftola Romani legati , ad R. archidiacanum Ba)ocenfem , 99 

<^riniS»{vane^^»fiicpifcopi decretum dejudais., ibid. 

S. Ludovici decretum de Judais , 100 

Honorii papa JJL ad epikopos Gallia , 10 r 

▼Villehni Abrincenfis epifcopi ad R~ abbatem S. Michaelis in pericula 
maris, 104. 

Epifdm contra perturbatores ecdefiaftiea paci# , 107 

Gregorii papa ljL.adld. epifcopum & magiftro» de la Vale & R. de 
Danfcont canonicos Cenomanenfrs, ic<* 

Ex ms. codice S. Michaelu in periculo maris. O. B, 

Ejufdero- epiftola ad HenricumFrederici imperatoris filium de quibufdam 
hac*ti«is Germania , rrj. 

Ex ms. Mojoris-rmnaffern. O. B. 

Compefirio-apud Pontem Aadomarum inter Rotomagenftm archiepif- 
copom Sc ejus fuffraganeos fa&a, 11S 

Ex ms, mena fl erit S. Mithaelh m fericulo- nutrit, O. B. 
littera Guillelmi Soubric de fundatione monafterii de la Daufinaye Or- 
dinis B. Maria regalis , 121. 

Ex archivis Maforit.mouafierS. O, B. 

Eduardi Anglbrum regis littera quibus regno Scotia renuntiat, 124. 
Gopic de la Lettre defhotnmage nit au Roy a Amienspar leRoy d’An- 
glcterre, ' uf 

Ex tus* codice Cl. V. Domini Bulteau , parochialk eecleft 'a S, Laurentii 
Botomagenfis reElsris. 

Philippi regis Francorum epiftola ad Eduarduop Anglorum regem , 128 
Epiftola aboatillx & monialiumS. Laurentii Bkutieenfisfcd Philippum 
Francorum regem, 132 

' Ex ms. codice Vmdeciuenfi O B. 

Gopie du Traite dU Royde Navarre fait a Valorgnes le x. joor de Se- 
ptembre mccckv. rjr 

Lettres du Roy Jehanadreqans a Monfeigneurfc Duc de povoir traiter , 
pacifier Sc tranfiger avec le Roy d’Angleterre, 147 

Lernes d fe Monfeigneur le Duc des treves , donn^es 6 i acccordees 
avecques- les gens du Roy d'Angleterre , 148. 

Cbmmenr leRoypromet au Roy d’Atigleterre loyal prifon, 1 52 

Memoire de ceux qui furent prefent quand lesdeux Roys ratifiercnt le 
traitb fait par les deux fiis ainfnez , 15 j- 

Lettres de confinnation du Roy diidit traittie , 194 

Lettres faifans mencions du fait de la Rochelle , 15 j. 

Lettres du Roy au Comte d J Armignac qu'il entre en la fby da Roy 
cTAngleterre , J }7 

Lettres dequittance du Royde la oenyenartce que lo Royd* Anglete* re 

fi 


Digitized by v^oogle 


Ii avoic fait de Ie faircamener A CalaisA (es propres diplns , 8c loi 
faire (es depens un mois, 158 

Lectres da Roy qui promet a delivrer A Medire Jehan de Montfort Ia 
, ■ Concide Montfbrtlelon le traittil, 158 

Commem leRoy promet rendre les terres des bannis ,&'de ceux qdi 
ont tenu Ie parti d’AngIeterre , ijo 

Lettres duRoy commem le Roy d’Angleterre puet donner la terre Mel- 
ii ce Giefiroy de Heccourt , 161 

Lettres obligatoiresdaRoyauRoy d’AngIeterre des trois millions,t6a 
Lettres de certains articlesjurez parleRoy , ufqHt Adtmmehtm xj. t6y 
Lettres du Roy d’Angleterre de la dllivrance des forteredei occuplesou 
Royaume de France par (es gens- , & font Lettres parailles du Roy 
de France, 1 6f 

Cy apris s'en(uivent les terres & pais que Ie Roy d’Angleterre tenoic 
ou tems de la bataille de Poitier, qui (iit Pan lvi. & ou tems que le 
traittil fut (ait a Bretigny , qui fuc Pan lx. 171 

Cy Pont les actides que Te Roy d’Angleterre a jurez A Calais le xxiw 
jour d’Oftobre Pan mccclx, & (emblablementle Prince de Galesfon 
fils ainfire, 17» 

Promefle de la delivrance des hotages , & de la maniere dont iis Perone 
traittiez , 17$ 

Lettres pour la dllivrance de la Rochelle , 175 

Lettres du Roy comment il quit te de leurfoy tous les tenans de Calais, 
Merle , Guifne & leurs appartenances , 179 

Lettres du Roy , qui promet delivrer A Meflire Philippe de Navarre 
toutes (es terres , felon le contenu du traittil , iSx 


Lettres du Roy des xvi- prifons hotages , qui doivent etre quittes de 
leur.ran^ons , f i&$ 

Lettres de reformer les hotages defaillans, 184. 

Lettres d’envoyer les bourgeois hotages A Calais , ibia, 

Lettres pour la dllivrance de la Rochelle ou leduc de Toufaine , 18 f 


Lettres pour ia aenvrance de ia Rochelle ou leduc de Touraine , 18 f 
Lettres du Roy confirmatives du traitl de Bretigny corrigil A Calais •, 8c 
(ont (emblables Lettres A celles du Roy d’Angleterre , &c. i8tf 
Lettres de Monleigneur le Duc pour dllivfer la Rochelle au Roy d’An- 


gleterre, . • 104. 

Lettres du Roy obligatoires au Roy d’ Angleterre decent mille Icus , rotf 
Lettres d’alliance entre le R oy & le Roy d’Angleterre , 107 

Lettres du Roy comme il ne fe dlpact en rien des alliances des Efcos, 
jufques les renunciations faites, au 

Le Traittiedu Roy de Navarre, 11$ 

Lettres du Roy de don fait a Me/Ere Guido de Btienne , de deux mille 
reaulx de rente chacun an , • 117 


Lettrcs du Roy de envoyer ces hBtages dedens Noelenfuivant , 118 

Lettres comment Monleigneur de Clichon devoit avoir (a terre , (C 
comment le Roy le mande, 119 


Digitized by 3 Qle 


ateietxi. 

aicectxri. 

Circa an. 
luxir. 

KC XXX.. 
H Ctcxc: , 


La bilfe bailli£e par les Anglois qtfand Monfeignitft de Tanquarville 
ftic en Angleterre le x. joar deFevrier mcccixi. in 

JLe fer ement qui fit Monfeigneur de Beny-quand le Traittii fe fit en 
Angleterre, & qu’il en partit, 224 

Inftrument de U tnaniere de la ddlivcance de. Monfeigneor de Berry 8c 
d\Alen$on, & y font incorporee? les Lernes de 1 accort commcne 
l’on doit proceder ou fixit de Bejletille , . xt 6 

Ex ms . codice CL Viri Demini Bulteau. 

Hiftoria archiepifcoporum Rototmgenfiam (cripta GcculoXL ab Ano- 
nymo, ijf 

Ex mi. codice Cl. viri Domini le TeSior, nmnafierii S.Andoeni 
magni Prioris. 

Historia eversionis monasterii S. Florentii Veteris i Britonibn* 
& Normannis ,Tranflationis ejufdem Saudi , Fundationis & albatum 
coenobii Salmnrienfis , 151 

Ex ms. codice Salnrnrienjis monafierii S Florentii O. B. 

Vita S. Adjutoris (cripta ab Hugone atchkpifcopo Rotomagenfi , 
au&ore cocevo , 259 

Ex ms. codice Tyronienji. O. B. 

Hiftoire des guerres d’Italie par les Bretons , fous le Pontificat dcGre-' 
goire XI. &rite en wers rran^ois pat GuUlaume de la Petene qui y 
ecoit ptefent, 2 68 

Dffcription des obfeques de Bertrand de Guefelin. 

Ex ms. codice monafierii S. /ilbim Andegavcnjis. O. B. 



V 


Digitized by v^oogle 



■ ■ ■ ■ ■ '« I t I I ■ m 

FACVLTAS SVPEKJOKV M. 


P K i* 8 r o b ks & Definitores Capitali Generatis Congregationi» 
S-- Mauri -Ordinis S. Benedi&i in Majorimonafterio prope Turones- 
congregati. Librum coi titulus cft Veterum Scriptorum &■ Monumentorum 
MortUium, Dogmaticorum , & fiiftoricorum $ ad res ecelefiajticas , mona- 
fiicat , & politicas illuflrandae, Nova Colle Elio-, jiudio & opera D.Edmunos 
M A r T e n E prefbyteri & monachi ejufdem Congregationis ab aliquibus 
«oftrae Congregationis Theologis examinatum Sc probatum , tenore 
praefentium typis mandari permittimus. Datum in Majori- monafterio» 
die decima tertia mentis Maii anni 


I>e mandato Capituli Generalis 
Fr. S rMOs B o u e 1 s 
j Definitor & Scriba Capituli. 


S V M M A jP R IV I L E . G 1 1. 

C Hr tSTiAHisaiMi Francorum Regis Ludovici XIV. Privi.’ 
legio anno Domini mdcc. die 1 6 . Maii concetio & in Btblio»- 
polarum codicem die z6> ejufdem mentis relato cautum eft , ut 
Domnus Edmun-dus Marteke preibyter & monachus Benedi- ' 
ffcinus i. Congregatione S. Mauri librum , cui titulus eft Veterum Scrip- 
torum. & monumentorum t moralium , hifioricorum , dogmaticorum t ad ren 
tcclefiafiicae t monafiicae & politicae iUufttandas Colleclio nova per quenr 
maluerit typographum , neve alius citra ejus confenfum intra- {rxenniua* 
«dat ,’fub ponis in diplomate espreflis». 


SANCTI 


Digitized by v^oogle 


« 



SANCTI ORIENTII 

COMMONITORIUM 


LIBER I- 



U*i s q^u i s ad aeterna: feftinas pramiia vitx , 
Perpetuantia magis quam peritura cupis. 
Quae caelum referet,mortem fuget , afpera vincet^ 
Felici currat tramite , difce viam. 


Nam nos , & carnis vitiis , $c tempore vi dii y 
Terrenum gradimur , five doloris iter s . 

Solaque permixtis haec funt modo gaudia votis , 

Si , fl quod non facimus , faltem alii faciant - } 

Ut quia nunc iftud, quod protinus effugit, sevum- 
Infidis capti degimus illecebris * 

Lafcivum , miferum , fallax , breve y mobile ,. vanum 
t Heu mala noxarum origo prascipitat. 

Omnibus his , raptim qtfse funt moritura r relidis 
Tu forti teneas- non moritura fide , 

Ergo age da pronas aures fenfiimque vacantem : 
Vita docenda mihi eft , vita petenda tibi. 

. Sed , quo fit melior rroftri dodrina libelli , 

Et teneat redas carminis ordo vias : 

Te Deus omnipotens & corde , & ore rogare. 

Te fine ‘ nec linguam folvere, Chrifte, placet r 
Demere qui tenebras revocato lumine catcis ,, 
Auditum furdis auribus inferere, 

1 - ' * A.' 


« mL qniA 


j 

b Hitf rerfof 
integer deeft ia 
cditioae Del 1 *. 
*ii. 


e DilriiU >4 
vwfr» 


Digitized by v^oogle 






% SANCTI ORIENTI* 

^Corporis & mentis ikvos depellere morbos* 

Solvere mutorum qui pius ora Ioles: 

Te penes officium noftri eft, & cordis & oris , 

Da fentire mihi, da mihi polle loqui : 

* *i. nec « Nimirum ut' noftram vegetent tua munera, linguam j 
mirum. Ac per te de te Jit mihi Termo placens. 

.b/. cumjufl». Mandato b conjufla tuo fuperaverit omnenir 
,c*i. loquens. Naturam., noftra voce c fruens afina. 

Et ftimulis propria fub i gentem terga Balaam 
Terruerit miro quadrupes alloquio : 

-Qui magno regis trepidi crebroque rogatu. 

Dira fiiper lan&um verba parans populum , 

Non potuit proprii motam libi lubdere linguam* 

Ore aliud dicens, corde aliud cupiens. 

‘Nam maledi&urus nimii benedicere coepit. 
Impendens aliis ora parata aliis. 

JErgo nili eloquium fenmm nili , Chrifte , miniftres, . 

Conatus anims tu nili , Chrifte, regas; 

Ora. homines omnes & mutae, & bruta tenebunt j 
Quodque etiam poliunt , hoc quoque non poterunt; 
Principio geminam debes cognofcere vitam, 

, A Domino indultam cum ratione homini: 
tJt : quoniam brutum terreno eft pondere corpus, 

Eft anima afflatu vivificata Dei $ 

Nullum Tentirent anima: difpendia finem , 

Eflet in hoc fragili corpore vita brevis. 

4 #i/,SJnica- d Unam nalcendi ratio prius omnibus affert. 

Hanc cura & propriis confequitur meritis. 

Nafci non noftrum, nec longum' vivere noftrums 
Vitam qua: fequitur vita parare poteft. 

At licet arbitrio Domini fumamus utramque , 

Et neutra obveniat, ni Deus hoc jubeat: 

Prima tamen celeri fertur per profla rotatu, 

< 9$l. turris Qu£ fequitur • totis eft data temporibus 
m»U. j n primam ignari nulla mercede venimus, 
v Altera de lummo parta labore venit. 

' ’ Nafcimur ut Dominum cadi , terraque , marilque, 
4Qu«eramus toto pervigilem ftudio $ 


Digitized by 


Go< e 


COMMONITORIUM. XtfrEff: I. $ 
Quaerimus - T ut quis fit qualis., vel quantus , agat quid , 
Pofilmus vero nofcere judicio. 

Nofcimus * ut digna compertum 1 aucte colamus 
Ut vitam tribuat perpetuam - y colimus. 

£t colimus non * thure dato , non fanguine fulb r 
Non vino madidi , non epulis gravidi r 
Aurum , vellis , odor , pecudes , libamina , gemmar 
Et quas * rara homines vel prCtiofa putant * 

Ante Deum , ut viles terreno e pondere moles- 
Ut •« coenum , ut fordes , fic inhonora jacente 
Omnia lunt ejus , cujus nos elle fatemur- 

Nil proprium ell nobis , i ple habet , ipfe dedita 
Ecce etenim lanclo proclamat in ore prophetx r 
Nolo tuos hy reos, nolo tuo vitulos. 

Et fpecies d agri mecunrefl gloria casli,. 

Orbis * enim meus quod in orbe liieunr.. 

Debita folvantur lan&o mihi pedlore vota, 

Hoflia me laudis,.puraque vox- celebrer. 

Ergo nihil' nofter poteris praatendere Le&or r 
Illis quod tibi fit difficile in monitis. 

Non longe politum,. non ell aliunde petendum,. 

Non re y non lumcu , non opus ell precio.. 

; Sufficit ut Dominum mundi rerum que parentem r 
Cujus in arbitrio, rei bona, vel mala liinty 
Cenlu majori vincentem verba loquentis ■ 

Unum , incorporeum , jperpetuumque lacrum , 

Omnia complexum , vel lemper in omnibus unum,,. 

Corde pio credas, credulus ore roges: 

Sed quid fic nudis tantum fermoniBus ptor , 

Tanquam nulla Dei fint liiper hoc monita f 
Nam primiiim veteri cautum lub lege memento r 
Qua: dudum in folidis Icripta fuit tabulis, 

Qno d nunc per Dominum renovat data gratia Chriftum; 

Atque Evangelri vox veneranda, lonat: 

Ut , quod fixa prius , modope&ora noftra tenerent , , 

/ Eflet & uberior bis repetita fides , 

Affectu toto Dominum , totifque medullis. 

Atque i tuum toto- dilige corde Deum , 


a Dii. rara 


b Del tanta. 


c Del. («cuna 
*»*/#• 


dDei igitur 

f*Ale. 

, c Del , hunc 
verfum ita cot> 
xupee legit. 

„ Orbis & meus» 
cft , & quod ia> 
mbe meum. 


f Del. cefl£r° 
psfr- 

g Del 


Digitized by CjOoq le 


4 SANCTI ORIENTII . 

Et redfc , quid enim poteris tu jurtius umquam 
Obftridus tantis folvere muneribus ? 

Qui tibi , cum limus terrena fn fece jaceres , 

Dem Iit perpetui, temporis efle lutum : 

Qui tibi , quod membris conflas , quod mente moveris . 

Quod lingua loqueris, quod ratione lapis» 

Quod manibus tangis , graderis pede, lumine cernis. 
Aure audis, fentis naribus, ore probas , 

Ante aliquod meritum , propria pietate miniflrat. 
Corporis ac anima: fic Pater ut Dominus : 
a Dti. <ju* Et non hoc folo contentus munere , • quo te 
mlt ‘* Inftruxit membris , lentibus excoluit : 

Qui tribuit vitam , largitur commoda vka: , 

Omnibus ut tibi fit praedita deliciis , 

Ecce tibi caelum pendet , tibi terra recedit , 

.. Agra librantur, fluduat Oceanus: 

Nodibus atque dies fiiccedunt, mentibus anni, 

, Sol Iplendet , lucent fidera , luna rubet. 

. Ver varios blandus perfundit germine flores, 

^Eflas jam gravida frudibus arva coquit , 

Autumnus multo madidus ^praepinguis oliva eft» 
Ignibus amotis frigora nefcit hyems: 

Imbribus, arcendis confirmat pendula teda j 
Ignoras ventos domibus oppofitis $ 

Hirtaque lanigerae depedens terga bidentis 
Mollibus involucris algida membra tegis j 
Lenia nec delunt nivei velamina lini , 

Sunt etiam Eois pallia velleribus : 
bOfi.wrax.llla b ferax jada reddet tibi femina tellus 
c Seres funt Haec celfis carpent * Seres in arboribus. 

Scythiz Afia- Denique per totum , qui circumvolvitur annum , 
flSibu$ P nobii:s Quidquid habes totum dat tibi cura Dei. 
ilia lana ex ar- Qanipus mede viret, vertitur palmite collis, 
fit Veri- Arbore diverfa mitia poma metis, 

*um , advehi £c ftudium impendens faecundo providus horto 
ftcipit. Utfle quo libuit tempore fumis olus. 

Accendis pinguem quaecunque in lumina pinum, 
Nobilibus mentis perea flamma micat. 


Digitized by ' 


1 « *•* 


COMMONITORIUM. LIBER L i 
Nec modo terreno tantum fervire jubetur 
Per varios ufiis fubdita terra homini : 

Ipfa etiam quidquid fertur prope nubile , quidquid 
. Alto fubau&um volvitur in pelago. 

Nunc fallente cibo nunc texto in retia lino. 

Artibus innumeris inde vel inde petes. 

Et tibi nunc imo trahitur de gurgite pileis. 

Aere nunc (iimmo decipiuntur aves. 

Agmina venanti prorumpunt denia ferarum 
Ida procul jaculis vel laqueata plagis. 

Prona petis ferro, canibus rugientia iulis 
Contundis fraenis ora ferpeis equi. 

Ad juga panda boves cogis, ad muldra capellas, 
Diltillant crifpis dulcia mella favis. 

De faxis gemmas, aurum producis arenis 
Lentaque de terris igne metalla coquis: 

Gramina difeernens triftes medicantia morbos. 

Pellis lethiferum fedulus arte malum. 

Quin etiam ut mercem peregrino a httore fumas , 

Et tua des aliis atque aliena petas , ' 

E lumina remigio percurris 8c aequora velo, 

Ibis longinquas abfque labore vias : . 

Aut ii formidas pelagus, carpenta movebis , 
m Teque fuis iternet terta notanda rotis. 

Tunc li i-jadatum quaerit blanda otia corpus 
Humida pulvereum balnea (ufeipient , 

Atque cavo tota {poliatur vefte lavacro 
Marcida perdomitis membra fovebis aquis. 

Tot tantifque bonis Domini tibi munere partis 
Quid tandem dignum reddis amore pio i 
Aut quibus h£c opibus, quibus & perfblvere donis, 

Vel quantp poteris pendere fervitio ? 

Nec tamen haec , Dominus , cujus funt omnia quaerit. 
Sufficit ut Dominum fervus amatus ames. 

Haec quoque mandati fuccedit forma fecundi 
Proximus ut tibi fit fic velut ipfe tibi es , 

Nofco falutiferam manfuro munere legem , 

Uno quae eundis profpicit officio. 


« Al- Deqne 
/. Seque. 

. b Dtl. 
omu. 


Digitized by CjOoq le 



' s AN CTI ORTErfTrr 

JNam cum aliena mihi mandatur cura „ necefle e& 

Ut mea mandetur fic quoque cura alii. 

Ecce pecus pecudem faecunda ad pabula ducit „ 
Ammugit proprio .buccula l*ta gregi. 

Murmure relpondent qua poliunt voce loquuntur , 
Inque vicem docilis lambere lingua folent. 

a 7 w mtt i . Ca ^ Ct a ^ e<au < l uo ^ fluxibus occulit aequor 

& blanda fera * Ec v °*ucris volucri eft * fera blanda fer*. 
fc K n / „r a TU ? fi< l uan ^ 0 ve nit quocunque ex agmine * pr*do„ 

* fX e Eortlor invalidos ungue vel ore premens ; 

rT V j^ UCrum res eft r.leu rcs eft illa ferarum. 

Undique collebis tenditur auxiliis,., 1 

Captivam comitem curfu erege , voce r volatu „ 
c-t li non poliunt y .eripuiUe volunt. 

Cumque ita fe folo natur* munere fervent, 

Qu* nec confilio, nec ratione vigent : 

^ • <K 1 UU - Qnid mirum Domini li jufla verenda c fecutuim 
Mutua conftringer cura hominis hominem , 

Atque ufu, ingenio,, rebus, ratione peritus 
Ut lua qu* tua liint commoda frater agat ; 

Eline venit illa placens merito fenttntia , nebenfc 
__ Humanum parili conditione genus*. 

Nec facias aliis quidquid fieri tibi non vis j :< 

Idque aliis facias , quod tibi vis fieri. 

genus eft hominum , qui£ lexus , ritus , &. *tas ^ ’ 

htile?*' *** es ne ^ et Eoc re ^bi m > quis neget * elle probum ?* 
Quia non mandatum late complebitur artum ? 
tunc^Trftm ‘ Plenius hac ttadi quid brevitate poteft? 
invertit editio Namque ea qu* mala liint-, fieri modo fic mihi nolinfc 
Delxii. Ut rurliim Cupiam qu* bona fant fieri. 

Judice non- opus eft aobor nec queritur ullus. 

De nobis Icimus qu* bona , qu* mala lunt. 

Gaudebit certe liquis de nobe viantem 
^ Blandus vicinum ducat in-holpitium r 
Tu quoque iollicitus provifis excipe tebis 
_ Illum , qui fera nobe viator erit. 

,vfefte tegi nudps y fitiens ad pocla vocari,, ; 

Eluriens optas ut fikiare cibis ^ 


Digitized by 


[e/ 


COMMONITORIUM, LIBER L 
Te quoque permoveat proprii par cauta laboris , 
Divide cum miferis , pallia , pocla , cibos. 

-Ecce manum poleis laptus , tolatia mceftus , 
Auxilium trepidus, confilium dubius:^ 

3d mceftis , dubiis , trepidis , labentibus * offers ? 

In timili cauta fac ut ameris amans : 

Certb incufari * falto de crimine non vis , 

Crimine falto , alios * infimulaffe noli. 

Odifti fiirem > furtum cave : perdere non vis 
Per vim quae tua tunt $ nil violenter agas. 

Pa&a tibi dubio non vis nutare paratu: 
d Promiflam certo tempore redde fidem. 

Qua tibi detraxit velles luccidere linguam : 

Cura fit ut nullum livida verba notent. 

Mutua cumque petas vis tumere protiniis ara: 
Mutua pofcentem dextera promta juvet. 

Inflatos faftu damnas s depone tumorem. 

Quod fugis in celtis nefeiat inferior. 

'Certb * li foror eft , vel mater, cara vb conjunx 
Quarum ne vitam fama gravis maculet. 
Perpetui curam cauta pietate pudoris 
Filius, aut frater , nve maritus agis: 

Hac veneranda tibi fi nomine temptat adulter , 
Ferrum in vindi&am non fatis eSe putas. 

Nonne eadem poena reus es, fi tu quoque furtira. 

Aggrederis caftos follicitare toros i 
Hinc fuit ut Dominus prima fub lege juberet 
Pentari paribus crimina tuppliciis 5 
Pro damno damnum , vulnus pro vulnere, dentem 
/ Dente lui raptum , lumina luminibus $ 

Nec minus ut propriam tub judice redderet audax. 
Alterius cuperet qui rapuiffe, animam; 
Judiciumque reus , non pollet dicere pravum , 
i Pravis de.creta eft ultio criminibus. 

Et licet hac melius mutavit gratia Chrifti , 

Mitia qua potifis quam violenta docet: 

Aft tamen eft re&um ? quicquid jubet iftavel illa, 
^ . Seu cito reftituas , feu patienter agas. 


« l offcc. 

b Al. lallo te. 

c Dtl. infti- 
•mulafle time. 


«I Dtl. COBH* 
miflam. 


«. Dtl. tibL 

fptlt. m 



f Dtl. Pro 
decte , atque 
lui. 


g Dtl parru, 


9 




Digitized by )ogle 


e SANCTI O R.IENTI1 • 

Hoc tamen eft melior qui Chrifto vindice gaudet r 
Servet fe Domino , quod dedit ille fibi. 

Ergo piis votis , & fandis perfice rebus , 

Vita quod haec praeiens , quodque futura probet* 
a Dtl. tit«. * Ut te , quem rede fugiens commendat honefias , 

Perpes poft obitum gloria lufcipiat. 

Nam noftris certus monitis, manlura memento 
Omni», nunc ilulti qua; peritura putant :: 

Atque animas r iifdem membris redeuntibus r ipfunr 
Crede recepturas corporis involucrum. 

Ora, color, fanguis, venae, cutis, olla, capilli. 

Ut nunc labuntur, fic iterum venient} 
b ^/.credka. Non modo quae tumulis bene b condita laxa relervanC 
c Dtl. tenet. Aut arvum folidans pulvis odorque / tegit r 
Sed dido citius , firmanda in membra redibit 
Portio de tumulis ,. portio de fluviis * 

Quod ventus flaru minuit, quod beftia morfu, 
d ©i/, ex- Flamma quod d exuflit , quodque 'ruina premit,. 
u Totum aderit r totum diverfa ex parte coibit r 
Pars volucri T aut pilei ,. pars laniata feris : 

Et quod nunc a;tas fenfim longaeva relolvit , I 

Ia raptim Domini buccina reftituet. 

Ut, pro fa&orum meritis , in corpore eodem , 

In quo geflerunt fen bona ,. live mala } 

Scilicet , ad motus animorum carne reverla , 

Poena reos , julfos Gloria lulcipiat. 

Cur autem dubites , cum praecedentia monftrent 

Ut tibi venturi fit manifefta fides»: j 

Refpice nudatas brumali frigore lylvas r 
Jam defperatis luxuriare comis : 

Qu«e Itabat maerens decuflo palmite vitis 

Vellitur foliis ,. frudibus induitur. . * 

e D*l: Apf -« Spicams denfis calamus flavelcit ariftis , 

** us ’ In terra granum quod modo putre fuit} 

Et qua; nunc trifti Iquallebant arva veterno , 
iDti» firrot. Litta novo rident germine , flore / rubent ^ 

Ipfe etiam , variis conclulus menfibus r annus 
Tempore mutato mortis habet lpeciem r 


Digitized by CjOoq e 


COMMONITORIUM. LIB. I. 
Chm ver autumno , frigus depellitur aeftu j 
Utque hominum res eft , hoc abit , ille venit. 
Hoc tamen aeterno , donec Deus annuit , ufu , 
Inque vicem alterno volvitur officio , 

Et dum le longi fequitur rota mobilis anni, 

- Nafcitur & moritur , * fuccidit atque redit. 

Nam finis nofter finem non accipit , & mors 
Qua prim.b morimur , perpetuo moritur r 
Visuro femper motu fenfuque manente , 

Omnis perpetuo tempore vivit homo. 

Vivet homo, fletus aft hic mea verba fequuntur. 

Nam puto fic hominis ibrs melior fuerat 
Cum fenfu vitae fenfum deponere poena: , 

Et natum innatis confimilem fieri > 

Quam nunc, peccatis toto dominantibus «vo^ 
Extingui vita: , vivere iupplicjis. 

Nam rogo ne credas dirae ad compendia poenae 
Quod raptim fontes debita flamma voret. 
Ignibus, asternis immerfbs refpice colles 
Jugiter amburi , non tamen imminui : . 

Et gelidos fontes & caerula flumina cerne 

Fundere femper aquas , femper habere tamen. 

, Sic miferos vindex femper populabitur ignis , 

Ut femper fervet pabula laeta fibi. 

Haec fi falfa putes , merito poft vera probabis. 

At falfii effugies, fi modo vera times. 

Quare poft mortem fequitur fi vita perennis , 
Laetificans juftos , diferucianfque reos j 
Viribus & totis , & totis nitere votis 
Quae re&um ducunt continuare yias : 

* Contere, calcatum cum mundi principe mundum* 
Et fuge lafeivis credere deliciis. 

Praecipue, femper famofbs defpice c vultus^ 
Judiciumque tuis eripe luminibus. 

Nemo feret, rutilos inta&is veftibus ignes * 

Nemo inter lituos non trahet ore fbnum ,. 

Nemo inter flores blandorum ambitus odorum: 
Naribus affiduam non metet ungue roiam. 

^ S 


a at, fucccdfc. 


6 AU Con* 
tere calcant * 
mortis & cora«* 
prime donum* 
cI>W.cuUnft 



Digitized by CjOoq le 



» Z. qui. 

J> Al.giAxos. 


c D*Z. tafci- 
*us doceret 
VCOT' 


[4 ^/.pppulit. 


io SANCTI ORIENTI i 

Nemo diu fidens, & mulco fole peruftus, 

Incumbet gelidis , nec potietur aquis. 

Nemo, vias pedibus brumali tempore carpens, 
Confperfus pluvia , nec madefadus erit. 

Nemo, licet mediis muris, fiib tempore belli 
Aut bene lecurus , aut bene tutus erit. 

Congreflus prxftat vifum , mox lumina vifu 
Concipiunt flammas , parturiuntque nefas. 

Dum veluti jado pileantis fraudibus hamo, 
'Primum animus capitur , poft etiam moritur. 
Prima mali labes, heu / foemina , te dolus anguis # 
Ac hominem per te reppulit a Domino, 

Erepti tu caufa boni tu janua mortis , 

Tu cito decepta , tu cito decipiens. 

Ergo age , , quae nullo maculari pedora narvo , 

Et purus puro niteris efle animo j 
Ut laqueos ignis b validos & acuta venena. 
Cernere laudatam fle fugies faciem. 

Non ego nunc repetam per tot jam faecula quanto* 
Fqeminei vultus perdiderint populos. 

Praetereo clades Spartanas, Troica bella. 

Et raptim excidium quam prope Roma tuum : 
Ciam gentes nulla Domini fub lege , nec ullis 
Sandorum ad vitam perdomitas monitis, 

<Qua furor impulerat , < lafcivum ducere vidum , 
l£llet & hoc licitum quod fuerat libitum. 

De facris, inquam , de lacris percipe libris , 
Opprobrio quantis turpis amor fuerit. 

Te Dinae fpecies nimio fub amore ruentem 
Exdnxit Sicem , cum patre , cum patria. 

Nam mala comprefla fratrum pia cura fororem 
Permittit thalamo vindicat in gladio. 

Hunc quoque laudatum pfalmorum carmine David 
Forma placens celfo aepofuit-folio 5 
Cum male lafcivum comperto crimine corpus 
Sacco contegeret , contereret cinere. 

Thamar forma duos fiib eodem tempore fratre* 
Jncefti & ferri . * perpulit in facinus; 


Digitized by ^mOoq le 


COMMONITORIUM. LIBEfc I. 

^Tcus corrumpit , corruptam ulcifcitur alter 
Ultro quae iufta eft , definit efle pia. * 

Ipie etiam Salomon $ cujus lapientia prifeo 
Tempore, & toto nobilis orbe fuit j 
Ducitur in facinus vetito laqueatus amore , 
Femineo fubdens turpia colla jugo : 

Et Domini immemorem merito pr«econia laudum 
Quae juvenem ornarant, deftituere fenem. * 
Forma placens regi letho te tradidit Amane 
Forma tuum rapuit dux Oloferne caput. 

Illum mirifico famofum robore Samion 
Forma decem iaevis tradidit Allophylis. 

Sanctus & vi&orper tot modo praelia miles. 

Heu Tmale femineis fubditur arte choris , 

4 Ut jam pollutus ; pariunt quia crimina poenam j. 

Ofcula virginibus , terga daret gladiis. 

Tu quoque levitis tantum dilecta , nec uxor , 

Infimo juvenum iubdita node thoro , 

Vindi&ae Audio totas b in Bella dedifii. 

Perdere contentas five perire Tribus*. 

Ut membris lacero difperfis funere Gabaat 
Efficeret diris ignibus uAa rogum. 

Non mihi fi lingua: centthn funt, oraque centum^ 
Expediam quantum forma placens noceat. 
Eafcivo clamat benedidus ApoAolus orbi , 

Dans etiam licitis jura fevera thoris j 
Conjuge pofleflus , contemta conjuge liber , 

Non fimilem caufam relligionis habent. 

Conjugis implicitum detentat cura maritum : 

Solum vult cailebs emeruifle Deum. 

Sed quia nonnumquam luccumbunt lumina forma?, 
Ancipiti re&us labitur in bivio. 

Si purum maculare animum parat impius hoAis, 
Semper ovans caAam follicitare fidem : 

Accipe tela quibus cordis pia moenia ferves. 

Crux tibi fit clypeus , crux tibi fit gladius. * 
Supplicibus lacrymis , gemitu , prece , pedore tunfo 
Quiere faiutiferum node dieque Deum. 

B i j 



a B*/. 2 et' 
ftcllc. 


r* • SANCTI ORIENTir ^ 

Ac ne paulatim facilem /pes palpet amorem t ' 

Lapfum a pracipiti perge referre pedem. -■ . ' 

Non ignarus enim mi/eris /uccurrere quaro , ' 

Omnia perpeflus, quae fugienda loquor. 

Refpicis ad formam ? Sed /avas re/pice poenas. 

Re/pice quid laudes , re/pice quid timeas : 

Intermfque oculis & vero lumine cerne , 

De terra ad caelum , deque homine ad Dominum. 

Hic brevis eft fine exiguo claudenda voluptas. 

Illic perpetuo fulfure damma vorax. 

Audi clamantem magna cum voce propheten j 
Seu mandata legas pri/lina, five nova : 

Qua: laus in vultu eftj foenum omnem credite carnem,- 
Quippe ut flos /oeni gloria carnis erit. 

Nam veluti flores i cius metit, atterit aeftus, 

Confundunt imbres j fortior aura rapit : . 

Sic vultum , quandoque placet conlumere tempus, 

Et tumor & livor de/poliare poteft. 

Atque, ip/am ut taceam ,. qua: conterit omnia, mortem,’ 
Quanta licent morbis , febribus , ulceribus ? 

Hi modo , qui canent albo fordente capillo , 

Collatas olim non timuere pices : 

Pendula, qua moerent rugis deformibus, ora. 

Protulerant vanum con/picienda decus. 

■ Qui nunc in luxa tremulus * pia pelle vacillat, 

\fix dederat tenui figna notata folo. 

Cervix, colla , manus , & quod nunc omnibus horret. 
Heu mi/eris quondam cau/a fororis erant. 

Lumina , qua: madidum deformia (ubluit humor. 

Stellarum rutila ceu micuere faces. 

Refpice quod paucis floret, nec permanet , annis : 

Et tamen aeternis culpa manet lachrymis. 

Ergo puellares vultus forma/que decentes. 

Aut ver/o autmerfo defpicies capite. 

Atque ut fis penitus fic corde ut corpore purus. 

Ut nullum facias /u/picione reum $ 

D.a /ludium, curas., & /em per providus opta 
Ut tibi fit nulla feipina jun&a nimis. 


Digitized by )ogle 


, COMMONITORIUM. LIBER I. 
Amittent vires , fi non fint obvia , ventis. 

Pabula fi defio;, irritus ignis erit. 

Ac ne mandatis tantum par una putetur 
Ad vita: redas follicitata vias : 

« Si qua viri difcunt , credat fibi femina dici. 

Et meritum & poenas , hic quoque fexus habet. 
Oderit b ignotos audax attollere vultus, 

Seque tamen notis addere luminibus. 

Nam male permixto ludentia lumina vifu, 

Blandh faepb folent ore tacente loqui. 

Atque amor , ut lachrymae , quas fundi injuria cogit , 
Ex oculis furgit , pedoris ima petit. 

Ergo ea qua juvenes praecepti lege monentur. 

Hac fugiat eundos femina cafta viros. 
t Jam fi corporeas calcaris corpore cafto 
Illecebras, reliquum difeute cordis onus. 

Namaue fubire {olet nigri de felle veneni. 
Multiplicis mater criminis invidia. ^ 

Invidia infelix mortem moritura paravit : 

Angelus hac celfi decidit arce poli ; 

Dumque hominem properat caelefti pellere regno. 
Detrudi in tenebras ipfe prior meruit. 

Hinc Domini in eundos vindex lententia venit a 
Omnibus haec reliquis mortibus una rea eft. 

Haec belli rabies , haec eft difeordia pacis , 

Plus fibi, quam cui vult faeva nocere, nocens. 
Haec Jofeph 4 nimio fratrum fub crimine caufa 
Primum fervitii , mox fuit imperii. 

Haec jufti, * fratris maculavit fanguine Cain. 

Haec David mortis quam prope caufa fuit t 
Gum , jam confedo folius robore bello , 

Extolli nollet laude focer generum. 

Hac. primae cogente gemens operarius horae. 
Vincere foflorem nititur undecimae, 

Haec & poftrem6 dedit ad ludibria Chriftum , 
Dum peragit livor crudelitatis opus , 

Et praeceps populus figna & miracula rerum 
Obtutu cernit , pedore non recipit. 


n 


« 2)*/. Si viri, 
b /. Ignotfe, 


e Al Nam i 
torporet. 


i Apud n«f. 

dtefi nimio. 

e Dtl. fit* 
ttem, 


Digitized by v^oogle 



14 SANCTI 'ORIENTM 

In tantum ftudiis furialibus improba eundos 
A vero in facinus verterat invidia : ^ 

Ut non nefcirent , fed nollent credere } quod tunc 
Eflet per Dominum glorificandus homo : 

«d*/.. leviora. Nec cura » leviore dehinc vitare memento 
Unius innumerum crimen avaritia;. 
b d«i. ml* Omnibus in terris , b quas fol videt f aequora claudunt T 
^ uo * v Quafque dies adeunt , quafque tegunt tenebras T 

Ignoto nobis quicquid diffunditur orbe , 

Omnibus in regnis y omnibus in populis , 
c Dti. mooti. Infedis morbo multorum * mentibus , hasc eft 
us «mh, Radix , caufa , caput , fons , & origo mali. 

Innocuos quicquid Dominus formaret in ufus , 

Hasc mali mutatis perdidit officiis. 

Quid quereris diros portus , ventofque furentes,, 
Triftiafamofis asquora naufragiis ? 

Tu casiam Sylvis annofo robore quercum 
Si lignis non eft utilis , adde focis. 

Contentuique tuo , fubmotum fi qua per orben® 
Nafcuntur , patiens crede negata tibi. 

Et pelagi motus, fasvas profiare procellas 
Securus tuto littore perfpiciens. 

Ufum naturas vitium feciftis , avari , 

Nata bona & pravis ufibus e fle mala. 

E terra genitum terrena in munera ferrum 
Falcibus incurvum vomeribus rigidum. 

In easdem , & cBras , bellorum crimina , mortes 
Armamus contis , miifilibus gladiis $ 
i ai vin- d Pelleret ut frigus violentum accepimus ignem , 
cexet. Pelleret ut tenebras difcoqueretque dapes. 

Coepimus inia ni flammas immittere te&is 
Atque exurendis fubdere corporibus , 

Tanquam eflet parvum praedandi in crimine crimen , 
ferret. * Ni ferret fparfas fanguine raptor opes y 
Et miferos poenis variis vis ultima cogat , 

Cum quod habent perdant , dicere fi qua latent. 
Fratribus invifos fratres , vitamque parentum 
Exofam vatis fecit avaritia. 


Digitized by v^.o( Qle 


COMMONITORIUM. LIBER I. ij 

De vero falfum , de falfo fingere verum 
S*va per innumeras hasc docet infidias. 

Hac faciente reus dum partem fubtrahit auri , 

In mortem totus tranfiit Ananias, 

Nec folus, fociam nam * foedi in crimine falfi a fM* 

Conjunxit mifero par quoque poena viro. 

Hasc miferos homines mortis fiib tempore fecit 
Non bene poftremis fidere judiciis. 

Subduntur tabulae , conquiritur undique teftis. 

Ore ferens falfem , pe&ore vera premens : 

Scalpuntur gemmae fimiles , manus improba difcit 
Heu ! male mentitas affimilare manus : 

Ut pater alterius fa&us credatur , & haeres 
Non poffit proprii filius efle patris. 

Hac duce cuftodes inter fecurus adulter 
Pervenit ad cattos muneribus thalamos. 

Iter in omne nefas animis manibufque paratis. 

Aurum fi pretium conttituas fceleris. 

Dic rogo quid miferum tantus feror laxat habenas j 
Ut tibi fat non fit , quod tibi jam fatis eft ? 

Jmmenfis properas terris conjungere terras 
Claudendus parvi marmore farcofegi? 

Alterius damno fieri locupletior ambis? 

Quod rapis ex aliis, mox erit alterius. 

Et curfu celeri poft fic amifla dolebis , 

Ut doluere illi , qui tenuere prius. 

Ceu non cafuras immenfas conttruis arces $ 

Ipfe tamen raptim qui moriturus eris? 

Cur itur in fomnos tenuato lucida vitro , 

Marmoribus variis lubrica , cella tibi : 

Tanquam non adeat b lignis coeuntia te£fca 
In bene fecuro pedore tuta quies. 

Ccrtfe non aliter fitientia proluit ora , 

Quem palmat obtulerint , quem cava gemma liquor: 

Et, fic fufcipient rabidi jejunia ventris 

Quos crittalla dabunt , quofque patella cibos. 

An non pellendo glaciatis * frigore brumas. «pW-frigor*, 

Hirta tibi melius pallia pradbet p?is$ 


a Dtl. tedis 
coeuntia ii- 
gnw. 


Digitized by 


Google 



Jd SANCTI O RIENT II 

Quam qua:, lentato per lubrica fria metallo. 
Alternos frangit vellis onufta gradus ? 

Quo tibi perlucens habitus , qui tegmine raro 
Offerat ignotis membra tegenda oculis i 
Argentum , & auri moles , & gemma corufcans , 

E mundo, & mundi eft , hinc venit, hinc relidet, 
Venifti in mundum nudus , nudufque redibis : 

Nil tecum attuleras , ferre nihil poteris.. 

Ferre tamen poteris contempta hic munera mundi, 
a Dtt. quas. Mitte fecuturus, * qua: duplicentur,, opes.. 

Nam fervata nimis , quae mox bona , non tua fient, 

4 Dii. fe ito. Si tibi non * ferves , fic eris ut tua fint. 

Munera quae donat mqriens , haec munera non funt. 
Donat enim quod jam definit efle fuum. 

Qui fanus metuenfque nihil qui mente quieta , 

Q^ui fibi dum vivit demferit , ille dedit z 
Et fibi quod demfit melius reparabitur ifli r 
Integra mox capiet , qui peritura dabit. 

Condita nam caelo non fur , non auferet hoflis , 

Non tinea aut pluviae, flammaque carpet edax£ 
Caelo autem condes , quicquid pro nomine Chrifti, 
Chriftum refpiciens , pauperibus tribues. 

Qui poft alium ptae carnis myfteria dicit z 
Veftior in nudis , lublevor in miferis , 

Vifitor in claufis, curor confotus in aegri». 

Adjuvor in paruis,. protegor in viduis. 

Et quodcumque facis miferis , vel non facis , illud' 
Crede mihi fieri , vel mihi non fieri. 

Ac ne pauperiem pauper pretendere poffis ,. 

Ut color injuflae detur avaritie s 
Si tibi non fuerint fumptus quos quaerit egenus y 
Non cibus, aut calida qua foveatur aqua. 

Cum pofcit gelidus fitiens fub nomine Chrifti 
Obiatus poterit praemia ferre calix. 

Hoc, quo quifque potes j miferum folare rogantem 
Et fi defuerint munera ,. vota dabis, 
c d ti cllc eten ’ m ante Deum non eft peritura voluntas , 

* Si bene non poterit, qui benfc * vel cupiet. 


JHwft 


Digitized by 


Google 


* -> 


COMMONITORIUM. LIBER I. 
Hinc fuit uc Dominus monitis felicibus omnes 
Conjungi vellet pacis amore homines. 

Et qui per fandos prodixerat ante prophetas, 
Difcipulis proprio traderet ore fuis : 

Dum nihil injultum , nil duram r nit violentum , 

• Nil leve , nil cupidum , nil grave , nil varium 
Vel facere in rebus, vel verbis dicere poflet 
Callo fervatus pedore pacis amor. 

Hinc cohibet totum pacis concordia mundum , 
Quae brutis etiam cum ratione datur} 

Et cum flammiferis frigentia , mollia duris , 

Siccis cum pugnent humida , lenta citis ; 

Omne per ignotas tacito moderamine caufas- 
Uno conlociat foedere pacis opus. 

Sic modo v fi parvis cupias componere magna j 
Corporeum » fronat pacis amor populum , 

.Ut lub terreno lociatus principe dilcat 
Regi caelorum lo Ivere vota fimul. 

Ergo mei fimilis peccator, me minor immo. 

Omnes criminibus namque ego vinco meis , 
Pacem placatus , pacem quoque laefus amato , 

» Pax in viiceribus , pax fit in ore tuo. 

Pelle odium , contemne minas , depone b rigorem r 
Offenfam teneant tempora nulla tuam : 

Ut te fol blandae lervantem vincula pacis 
Deferat abfcedens , inveniat rediens. 


SANCTI ORIENTI! 



COMMONITORIUM 

LIBER II- 


I monitis gradiare meis, fidiffime Ibdor, 
Gerula fecurus colla premis colubri. 

Cumque aderit Chriftus judex , mox obvius ibis 
Per tenerum blandis aera rede notis. 
Tantum ut mandatis quovis fub tempore in iftis l 
Pratereat curam portio nulla tuam. 

An fi ventofa moveat te gloria lingua , 

Quam fuadet vano Tullius eloquio : 

Sin higienda , jocus , convivia , fermo , voluptas, 

Sique etiam aquavis diflociande tuis, 

Quo Audio noftri fervabis“verba libelli , 

Ut vita meritis conlbciande Deo? 



D E VANA L A V D E. 

P Racipuus labor eft blandam contemnere laudem. 
Qua trahit i® praceps ambitiofa homines , 

Et lemper tacito feftinat a<J intima motu , 
Vifceribulque ipfis peftis acerba fedet. 

Omnia dum volumus, facimus quacumque probari, 
Utque fias nullus non faveat vitiis, 
a iiefi par- Lenito titulo * parcunfa dicit avarus , 
jfrraoitue. Acris velatur nomine iavitia. 

Ac ihiiiiis totis fic tota nitimur arte , 


Digitized by 


Google 



SANCTI ORIENTE COMMONlTOR. IlB. E, 
Uc quidquid loquimur vel facimus placeat. 

At tu n Chrifto foli vis e fle probatus ; 

Gloria, quaeratur nulla tibi ex homine. 

Nam cum deje&us /mox exaltabere j erifque 
Pro Domino parvus , magnus apud Dominum. 

Contemtum vexet quaecumque injfiria, nulli, 
a Simile pertuleris , par quoque redde malum. 

Ecce Patrem Chriftus pro fe lacerantibus orat : 
Supplicat & Stephanus, lupplicat & Jacobus. 

Dum miti magnoque animo licet ultima paflt 
Pcenarum nulli caula volunt fieri. 

Nullum fxva reum faciat fententia , nullum 
Auftero proceres plexere judicio. 

Feftucam tenuem fraterno in lumine cernis, 
Luminibnfque tuis neicis inefle trabem. 

Injufte alterius cupiet defcribere vitam , 

Affertor vitae qui nefcit efle iuae. 

Sed nos damnati vitiis infiftimus , & quae 
Ipfi perfequimur , mox etiam facimus. 

DE CAVENDO MENDACIO. 

F Allere crede nefas , durat fententia dicens : 

Os quod mentitur morte animum perimit- 
Et quod verax eft iemper dixifle memento r 
Et non quod non eft iermo tuus refonet. 

D E G V L A. 

D Ulci praeterea fraenos impone palato , 

Ne (a por antiquus fieviat illecebris. 

Illos caelorum donis regnAque potitos 
Fecit mortales ambitiola gula. 

Dum magis in vetitum rqimus , cupimufque negata , 
Ec quod difficile eft hoc potius volumus. 


a /. adus. 


kf. Heu! 


SANCTI ORIENTI! ' 

DE EBRIETATE. 

P Rscipue largo venas perfundere vino 
Refpue, ne raptim vina venena fiant. 

Ut nimiis quoties fitit sftibus arida tellus , 

Sollers in frudus quam parat agricola , 

Si prius evulfas. quam fol internecet herbas , 

Inroret madidos nubila denfa dies. 

Protinus & fentes , & gramina noxia medi , 

Seminibus vidis, hem male laeta feret. 

Corpora fic multo fuerint qua: dedita vino , 

Confiliis pereunt , luxuriant vitiis. 

Et quid fordidius , quid erit deformius umquam , 

Quam fi te tibimet fubtrahat ebrietas? 

Cum caput huc illuc vergat, greflufque vacillet, 
Menfque neget fenfum , lingua tenere fonum, 
Claudantur gravido vergentia lumina fbmno , 

Quid facis ignoras , tu quoque cum facias. 

Quid loquar ablatum ., vultu fumante , calorem , 

Et male compofitis verba fcluta modis ? 

Labentes manibus calices , menfafque per ipfas 
Immixtos vino fiepe redire cibos, 

Teque per innumeros, cum vult mens, fauciat * motus 
Vel gaudere nimis, vel modo flere nimis. 

Et nunc faltarn vergentia membra rotare , 

Nunc dare lafcivis brachia mota choris. 

Exclamare libet vino dapibufque fepultum , 

Forte etiam proprii nominis immemorem ? 

* Evius qui donet largus tibi talia quando 
Orandi fubeat tunc pia cura Dei. 

Pafcere tam magno fumtu quot polles egenos? 

Quotque dies Istos hsc daret una dies ? 

At te nunc faturo pauper jejunus oberrat : 

Tu vinum revomis, vix habet alter aquam. 

Et fi forte cibum vox pofcit egena , negabis 
Ollis queis nihil eft hoc tibi quod fupereft. 
gentio jam dudum tacitum te dicere, ledor. 


Digitized by 


Google 


COMMONITORIUM. LIBER II. xt 

Vera quidem", fed liint ardua qucefta tuis. 

Ardua praecipimur , de terra fcandere caelum. 

Non eft quod parvo ftare labore putes. 

Magnus enim labor eft * fed merces magna labori: 
Praemia qui Iperat , defidiam fugiat. 

Palmam nemo feret, nili qui certaverit ante: 

Non nili- vi&ori blanda corona datur. 

An tibi * fragiles mundi quaerantur honores 
Munere quos fperes eineruifle hominem ? 

Quidquid ia eft variis quod vexat corpora laevis 
Dum celeri vita currimus in ftadio : 

Contemtum , pluvias , frigus , jejunia , rixas 
Contento poteris luftinuifle animo. 

Difeurrens urbem totis luftrare diebus 
Vix media fellus no&e redire domum. 

Continuoque iterum prima conlurgere luce, 

Ut claufas poffis primus adire fores. 

Et cum fe tenuis per dura fedilia fomnus 
Compulerit felium depoluiile caput. 

Ille prior forlan qui ferior adfuit ibi 
Atria pulfabit , ftulta querela notus. 

Aut fi lictorem tanget vox clarior , opta 
Ut bene fubmotus , nec male catius eas 
Sed fac quod rarum eft , ut victus Janitor auro 
Ac precibus tandem dicat , adire potes. 

Ingrederis lingua blandus , vultuque modeftus , 

Corpore lubjedus , nihil tamen ifta juvant. 

Omnis honor pretii eft : ibi pro pondere nummi : 

Carta feu foliis five potens tabulis. 

Nam fi ceflarit dives manus , irrita res eft. 

Et fi verba dabit , tu quoque verba feres. 

An honor arrifit , quem femper in ordine mos eft 
Sumere fero quidem , fed pofuifle cito ? 

Nam quod tu dederas , mox conferet alter & alter : 
Quod multi cupiunt nemo diu tenuit. 

Ea,c tamen ut longum durans honor inflet, agat te, 
Numquidnam finem non habiturus erit? 
pinge , age , manfiiri fignent tua nomina faftus , 


• I. perfra- 
gilci. 


Digitized by v^oogle 


» SANCTI ORIENTI! 

Atque tuo felix annus eat titulo. ( 

Quid tandem prodeft, cum delinit efle poteftasfr 

In quo fentitur quod fuit atque abiit? 0 

Et quod paulatim luccedens nelciet aetas , 

Et quod fi Icierit , quid tibi merces erit ? 

Sed qui terreno tantum dependis honori , 

Tantaque nunc homines ambitione colis, 

Ut Domino placeas, cujus lunt omnia, Chrifto r 
Inluper & regnum promereare Dei. 

Ante ferens verum fallis, ingentia parvis. 

Vitia magnificis, perdita perpetuis. 

Devotum vincet quae tandem injuria pedus ? 

Et quid erit cellum ? quid tibi difficile eft? 

Namque nihil durum eflr, cum fpes foccedit, & omni! 

Pervenit ad frudum vidus honore labor : 

Et frudum , toto qui duret tempore , quem non 
Auferat ambitor , prodigus , impatiens ? 

Audis fpondentem Dominum nova praemia juftis r 
f Promilfis femper qui meliora dabit. 

Non conlpeda oculis , non auribus infinuata , 

Ipfo non fenfii praemeditata prius. 

Non tibi diflillant pretiofo cortice myrrhae, 

Thuris odorato cefpite terra tumet. 

« Redundat Adde tymum, violas, * caffias, mellilota, crocumq “ a 
‘ Ms ' Candida puniceis lilia junge rofis. 

Cum tot in his terris peccator munera fumas , 

In caelis fandus quae bona percipies ? 

Finge age , quid clarum ? quid pulcrum ? quid pretiofum? 

Et totum magnum quidquid in orbe putas. 

Hoc meritis dandum felicibus , aurea teda , 

Lemmatos poftes , pufpureumque folum , 

Ruraque vernantis femper redolentia flore , 

Lade & meile fimul flumina plena trahi 
Nec quia confcendunt animos , & mente videntur , 
Inferiora illis crede futura bonis. 

Nec vereare tamen longo ne tempore vidus , 

Impar mandatis repperiare Dei. 

Nil habet haec longum , longo licet ada rotatu > 


Digitized by v^oogle 


COMMONITORIUM. LIBER II. ij 

Quo nunc perfruimur tempore vita brevis. 

Lafla ienefcentem de/pedant omnia finem. 

Et jam poftremo volvitur hora die. 

Refpice quam raptim totum mors prellerit orbem , 
Quantos vis belli perculerit populos. 

Condenfi nemoris, celfi non aipera montis. 

Flumina non rapidis fortia gurgitibus , 

Nec caftella locis , non tutae moenibus urbes , 

Invia non pelago , triftia non heremo , 

Non cava non etiam metuendis fub rupibus antra. 

Ludere barbaricas prsevaluere manus. 

Multis fida fides, multis perjuria, multis 
Cauia fuit mortis civica proditio. 

Infidi* multum , multum vis publica fecit. 

Robore quae non funt , funt iuperata fame. 

Concidit infelix cum prole & conjuge mater , j 
Cum fervis Dominus fervitium fubiit. 

« Hic canibus jacuere cibus , flagrantia multis 
Qua: rapuere animam teda dedere rogo. 

Per vicos, villas, per rura , & compita, & omnes 
Per pagos , totis inde vel inde viis 
Mors , dolor , excidium , ftrages incendia , ludus 
Uno fumavit Gallia tota rogo. 

Cur tamen enumerem labentis funera mundi , 

Qua: per coniuetum femper aguntur iter ? 

Quid repetam quanti toto moriantur in orbe, 

Tpfe tuam videas cum properare diem * 

Praetereo gladiis quantum, quantumque ruinis. 

Igni , graminibus , fluminibus liceat. 

Quantos bella , fames perimant, morbique furentes. 

Et qua: per varias mors ruit una vias. 

Quantos & medi* pacis fiib tempore , ut efle 
Pax pofijt, cruciat debita poena rfos. 

Omnis paulatim letho nos applicat hora. 

Hoc quoque quod loquimur tempore praemorimur. 

Et per fallentes tacito molimine curfiis 
Urget fiipremos ultima vita dies. 

. Cum cibus , & fotnous, dum verba v & pocula mulcent $ 


a/. Hi. 


Digitized by ^jOoq le 


z4 SANCTI OR.IENTII 

Sive domo fedeas, feu peregrina petas, 

Dumque geris quodcumque geris, vel non geris ultro. 
Mors movet alternum nil remorata pedem. 

Cereus ut cxcx politus liib tempore nodis 
v Compenlare diem luminis officio ,. 

Dum non fentimus y knto eonliimitur igner 
Semper & ad finem flamma vorak properat. 

Sic hominum res eft, pereunt quacumque geruntor. 

Proficit & moritur quod fibi vita trahit. 

Sed fac vivacis fpatia haec tam longa fenedar 
Orbis ut immunis funera relpicias. 

Sero licet veniat , veniat tamen ille necelTe eft 
Qui non in totum finis abefle poteft. 

Jam qua: nalcuntur , crefcunt poft , atque fenefcunt y 
Et lenio felfis nil nili mors fu per eft.. 

Intereunt decies , qui ternos vixerit annos 
Atque illum vixit quomodo millefimus. 

Poftquam poftremus finis retinebit utrumque , 

Certe fuppremo tempore mortis idem eft. 

Quid vitam traxifle juvat , fi vivere cellas ?^ 

Quare bonis merces-, fi teneare malis? 

Cum , nifi' dum frueris frudu , tangere fruendi 
Et vita hasc vita: vivat in officio.. 

Jam quod jam fuerat nihil eft , fi definit efle *. 

Et quod non lentis , non juvat an fuerit. 

Quid tandem prodeft fi te jejunia vexent , 

Hefternis large membra onerafie cibis j 
Cumque tua hodie ftringat alfidua fitis, i 

Ante diem nimio praemaduiffe cibo ? 4 

Cum mediis celeri quae funt decurfa rotata 
Eripiat lenium non reditura dies ? 

Sed nos decuria: primaevo flore juventa: 

Jam dubii greffii , lumine r voce , manu. 

Cum quicquid fuimus dolor eft meminiffe , fidemque 
Omnibus eripiant proxima praeteritis.. 

Incurvos querulos confiimeo corpore numquam 
Haec quoque qua: gravis eft vita fatis fatiat. 
fiinc eft quod toto penitus velut orbe remoti 

Spfedamvu 


Digitized by CjOoq le 



COMMONITORIUM. LlBE ft II, 
Spedamus toto quidquid in orbe perita 
Nec miferos alio tamquam fub fole manentes 
Mortis nos propria; mors aliena monet. 

Ante oculos longeque fimul fraudamur amicis, 
Luminibufque illinc , bine venit aure dolor. 
Intereunt dulces aevo vergente parentes , 

Eque ip(o conjux eripitur gremio. 

Et fratris fratrem mors fe complexibus aufert. 

Et natu forfan junior ille fuit. 

Ordine nec vitae feniordubducitur aetas , 

Cum videat nati funera Ceva pater. 

Nemo tamen cautus credit quod cernit , & illum 
Quod non vult cernit fe quoque pode pati. 

Hoc tamen inde venit , fadis quia femper iniquis 
Mortem perpetuum ducimus ede malum. 

£t quas criminibus pcenas lex fanda minatur 
Serius excipere credimus ede lucrum. 

Felix qui licitum finem putat ede laborum , 

Quid poenae timeat caverat ante timens. 

Felix qui magnum magnaque indage movendum 
Urbibus Sc populis nobile judicium • 

Qonftanti fperare animo vultuque fereno 
Securus vitae de probitate poted: 

Quem faciat certis bene mens fibi confcia caufis 
Sub tanta intrepidum mole tenere caput. 

Illic imperio quondam regnoque potentes , 

Ulic confpicui falcibus & trabeis , 

Queis aurum ledis , dapibus ; criflalla falerno, 
Subtratoque oftro mos onerare thoros 
Robore famofi , laudati munere formae , 

Ac male fidentes corporeis opibus : 

Quorum venter Ierat Dominus , lafcivia votum , 
Spes in praefenti , gloria divitiae. 

Qui neglexerunt miferi vel morte fub ipfa 
Claudendis Dominum quaerere luminibus. 
Poenam expedabunt claufi. Nunc quaere doceri 
Quam poenam : fadis congrua poena manet. 
Hos tenebrae juges -qecafub node manebunt . 


Digitized by CjOoq le 



*£ SANCTI ORIENTU 

His lumen tunc flamma fevera dabit. 

Ifti lulfureo flagrantes igne caminos 
Cogentur laceris fcandere corporibus. 

Illos conftrifiget violento infula rigore 
Flatibus hibernis dura gelu glacies. 

Et cum tam difcors pugnet natura gehennae , 

Nominis unius vis tamen eft varia. 

Nec tam diversa poliis dignofcere pcend < 

Igne fit , an gravius frigote (upplicium. 

Non quot nos iftic terrena morte peremtis, 

Excipient unam crimina multa, necem. 

Cum quamvis laevus pro rerum pondere judex 
Non aliud pollit quam rapuifle animam. 

Et quodam Icelerum lucrofi plurima reflent 
Vindi&am reliquis ultio prima neget. 

Aft iftic omnis perlolvet in ordine noxas , 

Succedens fadis congrua poena fuis. 

Atque unum corpus per lingula membra patebit: 

Quot patuit vitiis , tot quoque luppliciis. 

Altera crudeles , lex altera ple&et avaros, 

Fafla aliter lolvent , & meditata aliter. 

Eft lua pejuris , eft & fiia poena luperbis. 

Atque alia elfuli caufa cruoris erit. 

Invidus, impatiens, mollis, falfator, adulter. 

Et vini totus, totus & illecebrae. 

Dextram caede nocens , linguam in convida promtam , 
Pervalor , jadans , impius , indocilis , 

Judicii ante diem poenas dabit , ut neque parvum 
Supplicii (patium det mora judicii. 

Ambibunt alios finuofis flexibus angues 
Aft alios candens igne catena teret. 

Omnia pl^na illic lacrymis , terrore , dolore , 

Et vox nulla , nili quam dederit gemitus. 

Et quidnam ulterius per fingula. crimina curram 
Vexabunt diris quae rriiferos crucibus , 

Quando etiam incanto fi quid mmc orc loqueris, 7 

Sermonis 1 rlttio eft drfcatienda tibi ? : • '•*- 

Hos inter r^n Donunom quicumquenegant. 


Digitized by v^oogle 



t 


COMMONITORIUM. L1B. II. 

Summitcens faxis ftipicibufque caput 
Die mifer vere nec erit, nec miferabilis ulli. 
Excipiet folus quidquid ubique nocet. 

Innumeri vermes morituro in corpore vivent. 

Nec finis fumo , quem dabit ignis , erit. 

At parte ex alia blandorum verba piorum 
m Sed nec vexati reflituere malum > 

Auxilium miferis, vidum tribuere petenti, 
Affedum notis , fervidum patribus , 

Inftar fiammantis fulgebunt lumina folis. 

Velati niveis Iplendida membra togis. 
Prascipueque illi, quos Chrifti in lege paratos 
Excipiunt nodes inveniuntque dies , 

Queifque fuit votum niveam baptifmate veftein 
Numquam femineis commaculare thoris. 
Corpore nec lolo , fed toto & pedore cauti , 

Et qualem ledor te meus elte velim. 

Vel jam felices quae prima: gloria vittis 
Lucis & infidi corporis illecebris , 

Veram quaerentes vitam , pro nomine Chrifti 
Fundere devotas non timuere animas , 

Atque facerdotes hoc fandum agmen habebit, 
Secretofaue hominum turbinibus monachos , 
Qui nunc fpernentes blandae obledamina famae. 
Venturi fperant praemia judicii , 

Mollia feeuris ducentes otia rebus 

Pro merito vivunt nunc bene , poft melius. 
Namque ipfi denfb ftipabunt agmine Regem , 
Cum terris judex inftiterit Dominus , 

Atque omnes Agnus quoquo fe verterit ibunt, 
Perfufi ibunt lumine , luce Dei. 

Et tantum iplorum capient vegetata decoris 
Cementum ut non fint ora videnda oculis. 

Ergo ubi terribilem dederit cava buccma cantum , 
Adventum tandem teftificanda Dei > 

Mox longis tellus rimis divulfa patebit. 

Ac paffim flammae , fulgura , grando ruent. 
Imis concuflo penitus de fedibus orbe 

Dij 


n 




Digil - sd by v^oogle 



»8 SANCTI ORIENTI! 

Dum tota: fervent inde vel inde vi* , 

Hinc triftis gemitus , illinc pia gaudia vita: v 
Una in diverfis vox erit agminibus. 

Atque omnibus raptim celeratis greflibus ibit 
Deducens fobolem profapian)que Pater. - 
Cundaque contento ducetur linea tradu, 

Cum fuerit medius progenitor genitis. 

Nec tibi famofas urbes , gentelque remotas. 
Regnaque quae myic funt , qua:ve fuere loquar. 
Frigore non fcgnes populos , non fole peruftos, 
Quofque habuit nafcens , occiduufquc dies , 

Sed fuit a primi genitum quod tempore mundi 
Ufque diem mundo qui modo finis erit. 

Omnibus b terris animas juftalque reafque 
Uno conftituet juflio prima loco. 

Nec tamen ulla illinc tanta inter millia perget i 
Qua: non fitlDomino dinumerata fuo. 

Mox rutilum fcandens eadem cum carne tribunal, 
Q^am cjelo intulerat , glorificans hominem. 
Omnia quae reliquis labantur in ordine fieclis , 

Qu^e tunc , qua:ve dehinc lege manente fiant 
Ore lacer , celfiis folio , terrore videndus , 

Confpicuus , led vix confpiciendus aget : 

Atque inter flammx tractus , Ibnitiifque tubarum , 
Angelicolque choros , militiamque Iaeram , 

Inter & infantum , matrum , juvenumque , fenumque » 
Pallores , fletus , gaudia , vota , metus , 

Ultima liilpenfie dabitur lententia turba: , 

Quae lacro fandi judicis ore lonet. 

Jn requiem & laudem juftorum perge , caterva 
A regno numquam diflbciancla meo . 

Qua: vobis gnaris meriti vitaeque futura: 

Dat modo , led dudum dona parata Pater. 

At tu mandatis lemper contraria noftris , 

Impia tartareis claudere turba locis. 

Illic ftridorem dentes , & lumina fletum , 

Ignibus immodicis dilcrucianda dabunt, 

£t tamen, ut vere maneant quaecumque jubentur > 


Digitized by v^oogle 



COMMONITOAlfjM. LIB. M. i 9 

Haec erit aeterni formula judicii , 

Gloria quae juftum , iummota morte , tenebit: 

Atque reus poenae non moriturus erit. 

Haec ego debueram fa&is tibi tradere, ledfcor , 

Ut pondus verbis vita probata daret. 

Sed quia negligimus miferi quaecumque monentur, 

Et fatis eft levius difeere , quam facere : 

Tu fi commendes animo demifla per aurem 
Omnia quae feriptis (unt numerata meis : 

Conftanter dicam, caeli (latione receptus, 

Difcuties fievae vincula dura necis 5 
Atque etiam fueras qui filius ante gebennae. 

Incipies (ummi filius ede Dei. 

His illud fupereft fine quo nihil omnia profimt, 

Ut Chriitum credas de Patre, cumque Patre 
Spiritus & (antflus nullo dilcrimine jun&us. 

Unum confiimment nomina trina Deum. 

At tu cum legis noftrum quicumque libellum , 

Noftri , feu malus eft , ieu bonus , efto memor. 

Et quoties Dominum perle&o carmine Chriftum 
Orabis 5 fimus (emper in ore tuo. 

Quod ne me primis credas injungere labris, 

Neque iftud tuto diflimulare putes. 

Sic te nulla dies qtris compungat amaris : 

Sic Chrifto totum quidquid agis placeat: 

Sic fumas fandam dono tradente coronam : 

Nominis ^bfcedat ne tibi cura mei. 

.Ut peccatores vincens Omentius omnes 
^ Sanftorum veniam promerear precibus. 

- Exflicit SdnSti Orientii Liber fecundus. 

INCIPIT DE NATIVITATE DOMINI.; 

S Plendidior lux luce micat, majorque diei 
Fulget clara dies , toto feftivior anno : 

Natalis quae lefta Deo , qua nafeitur ille 
Cum Patre qui femper caeli in coniortia regnat, 
yirtus magna Pautris carnis primordia noftrae 


Di tized by 


Google r 


50 SA.NCT 1 ORIENTII 

Mox hominem in caelum revehens , ile morte perad& 
Sumere qui carnem voluit , nec carne fenefeit. 

DE EPITHETIS SALTATORIS NOSTRI . 

J Anua , Virgo , Leo , Virtus , Sapientia r Verbum , 

Rex , Baculus, Princeps, Dux , Petra , Paftor , Homo, 
Retia , Sol, Sponfus , SemOn , Mons, Scella , Magifter, 
Margarita , Dies , Agnus , Ovis , Vitulus , 

Thefaurus , Fons , Vita , Manus , Caput , Ignis , Aratrum , 
Flos , Lapis angularis , Dextra , Columna , Puer. 

Mitis Adam , Digitus, Speculum , Via, Botruo , Panis , 
Hoftia , Lex , Ratio , Virga , Pifcis , Aquila. 

Juftus , Progenies regis , regifque Sacerdos 
Nomina magna Deo : Major at ipfe Deus. 

ITEM PLVS DE TRINITATE. 

Q Uod fuit a feculis , quodque eft in fascia feclorum 
Semper erit , quia femper erat , fine fine manendus. ' 
Et fuper omne quod eft , fine quo nihil , opjnia cui T 
a dii* tft. Omniparens Verbum , Verbum Deus omnipotens • , 

Cum Patre quifolus, cum Pater &Deus folus 
Hoc erat , & nondum natum acceperat ortum , 

Semen enim Chriftus , Chriftus primordia rerum , 

Chriftus honor terras , tremor orbis , gloria caeli.- 
Ex dominante Deo Rex & Dominator in altis. 

Unicus ante omnes genitus, genitore fed illo. 

Quem genuit nullus , per quem gignentia eunda ? 
Quaefumus, optamus, tremimus, veneramur , amamus, 
v /. Ex to» £ Totus ex toto totum diffufus in orbem, 
totas. Non idem , fed prorfus idem , fimilifque , fimulque , 
Taritumdem , & pariter , fic Filius & Pater unum. 

Nomine divifum nomen fubftantia mixta eft 
Confummans faeri myfterii fanda profundi. 

Plenitudo potens , dedita fibi nexa viciflim^ 

Trina poteftatum conclufio purificatur. 

Spiritus & volitans perfedio tota fupernae. ’ 


Digitized by v^oogle 


/ 


VERSUS DE TRINITATE. jt 
Ergo honor in Chrifto eft, laus eft Patris ,in Patre CHriftieft. 
Ip/e Patris mens eft, & fermo , & teftis , 8c heres.. 

Ipjfe recognolcit quantum Pater audet in ipfo , 

Ipie caput noftrum , lapientia , gratia , vita , 

Ipie hominum cuftos, (peculator, & arbiter ipfe, 

Iple lalutis iter, lux immutabilis, ipfe 
De vero verus iplendor , de lumine lumen.. 

De bonitate bonus , de pleno & divite plenus , 

Providus , indulgens , clemens , miferator , abundans , 
Perfedtus, patiens, juftus, pius, immaculatus. 
uEternum Jtterni donum , tutela • priorum. 

Firmamentum anima; , fuga datmonis , arma fidei , 
Perpetuum regnans , cenfor , judexque futuri. 

Tempore non claufus, claufiirus tempora juflii. 
Principium ac finis , vegetator & intus & extra. 

Velle tenens , 8c polle potens , & mite fe verus , 

Pax mundi & gaudium , pravique bonique dire&or. 

Dum mortale quod eft Deus immortale probavit. 

O felix Domini Dominatio, nobile, laetum! 

O miferae gentis cor durum , & perfidus error j 
Impie damnator, tua mors hoc ftipite pendet. 

Credule confeflor , tua.vitahoc (anguine vivat, 

Fle&eris judicante Deo qui plectere vifus , 

Salvavit populos, populus quem odit iniquus. 

Hic eft ille fuis reprobus prius , & maledi&um , 
Sputamenta hominum , perituri opprobria vulgi. 

Hic cui fteva manus fel mixtum fudit aceto , 

Palmea quem caeco violarunt verbera pullu. 

Afpice, percudor, demens, venerabile lignum. 

Cerne prophanati vi&ricia fiena cruoris. 

Eft ne Deus vivus, Deus inmperabilis hofti. 

Ultio , profugium , requies , lux , vita , fides , fpes ? 

A Patre nolcendus quod fit fator atque animator : 

A cruce quod vindex , propullatorque gehennae , 

Errorum ablutor , pax fida , remiffio larga , 

Natus amore hominis , palliis ratione falutis , 
pun&us lege obitus, redivivus in aethera celfiis, 
ede fedens .patria , fuper omne falutifer aevo , 


Di ' sd by 


Google 


»/• pioruatt 


* 


3* ;SAN CT I ORIENTII 

Unde humilem dignatus humum, remeabilis illo. ? 

Peccati pretium , peccandi nefcius ipfe , 

Participans famulos , conformans & vivificans. 

En tibi quam pulcrum per limina noftra trophxum , 
Chrifte , micat j quam clara patri vexilla reportans, 
Sanguinolentus adhuc, etiam quod & antea, femper 
In virtute potens , in majeftate perennis. 

Cur tamen hanc fpeciem teneat crucis edita forma 
Monftrat adorandum tota ratione caracker. 

Quod divita nota eft in partes quatuor extans , 

Dat mundi Dominum cognolci , & archangelos omnes. 
Tot regis ipte plagas , cjeli quot crux videt oras. 

Crux imitata pias orantis imagine palmas , 
a t. depingit. Crux teftata Dei pacem 4 pingit , Sc eft pax 

Quae data per lignum eft , pax ligno Icripta tenetur. 

Vis gratias miratur, item fpe&are figuras. 

Afpice perfe&um figni locupletis enigma 
P grascum videas, caput eft, vel brachia fixi. 

Iota quod eredum eft futpenfio corporis hic eft. 

Littera prolequitur poenam , fert poena lalittem , 

Alpha dehinc juxta eft, atque altera comminus eft ii 
Prima quod hic primus , poftrema novifiimus hic eft. 

Mxc elementa apicum Deus 'hic fiiper omne elementum . 
Omnia conveniunt caelefti infignia ligno , 

Cum fubit in ligno , lignum Deus indicat efle 
Materiem fru&us j cum ramum extendere in altum 
Altior excellis Dominus lupereminet omnes. 

Fixorum eft medius , numerus dat trinus honorem. 
Percutitur , eruor exit , aqua de vulnere fa&o 
Exit , & ex iplo mox (anguis vulnere , nempe 
Martyrium languis , libi vindicat unda lavacrum. 

Sic ope divina mors arbore vitaque venit, 
b rirfm t Per pomum , Protoplafte , cadis : cruce Chriftus medens j 
spondaicus. jjjj c mortiferam drago peftifer detulit eleam. 

Nec mirum vix digna Deo fi nomina mille 
Laus numerola trahat , laus tot virtutibus impar , 

Quot titulos peperere pii miracula Chrifti. 

ZXVLANJTIO, 


Digitized by v^oogie 



EXPLANATIO NOMINUM DOMINI, jj 

EXPLANATIO NOMINVM DOMINI 

J Anua confideret cxlo fecretaque pandat. 

Virgo incorrupta matris cui partus origo eflr. 

Et Leo Rex hic eft regum , rex ille ferarum • 

Dicitur & Virtus, nihil hoc quoque fortior uno eft„ 

Unde autem didus eftJSapientia ? regula vitx eft. 

Quomodo fit Verbum ? Patrio quia fluxit ab ore 
Cur modo Rex idem , modo Regis Filius idem ? 

Cum Patre quod folium caeli commune retentet. 

Cur Baculus ? lapfos quod fiiblevet , erigat aegros. 

Cur Princeps ? fobjeda throno quia eunda gubernet. 

Cur Dux militiae caeleftis ? ab agmine fando. 

Cur Petra ? Quod valido ftatuat fundamine firmum. 

Unde Bonus Paftor ? maculam quod ovilibus obftet. 

Nunc Homo : Natus enim eft 8c carnem i Virgine fiimfit. 

Retia cur ? fparfas quod colligat undique gentes. 

Cur Sol juftitiae ? quia juftum illuminat omnem. 

CurSponfus? defponfa Deo quodEcclefia Virgo eft. 

Cur Sanctum ? quod regna ferat felicia verbo. 

Mons , quod in afcenfum non omnibus ardua cedat. 

Stella , quod incertos duce lumine dirigat itus. 

Unde Magifter ? amas famulantia corda docere. 

Margarita , quid hoc pretiofius inveniatur? 

Unde Dies? quod luce magis refplendeat « a Add»if(e 

Tunc quia fit fandus, innoxius Agnus habetur > 

Qui potuit folus peccatum, tollere mundi. 

Et modo fertur Ovis , quod fe jugulantibus aptet. 

Dicitur & Vitulus : contenta hoc paflio monftrat. 

F<ms , quia purificat vitium baptifinate largo. 

Vita , quod jeternum dat vivere vivificatis. 

Eft Manus y occurrit virtutum operatio dives. 

Eft Caput , in promtu eft quo noftro audore creemur. 

Ignis in hoc quod%dhuc probatio noftra foperfit. 

Unde Aratrum ? fubigat quod pedora frudihcetque. 

Flos quia confeflor eft , Martyres ipfe coronat. 

Cur Lapis angularis ? populum quia nedit utrumque. 


Digitized by CjOoq le 



34 SANCTI ORIENTII 
Dextera, qua patrium latus afficiet, ornat , honorat. 
Sxpe Columba , dolum quia nefcit ac fine felle eft. 

Unde Puer ? quod purus eat genitoris ad arcem. 

Vitis adoptivo quoa fe herede propaget 
Unde fecundus Adam ? quia fit caput ipfe renatis. 

Eft dignus Stilus ifte , Dei eft lex feripta per ipfum 
Nunc Speculum, quod imago Patris perlucet in illo. 
Nunc Via, quod fandis fit pravius in paradifb. 

Botrio , quod fuccis cxleftibus irriget orbem. 

Panis in noc , noftra quod fit alimenta fidei. 

Hoftia viva Deo fiimus. Cur ipfe Sacerdos ? 

Se quia fandificans patriis altaribus offert. 

«/• Hinc. «Hunc ratio, hxc ratio eft, per quam ftat fabrica mundi; 
Virga , quod errantes ut verbere corrigat actus. 

Pifcis natus aquis audor baptifinatis ipfe eft. 

&epe Aquila , b terris quoniam revolavit ut ales. - 

L A V D AT 1 0. 

D Enique ne multis tam multa & magna moremur. 
Eft Oculus , agnolco Deum , videt omne Deus cor. 
Unde Propheta ? brevi quoniam futura revelat. 
Angelus unde i fui quia nuncius extitit ipfe. 

Brachium ab amplexu quo continet omnia didus. 
Quicquid id eft , agnofee , tuum eft quod fande vocaris. 
Magnitudo operum tot rerum nomina exeat } 

Sed propriis meritis tanti cenfentur honores 
Caufa facit titulos , dat fcire vocabula virtus. 

Tu fublime fedens j Agios , benedidio noftra j 
Te Deus Emmanuel , nobifcum habitabile nomen. 

Tu Dominus Sabaoth pugno teges omne quod ufquam eft, 
Te domus Ifragl , conrefTorefque beati; 

* t. angelus Te Patriarchae omnes , teque * angeli omnes adorant , 
gaulis adorat. *p u f H p Cr ignotum cherubim , (uper aftra corufeas j 
Qui promiffiis Abra fueras , ex femini David , 

Glorificum in caelo ofanna laudabilis audis. 

Refpice nos tantum , Crucifixe , Paraclite , Chrifte , 
Nazarene 5 Deus , quem credimus , & Galilxe, 


Digitized by 


Go< e 



EXPLANATIO NOMINUM DOMINI. 5* 
Et Deus Abraham , fandi Patris & Deus Iiaac , 

Et Deus alme jacob , fpes unde eft noftra fidefque. 
Refpice Chrifte tuos , tongumque tuere redemtos. 
Supplico ego indignus, & tu dignare rogantem. 
Omnipotens miferere mei , miferere meorum 
Da dolor abfiftat , cura & formido faceflet , 

Et foder fandis famulis tuis , & timeam te , 

Et placeam dum vivo tibi , nec fim reus illo 
Tempore y cum detero meriti memor ante tribunal. 
Chrifte , tuum vereque colam quod praedico nomen. 

Crux tua fronte , manu , labiis , crux intima fidat. 

Crux clipeata domus , crux fit lorica {alutis , 

Hoc melius figno fulgebit lucida turris ~ 

Quam cum facrilego polluto cruore maderet. 

Explicit. 

INCIPIVNT ORATIONES ORIENTI I 
NV ME R O XX l r. 

T Ibique , Domine , celfimv Cherubim dicatum eft t 
Et illa molis quadriformis machina; 

Te fempirerno confitentur carmine , 

Et nos imago confbnantis cantici- 
Arnen fonamus , dicimus aftduia. 

Te feptem primi deprecantur angeli , 

Seu civitatis feptem principqs viri , 

Solio propinqui , Janitores proximi , 

Et nos imago confbnantis cantici 
Arnen fonamus , alleluia dicimus « 

Te fblis aftrum cum fbrore menftrua , 

Vergilix , jugula vefper, ago lucifer , 

Omnefque gutta; praemicantes invocant 
Et nos imago confonantis cantici 
Arnen fonamus, alleluia dicimus 
Agr aquofus five fudus invicem , 

Simulqu? venti , pluviae, grando, flumina. 

Ritu fuomet conditorem concinunt, 

E ij 


Digitized by v^oogle 



3* SANCTI ORIENTII 

Et nos imago -confonantis cantici 
Amen fonamus, alleluia dicimus. 

Solum ftativum cum fertura mobili 
Qua: paret homini , quaque capta de una , 

Tibi cantat uni, conticefcit ceteris, 

Et nos imago confonantis cantici 
Amen fonamus, alleluia dicimus. 

Oceane qui cin&am coerces aream , 

Et inteftini foda inedia gurgites , 

Deum fonantes cum marinis belluis. 

Et nos imago confonantis cantici 
Amen fonamus, alleluia dicimus. 

Inferna fedis flamma , fulva tartara , 

Trucefque praefidentes , pariter angeli, 

Amen minaci decantantes carmine , 

Et nos imago confonantis cantici 
Amen fonamus , alleluia dicimus. 

INCIPIT XXIV . 

P Oftremo dico deprecandi canticum , 

Id facio quantum per xx. cantica , 

Sed ne quis audax interpellet quippiam , 
Anguem magiftrum falfkatis increpo 
Ut non adjiciat five demat litteram. 

Quod fi quemquam Uedit fpiritalisle&io, » 

Ei licebit ledionem fpemere, 

Non commutare ledionis formulam. 

Anguem magiftrum falfitatis increpo , 

Ut pon^adjiciat neve demat litteram. 

Si feriptor errat in mutanda littera , 

Ignarus errat., vacnia Chrifto , fi praefto eft : 

Nam non voluntas ^ verum dextra labitur. 
Anguem magiftrum falfitatis increpo , 

Un non adjiciat neve demat litteram. 

Ad illos homines interdidum pertinet. 

Qui voce vera nominantur phyfici , 

Si non probatis, praeterire liberum eft 

i 


Digitized by v^oogle 


ORATIONES. 37 

Anguem magiftrum fal ficatis increpo , 

Uc non adjiciat neve demat litteram. 

Et nos a farce ethnicorum emerfimus, 

Eamque tamdem rupimus caliginem , 

Dum fpiritales exaudimus angelos 
Anguem malignum. 

De figno fextum praecavendam fpiritum 
Mortis Dei prophetas inftrumenta daemonum 
Numa & mortis femper in faeculum. 

Deus fitn&e , te rogamus , Patrem unigeniti , 

Chrifte Deus te deprecamur vivum Dei filium, 

San&e Chrifte te oofecramus judicem verum Deum. 


Expucit oratio xxiv. 


3 * 



A C TA VARIA 


IN CAUSA DOLINSIS EPISCOPATUS- 

EPISTOLA STKOD-ICA. 

CONCILII TU1LENSIS APUI> SAPONARfAS 

ad Britannia: epifcopos. 

Ut obediant archiepifcofo Tnronenfr , nec excommunicatio 
ab eo communicent * 

Y nodus univerfalis colle&a ex Gallia', &. 
Germania in fuburbio Tullenfi , villa Saponarias ^ 
Remigius Lugdunenfium , VV enilo Roto- 
magenfium , Herardus Turonenfium , R o- 
dulphus Biturigum , H in c mas. u s Remorum , Gun- 
t a r i u s Agrippinenfium ,Arduicus Veibntionis Me* 
tropolitani epifcopi , cum multis aliis epifcopis , Fastca- 
rio, VVernario, Garurbrio, Felici in Domino 
falutem. 

Quo plura emergunt in populo Dei noxia & epileo» 
pali diligentia recindcnda , ad boc plures & frequentius 
necefle eft convenire pontifices , ne minifterii facerdotalis 
nomen fruftra comprobentur geftare. Hac intentione 
confluximus ad memoratum locum , ut fida collocutione, 
quid nobis in tantis periculis & tribulationibus agendum 
«t, follicite quaereremus, & San&o Spiritu demonftrante 
inveniremus. Ad hanc conlocutionem vos , praefertim evo- 
catos , non cucurrifle moleftius tulimus. Decuerat enim 
ut quorum unum eft officium , par ftudium probaretur. 
Sacris inftituti canonibus non ignoramus , metropolitano 



Digitized by L^oogle 



ACTA' VARIA IN CAUSA DOL. EPISC. 39 
veftro, cariffimo fratri noftro Herardo, competentem 
reverentiam vos debere : ita ut prseter -ejus pnefentiam 
aut confenfiim , nullus in regione veftra canonice poffit 
ordinari epifeopus , nec vos generale aliquid fine ejus con- 
fenfu pofle fancire. De qua reverentia , Jalubriter d vobis 
&. a gente veftra metropolitano impendenda , tempore 
N omenoii ducis , & reverendiflimi papa: Leonis Sc 
iiicceftbriis ejus Bened ren , feripta docuerunt ; & re- 
fragantibus apoftolicat audoritati dignam excommunica, 
tionis protulerunt fententiam. Movet etiam nos, quod iis, 

3 uos vefter metropolitanus cum abis epifeopis , propter 
iverfa crimina excommuni cavit , indifferenter vos com. 
municare comperit. In canonibus autem divinitus inftitu- 
tis focii excommunicatorum eorumdem fententia feriun- 
tur. Proinde monemus fandam nobifque amabilem fra. 
ternitatem veftram , ut ab his exceflibus ulterius tempere- 
tis, & veftra inftantia, opitulante Dei gratia, gentem ve- 
ftram ad olim tradita: dilciplina: , ac totius eccleftafticae 
religionis obfervantiam invitetis , Sc unanimiter Sc con- 
ftanter abfque dilatione reducatis. Si quidem etiam illis 
«bfervandum eft , ne damnatorum illicita focietace fenten- 
tiam damnationis incurrant. Qu* autem d nobis diligen. 
tiore tradatu reperta funt atque decreta , venerabilis coe- 
pifeopi Herardi relatione dilcetis. Verum fi quod non op- 
tamus, ab ejufdem metropolitani follicitudine ulterius re- 
lilieriris, Sc noftris ex caritate manantibus exhortationibus 
vos conftiterit reludari , minifterii neceflitate canonicam 
in vos cogemur proferre fententiam. Bene valete , Sc orate 
pro nobis. 

Indicuius q^uibus de rebus Salomonem 

COMMONERE DEBEANt. 

P Lacuit univerfali confilio,ut Salomoni, qui Bri- 
tannorum tenet regionem , fuggeratis , ut quae pro* 
ejus falute mandamus , obedienter audiat , fi Deum 
vult habere propitium , Sc noftrje unanimitatis tenere con- 
fortium. Ut permittat totius Britannia: epifeopos d ebitant 


Digitized by AjOoq le 



40 -ACTA: VAH I A 

reverentiam metropolitano inferre. Ut facultates eccle- 
fiafticas nec ipleDeo auferat , nec aliis auferre permittat. 
Ut confideret quanto animae luae periculo Britannorum 
dominationem invaferit , cum Domno noftro regi Carolo 
fidelitatem prius juraverit. Ut recordetur gentem Britan. 
norum Francis ab initio fiiifle fiibjedarp , & lia tutum de- 
pendifle tributum , ac per hoc nec dedignetur ad nuper 
omillam reverti confoetudinem. Ut proprietates a paren- 
tibus relidas , vel quolibet modo rationabiliter acquifitas 
jullos pofleflbres habere permittat. Nifi enim fe ,ah hac 
audacia &. impietate retraxerit , &. divina poenitudine de- 
leverit quod deliquit , noftrae audoritatis affedu nobis ad- 
monentibus, cito ei-Deus ufurpatam auferet potellatem, 
& debitam inferet ultionem. Ut pro diverfis criminibus 
canonice excommunicatos ne recipiat , luadete ; oftenden- 
tes divino judicio , fi id praefumplerit , pari eum vindida. 
conftringi. 


NICOLAI PAP M EPISTOLA L 
Ad Salomonem Britannorum regem. 

De ejeSiione epifeoporum & jure metropolitanorum - 

"T" I c o 1 a u s epilcopus Salomoni 4 regi Britonum. 

Benedidus Deus & Pater Domini noftri Jelq 
■ Chrilli , qui per magnae mifericordiae luae gratiam, 

adeo tute cor fublimitatisilluftrare dignatus eft , ut merito 
pro tua? lapienti* fulgore ,. ubi habitas non jam occidens», 
led oriens habeatur. Ortus enim eft in vobis iol juftitiae, 
quod ipfe Chriflus eft , & infidelitatis tempora defecerunt. 
Sed rogamus eumdem omnipotentem Deum , ut ficuti re- 
dae fidei vobis agnitionem pie conceflit : ita quoque bonae 
operationis benignus largiatur efFedum. De cetero, fili* 
iciat prudentia tua , nos de ejedis & in locis illorum aliis 

fubrogatis 

2 Salomon Rex appellatur , non quod revera ejfet I fed quia ctr erile aureo & purpti" 
ta.concfjfione Car oli Augufti utebatur , idcirco hoc nomine cenfebatur » inquit Ano- 
Cyrnus ia vi u S. Conwoioois Saeculo iY- fleoedidiuo pw. 


Digitized by L^oogle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 4x 
iubrogads epifcopis , diligenter in archivis San&a: Roma- 
nas , cui magna omnipotentis Dei miferatione defervimus, 
ecclefiae requifivifle , & multo aliter in exemplaribus epi- 
ftolarum , quae a decefforibus meis , beata: videlicet me- 
moriae Leone ac Benedicto pontificibus, atque d 
me Nominoe , & tibi , necnon & archiepifcopo Turonico-, 
& regni tui epifcopis mifias firnt , inveniffe , quam tu in 
litteris tuis perhibes * quamvis nec ipfe dicas in apicibus 
tuis, San&as recordationis Papam Leonem Nomenoecon- 
fllmm vel autoritatcm deponendi epifcopos tribuifle. Quipi. 
pe quem confiat multifarie multifque modis in hoc aliis 
quam d certo epifcopdrum numero fieri praecepifle. Nam 
jNominoio confidenti quid de Spiritus-fancti gratiam ve- 
nundantibus oporteret fieri , refpondit , nihil , inquiens , 
frater <juod fanfti canones fuper his praei piunt , ipfas regulas 
apicibus fuis interferens, Nam 1 qualiter, & d quot, vel d 
quibus fanxit epifcopos condemnari , fcribens eodem tem. 
pore Britannicas regionis epifcopisyevidenter inter cetera, ut 
eadem ipfa verba ponamus, decrevit asque praecipiens, ut om~ 
pia fine in conciliis episcoporum. Nam nullam damnationem epifcopo- 
fjje umquam cen femus , ni fiin ante legitimum numerum epifcoporum 
rum , (fui jit per xij epifcopos , aut certe probata fententia per feptua- 
'ginta idoneos tefles , qui tales jint , qui accufare pojfint , & 
prius ad {aera chrifli quatuor evangelia J aeramenta pr deflent , 
quod nihil falfum depromant , fleut nobis Beatus Sylvefler & fan£ta 
jRomana videtur tenere ecclefia. Quem fecutus decedor meus 
fan£fce memoria: Benedi&us , quia contra deeefibris lui 
decretum , non ab epifcopis , fed d laieis epifcopos in re- 
gione tua cognoverunt temere efle dejectos , multa moe- 
fiitia & indignatione repletu» , fcripfit quod nulla ratio fi- 
neret epifcopos jedibus juts pelli , quos duodenarius numerus non 
ejecerit : Quorum veftigia & ego quoque fequutus , eadem 
cenfui , immo & cenfeo , & nullam pofle epifcopos fui ho- 
noris fufiinere ja&uram delibero , quos non confiat fuifle 
a xij. epifcopis , praefente primamque lentendam metro», 
politano epifeopo obtinente, cum examinarentur audito$ ; 
Qui & fr crimen, aliud confefli efle dicuntur , poteft credi 
quod vi 6c formidine falli tantum , 8t non confeffi fueruns 


Digitized by v^oogle 



* Nannctcnfi- 
bus. 


Prov. x. 


41 ACTA VARIA 

quod non fecerant. Qui videbant laicos & faeculares quoC 
que una cum rege contra fe confpirantes , quod nec faltem 
audierant. Si quidem qui ore tantum , & non corde pro- 
fert quod dicit 5 non confitetur , fed loquitur ; quamvis 
non videatur jufta confeffio , quod non legitimo provocan- 
tur examine. De Qislardo autem & Aitardo ep i£ 
copis , * de quibus fcripfifti , multo aliter quam tua refere- 
bat epiftola in fcrinio noftro reperimus. Licet non bene 
faciat Aitardus , quia denuo confecrat quos Gifiardus in 
in eodem ordine aignofcitur ordinafle. Tamen Aitardus 
invenitur ante Giflardum epifcopatus officium fufcepiffe. 
Denique Sandiffimus Leo papa Nomenoe fcribens , inter 
cetera praecipuum virum Aitardum appellat , & liunc fa- 
num fapere* & fanum docere, vivere , ac permanere de- 
nuntiat. Giflardum vero tamquam praedidi Aitardi fedu- 
lum invaforem denotat. His ergo ac hujufmodi contro-' 
verfiis, ac difficultatibus enumeratis, & ita repertis, ha« 
bitis, ac compertis 5 non poflumus a regula Sandorunt 
Patrum , ut a fedis tuae inft i turionibus quoque indebite de- 
clinare. Sed fi vis Dei omnipotentis benedidionem per- 
cipere , vel fi veraciter noftra confequi praecepta defide- 
ras j confilium meum accipe , & quod tibi per hanc pagi, 
nam indico , libenter adtende. Hortamur enim gloriam 
tuam & cum aequivoco tuo fapientiffimo Salomone di- 
ledionem tuam ammonemus dicentes: iAudi fili mi diJciplU 
nam patris tui , & ne dimittas legem matris tua. Haec quippe 
firnt praecepta Dei patris tui; &haeceft lex ecclefiae matris 
tua: : videlicet ut omnes epifeopos regni tui ad Turonen- 
fem archiepifcopum mittere non detredes , ipfiufque judi- 
cium poftulare non dedigneris. Ipfe enim eft metropoli- 
tanus , omnefque epifeopi regni tui ejus fuffraganei funt, 
ficut confcriptiones pracdeceflbrum meorum evidenter 
oftendunt , qui praedeceflores tuos , quia illos ab ipfius curi 
fubftraxerant , forti invedione corripere ftuduerunt ; quam- 
vis nec noftra feripta fuper hac re mifta deefle videantur. 
Cumque coram praefignato Turonenfis ecclefiae praefule, 
& integro numero collegarum , ideft xij, epifeoporum ; 
celebrato conventu fuerint ejedi epifeopi regulariter exa* 


Digitized by 


>og!e 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 43 
minaci , apparuerintque quod canonice fuerint eje&i } ipfis 
in fiia deje&ione manentibus , quicumque in locis eorum 
confecraci fiint , poterunt utique epifcopatus honore poti, 
Jri. Quod fi eje&i epiicopi infbntes fuerint declarati j tunc 
amotis , qui illis (ubrogati funt , ipfi ecclefias fuas recipiant. 
Nam cum ancecefiores mei Romani pracfules , ut eje&io- 
nem eorum epifcoporum , qui ab ecclefiis luis expulfifimr, 
non admiferunt , nec adprobaverunt * nec ipios , qui ei» 
iubrogari poliunt , viventibus illis , legitimos epifcopos di- 
xerunt. Sane fi forte ad Turonenfem archiepifcopum mit- 
tere dedignaris $ ftude duos epifcopos de expuliis &c duos 
de fubrogatis una cum gloriae tuae legato ad apoftolicam 
fedem B. Petri tranfmittere , ubi digna examinatione pra?- 
mifia , qui legitimi epilcopi fine appareat , & fuas eccle, 
fias irregulariter non amittant. Nihil enim aliud eft quod 
in praelenti negotio penitus diffiniri polfit. Quia vero ma- 
gna , quis fit mepropolitanus , apua Britannos contentio- 
eft , licet nulla memoria fit , vos in veftra regione ullan* 
habuifle Metropolim ecclefiam : tamen fi libet poftquam 
Deus inter vos pacem & dile&um filium noftrum Caro, 
lum conftituerit 5 facile hoc poteritis advertere. Quod f? 
ideo contentiofius agendum creditis j ad noftrum apofto- 
latum deftinare contendite , quatenus noftro libramine, 
quae fuerit . apud vos -archiepifcopalis ecclefia luce clarius 
innotefcat , & deinceps omni ambiguitate recifa- , quem 
feqni epiicopi veftri debeant , incunftanter agnoteanr. Ne- 

3 ue enim ecclefias I>omini per mifericordiam regum & 
ivifiones aliqua pati damna necefleeft reum quantum ex 
fe eft, pacem qui praedicant , fervare ftudeant in invicenr 
& in omnes. His ita pradibatis , per nos tuam (cire volu- 
mus excellentiam , quod fi noftris praeceptis & monitis 
obedieritis , & tam de jure metropolitani r quam de reno- 
vatione examinis eje&orum epifcoporum nos audire ftudue- 
xitisj erit pax concordia & omnis legitimus ordo in re- 
gno tuo. Quod fi nos tantum interrogare, & non auteuf- 
tare decreveris } fcandala & difcordia & omnis confufib 
non deerunt tibi in vita tua. Porro legatos tuos quos ad 
noftrum Pontificium deftinafti , dilectioni tuae commen- 


Digitized by v^oogle 



44 ACTA VARIA 

dare curamus j quorum prudentiam & fidem circa vos 
confiderantes , plurimum in Domino.gratulati fumus. Deus 
omnipotens gloriam tuam & claram conjugem tuam cum 
nobilibus natis, atque cum omnibus qui fub tuo regimine 
jfunt , omni gaudio & benedictione pie circumdet. 


NICOLAI I. PAP JE EPISTOLA It 
Ad Salomonem Britannorum regem & ejus 
^ conjugem. 

"Recufat mittere pallium Fejliniano donec authenticis fcriptit dt 
illius jure convincatur. 

S Alomoni Britannorum regi ejufque conjugi 
Gyembret. 

Propofuerat quidem apotftolatus nofter per fingula 
gloriae veftra: fuggeftionibus refpondere i fed utrum fuerint 
fiiggeftiones quas quidam prefbvter & alii Britannicae gen- 
tis homines in feripto nobis detulerunt , apertio ipfius feripti 
&impreffio figilli,, qua: paginae deerat , nos ambiguos red- 
dit. Unde veftra prudentia curet necefTe eftjam poft haec 
iiia feripta proprio figno nobis imprefla atque. . . „ munita ‘ 
mittere , ut nihil addi , nihil minui , nihil immutari , preeter 
quod i vobis in his inferi jufTum fuerit, fubdole gerat. Un- 
de , quia quae poftulafle credimini , pia fiunt 5 diledioni ve- 
ftra: fuper his brevi ftilo quod divinitus fixerit infpiratum 
referare curabimus. Igitur deprecamini nos , ut pallium 
fratri & coepifeopo noftro Festiniano , qui ecclefiae 
S. Sanxonis praeefije dinofeitur , dirigamus : quod interim 
ideo non facimus , quia ficut olim nos fcripfifle memini- 
mus, ut pro tantae dignitatis gratia nulla follemnis videtur 
<caufa fuifTe , petitio , nec obfervata poftulatio ordine legi- 
timo confequehti. Ergo ut multa praetereamus , a<fto jam 
tempore ftudeas , qui tanti apud nos meriti effe peroptar, 
tale opitulante Domino munus adipifei defiderat , feripta 
illa , qu* ab Apoftolica Sede prgedece flores ejus in acceptio- 


Digitized by LjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 45 
•ne pallii perceperunt , tranfmittere 5 quatenus eilHem Icrip- 1 
tis quae i praedecefioribus meis data lunt diligenter infpe- 
ctis , per eorum quoque $c nos velligia inoffenfis greffious 
incedamus. Mittat etiam & alia fcripta pariter , & idoi 
neum ex proprio clero legatum. Scripta fiqujdem fidei 
catholica; documenta , &obfervandarum Beati Petri apo- 
flolorum Principis cathedrae decretalium fan&ionum pro-’ 
milia circumferentia : legatum vero qui jurejurando poli- 
tis lu per lacrum evangel iorum codicem manibus affirmer, 
antiftitem fuum itacredere , atque ita deinceps obfervatu- 
rum efle , licut illa fcripta nobis ab eo milia teftari vel 
continere nofcuntur. Quoniam ita eft Apoftolicie Sedisau-» 
doritas , & San&ae Romana: , cui Deo difponente praefit- 
mus , ecclefiae irrefragabilis obfervatio. Is autem qui fue- 
rit , ita properet omni ex parte munitus , ut fi necefie efl, 

- laLtem xxx. hic valeat demorari...... quatinus quod utilitas f. diebus..» 

& mos ecclefialticus didat , affedus recedendi non adi- 
mat. Ad ultimum monemus , ut quotienfcumque nobis 

eptftolam veftram mittitis *, talem hominem hanc deferen- 
tem dirigatis , qui nulla inquietudine ftimuletur , led tan- 
diu apud nos moretur , quoufque de quibus confiditis pro- 
vida confideratione ac lufficienti fpatio referibere Calea- 
mus. Datum vij, calendas Junii indictione xiij. AnB0 


NICOLAI I. P A * EPISTOLA III. . 
Ad Salomonem regem Britannis. 

Ejufdem argumenti. 

L Edis gloriae veftne litteris , quas noftro praelulatui 
fine impreffione fignacuir alicujus dirigere vifi eltisj 
repetimus in eis vos nobis rhandaffifc , quod & ante 
vos laepe inandaftis, Icilicet ut pallium Feftiniano venerabili 
'Dolenfi antiftiti ab apoftolica Sede ., cui divinitus praelu- 
.mus , mitteremus. Sed antequam ad haec conlulta aliqua 

4 Haec cpiftola uti & fcquens ad Fcftinianum ms. membraca dcfiuQta notawC 
t* fitn ‘Repfti Hicol*r pap*. . ’* * " - ‘ ’ 


Digitized by 


Google 



4« ACTA VARIA 

refcriberemus , convenerat nobis pro hoc , quod nomen 
veftrum apoftolico nomini fcribendo pracpofuiftis , vos mo- 
defla increpatione corrigere. Tamen quia apoftolica man- 
fuetudo neminem repentina umquam invectione redar- 
guit , & per negligentiam forte fcriptoris hoc evenifle 
utcumque cognovit : diftulit vos modo pro meritis coer- 
ce . re ; < l u °d tantum volumus emendetis , quantum corre- 
ctioni ecclefiaflica: pro tam prasfumtiva fa&ione fubjacere 
formidatis. De pallei vero directione , quam dicitis , fu 
mulque Turonenfi metropoli , fiepius vobis ea quae ra- 
tionis fiint fcripfimus : fea iicut in litteris veftris relegi- 
mus , ad /cripta noftra auris cordis non inclinaibs intui- 
tum. Reflat ergo ut tandem qua: fit apud vos antiquitus- 
metropolis intueamini. Metropolis enim veftra eft, ficut 
dudum vobis fignificavimus , Turonenfis ecclefia , ut fefe 
habent munimenta praedeceflorum noftrorum & priorum 
exempla oftendunt , ad quam veftra: regionis epifeopo» 
oportet recurrere , & ejus judicii fententiam , refervata 
Sedis Apoftolica: poteftate , exquirere modis omnibus non 
detrai&are. Quoniam reprehenfibile efle videtur , ut ob 
diyifionem regni quis fibi talia , qualia inter vos audiun- 
tur , vindicare nitatur. Quapropter, fili mi ,ne praeea- 
tis ifla volentibus aflenfum , fea & alios ad verba veftra 
per exemplum obedientia: accendatis, & ficut ait Apofto- 
lus , humiliamini jfiib potenti manu Dei , ut vos exaltet in 
tentpore tribulationis. Quia fi monitis noftris obedientea 
extiteritis omnibus bonis replebimini , & poft finem hujus 
ixculi , regnum quod vivit in acernum , orantibus fan- 
Ais Apoftolis capietis. Porro fi aliquas auctoritates habe- 
tis , qua: apud Btitannos metropolim fuifie declarent , aut 
ideceflbrum noftrorum Pontificum quacumque (cripta" id 
oflendentia recinetis 5 ad nos ea dirigite. Mittat etiam & 
Turonenfis ecclefia nobis fimiliter fi habet au&oritates ,, 
qua: illam fufiraganeam fuam extitifle teftentun^ quatenus 
. utrifque partibus auditis , inter utramque quar fit metro* 
■polis cognofcamus, Quia ficut vos clamatis $ & illa cla- 
mat metropolitanatus jura apud Britannos regni iftiuste'- 
Puifle atque tenere. Aut fi forte facpedi&a ecclefia audo* 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 47 
ritates , aut veftra quas habuit perdidit •, amiflionis illius 
modum referate , aut ex utriique partibus idoneos praei, 
puofque legatos , qui fciant plenam de omnibus reddere 
nobis rationis integritatem , nobis tranfmittite , ut ficue 
praediximus inter vos adjuvante Domino finem ponamus^ 


NICOLAI I. PAP JE EPISTOLA IV* 

Ad Fcftinianum epifeopum Dolenfem. 

Redarguit eum quod fibicum debita reverentia non fcripferit i 
mandat que ut Turonen/em ecclefiam metropohtanam agnejfcat , 
nifi contrarium J criptis authenticis probet v 

D Iledionis veftra , quamquam fine imprelfione fi. ; 
gnaculi nominis alicujus , fufeeptis apicibus , multo 
aliter quam Apoftolatus noftri monueramus litte, 
ris, in eis vos fcripfifle, immo egifle cognovimus. Nam 
in fronte paginae veftra veftrum apoftolico nomini non' 
veriti eftis praeponere , temeritate potius quam (Implicitate 

S rorfiis utentes. Sed cum jam pro hoc ip(b fadum ve- 
rum reprehenderimus ; valde miramur cur non refipifei. 
tis , modum veftrum minime tranfeendentes , & quo non 
congruit greflus ducentes : pro quibus fine congrua inve. 
dione non jam evaderetis, nifi nos utrum d vobis, an non 
iidem apices deftinati eflent, qui fignoveftro carere vide- 
bantur , intentio dubios redderet , & apoftolica manlue. 
tudo corredionis adhuc tempus more folito protelaret $ 
quod tamen evidenter quantum corredioni ecclefiafticaa 
pro tam prafiimtiva fadione fubjacere pavefcitis. Monue- 
ramus fiquidem vos, qui pallii ufum quasritis Dolenfi ec- 
clefias deftinari , ut (cripta illa quas ab Apoftolica noftra 
Sede pradeceflores veftri in fufceptione pallii percepe- 
rant , nobis direxiffetis 5 quatenus nos eifdem diligenter 
infpedis, per deceflorum noftrorum veftigia * gauderemus :* /. Crade* 
fubjungentes , ut epiftolas , quatenus magis creduli redde- Iemut * 
remur , cum epifcopali & regia bulla fignatae , & mifius 
.vefter idoneus fcripta ipla fubfequerentur : fed vos facerq 


Digitized by. v^oogle 



a AI. Be- 
ftovaldum. 

b Al. Jane* 
mene. 


48 ACTA VARIA 

id diftuliftis. Poftremo contentione apud Britannos , qui» 
fuerit metropolitanus oborta •, ftatuimus ut ad Turonicam' 
fedem , quam metropolim veftram efle plurium judicia 
demonftrant , recurreretis , aut ad apoftolatum noftrum 
deftinare contenderetis , quatenus quae fuerit apud vos me. 
tropolitana ecclefia appareret. Sed neutrum horum per- 
ficere voluiftis. Quapropter quia Turonenfis ecclefia T quan. 
fiim comperimus , metropolis veftra eft , reflat necefle eft, 
ut ipfam veftri fequantur epifeopi , ipfamque in fuis ne- 
gotiis adeant, & ipfius judicium exquirere non detra&enr, 
ficut fe habent monumenta deceflorunv noftrorum ponti- 
ficum , & priorum exempla evidenter oftendunt. Quia 
vos qui tantum feptem epifeopos habetis , quae caufa ec- 
clefiafticx traditionis vos finat habere metropolim igno- 
ramus : prxeipue eum epifeopus non d feptem , fed a duo- 
decim audiri praecipiatur , & cum alicujus negotii inter 
vos caufa ventilanda emerferit , quae duodenario numero 
epifeoporum debeat audiri , cum ob divifionem regni vi- 
cini non poffint vocari antiftites , unde fit ut damna ee- 
clefiae pro talibus generentur , quemadmodum factum in 
illis de epifcoporumi dejedione reminifeimur regionibus. 
.V os tamen ne vocemini Metropolitanus quoufque feripta 
deceflorum veftrorum prxfulum quae in acceptione pallii 
veftri perceperunt prxdeceflores nobis mittatis : quia fi 
pallij munus ab hac Sancta Sede veftra promeruit ecclefia; 
fine feriptione aliqua quam in archivis veftris recondere 
debuiftis T tanrx dignitatis donum conceflum minime vo- 
bis fuit. Scripfiftis praeterea nobis ut hujus Romanx fan- 
£tx ecclefix prxful Severinus 4 Resto aldum de- 
cefTorem veftrum , ficut in noflris legitur geftis , inarchie. 
pifeopurii confecraflet , & Adrianus cuidam b Juthinaelo 
pallium dediflet. Sed nos utrorumque geftis revolutis ni- 
hil in- eis fuper his penitus valuimus reperire. Tamen ut 
anceps intentio b medio auferatur , fi adeq contentiofius 
agere vultis , ut Turonenfem fedem veftram metropolim 
non efle dicatis } fancimus , ut diximus , mandantes fratri Se 
Coepifcopo noftro HERALDo,qui ei prxfidet , ut ad noftrum 
pontificium legatum fuum tranfmittat ; cum eo ftrenuos 

veftros 


Digitized by 


Google 


IN- CAUSA COLENSIS 'EPISCOPATUS. 4f 

yeftros dirigatis legatos , pariterque {cripta quae protuli* 
mus deftinantes , quatinus utrifque partibus coram nobis 
auditis , aequa lance caufa librata , qua: fit apud vos metro, 
©olitana ecclefia , luce clarius agnofcatur. Datum xvi. ca- 
lendas Junias indidione xiv. Anno 


f A D R I A N I PAPiE II. EPISTOLA U 
Ad Herardum archiepifcopam Turonenfem. 

X/t ^AShardo tJdnnctenji epijcopo ejeSlo monajlerium , quod in 
ejus diaeceji olim tenuerat , concedat. Et quod Britonibus centra 
, ipfius ecclefia priyilegia nihil Jit concejfurus. 


A 


Drianus epilcopus Servus Servorum Dei He- 
rardo archiepifcopo Turonenfi. 

Miferias & diras calamitates Adardi communis 
fratris & coepifcopi non eft exponendi tua: reverentiae: 
lilia neceffitas. Quippe cum ipfa , utpote in his focia , & 
pene femper contigua , earum liquidius nobis experientiam 
habeat , ut ficuti de fandimonia fiia credendum eft :immo, 
4it ipfb antiftite referente comperimus , ejus continuis 
aerumnis non modice compafla fit & miferta. Verum quia 
noftris fiepe & apud diledionem tuam litteris adjuvari, & 
apoftolorum principum , quorum praefidia tanto labore 
tantoque ftudio requifivit , amoris intuitu fibi quamdam 
proprie voluit confolationem conferri i caritatem tuam his 
hortamur & deprecamur apicibus , ut inter alia benefi- 
ciorum tuorum fibi collatorum infignia , monafterium il_ 
Jud quod olim in dioecefi tua tenuifie dignofcitur , tua 
nunc conlequatur ob amorem jam memoratorum apofto- 
iorum largiente benevolentia : quatenus qui fuis valde 
deftitutus elTe comperitur , hinc faltem alienis fuftentatio- 
nibus adi pilei queat Iu* vita: {ubfidium. Quod te nega- 
turam profedo non credimus , fi quam fit a fratre frater 
adjuvandus intenta mente confideres * fi quam fit indi- 
gnum , ut quod a benignitate tua intuitu tantorum apo- 
ftolorum diledionisdepofcitur, petitor minime confequa. 

G 


Digitized by 


Google 



Anno 868. 

4 


0 lc T A y A RlA 

tar , frlerti ficut decet perpendet induftria. De his verd 
qua; de ecclefia; tua; vel dicecefeos privilegiis idem vene- 
rabilis Actardus fuggeffit , Salomoni duci & populo 
Britannorum fufficienter defcripfimus : quod etiam in exem- 
plari quod fecumjidem deferet , experientia tua quibit agnof- 
cere. Nihilque quod contra rationem poftulabunt, fifor- 
taffis ad nos eorum aliqui venerint, agnoveris eos a nobis 
opitulante Domino fore penitus adepturos. Optamus fra- 
ternitatem tuam in Chrifto bene valere. Data odavo 
Idus Martias , indidione prima. 


ADRIANI PAP JE II. * EPISTOLA IL 
Ad Salomonem regem Britannorum. 

Mittit ei brachium Leonis Papa III. palliumque 
Dolenji antifiiti „ 

D Uedifftmo filio amantiffimoque Salomoni Bri- 
tannia; duci cum omnibus luis fidelibus Adrianus 
nutu Dei Papa perennem in Domino falutem. 
Sublimitas veftr* poteftatis intelligat, nos veraciter per 
inducias feptem dierum a Deo poftulafle condignum ve- 
ftra; petitionis refponfum. Tranfadis autem feptem diebus 
nobis & omnibus Romanis in oratione & jejunio perdu- 
rantibus, vilum eft mihi & tribus meis cardinalibus , Spi- 
ritu-fando revelante , ut de corpore B. Leonis papae 
vobis tranfmicteremus , quia grande munus eft. Igitur no- 
ctum vobis fit , fili cariffime , omnibufque chriftianis illic 
habitantibus , quod nos cum noftrorum audoritate Bra. 
cfoium fupradidi Leonis papa; ad illuminationem , adju- 
torium , & defenfionem veftra; regionis caritative dirigere- 

m Hrc epiftola extat in Britannica Argentraci Wftoria , eftque maxime dubi* 
•fidei. Eam in ca conci ufione qux agit dc pallio , fallam & fuppofuiciam atque a quo* 
»dam P Clerico Dolcnfi confidam declarat infra Innocentius Ili. in definitiva hujus 
litis fententia. Sed & Doleiifes citati , ut originales illius litteras proferrent , ref* 
.ponderunt ; Regeftum ipfius Adritni nondum potuimus invenire , nec bullem hic • 
k*berm<4' Qux verba in membrana Turoncnfi huic prxfiguntgr epiftolx : qua: tamca 
ifixut in optima: notae Chartulario Rocoucnfi , fcd huc p rxdi^a conclufionc* 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENS!* EPISCOPATUS. p 
ffius. Pro certo enim per illum probavimus Dominum fe- 
cifle multa mirabilia. Et ut ficfes veftra magis ac magis 
in illo accrefcat , ipfe eft fandiflimus Leo , qui per invi- 
diam Romanorum oculis linguaque privatus , gratia Dei 
operante fuit mirabiliter reftauratus , quatenus feptemplj;, 
citer eifdem oculis clarius videret , & eadem lingua ver- 
bum Dei eloquentius praedicaret. Ideoquc auctoritas Ro- 
mana in eo de Deo praefumit , ut omnes i Ligeris fluvio 
quos aut aetas aut fexus aut perfona impedit , tribus vici- 
bus reliquias 'illius in anno frequentent 5 & inde votum 
Romam eundi > quod voverunt , noftro libitu & auctori- 
tate adimpleant. Pallium quoque , quod fratri & coepifl 
copo noftro Feftiniano poftulaftis cum privilegio fuo ve- 
ftra: dirigimus caritati. Valete in Chrifto fideles Britan- 
niae habitatores. 


JOHANNIS PAP JE VIII. EPISTOLA Ii 
Ad epilcopos Britanniae. 

De ordinatis ab Heclocaro abbate monachis. 

J Oh annes Romanae Sedis epifcopus diledcr atque' 
praeclaro filio Maino * archiepifcopo , nec non & cae- 
teris epifcopis per Britanniam commanentibus falutem 
& apoftolicam benedidionem. 

Notum fit vobis quomodo Resgaelon & Corvilt 
cum aliis monachis corpora apoftolorum vifitarunt , no- 
ftraque in praefentia venerunt. Poftea de illorum ordina- 
tione & aliorum monachorum per ignorantiam ,ab fi e- 
c locaro abbate accepta judicavimus, ut fi ipfe indigne 
nfurpavit , qui i nemine illius officii ordinatore minime 
acceperit 5 iftis tamen. ..... ordinatio , quia mali poflunc 

bona bene miniftrare , cum fint nequam. Ille vero am- 
plius neminem ordinet quoufque. .... nodis folutus. Hos 

G ij 

^ s Merito Turontafes in refponfis ad obje&a Dolcnfium afferunt feriptoris incu- 
xia nomen archiepifcopi rrrepfiffc in titulo hujus cpiftolae * ukjuc arguit titulu$ 
ffqacnris , ubi Dolcnfis epifeopus &lum nominatui. 



5< ACTA VARIA 

mademus de cetero fuam procurantes regulam , ut fratres 
f. filios, ac filiis * alacriter omni occafione poftpofita in fuo mona. 

fterio recipiant , ac deinceps bonum erga fe ftudium fuof. 

que fubje&os faciat , ut niorum fui gregis fit fparfor, 

& ne noftris iterum auribus de illo proclametur , ut regul% 
rite judicabit..... 


JOHANNIS PAP & VIII. EPISTOLA II. 
Ad epifeopos Britannis. 

yirguit eos quod a Turonenfis archiepifiopi juridi&ione fe Jubdu* 
xerintt pracipitque ut ei deinceps pareant. 

% 

M A h e n Dolenfi epifeopo , nec non & omnibus 
epifeopis Britannicis, feu uni ver fis fandas Deiec- 
clefiae fidelibus. 

Sanctitatem feu fidelitatem omnium node volumus , quia 
dum Trecis fynodum celebraremus , fuggeftione Adajlardi 
AoboS 7 8. Turonenfis archiepifcopi confacerdotis noftri audivimus, 
quod vos matrem veftram Turonenfem ecclefiam defpi. 
cientes , fecundum antiquam confuetudinem illi obedire 
differtis , & privilegium a B. Petro apoftolo illi fiipra vos 
conceflum frangere conamini , debitumque honorem ipfi 
archiepifcopo veftro obfervare negligitis , 8c malum fiipra 
malum addentes , praedido capiti veftro praedia auferre 
non formidatis. Inter haec etiam & praefato antiflite nar- 
rante , & aliis coepifcopis fimiliter conferentibus , audivi, 
mus , ut vos non antiquo more a veftro' Metropolitano 
confecrati fuifTetis , fed expulfis legitimis epifeopis de fe. 
dibus , fola potentia ducis veftri alter ab altero confecra. 
tus fuit, quod mirati fuimus ; & , fi ita eft , tantum nefas 
delebimus , & vindidam nili fatisfeceretis , nihilominus 
dabimus : quia non paftores , fed invafores fuifle cerni- 
mini. Qua propter monemus apoftolicaque audoritate 
exprefle praecipimus , ut ad cor redeuntes ad matrem ve. 
ftram Sandam Turonenfem ecclefiam revertamini , & fe- 
cundum antiquam confuetudinem ilji obedire fatagatis,&; 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. y* 
de perpetrato hadenus ipfi veftro archiepifcopo Aoelardo 
mifericordiam quaeratis, quatenus fitper omnibus negligen* 
jtiis apud fummum arbitrum veniam habere poffitis. Quo* 
jaiam fi aliter feceritis , canonica audoritate eritis nihilo* 
minus feriendi , & a noftra communione modis omnibus 
alienandi , & omnis veftra ordinatio d fiimma fede , apo* 
Aolica fcilicet, refpuenda. 


J OHANNIS PAPjE XIII. EPISTOLA, 
Ad imiyerfos epifeopos Britanniae citerioris. 

Vetat ne Turonenji archiepifcopo refiftant donec ipfe de eorum 
controverfta judicium tulerit . 

J Oh annes Servus Servorum Dei, epifeopus Romanae 
urbis , in Chrifto fratribus univerfis epifeopis citerioris 
Britannia: falutem in Chrifto & vifitationem. 

Quia vice Beati Petri apoftolorum principis , Domino 
Deo dignante , omnium ecclefiarum curam fufeepimus $ 
follicitudinem , qua uniufcujufqtte fides integra in eodem 
Domino refervetur fine qua nullus ei placere valebit, ubi- 
que fevere obfervare debemus. Ideoque notum fit vobis, 
quoniam cariffi mus frater nofter Arduinus fanda: Tu- 
ronenfis ecclefix archiepifcopus , veniens ad Apoftolorum 
limina Romam oratum , interpellavit nos , quod jura fui 
archiepifcopatus , qua: ab antiquis temporibus per decreta 
fandorum Pontificum fandae Romanae matris ecclefia: luis 
praedeceflbribus concefia & confirmata fuerunt , d veftro 
archiepifcopo & iuis deceftbribus per violentiam & paga- 
1 noram Normannorum contrarietatem fublata videntur. 
Unde apoftolica audoritate vobis fciatis interdidum , ne 
illius ullo modo juri refiftatis deinceps, de omnibus qua: 
predidus archiepifcopus confirmat archiepifcopatui fuo 
pertinere debere , quoufque ille vefter archiepifcopus aut 
aliquis ex vobis cum Arduino archiepifcopo five cum fuo 
fiifrraganeo vel alio fideli miflb ad noftrarfi fandam ma- 
trem ecclefiam veniat , ut ibi pra:cognitis caufis inter vos 


Digitized by L^oogle 


54 ' ACTA VARIA 

& illum , quod xquum comprobabimus , diffiniatur ad Iair- 
dem Dei & Domini noftri Jesu Christi. Quod fi alii 
ter quam jubemus contra voluntatem ejus feceritis $ co- 
gnofcatis vofmetipfos Dei & Beati Petri principis Apofto- 
Jorum per noflr* humilitatis mandatum auCtoritate ex- 


communicatos ab omni ecclefiaflico officio. Hic definit 
membrana Turonenfis : qua fequuntur , adduntur in editis. Quod 
h vera debitam reverentiam circa praedictum fratrem no- 
itrum obfervare vobis placuerit •, fecundum juftiti* decre- 
tum a fanCta Romana ecclefia ftatutum permaneatis cunv 
Dei benedictione in unitate noftr* catholicae communio- 
nis. Interea fciant regni veftri homines, maxime nobilio- 
res, Berengarius cum ceteris majoribus, ut fi contra jufti. 
tiam inobedientes fuerint , huic noftr* juffioni , & contra- 
rn feii rebelles extiterint praedicto fratri noftro Turonenfr 
epifcopo j fint & ipfi excommunicari , & noftra benedictio*, 
ne apoflolica privati.. 


LEONIS PAP£ IX.. EPISTOLA 
Ad principes Britanniae. 

Sententiam- pro Turonenfi ecclefia' adverfits Dvlenjem pronunciaty, 
refifientes fimontacos atque ab eis ordinatos excommunicat. ' 

L E o SanCt* Sedis Apoftolic* gratia Dei papa E. Brir- 
tonum principi & Akalo comiti & ceteris princi- 
pibus Britanniae fecundum Deum vivere volentibus 
vita & falus. 

In feriptis veterum reperimus omnes epifeopos tu* pa- 
tri* archiepifcopoTuronico fubjeCtos efle debere. De qua 
re Ni c o l a i papa: temporibus , & Johannis , LEONisque,. 
& ceterorum quorum nomina inferere longum eft , clai 
mor faCtus efi. Ex quibus Nicolaus papa litteras Salomo- 
in regi Brittonum direxit ^in quibus praecipit , ut omnes 
«ia: patri* epifeopi Turonic* ecclefi* fubjeCti fint. Alii 
vero Apoflolici eofclem Apoftolica auCtoritate ob id ex- 
commumcaverunt. Ad nos. quoque in Remenfi concilio 


Digitized by L^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS, 
clamor hujufmodi delaplus eft : quos ftatim ut iple vefter 
-archiepifcopus cum fu is fubje&is Romano concilio prafens 
^deflet , non folum de hac caufa redditurus rationem , fed 
etiam de hoc quod fimoniacus cum fuis fuffraganeis efle 
comprobatur & exlex , quaerens quae funt mundi , non 
quae Jesu Christi. Legatos etiam Turonici archiprae- 
fulis a defle praecepimus , legati Turonici adfuerunt, veftra- 
tes pontifices cum fuo capite fe fubtraxerunt. Nullo ita- 
que modo probare potuimus illum veftrum pratfulem. ar- 
chiepifcopum efle debere j prxfertim cum archiepifcopus 
fine fede civitatis , fine pallio archiepifcopali non pofllc 
haberi. Excommunicamus omnes hos de quibu9 fermo eft 
ex au&oritate Dei Patris , & Filii , & Spiritus-fanfti , fan- 
Ctique Petri & noftra , non folum propter hanc praefiim- 
tionem , qua fubjici Turonicae ecclefiae dedignantur , fed 
etiam propter fimoniacam. hxrefim qua polluti funt , & 
ordinatos a fe contaminare videntur , tali ratione , ut di- 
vinum officium non peragant, neque audiant, neque be- 
nedi&ionem tribuant. Simili etiam fententia ab eis ordi- 
nati feriantur. JTibi autem, cariffimefili, mandamus , uC 
te ab eorum conventibus cum. omnibus fidelibus fubtra.» 
has , deinde eos commoneas ut noftris praeceptis obfecun* 
'dent , fimoniacam haerefim deponant , fecundum Deum 
vivant. Et hoc te auctoritate hortamur apoftolica , ut per 
totum regnum tibi commifliim pacem facias , juftitiam 
diligas , fubditos pie regas. Turpe eft enim , ut cum unus 
ex maximis Gallia: principibus habearis , naturalibus fis 
vitiis fubjugatus. Et fi fecundum Deum te vivere audiero ^ 
bonumque exemplum praebere fubje&is , benedictione S. Pe* 
tri & noftra donaberis. Sin aliter egeris , & excommuni- 
catis te adjunxeris ; ut illi , noftra aucftoritate excommu- 
nicatus fis. Quod fi vefter archiepifcopus cum fuis fuflra- 
ganeis de hoc quod Turonicus pontifex clamat, deque fi* 
moniaca hierefi excufare fe rationabiliter voluerint 5 Ver- 
cellenfi concilio Calendis Septembris futuro praefente*s finr, 
nofque ibi, fi Deus permiferit, erimus caufas eorum audi- 
turi. Vale. 


Digitized by 


Google 



ACTA VARIA 


f 6 


S TEPHANI CARDINALIS EPISTOLA 
Ad J. Dolenfem antifticem. 

Citat eum ad concilium Turonenfe. 

S Tephanus Petri apoftolorum principis & fanda; 
Romana; ecclefia; Cardinalis J. Dolenfis ecclefia; di- 
do archiepifcopo refipifcere , & ad yiam falutis & 
emendationis redire. 

Domnus meus Pontifex fummus & univerfalis papa Ni- 
colaus te quamvis rebellem , & monitis falutaribus aver- 
fiim , nequaquam tamen paterna & confueta Romana; ec- 
clefia; mifericordia indignum judicavit j. fed mi (Ia. y fi ta- 
men ad te pervenit T legatione , ad fynodum qua: antiquo- 
more Roma; poft pafcha celebrabitur adhuc refipifcendi 
locum donans , evocavit j fed & poft datas ad te litteras 
fecundum confilii fui providentiam , & temporum even. 
tuumque necefiitatem , me ad has partes deftinavit , & ut 
qua; poflem in ecclefia Gallicana, Deo adjuvante, con- 
ciliis ceterifque laboribus emendarem , vices fiias mihi 
tradens injunxit. Unde apud Turonem Dominica ante 
mediam quadragefimam fynodum indixi , ad quam Dom- 
num meum fbllicitudine , & mediocritatem tuam fumpti- 
bus & labore levans, fandi Petri ejufque vicarii mihique 
tradita audoritate te convoco , & ab omni periculo quod 
tibi ex parte principis civitatis ejufdem evenire poffit , fe- 
curum facio. Quod fi nec ad nos nec ad Domnum meum 
in didis terminis venire volueris 5 vindidam abfque mife- 
xicordia fenties ecelefiaftica; diftridionis. Exemplar etiam 
mitto epiftola; hujus poteftatis a Domino meo mihi tra- 
dita;. 


Gr.Egor.ii 


Digftized by LjOOQle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 


'S7 


GREGORII PAP^ VII. EPISTOLA I, 
Ad VVillelmum regem Anglorum. 


De ftmonia , luxuria , & depofitione fohonci Dolenfs epifcopi f 
Gt* ordinatione Eveni in ejut locum. 


G Rego&ius epifcopus Servas Servorum Der er- 
cellentiflimo filio VV. gloriofo regi Anglorum fe- 
lucem & apoftolicam benedidionem. 


Compertum elle ce Hirudini tuae non dubitamus , quod Johonew. 
didus epifcopus Dolenfis ecclefia: , quae Britannica: pro- 
vincia: principalis eft fedes , fiiae falucis immetnor , & ian- 
dorum canonum decreta conculcans , eamdem ecclefiam 


per fimoniacam haerefim impudenter invaferit , & prolixo 
jam tempore oppreflerit violenter. Datis namque comiti 
Aiano copiolis muneribus, quae ulque hodie ad proba, 
.mentum prius . nequitiae. . in propatulo extafltt , non per 
o.ftiurn in ovile Chrifti $ ied ut fur & latro aliunde irrepfin 
jqui etiam nec hoc fcelere contentus , iniquitatem fujper inii, 
qu/ratem appofait; & quali fimoniacum efle parum & pro ni- 
hilo deputaret , Nicolaiea quoque fieri feftinavir. Nam 
in iplo tam perniciole adepto epilcopatu nuptiis publice 
celebratis > fcomim potius quam fponlam ducere non eruL 
t>ui», ex qua & filios procreavit, ut qui jam fpiritum ani- 
marum corruptorem perfimoniaca commercia proftiruar y 
per foeda: libidinis inceftum corpus luum ita in contume- 
liam diabolo conlecraret - y & fic iri ?o nullus locus fupereC 
(et conditori j quem intus exteriufque obligacum roturn 
Aibi adverlarius non Vendicaflet. Nec tamen huc /ulque 
malitia: conatus (ubftitit ? fed atrociflimum facinus turpifl 
(imumque flagitium horrendo etiam (acrilegio cumulavit. 
Nam adultas ex illicito matrimonio filias , praediis eccle. 
fix & redditibus nomine dotis collatis atque alienatis (ce. 
Iere immanifiimo , maritavit. His iniquitatibus coopertus , 
eamdem tamen ecclefiam dilaceratam diifipatamque , (* 
liceat, y incubare molitur. Quibus de caulis celfitudo tui$ 


Digitized by 


Google 



5» A C T A f A I t A 

noverit illum jam beati Petri apoftoli ipiculo perfoflum, 
&. nifi (celeris reiipuerit anathemate mortifero elle dam- 
natum. Quapropter paterna caritate te ammonere , & cau- 
fam breviter exponere ftuduimus , ne fortaile per ignoran- 
tiam tam fceleito homini tandiu in tenebris luis jacenti 
ulterius auxilium praebeas , neve {celeris ejus te participem 
facias $ fed Sedi Apoftolic* noftrifque monitis modefte pa- 
rendo illum i te repellas 5 vel etiam ut tandem aliquando 
iibi confulat , atque ad remediurti poenitentia: confugia^ , 
blande luadendo , fi poteris, inducas. Nam tales in 'rnado 
perfeverantes fovere & adjuvare nihil eft aliud quam iram 
Domini contra fe provocare. Nos vero fupra diCtae eccle- 
sia: afflictionem diutius non ferentes, Deo infpirante, vi- 
rum vitae probabilem & compertae religionis inibi ordina- 
vimus , & confecravimus , videlicet S. Melanii abbatem , 
qui cum ob alias caulas quas explicare prolixum eft , ad 
nos veniflet , pontificatus onus , ex infperato fubire com- 
pulfiis eft. De quo confidimus in Domino, quia fi ut de- 
sideramus lifterilque noftris multipliciter implorare cura- 
vimus, principum terrae bonorum virorum gratiam & ftu- 
dia, habere meruerit , Domino cooperante , lub beati Pe- 
tri patrocinio ecclefiam in melius reftaurabit. 


CREGOR1I PAP B VII. EPISTOLA II. 
Ad Clerum & populum Dolenfem. 

Significat Evenum loco juvenis cujufdam ele6iife eis ordinaffe 

profui em. 

G R. e g o r. 1 u s epifcopus Servus Servorum Dei clero 
& populo Dolenfi , fidelibus S. Petri falutem& apo- 
ftolicam benedictionem. 

Mififtis ad nos quemdam juvenem , petentes a nobis il- 
lum vobis ordinari pontificem : cui quidem petitioni quo-, 
tsiam facri canones contradicunt , aflenfiim praebere mini- 
me potuimus. Nos denique cognofcentes ecclefiam veftram 
diu nequifflmi pervaforjs tyrannide eppreflam , ex debito 


Digitized by ^mOoq le 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS." 

& noftri* -officii confideratione , apoftolico fulti prafefidio, 
prout valemus in’ Domino, reformare cupimus. Qua- 
propter ejufdem juvenis rogatu , a fle n (uve fociorumejus , 

Sandi Melanii abbatem Evenum nomine , quem ad nos 
veftra legatione mififtis , virum utique , ut vos bene noftis, 

5 rudentem , bonis ornatum moribus , omnique religione 
ignum , vobis in patrem & archiepifcopum confecravi- 
mus , monentes & obfecrantes , ut ficut beati Petri apoftoli 
noftrique illius licet indigni famuli gratiam optatis , fic ei, 
ut patri & re dori , per omnia obedientiam exhibeatis» 

Datum Romae v. calendas Odobris indidione xv. inci_ Ann0 I07 ^ 
pient e» 

- CREGORII PAP,€ VII. EPISTOLA Ilb 

Ad epifcopos Bricannue; 

. *Ut Eveno Dolenfi prafuli tamquam archiepifcopo exhibeant 
' reverentiam , donec jura Turonenfu ecciefu difcofjerit, 

• i ; ' 

G R.egor.iuj epifcopus Servus Servorum Dei omv 
nibus epifeopis Britanniae fa lutem & apoftolicam? 
benedidionem. 

Non ignorare vos credimus , qualiter Dolenfts clerus dc 
populas ad nos direxit juvenem- quemdam » latis praecla- 
rum genere, ut audivimus, poftulantes ut eum illis rn epifco- 
pum ordinaremus. Cujus caufam ftcut oportuit examinantes,, 
boneftos quidem mores pro- modulo aetatis fiiae , fed non- 
dqm (acis maturos aut inftrudos ad. portandum epifcopale 
pondus, in eo probavimus : propter quod onerare eum tam 
gravi farcina , nec fibi , nec nobis cautum fore providi- 
mus. Deo autem afpirante adinvenimus in comitatu fuo 
perfonam huic dignitati aetate (cientia , & morum gravi, 
tate multo magis congruam : videlicet Evenum abba-* 
tem S. Melanii , quem licet invitum atque obedientia ad- * 
ilridqm eum multa petitione & eledione illius & alio, 
rum , qui cum eo venerant,, epilcopum ordinavimus. Hoi 
nor em quoque & ufum pallii pro veftra & totius provin- 


Digitized by v^oogie 



«o ACTA V A X t A : r 

tia: diledione- ei conceflimus , eo quidem tenore - ; ut Op- 
portuno tempore nullatenus fe exhibere recufet , ad dif-. 
cudendam quaerimoniam , quam confracer nofter R o d u t- 
p hus Turonenfisarchicpilcopus de lubjedione ledis illius,8c 
denegata Abi obedientia , jamdiu apud noftram & antecefi, 
forum noftrorum fecit audientiam; Quod A ratione & ju_ 
ftitia demonftrante , ut ei fubjeda efle debeat apparuerit ^ 
nos quidem fendae TuronenA ecclefia: jus fiium conlervari 
Sc debitam lubjedionem a Dolenfi ecclefia exhiberi volu- 
mus , &apoftolica auctoritate cenfemus. Ulum tamen pal- 
lii non minus huic fuilque luccefforibus , donec eorum in- 
troitus & vita probabilis fuerit , concedimus atque Arma» 
mus. Sin vero ab hujus lubjedionis jugo eam ablbhttam 
•elTe legali defenfione conftiterit, quarcumque Abi dignita- 
tis privilegia de cetero competere vila. fuerint, apoitolica 
non denegabit audoritas^ atque interrra ut ei Acutarchie. 
pifcopo fubjedionem Sc obedientiam exhibeatis praefenti 
audoritate conftituimus. Hoc itaque pado eum confecra- 
tum $c ordinatum ad fedem non humano conAlio , fed 
■divinitus ei a dignatam remittentes, vobis valde commen- 
datum eHe volumus, ut fient nos in eo caritatem veftrarh. 
& totius provincia: principatum honoravimus * ita &T vos 
quam pro eo fufeepimus Ibllicitudinem & pietatis affe- 
dum nob ileum fufeipiaris ; iplum quidem cum omni ho- 
nore Sc reverentia lufcipientes , ut Sc bona ecclefia: jam 
per multos annos d lacrilegis difperla pervaloribus recu- 
perare valeat adjuvantes , quatenus illa ledesolim nobilis 
& potens ad gloriam priftini decoris , Deo opitulante,, 
veftris reformetur ftudiis , veftrilque reftituatur tempori- 
bus. S*c etenim , fratres dilediffimi , vocavit nos Deus Sc 
Pater Domini noftri Jesu Chiisti , ut A in corpore 
dilcdi filii lui membrorum dignitatem obtinete cupimus , 
ad invicem etiam fraternis afiedibus&cjjfficiis intimi amo- 
ris connexi fimus. Agite ergo ut veftra fraternitas erga 
hunc fratrem Sc ecclefiam libi commifiam talis exiftat, 
quatenus Sc apud Dominum omnipotentem pro veftra: 
feeatitudinis praemio gloriemur , Sc inter tot hujus fieculi 
nequam confligentes turbines, de confolatione veftra: coo- 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENS» EfoSfcdPATtJS. ift 

perationis nos non cantum , fed & mater veftra ‘fiin&a & 
apoftolica 1 arcetur ecclefia. Data Romae qumto 'Calendi 
-0<fVobi?is kidid^rie xv,' : < '• 

■ . , . . (n : . •; 

- ; r-r ; i •. , . ; — — r - — rrrr — /r; ( j 


GREGORII P A VM VI!. EPISTOLA IV: 
Ad Rodulphum Turoftenfepf ^ . 

, , 4 “\ - J /i. <■ VV-»*J f **V.^ ' j [ 

Quod injttftc conqueratur de idto' 'Bolekft prafuli patlio , cumr- 
ecclefia ejusjuribus fatti providerit. 


G Regorius epiicopus Servus Servorum Dei Ro^ 
D ul p h 6 Turonenfi archiepifcopo faluterft & apo- 
ftoJicam benedi&ionem. ' 

Quod de con/ecraticne Dolenfis epilcopi , & concedo 
fibi honore pallii adveriiim nos conquereris , pro Volun- 
tate potius quam ratione facere videris , qui nos in ea re 
ecclefiae , cui Deo volente prxeife dignofeeris , totmsLju- 
’ dlitix locum resfervafle tognofeis. /Cumenirri aodfvim^s 
principes illius terrae contra antiquam & peffimamTcaa- 
luetudinem pro reverentia Dei omnipotentis & apoftolicas 
au&oriratis , ulterius in ordinandis epilcopis , nec domi, 
nium inveftituras tenere, nec pecunia: commodam quaerere 
velle, atque ob hoc ad Apoftolicam mifiilb f Sedem qt in 
prxfato loCo Juxta Sanatorum Patrum ftatuta legklis ori 
«inaretur epifcdpus - y devotioni eorum valde- Congauden- 
dum & petitionibus annuendum dignum duximus. Verum 
quam caute nos Turonenfi ecclefiae & ejus dignitati pro- 
viderimus, in litteris illis , quas ad Britannicos principes 
& epilcopos mifimus ( quod Sc te cognovifle putamus , ) 
aptiflime Continetur. Quapropter fraternitas tua fine om- 
ni murmuratione difeuifionem & juftam definitionem hu- 
jus cau/x expe&are non renuat : quoniam Sc quod fa&urri 
eft, confideratione fecimus i Sc quod faciendum diligenti 
inquifitione ( ficut res magna & ambigua poftulat ) pertra- 
&are & exequi volumus. Neque id in longum Deo vojen-i 
te protelabitur : quoniam fi in partes Teutonicorum , prout 
def tinavimus, hoc in tempore tranfierimus, inde aut noC, 


Digitized by v^oogle 


. A C T A V A H I A 
mexipfi ad v°s pertranfiemus , aut tales, qui hanc cautam 
fiijcera cjcploratjone difcutiant atque definiant , mittere 
procurabimus. Quod fi eo modo noftrjc difpofitionis con- 
filium tranfigi non pofle contigerit , congruo tempore & 
te & Dolentem epifcopum ad prxfentiam Sedis Apoftolieat 
convocabimus, & t ibi caulam veftram utrimque diligenter 
examinatam , prout fincera veritas 8t jufticia exquifierit y 
ad irrevocabilem , Deo favente , finem perducemus. Data 
in Longobardia in Jqco ,,qui dicitur Carpineta. j^aiendia 
Martii. Indi&ione decima quinta. , • 

CfEGORU PAP^E VII. EPISTOLA V. 
Ad Willclmum regem Anglorum. 

• Gapfam Bole® jit epifeopt propter [cetera depojitr retractari 

permittit. 


■f - Rf go a pu r epiicopus Servus Servorum Dei VVai 
^ Ty Jr.ELMo regi Anglorum falutem M apoftolicam be~ 
nedi<%i6nem. 

. Captam unde njps in litteris veftris rogaftis , ita jam ad 
extre P?i9 r P dedujdam efie putavimus „ ut nihil in ea , quod 
uberius tractandum ; efiet, 'reflare videretur. Nam cyifl n* 
~Wfl£!^ c te(jf$pifcopum ordinavimus , ita hunc prd quo 
intervenit ad deje&ionei» luam e» pro* 
priis i^cinoribus , & ad ultimum ex inobedientia fe pra»ci* 
p^fie, non folum per derieos & religiofas perfonas illius 
ecclefiaj-j ted etiam per legatum noftrurji h^uzoNiM 
monachum s intellexeramus , ut magis fibi de malis in ec. 
defiam commiflis , & corruptiffima vita lita timendum & 
plangendum , quam pro recuperatione epilcopatus pro* 
clamandum y aut quidquam fperandum fore judicaremus; 
Attamen ne deprecationem; veftram fine ea qua ©porter 
cura benignitate fufeepifle videamur , & fi aliquis per 
fubreptionem , quod non credimus, nos fefellit, ad inqia. 
r.endum & corrigendum minas folliciti inveniamur , lega* 
tos noftros , videlicet confratrem noftrum Hu goneat 


Digitized by ^jOoq le 



INT CATJSA 'bbLENSI^ E^I^CdPATUS. 4^ 

#&n€rabr?em Dienfcm eprfcopufn , '8c dtle&mn filitfffl no* 
ftrum Hu^ertum fanclae Romana: dcclefije fiibdidco- 
num, &ipfum etiam Leuzomem monachum fi erep» 
tum ab infirmitate poterimus, illuc mittere decrevimus, 
qui caufam diligenti inquifitione difcutiant , & fi quid ia 
ea dicante juftitia mutandum vel emendandum fiid-it, 
confequenti ratione fic audoritate exequi ftudeant. Nufi. 
quam enim hoc negotium reftius aut diligentius , quam 
an eadem ecclefia pertra&ari poflb videtur , ubi & hic 
& illi praefentes e fle valeant , & veftri etiam interefle fi- 
deles* qui raribiiem 8c juftitiam plene percognitam cerBls 
aflertionibus vobis indicare queant. Nec dubitamus e^udl 
dem quin veftra Celfitudo definitioni juftitia: concorditer 
acquiefcat; quoniam , licet* in vobis per mifericbrdiam Dei 
-multa: & egregia:.*' fuot virtutes , haec tamen eft praeclara 
dt famofiffima , & quie. gloriam veftram Dto praepip&ft 
commendat & hominibus , quo d juftiriam quam vos fa- 
cere prompti eftis, aliis etiam facientibus diligitis -atque 
probatis. De cetero fcitote eminentiam veftram , fiepe 
cognitam devotionem ejus nobis gratiffimant; fore, qui & 
▼os ipfbs, & quidquid ad gloriam fublimitatis veftrac' Deo 
auctore proficere poteft , femper m corde 86 vifceribusno- 
ftris cum magno defiderio & a ffe&u intimae caritatis- ami 
plebimur , & ad voluntatem veftram th dittnibus quae apud 
nos impetrare quae liveritis , quoad poflinftus 8£ fecundum 
beneplacitum Dei mos audere cognofcimus% flefti & ane. 
nuere parati fumus. Quia vero praefatum filium noftrutri 
Hub ertum ad vos uTque dirigere deftinavimus plurat 
▼obis fcribere non neceflarium duximus , quoniam in om- 
nibus quae ex noftra parte vobis refert , ipmm auafi certif- 
fimam epiftolam noftra m & verba noftra fideliter conti- 
nentem Fore ', nec nos dubitamus , nec veftram Excellen- 
tiam dubitare volumus. Deus autem omnipotens meritis 
& interceffione apoftolorum Petri & Pauli & omnium 
Sanftorum fuorum tibi 8c Sereniffimae reginae M AT H i ld* 
uxori tua: & clariffimis filiis veftris omnium peccatorum 
veftrorum indulgentiam & rtmifllonem & abfolutionem 
tribuat * & eam vos derebusnumd&nis ex-infi juflerifc, ad 


Digitized by 


Google 



-r A CyTiA VARIA 
aeternum regnum faum 8c veram gloriam luam tranfire 
faciat. Data Bibianelli duodecimo Calendas Aprilis io- 
didione decima quinta. 


pREGORII PAPAL VII. EPISTOLA VL 
Ad Gofifredum Redonenfem , &c. 

Ejuplem argumenti* 

G R.egor.eus epifeopus -Servus Servprum Dei dile- 
dis Goffredo Redonenfi,jACERT, Gaufuedo 
fili o Eudonis , nobilibus comitibus Britannis lalutem 
iSc apodolicam benedidionem. 

•, Non ignorare vos credimus , quantam molediam quan- 
tarnque perturbationem ludineac Dplenfis ecclefia y & con- ' 
frater. noder E venus archiepifcopus quem ibi ordina- 
vimus , ab illo qui prius fedem occupans , ac remordente 
eum Qonicienria lua ,ut dicitur , _ expoliatam deferens , nunc 
injude fe .expulfum conqueritur , qua de re cum praefatus 
archiepifcopus &am nobis exhiberet praefentiam , quam 
3hfent4 illo , qui lupejr eum conqueritur cauiam difcutere 
nulla ratione potuimus , totum hoc negotium confratri 
nodro H u g»ni Dienfi epilcopo , cui vicem nodram de- 
jdim.uS y committere necedarium duximus j ut eo tempore 
«t . loco illud di.Ii genti inqpifitione pertradare ac definire 
audeat y ubi qui m hac caufa utrimque necedarii fint , eon. 
vepireflc inter efle valeant. Statuimus enim praefatum com 
patrem no Arum & vicarium celebrare concilium propter 
multa & magna negotia quae in regno Francorum emerfa, 
apodplicae, ajudoritatis examinatione atque judicio indii 
gent r ubi & hoc negotium , Deo auxiliante , definiri 
volumus atque cenfemus. Quapropter multum rogamus 
& commonemus excellentiam veltram , ut huic caulae 
quantum potedis operam detis, & epifcopos necnon reli- 
giofos abbates t erras, jllius, clericos quoque & laicos ejufl 
dem ecclefite , qui idonei tam (cientia quam religione vi- 
deantur; ad praefatum concilium , juxta quod vobis figni- 

ficatum 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 
ficatum fuerit convenire faciatis : quatinus opitulante di- 
vina clementia , per finceram explorationem in hac caufa 
quicquid juftitia & populi requirat (alus evidenter appa- 
reat, & decila penitus hac lite & querimonia, diu & niw 
mium indigne lacerata , quam praefati fumus , Dolends 
ecclefia per milericordiam Dei , vedro (ludio , vedraque 
'juvante & procurante potentia , receptis bonis fiiis pacem 
etiam & tranquillitatem recipere , & in (latura (uae inco- 
lumitatis venire & permanere valeat. Datum Lateranis 
xi. Calendas Junii , indictione prima. Ano ° 


GREGORIl PAP^ VII. EPISTOLA VIL 
Ad Britannos & Turonenfes. 

Significat fe controherfam de jure metropolitano legatu- fu» 
dirimendam tommifijfe. 

G R.egor.ius epilcopus Servus Servorum Dei ommV 
bus epifcopis Britanniae , clero & populo in Turonenff 
, provincia condituris. 

N orum ede volumus , controverfiam inter ecclefia m 
'vedram & Dolenfem pedifere ortam , multum nobis in 
Romana Synodo laborem ingedrde 5 fed tamen Deo mi- 
ferante pod longam difculhonem quam judius potuimus v 
■hanc quae (ublequitur definitionem invenide. ArchiepiT- 
copus fiquidem veder ecclefiam Turonenfem jus (iium in 
Britannia perdidide conquerens, Romanorum Pontificum 
auCtoritatem in medium duxit ,.quae perlpicue probat Bri- 
tanniam Turonenfi ecclefiae , quemadmodum fpirituali ma- 
tri & metropoli (uae , fubjedionem debere. Dolenfis vero 
epilcopus non (olum audoriratem audientiae nodrae non 
exhibuit - r verum etiam ipfa verba (ua ad defenfionem pro- 
lata nulla certitudine , cui fides danda edet fulta vide, 
fouarur. Tamen quia in patria (ua quamdam audorita. 
tem fe reliqui de aderebat 5 vifum nobis fuit, ut ad retra- 
ctandum negotium illud induciae darentur , & pro Hac aliif 
que caufis legati ApodolicaeSedis dirigerentur , ut audiris- 


Digitized by v^oogle 



U ACTA VARIA 

utriufque parcis rationibus , fi cognoverint Britannos atu 
doritatem authenticam Apoftolic* Sedis , videlicet eo- 
arum pontificum , quorum ordinatio & vita digna & lega- 
lis fuerit habere , per quam poflint fe i fubjedione pradi- 
&x Turonenfis ecclefia: fubtrahere f quieti deinceps per- 
maneant in fua libertate. Quod fi contigerit eos hujus 
audoritatis , quam modo diximus , non pofle habere de. 
fenfionem , fopita deinceps & in aeternum omni contro- 
yerfia , Turonenfem ecclefiam matrem & metropolim fuam 
recognofcant , & eam quae decet metropolitanum archie- 
pifeopo veftro fubjedionem & obedientiam exhibeant, 
refervato Dolerrfi epifeopo pallii ufii: ita tamen ut nullus 
fucceflbrum fiiorum aliquo in tempore ad hanc dignita- 
tem adfpirec , fed , ficut iupra diximus, tam ipfi videlicet 
in ecclefia Dolenfi conftituendi , -quam etiam ceteri Bri- 
tanniae epifeopi magifterio Turonenfis archiepifcopi in 
. perpetuum fubditi permaneanL Data Romae odavo Idus 
Anno 1080. Martias indidione tertia. 


URBANI PAP^ II. EPISTOLA L 
Ad univerfos epifeopos Britanniae. 

Dolenfi epifeepo concedit pallium /alvo jure Turonenfis ecclefi « 

• 

RoiUndus. Xpetendi pallei gratia confrater noller R. Dolenfis 
j epifeopus noitro fe confpedui repraefencans , fandi 
praedecefloris noftri G re-goah VII. litteras obtu- 
lit , quas idem apoflolicus pontifex pro Eveno Dolenfi 
epifeopo veftrae fraternitati mandaverat. Illarum itaque 
litterarum tenore continebatur , quod eidem Eveno prac- 
didus pontifex pallei ufum pro veftra & totius provinciae 
diledione conceflerit ea conditione interfita, ut opportu- 
no tempore exhibere fe nullatenus recuiaret ad dilcutien- 
dam querimoniam , quam Turonenfis archiepifcopus de 
fubjedione fedis illius , & de negata fibi obedientia , jam- 
pridem apud fuam & anteceflorum fuorum fecerat audien- 
tiam, Sequitur poft haec in eifdem litteris , quod fi ratione 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS." ‘ €f 
iC juftitia demonftrante , ac ei (abjecta e fle debeat appa- 
ruerit : Nos quidem fandae Turonenfis ecclefix jus mum 
confervari & debitam lubjedionem i Dolenfi ecclefla ex- 
hiberi volumus , & apoftolica audoritate cenfemus. Ufirni 
tamen pallei non minus huic fuifque fuccefloribus donec 
eorum introitus & vira probabilis ruerit , concedimus & 
firmamus. Si vero ab hujus fubje&ionis jugo eam folutam 
efle legali defenflone conftiterit , quxcumque fibi digni- 
tatis privilegia de cetero competere vifa fuerint apoftoli- 
ca non denegabit audoritas , atque interim ut ei ficut 
archiepifcopo fubjedionem & obedientiam exhibeatis prx- 
fcnti audoritate conftituimus. Prxdidus itaque confrater 
& coepifcopus R.oli. coram fratribus noftris evangelia 
fanda juravit , quia papa Gregorius VII. harum lit- 
terarum lententiam miferk epifcopis Britannia , & in exem- 
plari illo nec minus nec amplius haberetur, quam in lit- 
teris quas ipfe miflt. Sic nos de apoftolicarum litterarum 
veritate firmati, praedido confratri noftrofub eadem coiw 
ditione pallei munus ex apoftolica: fedis libera litate con- 
ceflimus. Eum ergo ad vos auxilia nce Domino remitten- 
tes, diledioni veftrx litteris prxfentibus commendamus. 
Ut iplum cum omni honore & reverentia lufcipientes , ad 
reftituendum fulceptar eccleflx ftatum fraternis affedibus- 
& officiis adjuvetis. 

l, i . 

URBANI PAP^ II. EPISTOLA II.- 
Ad principes & populum Dolenfis ecclefia?. 

XJt ablata Dolenfi ccclefia bona refii ruant. 

( /h Udivimus Dolenfis ecclefix bona ita per veftrant' 
violentiam ulurpari , ut nihil juftitix de rebus ejufl 
^ dem ecclefix frater nofter Dolenfis archiepifcopus 
K. valeat obtinere. Mandamus igitur diledioni veftrx ,ne 
eccleflx ipfius bona ulterius retinere invito epilcopo prau 
firmatis * alioquin Sedis Apoftolica: indignationem invenie- 
tis r & quamcumque in vos fencentiam idem frater nofter 

I ij 


'68 A C T A VARIA 

canonica audoritate , didaverit , nos audoritate apofto- 
lica confirmabimus. 


URBANI PAPvE II. SENTENTIA 
De fubje&ione Dolenfis ecclefias ad Turoncnfem. 

U Rbanus epifcopus Servus Servornm Dgi , dile- 
cto fratri Radulfo Turonenfi arcbiepifcopo 
ejufque fuccefloribus canonice fubftituendis in per- 
petuum. Sandorum Canonum decernit audoritas , ut ma- 
jores ecclefiarum caufx Apoftolicx Sedis judicio decidan- 
tur. Qualiter igitur Turonenfis ecdefix contra Dolenfenf 
epifcopum querela noftris fit temporibus pertradata , & 
prxfentium volumus notitix certum fieri , & futuroruni 
memoriam non latere. Dolenfis fiquidem epifcopus Ro. 
iandus anno Dominicx Incarnationis m x c i i i. ad no- 
liram prxfentiam veniens palleum qua fi Britannorum ar- 
cjbiepifcopus expetivit. Cujus cum preces diutius averfa- 
rernur apoftolicx memori* Gk.egor.ii feptimi litteras 
prxferebat, quibus oftendebatur Ivano cuidam Dolenfi 
epifcppo & ejus fuccefloribus palleum ab eodem apofto- 
lico contributum , falva tamen querela Turonenfis eccle- 
fix , ut fi quando adione legitima potuifiet probare Do- 
ienfem ceterofque Britannicx citerioris epifeopos debere 
metropoli Turonic* fubjici $ fiibjicerentur quidem , Do- 
lenfis tamen ufum pallei obtinerer. Has litteras Gregorii 
f>apx nec minus nec amplius quam papa jufierat contine- 
re , cum frater nofter Dolenfis epifcopus jurejurando fir- 
maflet - y nos ei pallium fub eadem conditione conceflimus. 
Veniens poft hxc ad nos dum Beneventi eflemus , tua 
ftrenuitas , cariffime frater Radulfe Turonenfis archie- 
pifeope , ejufdem pap* Gregorii noftro conventui litteras 
prxfcntavit , qu* fignificabant caufam hanc Romx in 
concilio retradatam , ubi poft difcuffionem -diutinam diC 
politum fuerat , ut d legatis Sedis Apoftolicx concilium in 
provincia convocarent , in quo caufa fol licitius agitare- 
tur & fi quidem per alicujus catholici &c legalis pap* 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. C 9 
3 a&oriratem authenticam fe tueri Dolenfis nequiret! epi£ 
«opus 5 de cetero & ipfe & ceteri Britannorum antiftites 
Turonicae ecclefiae tamquam metropoli propriae obedirent: 
ipfius quoque in epifcopatu iiicceflores nymquam ulterius 
palleum obtinerent. Oftenfa eft- etiam legatorum qui in 
provincia concilium egerant perpetrata definitio , qui cum 
Dolenfis nulla caufam fuam authentica au&oritate potuiflet 
defenderej Gregorius papa lententia m fcriptis & fubfcrip- 
tionibus omnimodis ftatuerunt, ut videlicet tam Dolenu^, 
■quam ceteri Britannorum epifcopi , Turonicae femper ec- 
defias fiibjacerent. Cum ad haec Dolenfis qui adhuc adeL 
jat , refponderet fe non ad agendum venifle paratum , 
tamen cum epifeopis provinciae congruo tempore refpon- 
«iere. Nos utroque confentiente difpofuinius, ut in proxi- 
mi anni media quadragefima uterque noftro fe confpe&ui 
praefentarent ; qui autem fe tunc fine canonico impedi- 
jnento fiibtraheret aut deficeret $ caufam amitteret. Sta- 
tuto igitur tempore cum nos in Urbe moraremur 5 Dolen- 
tis neutiquam venit , tua fraternitas praefto fuit. Quaefita 
jeft in Regiftro Beati G iegob.ii papae VII. fententia. Ec 
ita omnino ficut audieramus inventa, Oftenfa funt etiam 
Nicolai &Johannis Romanorum pontificum mu- 
nimenta id aftruentia. Leonis quoque nOni decretum 
eumdem caufam fub anathematis ■ additione confirmans: 
Auditae funt & fratris nofhi Dolenfis epifeopi per quem- 
dzm nuntium excufationes : no*d tunc legitimae videban- 
tur. Omnibus itaque pertractatis , inconcufla confratrum 
noftrorum Johannis Portuenfis , U b a l d i Sa- 
braenfis , Johawnis Tufculanenfis ? B au nonis Si-, 
gnienfis , uliberti Pifani , Lamberti Atrebatenfis 
jepifcoporum , & nonnullorum noftrae ecclefiae clericorum, 
Romanorum quoque judicem aliorum oonfularium : ex 
communi confilio vifum eft , harum rerum , qua: per tot 
apoftolicos pontifices confirmatae fuerant , definitionem 
plenam non debere differri , nec illum lucrari debere ab- 
lentiam , qui fe arguta calliditate fubrraxerit. Et nos igi- 
tur fandorum , quos praediximus , praedeceflorum noftrorum 
ftatuta firmantes , praefenti decreto fancimus , ut ficut ab 


Digitized by v^oogle 


?° r , ’ ACTA VARIA 
tpm accretum eft } tam Dolenfis quam ceteri deinceps 
■Britannorum epifcopi Turonenfem ecclcfiam (uam efle 
metropolim recognofcant , & debitam ei reverentiam 
iemper exhibeant : nec ullo ulterius tempore poft Rolandi 
obitum ad Pailei ufiim Dolenfis afpiret epifeopus. Tuam 
itaque /ollicitudinem , frater in Chrifto cariffime , adhor- 
ta ™“ r tanta: dignitatis gratia dignam fe femper ftudeac 
exhibere. Quanto altius praeeminet, tanto altius bonorum 
UCe P r ®fulgeat. Pacem cum omnibus fequatur 
- lanctimoniam r in profperis humilis, & in adverfis, fi 
quando eveniunt , inveniatur cum juftitia cre&a amica, 
bonis , .perverfis contraria. Nullius umquam faciem contra 
veritatem recipiens.. Nullius umquam faciem pro veritate 
joquentem premens». Mifericordiae operibus juxta virtutem 
lubftantiae infiftens , & tamen- infiftere fupra virtutem cu- 
piens, infirmis compatiens , bene volentibus congaudens,. 

e alienis gaudiis tamquam de propriis exulrans , in cor- 
rigendis vitiis pie fieviens , m fovendis virtutibus audito* 
rum animum demulcens , in ira judicium fine ira tenens ,, 
in tranquillitate fevericatis juftae cenfuram non deferens,, 
ut omciumquod forinfecus adminiftras interius coram di- 
vinae majeftatis oculis impleas. Fraternitatem tuam fu per- 
ua. dignatio per tempora longa confervet incolumem. 
Scriptum pCr rhanum Petri Scrini facripalatii. 

Sanctus PpTRus. S. Paulus. 

. Urbanus Papa IT. Locus monogrammatis,- 

Benedictus Deus & Pater Domini 

noftri J bsu Christi. 

J)atum Romae per' manum Joh annis fan&ae Romanae: 
£cciefix diaconi Cardinalis. Nonis Aprilis , Indidtione IL 
Anno Dominicae Incarnationis mx civ. Pontificatus vero* 
Domni Urbani fecundi Papae feptimo. 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENS! S EPISCOPATUS. 7* 


V R B A NI PAVA II. EPISTOLA IV, 
Univerfis epifcopis per Britanniam cottfticutis. 

«Confirmat fententias aliorum Jummorum pontificum , pracipitqtdt 
eis , ut Turonenji archtepifcopo tamquam metropolitano 

pareant . 

P Ro confratris noftri Dolenfis epifcopi & aliorum’ e% 
vobis quorumdam obedientia Turonenfi ecclefiae de- 
negata , frequentes querelas ad Sedem Apoftolicam 
■provenifle , multas ejufdem rei difcuffiones perpetratas efle, 
fraternitatem veftram ignorare non credimus : cum fciamus 
prasdecefloris noftri Gr.egor.ii papae duplices ad vos 
litteras fuper hoc negotio deftinatas , quin etiam San&o- 
ncnfi concilio plerofque veftram interfuiile exiftimamus , 
in quo a legatis ejufdem Apoftolici caufa eadem dirigenti 
inveftigatione difcufla , ubi Cum Dolenfis caufara luam 
nulla potui fiet authentica au&oritate defendere -/fecundum. 

? >raefati papae fententiam omnino ftatutum eft, ut tam Do- 
enfis , quam ceteri Britannorum epifcopi Turonenfi. fcnm 
per ecclefiae fubja cerent. Qualiter autem nos anno prxte- . 
rito Dolenfi epifcopo palleum indulferinvas-, noftns tunc 
fuiftts litteris informati. Porro tam ipfi , quam ^Turonenfi 
archiepiicopo terminum conftrtuimus , quo uterque fecum 
fu* ecclefiae munimentis pro querelae- hujus decifione no- 
ftrp confpe&ui prsefentaret.] Cum Dolenfis- non venw 
ret /Turonenfi s in tempore praefto fuit. Tunc in audien» 
tia clericorum fimul & laicorum Romanae ecclefiae retra- 
«ftata fune, quae vel noftro vel Gregorii papx tempore 
fuper hoc negotio gefta recurrerunt $. recitata funt etiam 
Romanorum pontificum Nicolai, Johannis , & Leonis 
fcripta , quibus decretum eft , ut univerfi Britannorum epiC 
<copi Turonicx debeant metropoli fubjacere. Quibus omni- 
bus diligentius exquifitis , ex communi confilio tam con- 
fratrum noftrorum epifcoporum &c nonnullorum noftrae 
ecclefiae clericorum Romanorum , quam judicum & alio- 


Digitized by 


Google 


yi ACTA VARIA ' 

rum confularium adjudicatum eft , harum rerum quae per 
tot apoftolicos pontifices confirmata: fuerant , definitio- 
nem plenam non debere differri. Igitur & nos eorum ftau 
tuta urinantes. , pratentium vobis au&oritate praecipimus y 
ut ficut ab ipfis decretum eft , Turonenfi deinceps archie. 
pifcopo eajn , quae metropolitanum decet , obedientiam 
exhibere curetis. Datum Roma: iij. Idus Aprilis. 


tVVlLLELMI EPISCOPI PICTA VElsTS IS 
Teftirflonium de Sententia in Concilio Claromon- 
tenfi adverfus Dolenfem epifcopum pro Turonenfi 
ecclefia ab Urbano papa IL lata. 

E Go VV. II. Dei gratia Pi&avorum epifcopus. Quo*, 
niam Deus veritas eft, oportet eos qui exDeofunt r 
in his qua: veraciter cognoverunt y veritatis teftimo- 
urum exhibere. Nos igitur teftimonium veritati redden- 
tes , in veritate ceftamur Radul fu m archiepifcopum 
-Turooenfem in condlio Claromontenfi coram beatiffima 
papa Urbano ceterifque Patribus adverfus archiepifco- 
pum Dolenfem propofuifTe , & eum qua fi fubje&um fibi 
fu per inobedientia impetivifle. Hujus igitur impetitioni- 
bus; & arcfeiepifcopi Dofenfis refponflonibus Dominus pa* 
pa attente eonfideratis , adjudicavit archiepifcopum Do» 
Jenfem deinceps archiepifcopo Turonenfi fiibjici debdfe , 
& de inobedientia; reatu fatisfaftienis condignam pleni- 
tudinem exhibere. Hujus rei teftes fumus. 


PASCHALIS 


Digitized by CjOoq le 



IN CAXJSA DOLENSIS' EPISC05ATUS. 


'• 73 


PASCHALIS PAPAS II. EPISTOLA I. 
Ad fuffraganeos, Clerum & populam Dolenfcm. 

Balineo Dolenfi drchiepifcopo pallium concedit. 

» Icut i quibufdarti accepimus tantum veftris in partibus 
jam abundat iniquitas , quod chriftiajaa religio peni- 
. tus ibi deperire videatur , 6c quod fine dolore dicere 
.non poflumus , non fblum laicf , verum etiam clerici & 

, monachi in prohibitis feu in illicitis prorumpentes , Deo 
_ & hominibus odibilia perpetrare non metuunt. Quaprop. 
.ter venerabilem fratrem noftrum G i n a bl d u MjTngolifc 
nienfem epifcopum ad veflras deftinayimus partes, ut ibi- 
rdenv largiente Domino corrigenda corrigeret , & ftabi* 
lienda ftabiliret. Qui ficut ex litteris ejus cognovimus, ut 
fprsediftas iniquitates 8c impietates d veftris excludere par- 
.tibus poflet , venerabilem fratrem noftrum - B aldricum 
. & coepifcopum in Dolenfi eeclefia ordinavit. Pro tanta 
.itaque 6c tam inftanti neceflitate venerabili fratri noftro 
rBaldrico Dolenfi archiepiicopo palleum pontificatus vide- 
Jicet plenitudinem concedimus , ut eo fecundum praedecef. 
Iorum fiiorum confijetudinem utatur. Mandamus igitur di- 
ledioni veftrae , ut, eum tamquam patrem timeatis , ficut 
:magiftro obediatis ^ & ut paftorem animarum veftrarum 
attentius diligatis , quatenus ejus admonitionibus & oratio- 
nibus & ecclefias veflrx. honor augeatur & chriftiana reli- 
gio reparetur , & reparata adjuvante Domino confervetur.. 


* De quo Ordericus Vitalis Hlftoria? ecclefiafticg Jifc. $• haec Habet ; Hic civit 
fuit Aureliansnfis monachus abbas turgulienfis , liberalibus imbutus ftttdiis , & 

' veligiofn meritu vita venerabilis : inde pro religione & fapientia ad gradum Dolenftr 
strcbiepif copatus eletlione provefiies eft ecclefiajlica : in epifcopatu monachatum fer *- 
psvit> & cum monachis pro ut fores dabat plerumgue habitabat , &c. 

4 


R 


Digitized by CjOoq le 


PASCHALIS PAPA: II. EPISTOLA II. 
Ad Baldricum Dolenlem archiepilcopum. 

Privilegium Satirici Delenjis archiepifcopi de palle 

P As c h alt s epifcopus Servus Servorum Dei venera- 
bili fratri B. Dolenfi archiepifcopo. 

Si paftores ovium fole geluque pro gregis fuicuftb- 
dia die ac node intenti funt , & ne qua ex eis aut erran- 
do pereat , aut ferinis laniata morfibus deficiat , oculis 
femper vigilantibus circumfpedant , - quanto fudore, quan- 
taque cura debemus efle pervigiles , nos qui paftores ani- 
marum efle dicimur. Attendamus igitur ut fulceptum offi- 
cium exhibere erga cuftodiam Dominicarum ovium non 
ceflemus , ne in die divini examinis pro defidia noftra ante 
fiimmum judicem negligentis nos reatus excruciet , unde 
modo honoris reverentia inter ceteros fublimiores judica- 
mur. Pallium' autem fraternitati tuae ex more ad mifla- 
rum folemnia celebranda ficut concefliim eft anteceflori- 
bus tuis , concedimus. Videlicet in Natale Domini , in 
odava Domini, in Purificatione ,& aliis feftivitatibus Sands 
Maris, in Palmis, inCoena Domini, in Sabbato fando, 
in die Dominica Refurredionis , in odava Pafchs , in Afl 
cenfione Domini , in Pentecofte , in Nativitate S. Johannis 
Baptiftx , in Natali omnium Apoftolorum , in feftivitate 
S. Laurentii , & S. Mauritii , in feftivitate S. Michaelis , & 
Omnium Sandorum , & S. Martini , ac veftrorum fando- 
rum quorum corpora apud vos habentur, in Dedicatione 
ecclenarum , & in Anniverfario tuo , & quando ordinatio- 
nes facis. Hortamur itaque caritatem tuam , ut mores vits 
tus tanto honore conveniant , quatenus audore Deo exem. 
- pii , verbique poifis efle confpicuus. Vita igitur tua filiis 
tuis fit regula , ut fi qua fortitudo in illis deprehenditur, 
in ea dirigatur. Cor ergo tuum neque profpera , qus tem- 
poraliter blandiuntur, extollant, neque adverfa dejiciant; 
fed quidquid illud fuerit virtutis puritate devincatur. Nui* 


Digitized by CjOoq le 



!N CAUSA. DOLENSIS EPISCOPATUS. 75 
lora apud ce locum odia , nullus favor indifcretus inveniat: 
Iaerae Denedidionis tua: jufti , quod judicii opus nulla ve- 
nalitatis interventio commaculet. Sit in te & boni pallo- 
ris dulcedo , fit & judicis fevera diftridio. Unum fciiicee 
innocenter viventes foveat , aliud inquietos a pravitate 
compefcat. Mifericordem te prout virtus patitur paupe. 
xibus exhibe, oppreffis defenfio tua fubveniat , opprimen- 
tibus modefta ratio contradicat , nullius faciem contra ju. 
flitiam accipias , nullum quxrentem jufta defpicias , cufto- 
dia vitae aequitatis excellat , ut nec divitem potentia fua 
aliquid apua te extra viam fuadeat rationis audire , nec 
pauperem de fe fu a faciat humilitas defperare : quatenus, 
Deo miferante , talis poffis exiftere , qualem facra ledio 
praecipit dicens : oportet epifeopum irreprehenfibilem efle. 
$ed his omnibus uti falubriter poteris , fi magiftram cari- 
tatem habueris y quam qui fequutus fuerit , a redo tramite 
non recedit. Sed ecce , frater- cariflime , inter multa alia 
ifta funt facerdotii , ifta pallei , qux fi fhjdiofe refervave- 
ris, quod foris accepifle oftende^is , intus habebis. Sanda 
Trinitas fraternisatem tuam gratia: fux protedione cir- 
cumdet , atque in timoris fui viam nos dirigat , ut poft vi- 
tae hujus amaritudinem , ad xternam fimul dulcedinem 
pervenire mereamur. 


CONCILIA DOMINI CALIXTI VAPJE II. 

C A l 1 x t u s epiicopus , &c. Remenfi , Rothomagen- 
fi, Senonenfi, 3 ituricenfi,Turonenfi,DoIenfi, Bur- 
digalenfi, &Auxienfi archiepifcopis , & ceteris, tam 
«lericis , quam laicis per eafilem provincias conftitutis. 
Ecclefiarum omnium Romana ecclefia mater & caput 
ab ipfo Domino conftituta , omnes per orbem terrarum 
politas ecolefias tamquam propria membra debet uberibus 
caritatis confovere. Unde nos qui licet indigne in ejus 
per Dei gratiam regimine ordinati , beati Petri Vicarii 
efle confpicimur , paterno affedu omnibus fumus ecclefix 
filiis prope feu longe pofitis debitores , &c, - 


Digitized by VnOOQlC 



* immo Gaii' 
fccdus. 


7^ / . ACT A TAR I A 

' Huic concilio Domini Calixti papae Remis celebrato 
in bafilica Beatae Maris interfuerunt ifti. Ab Urbe Gonot 
Prsneftinus , & L am b eat u $ Hoftienfis. Dc Gallmrurit 
provinciis * Rodulfus Rothomagenfis archiepiicopus Cuni 
quatuor fiiffraganeis ejus epifcopis , Daibertus Senb^ 
neniis cum fex , Rodulfus Remenfis cum decem , Hum- 
Ialdus Lugdunenfis cum tribus , Gislebertus Tu- 
ronenfis cum feptem , Leodegarius Bituricenfis curri 
duobus , Burdegalenfis cum duobus , Baldricus Do. 
lentis cum duobus , Turstinus Eboracenfis cum duo- 
bus , Albertus Maguntinus cum quinque, Ansiricu? 
Bifiintinus cum uno, Tarentafienfis cum uno, OldegaJ. 
jiius Terraconenfis cum duobus, de Narbonenfi provin- 
cia epifcopus unus, deArelatenfi unus, de Uranenfi unus, 
de Auxienfi unus , de Cantuarienfi tres , de Colonienit 
unus , de Treverenfi duo , de Madeburgenfi duo , de Gra- 
denfi Venetis provincia duo. Ipfe etiam illuftris & glo- 
rioliis Francorum rex Ludovicus biduo cum principi- 
bus fujs concilio* eidem interfuit , & mandatis ecclefis fi- 
cut catholicus & chriftaalblfimus veneratione debita obe- 
divit. 


ALIUD CONCILIUM CALIXTI. 

V Enerabilibus fratribus Dolenti archiepifcopo & fiif- 
frageneis ejus & abbatibus atque aliis ecclefiarum 
prslatis per eamdem provinciam conftitutis , falu- 
tem & apo Aoi icam benedictionem. 

Pro magnis & divertis ecclefis negotiis in proxima qua- 
dra gelima generale in Urbe concilium celebrare dilpoiui- 
mus. Prscipimus ergo ut omni occatione (epotita , in ea-> 
dem quadra gefims Dominica qua Oculi mei canitur , in 
Urbe nobilcum fitis : quatinus & nos vobifcum & cum aliis, 
fratribus archiepifcopis , epilcopis, abbatibus, ac religiofis 
viris generale per Dei gratiam concilium celebremus , Sc 
ea communibus auxiliis pertrahemus , qus ad honorem 
Dei & ecclefis fus pacem atque utilitatem Sanho Spiritu, 
Cooperante perveniant.Datum Lateranis yij.Calendas Julii* 


Digitized by 


Goog 


IN CAtJSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 77 

HONORII PAP^ II. EPISTOLA 
Ad Bituricenfem , Turonenfem , Burdegalenfem , 

* Auxienfem,&Dolenlem archiepifcopos. • 

D ivina di/ponente clementia nos licet indigni in Pa- 
trum noftrorum Petri & Pauli apoftolorum Ipecula 
conftituti , necefle habemus .ecclefia filiis paterna 
affe&ionis Audio imminere. Ideo de omnibus quantum 
poflumus piam cum Deo follicirudinem gerimus , & qui- 
bus vel propter nimia terrarum marilve diftantiam , yel 
propter emergentia ecclefia Romana diverfa negotia , no- 
itram offerre prafentiam non valemus , eos miffis legatis 
Sedis Apoftolica vifitamus. Ea propter dile&um fratrem 
noftrum G. Engolifmenftm epifcopum , quem tamquam 
providum & lapientem virum Domini & pradeceilbres 
jioftri &n<fta memoria Paschalts& CALiXTuspon T 
tifices & nos ipfi veneratione habendum cenluimus y pro 
quo univerfitatem veftram rogantes monemus atque pra- 
cipjmus, ut eum reverenter lulcipiatis , eique utpote le- 
gato noftro & Apoftolica Sedis vicario humiliter obedire 
curetis, &c. 


INNOCENTII PAPjE IL EPISTOLA I. 

Ad G. archiepifcopum & Dolenfis ecclefia luffra- 
ganeos epifcopos atque abbates per eamdem 
provinciam conftitutos. 

Invitat eos ai concilium P i/en fi. 

N Avis ecclefia , cui re&or Chriftus prafidet , licet Anno mu 
undarum propulfatione fapius agitetur , remigan- 
te tamen lapein ea Domino , numquam fubmer- 
gitur. De profunditate fiquidem fui confilii caleftis nauta 
providentia ventos concitat , mare turbat, navem agitat; 


Digitized by L^OOQle 


7* ACTA VARIA* 

ut miniftros dormientes excitet , pigros animet , & cautos 
inducbriores efficiar. Gloria igitur fit in altiffimis Deo* 
quoniam fides veftra numquam defecit ,*fed emergente in 
ecclefia fchifmate probati inventi eftis & manifefte tam. 
quam veri Chrifti difcipuli domum Domini illuftraris. Ut 
autem de ftatu ecclefia: vobifcum tutius tra&are poflimus* 
& levior vobis ad nos pateret acceflus , ordinato in Urbe 
vicario , & difpofitis iis quae fidelibus noftris opportuna 
effe cognovimus, cum fratribus noftris fani, Deo gratias, 
& incolumes Pifis moramur, &ut riovis morbis nova mei 
dicamenta poffint commodius adhiberi , ordinante Domi- 
uo , proxima Pentecoften iolemnitate generale ibidem 
* d« hoc concilium celebrare decrevimus *: quo circa univerfitati 
iiT^ceiebra- ve fk« prarfentium au&oritate pr*cipimus , ut eodem ter- 
to. videi.t.vi- mino , omnioccafione lummota , veftram nobis exhibeatis 
P ra :fentiam , quatenus adminiftrante Spiritus-fandi gratia, 
giberti conti- veftri freti confilio & auxilio ea conftituere valeamus, un- 
nuatoicm. de modo & in pofterum ecclefia colljEtetur. DileAum au. 

tem filium Jo. monachum capellanum noftrum fraterni- 
tati Veftra: attentius commendamus , rogantes ut pro beati 
Petri reverentia , eum benigne fufcipiatis, & honefte tra- 
detis. Datum Pifis vi. Idus Novembris. 


INNOCENTII PAP>£ II. EPISTOLA II. 
Ad archiepifcopum Turonenlem. 

TJt rejponfurtu Doienft antifiiti , qui fe * Aletenft epifcopatu Jj>o u 
liatum querebatur , ad Sedem ^ipoftolicam accedat. 

Anno 114». T Enerabilis frater nofter Dolenfis archiepifcopus ad 
Y noftram pracfentiam veniens , conqueftus eft. nobis 
* in controverfia lubje&ionis, quam ab eo exigis, fe 
multotiens gravatum efle. In pluribus namque locis Sal- 
murio videlicet , Veneto , Cenomanis , Parilius, Ter. dc 
Pi&avis ad definitionem hujus controverfia: in venerabilia 
Caofxedi. fratris noftri. G. Carnotenfis epjlcopi Apoftolica Sedis Le. 
gati prasfentia fe paratum fuiile ailerit , & etiam multa 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 7* 
ob hoc expenlas fuftinuifle conqueritur ,' etiam quod Ale- 
tenfi epifcopatu, quem te detinere aflerit, fine ratione & 
judicio fpoliatus fit. Ne igitur Turonenfis ecclefia &Do- 
ienfis hujufmodi artradationibus amplius fatigentur , per 
praefentia tibi, fcripta mandamus atque praecipimus , quod 
beati Lucae feftivitate fequentis anni noftro te confpedui 
reprafentes ecclefia; tua; juftitiam fuper hoc oftendere, 
Sc de Aletenfi epifcopatu refpondere paratus , ut tunc 
utriufque partis auditis rationibus , eamdem controverlUm , 
Pedante juftitia terminare poffimus. 

In libro xi. Regejlorum papa Innocentii fecundi xii. anno . 


CiELESTINI PAP A II. EPISTOLA’ 

Ad H. Turonenlem archiepilcopum. 


Ejufdem argumenti. 


P Raedeceflor noftcr bonae memoriae papa Innocentius 
pro querimonia fratris noftri Dolenus archiepifcopi 
praeterita beati Lucae feftivitate ad fuam praelentiam 
invitavit, ut & de fubjedione, quarta ab eo exigis, eccle- 
(ix tuae juftitiam oftenderes , & de Aletenfi epifcopatu, 
quem te detinere aflerit , & fe fine ratione & judicio /po- 
liarum efle conqueritur , fibi refponderes. Ipfe quidem 
-€odem termino' noftro fe confpedui praefentavit : tu autem 
nec venifti , nec excufationem canonicam praetendifti. 
Quod quamvis gravi aduerfum te foret animadverfionc 
pledendum - y ex manfuetudine tamen Sedis Apoftolica; & 
fratrum noftrorum , qui pro te rogaverunt ,• precibus idip» 
funi xquaniminiter ad pra;fens tolerantes per praelentia 
tibi fcripta mandamus , quod proximis Calendis Maii no- 
ftro te confpedui repraefcntes de praedida ecclefia; tuae 
fiibjedione juftitiam oftendere , & de praedido fibi epifco- 
patu refpondere paratus. Datum Lateranis iiij. Idus De- 
cembris. - 


Anno H4J-: 


* 


Digitized by L^oogle 



8o 


A C T A VARIA 



BULLA LUCII P APi II. 
Cofifirmatoria Sententiae Urbani papae II. de 
fubjedione ecclefix Dolenfis ad ecclefiam 
Turonenfem. 

U ct u-5 epifcopus Servus Servorum Dei venerabili 
fratri Hugoni Turonenfi archiepilcopo ejulque 
^/ijccefloribus canonice fubdituendis in perpetuum- 
Quae judicii veritate decifa funt , litterarum debenr me- 
moris commendari , ne pravorum hominum valeant in 
poderum refragatione turbari. Prxdeceflor fiqu id <yn no- 
lter felicis memorias papas Innocentius controverfiam , 
quas de praelatione Turonenfis ecclefix & fubjedione Do- 
lenfis inter earum pallores jam diu agitata ed, venerabili 
fratri nollro Gaufmdo C arnotenfi epifeopo tunc Apo* 
ftolicx Sedis legato cognolcendam t er minenda mque com- 
mrfit : quas cum in ejus prxfentia in pluribds locis Gallia» 
tradata edet, & necdum line debito terminata ; Dolenfis 
/archiepifcopus , nobis prxlentibus , ad ejufdem prxdecef. 
ioris noftri prxfentiam venit, conquerens in dilatione ipfius 
caufx fe multotiens gravatum ede , & multas ob hoc esc- 
.penfas fudinuifle. Propter quod fuppliciter poftulavit , ut 
idem prxdeceflor noder eamdem cauiamad luam prxfen- 
tiam revocaret & debitum finem imponeret. Cujus peti- 
tioni acquielcens Apoftolicis litteris tibi venerabili in Chri. 
do, frater H ugo Turonenfis archiepifcope, praecipiendo 
^mandavit , ut apodolico te confpedui prxfentares , eccle. 
-fix tux juftitiam luper hoc odendere prxparatus. Quo iiv 
terim divino judicio viam univerfx carnis ingredo , tam 
tu , frater archiepifcope , quam Dolenfis pro hujus com 
troverfix decifione nodro vos confpedui prxfentaftis-Cum 
autem de Ecclefix tux juditia rationes , feripta , & argu- 
menta plurima produxiffes, produdum ed tandem in me- 
dium prxdecelloris nodri bearx memorix Urbani papae 
privilegium x in quo manifede continebatur , quod idem 

papa 


Digitized by 


Google 



IN CAUSA DOLENSIS* EPISCOPATUS. $r 
papa poft mulcas hujus rei in Tua & Legatorum etiam Se- 
dis Apoftolicae prselentia difcuffiones & retradatione? , 
fcriptis Romanorum pontificum ,N icolai videlicet , & 
Johannis, Leonis quoque , noni , & Gregor.ii 
VII. diligenter infpeckis , & omnibus hinc inde diligenti 
examinatione pertradatis , ex communi fratrum Tuorum 
epifcoporum & multorum Romanas Ecclefiae clericorum 
decrevit , & fcripti fui munimine roboravit ,• ut tam Do- 
lentis epifcopus , quam ceteri deinceps Britannorum epi£L 
Copi Turonenfem eccletiam ; fiiam ; .'efle metrppolim reco- 
gnolcerent, & debitam ei reverentiam exhiberent % nec 
ullo ulterius tempore poft Rolandi obitum , qui tunc 
Dolenti ecclefiae praefidebat , ad pallei ufiim Dolentis epjf. 
copus afpiraret. Ad haec vero Dolentis nihil , quod ratione 
fiibnixum foret , refpond e bat ,. nec, partem luam alicujus 
Romani pontificis audoritate tueri potuit. Communicato 
itaque confilio , quoniam in fede juftitiae , licet indigni , 
di/po nente Domino potiti, a via veritatis deviare nec poti, 
fumus, nec debemus-, ejufdero prasdecefloris noftri veftigiis 
inhaerentes , in eonfeflii fratrum noftrorum Con radi 
S abinentis , Imeri Tufculanenfis ledis noftrae epifcopo- 
rum , Raimundi Toletani archiepilcopi , Henaici 
VV intonientis , Ulserii Andegavenfis , Johanni» 
Alerenfis, Nigelli Helienfis, & Philippi Bajocenfis 
epifcoporum , Gaegoaii Sandae Mariae Tranftiberina^. 
^etai Sandae Potentianae , Thomi Sandi Vitalis, 
Gilberti Sandi Marci, Guidon.is Sandi Laurentii 
in Damalo prelbyterorum * cardinalium. Gaegoaii 
S andorum Sergii & Bacchi , Oddonis Sandi Georgii 
ad Velum aureum , G u ii>o n i s Sandorum Gofmae & Da- 
miani , Octaviani Sandi Nicojai in careere diacono- 
rum cardinalium ,? et ri Cluniacenfis , A i m e r i c i San- 
di Juliani Turonenfis, Bernerii Nucarienfis abbatum,. 
Petri prioris Sandae Mariae de Caritate, nobilium quo. 
qjue Romanorum , C he n c i i Frangentis panem , & Chen- 
c i i nepotis ejus , Leonis Petri Leonis , & Petri Uuur- 
TioNis, multorumque aliorum , tam clericorum, quam 
iaicorum , eamdem lententiam Sedis Apoftolicae audorj- 


Digitized by LjO( e 


U ACTA rAHH' ' 

tate nobis iDeoconcefla confirmavimus, & tam te quafci 
Turonenfem ecclefiam de ipforum epifcoporum obeaien- 
tia propria manu per * baculum invcftivimus. Prxcipieii. 
'tes juxta ejufdem fententix tenorem > ut tam DdlenfU, 
•quam univerfi deinceps Britannia: citerioris epifcopi ,• Tu, 
ronenfi ecclefix tamquam metropoli propria: fubjaceant, 
& debitam ei obedientiam ac reverentiam humiliter exhi- 
beant. Hac tamen moderatione habita , ut frater nofter 
Gaufridus Dolenfis epifcopus , quaridiu eidem ecclefix pra% 
fuerit, palleum habeat, & Romano pontifici tantum fub- 

J 'aceat : poft ipfbm vero nullus Dolenfis epifcopus ad paL 
ei ufiim afpirare prxfumat : fed ficut jam didum eft , Tu- 
ronenfem ecclefiam propriam metropolim recognofcat, 
reverenter ei obediat. Si qua igitur in futurum eccle- 
iiaftica fxcularifve perfbna hujus noftrx diffinitionis fen- 
'tentiam fciens , contra eam venire temere tentaverit j fe- 
cundo tertiove commonita , fi non fatisfadione congrua 
-emendaverit , poteftatis honorifque fui dignitate careac, 
reamque fe divino judicio exiftere de perpetrata iniquitate 
cognofcat , & i facratiffimo Corpore & Sanguine Dei & 
Domini 'Redemtoris noftri Jesu Christi aliena fiar, 
atque in extremo examine diftridx ultioni fubjaceat. Ob- 
servantibus autem fit pax Domini noftri Jesu Christi 
quatinus & hic frudum honx adioriis percipiant , & apud 
jdifttidum judicem prxmia xternx pacis inveniant. Arnen, 
Arnen. Arnen. • 

S. Petrus. S. -Paulus. 

Lucius pava II. • * Locus monogrammatis; 
Oftende nobis , Domine , mifericordiam tuam. 

Ego Lucius catholicx ecclefix epifcopus. SS. 
t Ego Conradus Sabinenfis epifcopus SS. 
f Ego Theodevuinus S. Rufinx epifcopus SS. 

* Baculus ligneus, quo Turonenfem archicpifcopum Summus Pontifex invefti- 
*it de Dolenti , Briccenti , & T rechorenfi eccletiis , fervatur etiamnum in archi- 
vis eccletias Turooentis plotnbea theca involutus cum hac inferiptione. 

Anno lncurnutimu Dominico mcxiit. Lucitu popa II. invejlivit Romo fu* 
dicio SonHo Apoftolics fedis cum buculo iffo ligneo Turtmenftm occlefium de fubje- 
-4 Bione Dolinfis occlojio, & Tregortnfis , f^Briocenfis , per munum Domini Mugomk 
' Turonenjis arthiepiftofu Longitudine vero habet .pedem unum cum uibus polii- 
’ cibus. 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 9$ 
t Ego Albericus Hoftienfis epifcopus SS. 
t Ego Ima rus Tufc^Janus epifcopus SS. 
f Ego Petrus presbyter cardinalis de Titulo Palloris SS# 
t Ego Thomas presbyter cardinalisTitulo Veltinae SS. ♦ 
| Ego Gilbertus presbyter cardinalisTitulo S. Marci SS* 
Ego Ranerius presbyter cardinalis de Titulo S.Stepbani 
. in Coelio monte SS. 

t Ego Manfredus presbyter cardinalis Titulo S. Savinae SS. 
J Ego Aribektus presbyter cardinalis Titulus S. Ana+ 
Hali* SS. 

t Ego G r eco rius diaconus cardinalis SS. Sergii 
& Bacchi SS. 

t Ego Octavi anu s diaconus cardinalis S. Nicolai 
in carcere Tulliano. SS. 

t Ego Guido in Romana ecclefia altaris minifler 
indignus SS. 

t Ego Johannes diaconus cardinalis S. Adriani SS. 
f Ego Gregorius diaconus cardinalis S, Angeli S& 
~ ' . f Ego Hueo Romanae ecelefiae diaconus in. fancla 
Lucia in Horphea SS. 

Datum Lateranis per manum Baronis capellani Sc Icrip- 
toris Idibus Maii Indictione vii. Incarnationis Dominicae 
«inno mcxliv. Pontificatus vero Domni Lucii fecundi 
papae anno. primo. . 


LUCII P A P A II. E P I S TOLA L 
Ad Briocenlem & Trecorenlem epifcopos, 

eos ab obedientia epifiopo & ecclefte Dolenfi promijja? 

C Ontroverfia , quae de praelatione Turonffn fis ec clefiae 
& Dolenfis inter eorum pallores ell diutius agitata r 
qualiter in noflra prxfentiR ordine judiciario decila 
fit , fraternitati vellrae breviter duximus intimandum. Au- 
ditis quidem utriufque partis rationibus , & infpectis Ro- 
manorum pontificum privilegiis praecipue Urba ni papae , 
in quo manifelle continebatur , quod idem papa polt mul* 

L ij 


Digitized by v^oogle 



* Ecclcfiae 
Dolenfis & ip« 
£«s cpifcopi. 


-84. , 'i-HTA : T A $t t A • " T 

tas tam . iri fua quam etiam legatorum fuorum prxfentia 
difcufliones -&! retradationcs §idicavit , ut tam Dolenfis 
quamcet^ri Britanniae citerioris epiicopi , Turonenfem 
•ccclefiam propriam ede metropolim recognofcerent , & 
debitam' ei reverentiam exhiberent , nullufque Dolenfis 
epifcopus pod Rollandi obitum ad ufiim pallei afpi- 
raret. Unde nos habito fratrum nodrorum confitio , ejuC 
deiu prascfedeflbris nodri vedigiis inhaerentes , eamdem fen- 
sentiam audoritate Sedis Apodolica: firmavimus , & vene- 
rabilem fratrem nodrum Hugonem Turonenfem ar- 
chiepifeopum de ipfbrum epifeoporum obedientia propria 
manu per baculum invedivimus. Quocirca ab obedientia 
& fidelitate ecclefia: * & ipfius Dolenfis audoritare .nobis 
a Deo concefla vos abfolventes , per apodolica vobis feripta 
mandamus , & per-obedientiam injungimus , quatenus ei. 
dem archiepifcopo & ecclefia: Turonenfi obedientiam & 
reverentiam exhibeatis. Quod fi contemtores ede praefum. 
feritis , fententiam , quam in vos canonica aequitate pro- 
mulgaverit , nos , audorc Domino , ratam habebimus. Da- 
tum Lateranis idibus Maii. 


LUCII PAP JE II. EPISTOLA II. 
Ad Gaufridum Comitem Britannis & Henricum 
fratrem ejus. 

XJt non impediant epifeopos Britannia fobjici Turonenfi 

ecclefia. 

L Ucius Epifcopus Servus Servorum Dei. Diledis.in 
Chrifto filiis G a u. iliudri comiti Britanniae, & Hen^. 
fratri ejus, & Baronibus per Dolenfem , Briocenfem, 
& Trechorenfem epifeopatus conditutis , falutem & apo- 
dolicam benedidionem. 

• Univerfitati vedrae notum fieri volumus quod frater noder 
G. Dolenfis epifcopus prxdecefTori nodro felicis memoria: 
papa; Innocentio nobis ptxfentibus quxdus ed in cau- 
fa. , qux de praelatione Turonenfis ecclenx & fubjedione 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENSIS. EPISCOPATUS. Sj 

Dolenfis inter ipfum & venerabilem fratrem noftrum Hu. 
.Turonenlem archiepifcopum in diverfis locis Gallice agi- 
tata fuerat , fe nimium gravatum fuifle , & graves expen- 
fas luftinuille. Cujus laboribus & expenfis idem praedeceC- 
for- nofter compatiens , juxta petitionem fuam praefatum 
fratrem noftrum Hu. archiepilcopum ad Sedem Apoftoli- 
cam evocavit , ut utraque parte praefente caufam audiret, 
& debitum finem imponeret. Quo interim divino judicio 
viam univerfie carnis ingreflo j Nos qui , licet indigni , 
dilponeftte Domino fibi fucceflimus , utroque noftro le 
confpe&ui praefentato , eamdem controverfiam hoc ordine 
diffinivimus. Auditis quidem utriufque partis rationibus, 
& infpe&is Romanorum Pontificum privilegiis , prxeipue 
Urbani papae, in quo mani fefte continebatur, quod idem 
papa poft multas tam in lua , quam in Legatorum Sedis 
Apoftolicae praefentia difcufiiones & retra&ationes judica- 
vit , ut tam Dolenfis quam etiam Britanniae citerioris epilL 
copi Turonenfem ecclefiam propriam metropolim efie 
recognofcerent , & debitam ei reverentiam exhiberent, 
* nullufque Dolenfis epilcopus poft Rolandi obitum ad 
ufiim pallei afpiraret. Cumque ad haec Dolenfis nihil ra- 
tione fubnixum refponderet , nec partem luam per authen- 
tica Romanorum Pontificum privilegia tueri pollet 3 ha- 
bito fratrum noftrorum confilio , ejufdem praedecelToris 
noftri veftigiis inhaerentes , eamdem fententiam au&oritate 
Sedis Apoftolicae firmavimus , & venerabilem fratrem no- 
ftrum Hu. archiepilcopum , de ipforum epilcoporum obe- 
dientia propria manu per baculum inveftivimus. Quia igi. 
tur bonorum principum eft San&ae Romanae Eccle?ue fta- 
tuta lervare per apoftolica Icripta nobilitati veftrae man- 
damus , atque in peccatorum remiffionem injungimus, 
quatinus eamdem fententiam , a nobis cogente juftitia pro- 
mulgatam , nequaquam impediatis 3 fed ut praefatae eccle- 
ita: jam di&o archiepilcopo & ecclefiae Turonenfi , -tam- 
quam propriae metropoli reverenter obediant patienter 
/uftineatis. Nulli enim injuria irrogatur cum lingulis ec- 
clefiis & ecclefiafticis perlonis debitus honor & reverentia 
.exhibetur. Si quis enim eidem archiepilcopo in hoc con> 


Digitized by Google 


*6 ACTA VARIA 

tradicere pr®lumlerit * fententiam quam in eum canonica 
aequitate promulgaverit , nos audore Domino ratam ha- 
bebimus. Datum Lateranis xv. Calendas Junii. 

EUCENII P A P III. BULLA 
1 Confirmativa Sententiae Lucii papa: II. in gratiam 
ecclefiae Turonenlis. 

E U genius Epifcopus Servus Servorum Dei venera-’ 
bili fratri Huconi Turonenfl archiepifcopo , ejuC 
que iuccefloribus canonice fubftituendisin perpetuum. 
Juftiti® & rationis ordo fiiadet , ut qui fua defide. 
rat i Iuccefloribus mandata fervari „ decefldrum luorum 
. voluntatem & ftatuta cuftodiat. Praedeceffor fiquidem no- 
Aer felicis memoriae papa Innocentius controverfiam* 
qua de praelatione Turonenlis ecclefiae & lubje&rone Do- 
lenfis inter earum paftores jam diu agitata eft, venerabili 
fratri noftro Gauprido Carnotenfiepilcopo , tunc Apo- 
Aolicae Sedis legato cognofcendam , terminandamque com- 
mifit : qu® cum in ejus praefentia in pluribus locis Galliar 
rradara effet’, & necdum fine debito terminata, Doleru. 
fis archiepilcopus ad ejufdem praedecefloris noftri praefen- 
tiam venit , conquerens in dilatione ipfius caulae fe multa- 
ticiis gravatum elTe , & multas ob hoc expenfas fuftinuiffer 
propter quod fuppliciter poftulavit , ut idem praedeceflor 
noftereamdem caulam ad luam praelentiam revocaret, & 
debitum finem imponeret. Cujus petitioni acquiefcens, 
apoftolicis litteris tibi pr®cipiendo mandavit, utapoftoli- 
co te confpe&ui praelentares , ecclefiae tuae juftitiam luper 
hoc oftenaere praeparatus. Quo interim divino judicio 
viam univer/x carnis ingreflo , tam tu , frater archiepilco- 
pe , quam Dolenfis pro ejufdem controverfi® decifione 
prxdecefloris noftri beat® recordationis pap® Lucii vos 
conlpe<ftui prxlentaftis. Cum autem de ecclefiae tu® jufti- 
tia rationes, fcripta , & argumenta plurima produxiffesj 
producum eft tandem in medium praedecefloris noftri bo- 
JW memori® pap® Urbani privilegium, in quo mani; 


Digitized by LjOOQle 


IN CAUSA dolensis episcopatus. S 7 

^efte continebatur , quod idem papa pofl: multas bujus rei 
in fua & legatorum etiam Sedis Apoftolic® przfentia diC 
cuffiones & retractationes , fcriptis Romanorum Pontifi- 
cum Nicolai videlicet, J oh annis, Leo n i s quoque 
noni, & Gr.egor.ii feptimi diligenter incedis,, & om- 
nibus hinc inde diligenti examinatione pertradatis , ex 
communi fratrum fuorurn epifcoporum , & multorum Ro- 
mana; ecclefi® clericorum confilio decrevit , & fcripti /ui 
munimine roboravit , ut tam Dolenfis , quam ceteri dein- 
ceps Britannorum epifcopi Turonenlem ecclefiam fiiam 
efife metropolim recognofcerent , 6c debitam ei lemper 
reverentiam exhiberent 5 nec ullo ulterius tempore poft 
Rollandi obitum , qui tunc Dolenfi ecclefia; prande- 
bat, ad pallei ufum Dolenfis epifcopus afpiraret. Ad h®c 
vero Dolenfis nihil quod ratione fupnixum eflet , refpoii- 
dit j nec partem luam alicujus Romani pontificis audori- 
tate tueri potuit. Auditis itaque utriufque partis allegatio- 
nibus , & {criptis Romanorum Pontificum ex parte Turo- 
npnfis ecclefia; ftudiofe infpedis , praefatus pradecetfor no- 
fter papa Lucius communicato’ confilio in confeflu fra- 
trum {uorum epifcoporum , presbyterorum , & diaconorum 
cardinalium , & multorum aliorum nobilium Romanorum 
civium , eandem fententiam audoritate apoftolica confir- 
mavit} & tam te , quam Turonenfem ecclefiam de ipfi>- 
rum epi{coporum obedientia propria manu per baculum 
inveftivit. Praecipiens juxta ejufdem lententia; tenorem i 
ut tam Dolenfis , quam univerfi deinceps Britanni® cite- 
rioris epilcopi Turonenfi ecclcfi® tamquam metropoli pro- 
pri® fuojaceant , & debitam ei reverentiam humiliter ex- \ 
fiibeant , nullulque de cetero Dolenfis epifcopus ad pallei 
ufiim alpirare przlumat , fed ficut jam aidum eft, Turo- 
nenlem ecclefiam propriam metropolim recognofcat , & 
reverenter ei obediat. Nos igitur qui, licet indigni , in 
fede juftiti® dilponente Domino conftituti , 4 via veritatis 
deviare nec volumus, nec debemus, eorumdem pradecefi. 
forum noftrorum veftigiis inhzrentes , eamdem lentendam 
■Sedis Apoftolic® audoritate nobis i Deo concefla confir- 
mamus , & prafentis fcripti munimine roboramus. Si qua, 


Digitized by L^oogle 



88 'ACTA VARIA 

igitur in futurum ecclefiaftica fxcularifve perfona , hanc 
noftrx confirmationis paginam fciens contra eam temere 
venire tentaverit j. fecundo tertieve commonita j fi non. 
latisfa&ione congrua emendaverit 5 poteftatis honorifque 
fui dignitate careat , reamque fe divino judicio exiftere de 
perpetrata iniquitate cognofcat, fic afacratiflimo Corpore 
& Sanguine Dei & Domini Redemtoris noftri Jesu Christi 
aliena fiat ,, atque in extremo examine diftri&ae ultioni 
iubjaceat. Obfervantibus autem fit pax Domini noftri Jesu 
Christi , quatenus & hic fruftum bonx actionis percipiant, 
& apud diftri&um judicem prxmia aeternae pacis inveniant. 
Arnen. Arnen. Arnen. 

S. Petrus. S. Paulus. 

Eugenius papa II I. Locus monogrammatfs. 
Fac mecum Domine lignum in bonum. 

Ego Eugenius catholicae ecclefiae epifeopus SS. 

t Ego TheodevvinusS. Rufinx epifeopus SS. 

f Ego Albericus Oftienfis epifeopus SS. 

t Ego Gregorius presbyter cardinalis tituli Cal- 
iixti SS. 

t Ego Guido presbyter cardinalis tituli S. Chrifogoni SS. 

: fEgo HuB Aldus presbyter cardinalis tituli -SS. Jo- 

hannis & Pauli SS. 

t Ego Guido presbyter cardinalis tituli SS. Laurentii 
& Damafi SS. 

t Ego Hugo presbyter tituli in Lucina SS. 

f Ego Aribertus presbyter cardinalis tituli S. Ana- 
ftafix SS. 

f Ego Hubaldus presbyter cardinalis S. Crucis in 
Jerufalem SS. 

t Ego Guido presbyter cardinalis tituli Palloris SS. 

f Ego Manfredus presbyter cardinalis S.Sayinas SS. 

f Ego Jord anus presbyter cardinalis tituli S. Sufan- 
nx SS. 

t Ego Oddo diaconus cardinalis tituli r S. Georgii ad 
velum aureum SS. 

t Ego Octavianus diaconus cardinalis S. Nicolai 
in carcere Tulliano SS. 

r. 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA 'DOLENSIS EPISCOPATUS. s 9 

•t Ego Johannes diaconus cardina lis S. Maria: Novae SS. 
*f Ego Guido diaconus cardinalis S. Mariae in porticu SS. 
t Ego Iacintus diaconus cardinalis S. Maria in Coli 
mydyn SS. 

Ego Petrus diaconus cardinalis S. Maria in via lati SS. 
Datum apud S. 'Flavianum per manum Gui donis 
ianda Romana ecclelia diaconi cardinalis & cancellarii 
iii. Nonas Januarii indi&ione x. Incarnationis Dominica 
anno m c x lv i. Pontificatus vero Domni Eugenii III. 
papa anno ij. 

y — : : — - 

ANASTASII PAPiE IV. BULLA 

Sententia Lucii fecundi confirmativa. 


{ A Nastasius epilcopus Servus Servorum Dei ve- 
nerabili fratri Engelbaldo Turonenfi archie- 
pifcopo , ejufque fuccelloribus canonice fubftituen- 
'dis.in perpetuum. 

Juftitia & rationis ordo luadet , ut qui lua deli- 
derat i. fuccelloribus mandata (ervari , decefforum luo- 


xum voluntatem & ftatuta cuftodiat. Pradecefior liqui, 
dem noller felicis memoria papa Innocentius con- 
troverfiam , qua de pralatione Turonenfis ecclelia & lubje- 
c^ione Dolentis inter carum pallores jam diu agitata eft. 
bona memoria G au f rido , quondam Carnotenli epiu 
copo , tunc Apoftolica Sedis legato , cognofcendam ter- 
minandamque commifit. Qua cum in ejus prodentia, in 
pluribus locis Gallia tra&ata eflet , & necdum, fine debito 
jterminata , Dolenfis arcbiepileopus ad ejufderti pradecell 
foris noftri prafentiam venit, conquerens in dilatione i piius 
caula le multotiens gravatum e fle , & multas ob hoc ex- 
penlas fuftinuifle. Propter quod foppliciter poftulavit, uc 
ideni pradecefior noller eamdem caufam ad luam pralen- 
tiam , revocaret & debitum finem imponeret. Cujus pe- 
titioni acquielcens, apoftolicis litteris anteceflbri tuo Hu- 
goni praecipiendo mandavit , ut apoftolico fe confpe&ui 
prafentaret, ecclelia lua juftitiam fiiper hoc ollendere praj- 

' “ ' Mi 


Digitized by ^mOoq le 


• 5 >o A C T A V ARTA ■ 

paratus. Quo interim divino judicio viam nniverfir carnis 
ingreflo , tam ipfe archiepifcopus, quam Dolentis pro ejuC 
dem controverfix decitione pradeceflaris noftri btacx re* 
■cordatioriis papae Lucii te confpe&ui praetentarunt. Cum 
autem de ecclefix fux juftitia rationes , fcripta , & argu- 
jnenta plurima produxiflet ,; produ&umeft tandem in me. 
•dium prxdecefioris noftri bonae memoriae papae U rbani 
privilegium , in quo manifefte continebatur , quod idem 
papa, pote multas hujus rei in fiia & 'legatorum etiam Sedis 
Apoteolicx praetentia diteuftiones & retractationes , (criptis 
Romanorum pontificum Nicolai videlicet ,Johannis, 
Sc Leonis quoque noni , & Greoo&ii feptimi dili- 
genter infpe&is , & omnibus hinc inde diligenti examina- 
tione pertradatis , ex communi fratrum fuorum epifcopo- 
rum , & multorum Romanx ecclefix clericorum conulio 
decrevit , & teripti fui munimine roboravit, ut tam Do- 
lenfis quam ceteri deinceps Britannorum epifcopi Turo- 
atentem ecclefiam ftiam etie metropolim recognoteerent , 
dc debitam ei femper reverentiam exhiberent , nec ullo 
ulterius tempore pote Rollandi obitum , qui tunc Do- 
lenti ecclefix prxfidebat, ad pallei ufum Dolentis epiteo- 
pus afpiraret. Ad hxc vero Dolenfis nihil quod ratione 
lubnixum e flet refpondit , nec partem fuam alicujus Ro- 
cnani Pontificis au&oritate tueri potuit. Auditis itaque 
utriufque partis allegationibus, 8c feriptis Romanorum pon- 
tificum ex parte Turonenfis ecclefix ftudiote infpe&is , prx- 
fatus prxdeceflor nofter papa Lu cius communicato coh- 
tilio in conteflu fratrum fuorum epiteoporum , presbytero- 
rum , & diaconorum cardinalium , & multorum aliorum 
nobilium , Romanorum civium , eamdem tententiam au- 
doritate apoteolica confirmavit , & tam archiepiteopum , 
uam Turonenfem ecclefiam de ipforum epiteoporum obe. 
ientia propria manu per baculum inveftivit. Prxcipiens 
juxta ejufdem fententix tenorem , ut tam Dolenfis , quam 
*i ni ver fi deinceps Britannix citerioris epiteopi Turonenli 
ecclefix , tamquam metropoli proprix , (uhjaceant , & de. 
lutam obedientiam ac reverentiam humiliter exhibeant $ 
jDullufque de cetero Dolentis epifeopus ad pallei ufum a £ 


Digitized by Google 




IN CAUSA OOtENSIS EPISCOPATUS. $r 

piittre praefumat ■, fed ficut jam diftum eft , Turonenfem 
ecclefiam propriam metropolim recognofcat , & reveren- 
ter ei obediat. Idipfiim unda memoriae papa Eugenius' 
icripti fui pagina confirmavit. Nos igitur qui licet indi- 
gni in fede juftitiae , difponente Domino , conftituti a via 
veritatis deviare y nec volumus , nec debemus , eorumdem 
praedeceflorum noftrorum veftigiis inhaerentes , eamdem 
fententiam Sedis Apoftolicae au&oritate nobis d Deo con- 
cella confirmamus &C praefentis fcripti munimine robora- 
mus. Si qua igitur in futurum eccleliaftica faecularilve per- 
fona hanc noftrae confirmationis paginam fciens contra 
eam temere venire tentaverit y fecundo tertiove commo- 
nita , fi non fatisfadione congrua emendaverit , pote fiatis 
bonorifque fui dignitate careat , reaque fe divino judicio 
exiftere de perpetrata iniquitate cognofcat , & d 'facratifl 
fimo Corpore ac Sanguine Dei & Domini Redemptoris 
noftri JesuChristi aliena fiat , atque in extremo exa. 
mine diftri&x .ultioni fubjaceat. Obfervantibus autem fic 
pax Domini nofiri J e s u Christi, quatenus & hic fru- 
dum bonae adionis percipiant , &apud diftri&um judicem 
praemia aeternae pacis inveniant. Arnen. Arnen. Arnen. 

S> Petrus. S.Paulus. 

Lucius papa II. Locus monogrammatis.- 

Cuftodi me , Domine v ut pupillam oculi. 

Ego ANASTASiuscatnolica: ecclefiar epifcopus. SS,- 
t Ego I marus Tufculanus epifcopus SS. 
i Ego H u g o Hoftienfis epifcopus SS 
t Ego Gregorius presbyter cardinalis tituli Callixti SS. 
t Ego Guido presbyter cardinalis tituli S.Chryfogoni SSL- 
t Ego Ubaldus presbyter cardinalis tituli SiPraxedisSS. 
t Ego Manfredus presbyter cardinalis tituli S. Sa~ 
vin* SS. 

f Ego Ariber presbyter cardinalis tituli « 3. Ana- 
- fiafix SS. ■ ’ 

t Ego Bernardus presbyter cardinalis tituli S. Cie-* 
mentis SS. 

t Ego GttiDo presbyter cardinalis tituli Paftoris SS. 
t Ego Jordanus presbyter cardinalis tituli SS. Su- 

M ij 



AC ft'A " VAX 1 A ■ 

lantwe 6$ Felicitatis SS. 
t Ego Octavianus presbyter cardinalis tituli S. Ce- 

ciliae : SS.. 

t Ego Astaldus presbyter cardinalis tituli S* Priil 
; c* SS. 

t Ego J oh annes presbyter cardinalis SS. Johannis 8c 
' Pauli , tituli Pammachii SS. 

,t Ego Cbn cius presbyter cardinalis tituli S. Lauren- 
tii in Lucina SS. • - 

t Ego Od o diaconus cardinalis S. Georgii ad velum 
aureum SS. ► 

t Ego Rodulfus diaconus cardinalis S. Luciae in lepta 
/olis SS. 

f t Ego Gregorius diaconus cardinalis S. Angeli SS. 
t Ego Guido diaconus cardinalis S. Maria: in Porticu SS. 
t Ego Johannes diaconus cardinalis SS. Sergii & 
Bacchi SS. 

. f Ego Odo diaconus cardinalis S. Nicolai in carcere 
Tulliano SS. 

Datum Lateranis per manumR ollandi S. Romanae 
Ecclefia: presbyteri cardinalis & cancellarii v. Nonas Mar- 
tii Indictione ij. Incarnationis Dominicae anno mcliii. 
Pontificatus vero Domni Anastasii IV. papas anno 
primo. 

ANASTASII PAPjE IV. EPISTOLA I. 
Ad Clerum & populum Dolentem. 

Confirmatio H agonis Doienfis elcfli. 

A N astas i us Jepilcopus Servus Servorum Dei dile- 
dis filiis clero , baronibus & populo Dolenfi , & per 
univerfam Dolenlem dioecefim conftitutis , Salutem & ape- 
ftolicam benedidionem. 

Illius exemplo indudi,- qui languores noftros tulit , Sc 
dolores noftros fua pietate portavit , pietatis vifcera vobis 
duximus expandenda , & quantum in praefentiarum , lalva 



Digitized by v^.oogie 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. st 

ecclefix pace , potuimus , contritioni & dolori veftro pa. 
terna: confolationis gratiam porrigendam. Unde ne forte, 
<juod abiit , eccleiia veftra in temporalibus omnino deficiar» 
curam eorum & gubernationem diledo filio noflro H u« 
g o n i eledo veftro commiiimus , & eum tam de confer, 
vandis pofleffionibus quas nunc habet , quam recuperandi* 
his , qua: hactenus , pa flora li cura deficiente , dilapiae funt» 
praecipimus exiftere iludiofum. Quoniam igitur ad id ve* 
Urum ei nofcitur fubfidium opportunum , per praefentia vo. 
his fcripta mandamus , quatinus eidem filio noflro diligen. 
tius afiiflatis , & eum recuperare & coniervare bona eccle- 
sia: veftra: toto ftudio adjuvetis : & ficut ea bona: memoriae 
quondam archiepifcopus vefler in pace tenuit $ ita & ifte, 
veftro ei affi flente fuffragio , valeat retinere. Si forte vero 
aliquis veftrum de bonis ejufderrt ecclefia: aliquid occupavit, 
eidem filio noflro abfque moleftia & contradidione refti r 
tuat. Alioquin animadverfionem diftridi judicis, & indi- 
gnationem beatorum Petri & Pauli apoftolorum ejus fe no- 
verit incurfurum. Datum Lateranis Idibus Februarii. 


ANA STAS II PAPAL IV. EPISTOLA II. 
Ad Turonenfem archicpifcopum. 

Ut fattam a S. B emar do compofitioncm obfervet . 


D Olores & gemitus Dolenfis ecclefia: animum noftrum 
ad dolorem & compaffionem invitant , & nos erga 
eam diu continere caritatis folatium non permittunt. Ejus 

3 uidem gemituum felicis memoriae papa Eugenius prae- 
eceflor nofter confideratione motus , fandae recordationis 
B. quondam Clarevallis abbati per fiia fcripta mandavit , ut ficnuufa 
ad componendam pacem [inter te & Dolenfem eccle- 
£am laboraret , & juxta datam fibi defuper lapientiam 
agitatam hinc inde longo tempore controverfiam fraterna 
caritate fopiret. Quoniam igitur d parte tua , & illius ec- 
clefia: de fervando quod ipfe inter vos conftitueret , fecu- 
jitate accepta , idem abbas inter vos praefentibus diledi$ 


Digitized by v^oogle 



94 ACTA VARIA 

filiis nofiris G. monacho ScNivardo fratre ipfius abbatis 
»...ger vidit expedire., conflituie $ per praefentia Ccripta fra- 
ternitati tua: mandamus, quatenus a rigore voluntatis tuae 
defcendas \ confiderans quia caritas non quae fua , fed quae 
aliorum funt quaerit • compofitionem ipfam obferves. Alio- 
'quin quoniam nobis aquam mifericordiae diutius continen- 
tibus , omnia filius fpiritualia bona ficcantur , fraternitatem 
tuam nolumus ignorare , quia nos eidem ecclefia: pietatis " 
gremium expandemus,. & contritionem ejus curabimus, Do- 
mino au&ore , fanare,. Caritatis quidem officium non per- 
mittit , ut rigorem manfuetudini praeponentes tantam ec- 
■clefiam fiib ifta contentione deficere penitus patiamur.. Da- 
tum Lateranis Idibus Februariis 


ADRIAN1 PAP^E IV. EPISTOLA 1 
Ad Turoncn/em archiepilcopura. 

Compofitionem ab abbate de Fontana fattam irritam declarat „ 
invitat que ad amicam cum Dvlenfi prefule compofitionem 
vel t ut ad Sedem pofiolicam veniat , jubet , 

A D k i a n u s papa archiepifcopo Turonenfi. Veniens 
ad apoflolatus noftri praefentiam Dolenfis ecclefla v 
multis quidem laboribus attrita , & moleftiis fatigata , apud 
nos fiippliciter interceflit , ut venerabili fratri noftro H u- 
®oni archiepifcopo Dolenfi dignaremur pallii fui plenitu- 
dinem indulgere. Haec vero tum ex tenore concordiae , quam 
inter re & ipfum factam fuifle confitebatur , tum ex anti- 
qua confuetudine requirebat. Venerunt & adverfus eumr 
nuntii tui qui quamdam, compofitionem , quam per abba- 
tem de Fontanis factam fuifle de fuffraganeis ibi afserebant r 
confirmari unanimiter poftulabantr. Porro eamdem eccle- 
fiam cum praefare archiepifcopo fuo in ipfa compofitione 
fiiffraganeis renunciafie dicebant : addentes etiam a prae- 
deceflore noftro bona: memoria: Lucio papa, ficuti in ipfius 
feripto continetur , ita fuifle de communi confilio fratrum 
definitum. Ad haec ipfam compofitionem nullajn fuifle pe- 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. r 

micus Doienfis ecclefia refpondebat , dicens infuper ipfani 
iententiam Romani pontificis non tenere : quia ille qui tunc 
temporis praelulatus gerebat officium, fraudem & dolum 
-adhibuit , dum nec Doienfis ecclefia pralens in examina- 
tione fuiflet , & ad Capuanum archiepifcopatum , quem 
•poflea per intrufionem regis Siculi adeptus eft, vehemen- 
ter a/piraret. Unde cum in ipfa nihil ad commodum Do- 
ienfis allegavit ecclefia: , nos quia hujus rei plenam non 
potuimus habere cognitionem , cum altera pars in nega- 
tione perfifteret , & fe non habere mandatum penitus exe- 
quendi hac affirmaret nihil i nobis fiiper eodem negotio 
cft terminatum. P «edictam tamen compofitionem omnino 
quafiavimus , & eam nullas vires habere de cetero Sedis 
Apoftolica audoritate centemus. Sane juxta poftulationem 
ejuffiem ecclefia memorato fratri no fixo pallium , infigne 
videlicet pontificalis officii , duximus indufgendum. Quem 
■cum Apoftolica Sedis benedidione & noltra gratia pleni- 
tudine remittentes , tanta ecclefia cui praeeft fua jura illiba^ 
ta fervare volumus & integra * quanto ecclefia Ilicis utilita- 
. tib.us convenit nos ex injundo officio attentius * providere. * * iniin 2 
Unde nos * confolationi Doienfis ecclefia mitericorditer nere. 

«onfii Jentes, ne iplam facrofimdam Romanam ecclefiam 
ad exfecutionem lux juftitia negligentem eflfe vel defidem uti. 
conqueratur, fratemitatftua per apoftolica fcripta man- 
damus , quatenus aut cum eo convenias , aut ufque ad pro- 
ximam feftivitatem S. Michaelis plenam exhibiturum & 
fuffie p turum in pratentia noftra juftitiam , Apoftolico te 
Confpedui repratentes. Interim vero eumdem fratrem no- 
erum vel clericos ejus excommunicationis vel interdidi len- 
tentia nulla ratione gravare praliimas. Datum Sutrii xii 3 
«Calendas Julii. 



Digitized by v^.o< e 





AC T A V A R I A \ 


ADRIANI PAPjE IV. EPISTOLA II. 
Ad Turonenfem archiepifcopum. 

Ut amice componat cum epifcopo Dolenfi.) 

A D hoc fummi pontificatus officium nobis eft Domino 
difponente commiflum , ut univerfbs Chrifti fideles , 
in quantum cum Deo pofiiimus , in fuo debeamus jure fove, 
re , & unicuique nos oporteat propriam jufticiam conferva- 
re. Inde eft quod controverfiam , qux inter te & venerabi- 
lem fratrem noftrum H. Dolenfem archiepifcopum de luf- 
fraganeis epifcopis diutius agitatur , nos volentes mediante 
juftitia , Deo propitio , terminare 5 fraternitati tu* per apo- 
ftolica fcripta mandamus , quatenus vel cum prxdi&o fra- 
tre noftro archiepifcopo de fuffraganeis amicabili pa&ione 
componas, velufque ad proximam feftivitatem Omnium 
Sandorum plenam ei exhibiturus vel recepturus juftitiam 
apoftolico te confpedui reprxfentes j five decanum ecclefi* 
tu* & alios fufficientes refponfales ufque ad proximum ter- 
minum non differas deftmare. Volumus enim ut noftro in- 
terveniente judicio utraque pars in audientia noftra luam 
juftitiam confequatur. Datum Beneventi xiii. Calendas Ja» 
Jwarii. : 


ADRIANI PAP^E IV. EPISTOLA IIL 
-■ Ad univerfbs clericos & laicos per Dolenfem 
provinciam conftitutos. 

Confirmat Sententiam Hugoni/s arcbiepifcopi in malefactores 
occupantes bona eccleftafiica latam. 

Q Uotiens d fratribus noftris archiepifcopis , vel epi/ca- 
pis , &-ab aliis ecclefiarum prxlatis in malefadores 
ec jura ecclefiaftica occupantes lententia prorogatur , con- 
venit nos eamdem fententiam [racam habere 5 & ut i pia 


Digitized by LjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 97 

firmius obfervetur*omni tempore, oportet nos eam Apo- 
ftolicx Sedis audoritate firmare. Inde eft quod univerfi- 
tatem veftram volumus non latere. Quod nos excommu- 
nicationis fententiam , quam venerabilis frater nofter Hugo 
D olenfis archiepifcopus inJoHANNEM Dolenfem & in 
ceteros archiepifcopatus fui jura per violentiam ufurpantes 
canonice promulgavit , fcu etiam promulgaverit , nos ra- 
tam & firmam habemus *, & eam robur firmitatis perpe- 
tux ufque ad condignam fatisfadionem decernimus obtiy 
* nere. Datum Beneventi xiij. calendas Januarii. 

ADRIANI PAP^E IV. EPISTOLA IV. 

Ad E. Comitem Lehonenfem , &c. 

Commendat Hugonem Dolenfem archiepifcopum . 

A D ri anus epifcopos Servus Servorum Dei nobiR- 
bus viris E. comiti de Leon & filiis luis. Vicecomiti 
de * Lamvio , 8c filiis Iveni Gueni & Iveni Galli. Salutem *aL tawiao 6 
& Apoftolicam benedidionem. 

Veftrx nobilitatis induftria pia debet eonfideratione in- 
tendere , & foliicite cogitare , quomodo ecclefias Dei aug- 
mentare valeat, & gratis femper beneficiis ampliare. In- 
ter cetera enim pietatis opera , per qux ad xternx.beati- 
tudinis bravium pervenitur , nihil eft quod magis in confl 
pedu divinx placeat majeftatis , quam fi quis facrofandas 
ecclefias diligat , manuteneat , & eis fua jura illibata ftu- 
deat & integra confervare. Inde eft quod venerabilem 
fratrem noftrum H. Dolenfem archiepifcopum , quem uti- 
que ficut virum difcretum , idoneum , & honeftum , carum 
iatis & acceptum habemus , & ecclefiam ipfius guberna, 
tioni commi fiam pix follicitudini veftrx attentius commen-^ 
dantes , rogamus plurimum y monemus & exhortamur in 
Domino atque in peccatorum remiffionerrv vobis injungi- 
mus , quatinus- tam eum , quam ecclefiam fuam , fincera 
caritate diligatis , & in fua ftudeatis juftitia confovere. Il- 
lam quoque honorificentiam! & devotionem , quam' ante. 

■ ' N 


Digitized by ^jOoq le 



$8 ACTA V A R I A 

ceflores veftri Dolenfi archiepifcopo impendere confiieve- 
runt , ut vos per omnia appareat patriae virtutis haeredes, 
praedi &o fratri noftro arcniepifcopo pio corde & humili 
voluntate ftudeatis exhibere. Confilium vero & auxilium 
ad exemplar anteceflorum veftrorum eidem in necefiitati- 
bus fuis lubminiftreti? , & bona Dolenfis ecclefiac , quae in 
terra veftra confiftunt , memoratum fratrem noftrum fa- 
ciatis cum integritate habere , & eum auiete & pacifice 
de cetero pofliaere. Datum Later, vj. calendas Januarii. 


ADRIANI PAP JE IV. EPISTOLA V. 
Ad Gaufridum filium Oliverii, &c. 

Commendat Hugonem Volenfem archiepijcopum. 

A D r i an u s epifcopus Servus Servorum Dei dile&is 
filiis Ga u f r i d o filio Oliverii , ejufque fratribus , 
Rolando dePinan, Bertrando, Rodulfo Vi- 
4/.01iverio. cecomiti , * VV iLLELMode Monteforti ,RADULFode 
Folgeriis, & Roberto de Vitree, Salutem & apoftoli. 
cam benedi&iQnem. 

Ad hoc in loco Apoftolorum principis, licet immeriti, 
diiponente Domino confpicimur refidere , ut populum Dei 
nobis ipfo donante commiflum ad ea debeamus exhorta- 
cationis inflantia provocare , per quae fupernae beatitudi- 
nis praemium largiente divina gratia valeat invenire. Cum 
itaque obedientia tam perfe&a & efficax virtus fit , quas 
hominem ad bravium fupernas vocationis adducit : Univer- 
fitati veftra: per apoftolica fcripta mandamus , & exhor- 
tamur in Domino , quatenus venerabili fratri noftro H u. 
Dolenfi archiepifcopo , ficut fuis pracdecefToribus fecifle 
probamini , debitam in omnibus obedientiam impendatis, 
& in nullo ei rebelles, in nullo prasfumatis exiftere contu- 
maces. Si vero aliquis de hominibus vcftris quaflibet pofl 
fefliones , qua: ad jus ejus pertineant , nofcitur detinere 5 eas 
prasdi&o fratri noftro faciatis fub celeritate reftitui , vel 
plenam ei juftitiam exhiberi. Alioquin quamcumqu£ in eum 


Digitized by L^OOQle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 99 
fententiam ipfe canonice promulgaverit , nos ratam & fir- 
mam audoritate apoftolica decernimus permanere. Da. 
tum Sutrii xij. calendas Junii. 


ADRIANI VAPJE IV. EPISTOLA VI. 
Ad archiepilcopum, archidiaconum & decanum 
Rothomagenfis ecclefix. 

[ Ut pojjejjlones ecclejix Volenji in Normannia >» ablata» 

reftitui faciant. 

A D ki anus epifcopus Servus Servorum Dei venera- 
bili fratri archiepifcopo , & dileckis filiis arcbidiaco- 
no & decano Rothomagenfi , fa lutem & apoftolicam be- 
nedidionem. 

Injundi nobis d Deo Summis Pontificatus officio , & fufL 
Iceptx difpenfationis debito provocamur , ut omnibus Ghri- 
fti ecclefiis fua jura integra debeamus & illibata fervare, 
& juxta hoc quod divina gratia permiferit , eorum utili- 
tatibus propenfius imminere. Veniens autem ad apoftola- 
tus noftri praefentiam venerabilis frater nofter Hu. Do- 
lenfis archiepifcopus lua nobis infinuatione monftravit, 
ecclefiam Sandi Samfonis de Rillio , & alias ecclefias, 
quafdam etiam pofleffiones , quas in Norma nnia pra:de- 
ceflores fui jufte & canonice poflederunt , a quibufdam efle 
per violentiam occupatas. Et ideo per apoftolica vobii 
fcripta mandamus , quatenus eo? t qui eafdem ecclefias & 
pofleffiones praefumunt contra juftitiam detinere , diligen- 
ter ammonere curetis , ut eas poftpofita occafione refti- 
ruant * & ficut przedeceffores fui ipfas habuifle nofcuntur j 
ita eum in pace & quiete de cetero poffidere permittant , 
vel plenam iq veftra prsefentia juftitiam ei non differant 
exhibere. Quod fi ammonitionis veftrae duxerint exiftere 
contemtores j eos. , quo ufque refipifcant , excommunica- 
tionis vinculo teneatis aftridos. Datum Sutrii xij. calendas 
Junii. 




N ij 


Digitized by v^oogle 


ioo 


ACTA V A R I A 


* al. Mut 
«nuxallio. 


ADRIANI PAPA; IV. EPISTOLA VII.' 
Ad Clerum & populum de * Murmiralio. 

TJt obedi ant Hugoni Dolenji arcbiepifcopo . 

A D r.ianus epifcopus Servus Servorum Dei diledis 
filiis clericis & laicis de Murmiralio , fa lutem & apo- 
ftolicam benedidionem. 

Quanto amplius venerabilem fratrem noftrum H. Do- 
lenfem archiepifcopum fincera in Domino caritate dili- 

f imus , & eum ficut cariffimum fratrem noftrum cupimus 
onorare j tanto magis ipfum in (ua juftitia manutenere 
volumus , & ut ei A fubjedis fuis filialis reverentia & ho- 
nor debitus impendatur efficere modis omnibus exopta, 
mus. Ea propter univerfitati veftrs per apoftolica (cripta, 
prxcipiendo mandamus , quatenus cum cum noftra: gra- 
tis plenitudine ad vos tamquam ad fpeciales filios redeun- 
tem honorifice ac benigne recipiatis , honefte tradetis $ 8c 
ipfi tamquam paftori proprio animarum veftrarum debi- 
tam in omnibus fubjedionem & obedientiam impendentes, 
more antecedorum veftrorum integros redditus terrs ve- 
ftrs , quemadmodum prsdeceftores ejus Dolenfes archie- 
pifcopi habuifle dignofcuntur 3 ita eumdem fratrem ve- 
ftrum quiete atque pacifice habere abfque contradidione 
aliqua permittatis. Datum Lateranis vj. calendas Junii. 


ADRIANI PAP.E IV. EPISTOLA VIII. 
Ad Briocenfem & Trecorenfem epifcopos. 

impediant facerdotes fuos invito Dolenfi arcbiepifcopo divina 
officia celebrare. 

A D r. 1 an u s epifcopus Servus Servorum Dei venera: 
bilibus fratribus Briocenfi & Trecorenfi epifcopis, 
falutem & apoftolicam benedidionem. 


Digitized by L^oogle 




IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. roi 

injundum uobfr apoflolatus officium ammonct nos rao. 
dis omnibus & invitat , ut fratribus noftris epifcopis jura 
fua illibata debeamus & integra confervare. Hujus itaque 
rationis intuitu , venerabili fratri noftro Hugoni Do- 
Jenfi archiepifcopo quod ad jus fuum pertinere dignofci- 
tur confervare volentes j fraternitati veftreeper apoftolica 
fcripta mandamus , quatinus facerdotes illos , qui in eccle- 
fiis in veftris parrochiis conftitutis , quae ad jus Dolenfis 
ecclefix /pedare nofcuntur , ipfb archiepifcopo renitentf?, 
divina officia celebrant , infra xv. dies poft /iifceptionem 
praefentium litterarum diligentius moneatis , ut i tanta 
praefiimtione defiftant , & in praedidis ecclefiis ipfo invito 
divina ulterius officia celebrare nulla ratione prae fumant. 
Quod fi facere attentaverint $ ufque ad condignam /atis- 
fadionem ecclefiafticam in eos fententiam proferatis. Da- 
tum Lateranis iij. Idus Aprilis. 


ALEXANDRI PAP^ III. EPISTOLA L 
Ad Barones & populum Dolenfem. 

Commendat Hugoncm Dolenfem archiepifcopum . 

A Lexander. epifcopus Servus Servorum, Dei dile- 
dis filiis nobilibus viris Baronibus & univerfo populo 
Dolenfi, fa lutem & apoftolicam .benedidionem. 

Decet nobilitatem veftram ecclefias & eorum bona /in- 
cera caritate diligere , & ab iniquorum impugnationibus 
viriliter defenfare, ut tanto majora in futuro valeatis prae- 
mia obtinere , quanto magis divinis operibus vos conftite- 
rit efle intentos. Inde eft quod Dolenfem ecclefiam , qu* 
utique ex magna parte imminuta & defolata efle digno/1 
: citur , devotioni veftrae attentius commendamus , rogan- 
tes plurimum , & in peccatorum veftrorum veniam injun- 
gentes , quatenus ecclefiam ipfam & venerabilem fratrem 
noftrum H. Dolenfem archiepifcopum pietatis intuitu 
pro reverentia B. Petri ac no/tra diligatis , & propenfius 
defendatis atque adverfus eos, qui ecclefiam ipfam & po/1 


Digitized by 


Google 




w* ACTA V A R.I A 

feffiones ejus auferunt , vel moleftant , & qui eidem archie- 
pifcopo rebelles & inobedientes exiftunt , confilium ei & , 

auxilium efficaciter miniftretis. Scire fiquidem debet dif. 
cretio veftra omnes illos , qui ecclefiarum bona diripiunt 
& per violentiam detinent * excommunicationis vinculo 
eHe iubje&os. Datum Anagniae v. Nonas Martii. 


ALEXANDRI PAP^E III. EPISTOLA II. 
Ad Bartholom«eum archiepifcopum Turonenfem. 

eum quod ai conjiitutum terminum non comf aruerit , 
novafque ei indulget inducias . 

A Lexander. epifcopus Servus Servorum Dei veneJ 
rabili fratri B. Turonenft archiepifcopo Apoftolicae 
Sedis legato , falutem & apoftolicam benedictionem. 

Sicut felicis memoriae praedeceflor nofter Adrianus papa 
r» P r *^ ece ^ or ^ tuo mandavit , ut Hugoni quondam 
Dolenfi archiepifcopo de fuffraganeis refpbnlurus, ad Se- 
dem Apoftolicam accederet $ ita nos quoque tuae fraterni- 
tati mandavimus , ut cum dile&o filio noftro Dolenfi ele- 
<fto amice componeres , vel in termino quem tibi praefixi- 
mus apoftolico te eonfpe£tui praefentares. Tu vero nec ad 
diem ftatutum venifti , nec refponfalem mittere ftuduifti. 
Et cum tu mififles quemdam nuncium caufcm tuae infir- 
miratis per eum praetendens, & i nobis inducias ufque ad 
concilium poftulans , nec in concilio te praelentem exhi- 
5 nec rc/poniales ad agendum inftru&os deftinare cu- 
mfti. Quia vero praedifto ele&o , qui longam apud nos 
moram habuit , & plurimas fecit expen&s , in fua juftitia 
deefle non poflumus , nec debemus } fraternitati tu«e per 
apoftolica fcripta mandamus atque praecipimus , quatinus 
cum praedifta ecclefia pacifice amicabiliterque componas, 
aut ufque ad proximam Dominicam , qua cantatur Lttare 
jcrufalem , vel ad plus quando cantatur Ego fum paftor bo— 

» plene inftru Aus , per te vel per fufficientes rejfponia- 
les occafione & exculatione poftpofita apoftolico conipechii 


Digitized by ^jOOq le 


- IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 105 
repraefentes. Quod fi tunc non veneris nec fufficientes reC- 
, ponfales tranfmifcrisj non minus i n caula ipla, quantum ratio 
patitur , a udor e Domino , procedemus. Quia cum tertio 
inducias tibi dederimus , ampliores non duximus indulgen- 
das > cum ex hoc altera pars videatur nimium aggravata. 


ALEXANDRI PAP^ III, EPISTOLA III. 

Ad Bartholomaeum archiepifcopum Turonenfem. 

'Arguit cum quod ad terminum conflitutum non comparuerit 
Dotenfi epifcopo rcftonfurut , cumque ad prapxum tempus 

denuo citat. 

A LexAnder epifcopus Servus Servorum Dei vene- 
rabili fratri B. Turonenfium archiepifcopo Apoftolu 
cae Sedis Legato , falutem & apoftolicam benedidionem. 

Non (umus obliti , nec a memoria tua credimus excu 
difle , quod ficut felicis memoriae praedeceflor nofter Adria- 
nus tuo praedeceffori mandavit , ut Hugoki quondam 
Dolenfi archiepifcopo de fuffraganeis refponlurus ad Apo. 
ffcolicam Sedem accederet j ita nos jampridem tuae frater- 
nitati mandavimus , ut vel cum diledo filio noftro R. Do- 
lenfi eledo amice componeres , vel in termino , quem tibi 
praefiximus , apoftolico te confpedui praetentares. Tu vero 
per te vel per refponlalerh tuum in termino , quem ftatui- 
mus , non venifti * fed mifilli ad nos quemdam nuntium 
per quem caufam tuae, aegritudinis praetendebas. Licet au- 
tem per ipfiim nuntium luper jam dida caula ufque ad 
concilium 4 nobis inducias poftulafles 5 in concilio tamen 
nec te praefcntem habuimus , nec reiponfales tuos ad agen- 
dum inftrudos. Nunc vero cum te proxima Dominica 
qua cantatur Latare ferufalem vel Ego jum paflor bonus , jux- 
ta mandatum noltrum , quod tibi novillime dedimus , ad 
noftram credimus praefentiam acceffurum. Nuntium tuum 
recepimus cum litteris tuis & plurium perfonarum , quibus 
initantes & follicite rogabamur , ut non revocaremus len- 
tentiam quae inter tuam & Dolenfem ecclefiam jam pri. 


Digitized by ^mOoq le 




104 ACTA VARIA 

dem fuerat promulgata. Verum cum quaeftio illa non- A 
nobis , led a praedeceflore ncftro , poft fententiam latam*, 
& poft concordiam , quae inter praedictas ecclefias fada. 
eft , cocperti retradari •> dimittere non poflumus r non debe- 
mus , quin caufam ipfam fecundum juris ordinem profequa- 
mur. Quamvis autem pro eo quod plerumque vocatus & 
demum peremtorie non venifti , tibi & eccleliae tuae poll 
femus poenam infligere •, precibus tamen carifltmi in Chri, 
fto filii noftri L. illuftris Francorum regis & Philippi 
regis filii lui, qui nos pro tefuper ipla caula rogaverunt r 
& confideratione fui ipfius , tibi vel eidem eclefiae tuae poe. 
nam non duximus infligendam ; fed potius in prarlcripta 
caula contra id quod aliae litterae noftrae continebant, ulL 
que ad proximum felium beati Martini licet non fine 
multo & gravi onere praefati eledi y qui apud nos per an- 
num & amplius expedavit , terminum prolongamus. Man- 
damus itaque fraternitati tuae & diftride praecipimus , qua- 
tenus in eodem termino lufficienter inftrudus r omni occa- 
fione & exculatione cellante , per te vel lulficientes ref. 
ponlales tuos apoftolico te confpedui repraefentes , atten- 
tius provilurus , ne 'ad deludendum mandatum noftrum 
israedidorum regum vel aliorum fuflragia quarras : cum es 
hoc inter ecclefiam & ipfos reges fcandali materiam quae- 
rere videaris. Si vero tunc forte non veneris , nec luffi- 
cientes miferis refponfales j nos in caula nihilominus , 
quantum ratio patitur , audore Domino procedemus. 


ALEXANDRI PAP A III. EPISTOLA IV- 
Ad regem Francorum. 

Ut controverfiam Dolenfem inter & T tirone» fem ecclefiam 
componere Jludeat. 

R Egia: magnitudini non credimus efle incognituift 
qualiter Dolenfis ecclefix , quam recolenda: memo- 
riae Childebertus quondam illuftris rex Francorum 
fundafle dicitur , & magnis pofieffionibus privilegiilque do- 

talle, 


Digitized by v^ooQle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. ‘ioj 

taffe , occafione controverfia; , quam habet cum Turo- 
nenfi ecclefia , gravata fit & attrita , & in fpiritualibus & 
temporalibus plurimum diminuta. Unde quoniam ficut 
communis pater dicimur , communiter fine perfonarum 
deletu omnium ecclefiarum jura tenemur illibata fervarej 
celfkudinem tuam rogamus attentius , & monemus , nec 
non & in remiffionem peccatorum injungimus , quatenus 
ad defolationem ipfius ecclefia; oculo clementiori refpi. 
ciens, divini amoris intuitu & confideratione fandorum y 
qui ejufdem ecclefia; paftores effe dicuntur 5 videlicet 
S. Samsonis , qui Aurelianis * S. M a g l o r i r , qui 
Panfius ; B. Turi avi , qui apud S. Germanum quiefl 
eunt, ut dicitur * inter utramque ecclefiam per te & per 
stlios pacifice amicabiliterque componere modis omnibus< 
^labores. Occa fio ne namque ipfius difcordia: pofieiliones- 
jam dida: ecclefia; a baronibus & aliis militibus funt pro- 
parte invafie maxima 5 conjugia & alia Aeramenta ec- 
clefia ftica nequaquam ibi fecundum Deum & ftatuta ca- 
nonum difponuntur, & nonnulli frequentet in terti crgra- 
du junguntur , 8c vir unus tres habet uxores , & quando 
alicujus uxor leprofa efficitur , eam dimittit , & aliam con- 
tra rationem ecclefiafticam ducit. Si autem compofitio- 
fieri nequiverit, patienter & benigne fuftineas , ut DoJen- 
fis ecclefia contra Turonenfem ordine judiciario r valear 
experiri, ne tantorum malorum caufa , quod abfit ! , per- 
hibearis exiftere , vel nominis tui detradionem poffis ob> 
hoc merito fuftinere. Sane cum felicis memoriawpratde— 
ceflbr nofter Adrianus papa fuper hoc fcripferit , omittere 
nec poflumus nec debemus , quin eidem Dolenfi ecclefia^ 
in fuo curemus jure adefle. 





Digitized by 


Google 


ACTA VARIA 


106 


al;exandri pap^ m. epistola v. 

Ad G. Senonenfem archiepifcopum , IL Bajocen- 
iem cpifcopum , S. San&ae Gcnovefac abbatem , 

& Decanum Bajocenlem. 

De recognitione tefiium in controversa Dolenfem inter 
&* Turonenfem ecclefiam agitata. 

A Lexandek epifcopus Servus Servorum Dei vene: 
ra bilibus fratribus G. Senonenfi archiepifcopo , H.Ba-J 
joceafi epifcopo , & diledis filiis S. abbati S. Genovefa: , di' 
-....Decano Bajocenfis ecclefue t falutem Sc apoflolicam 
benedidionem. 

Venerabilis frater npfter B. Turonenfis archiepifcopus 
Apoftolicat Sedis legatus , & diledus filius R.. Dolenfis ele- 
dus pro caufa , qua: inter prcdecefibres eorum , tempo. 
ribus anteceflorum noftrorum , de fubjedione Dolenfis 
ecclefix , quam prxdidus archiepifcopus aflerit fe habere, 
& iuper ejufdem libertate , in quam eledus ipfe reclamat, 
diu , di fitpe ficut noffe vos credimus , aditata fuerat , 
Ad mandatum noftrum apoflolico fe confpedui prafen ca- 
runt. Ipfis autem in noftra pnefentia conftitutis , prxdi- 
dusj eledus a nobis ordinationem , confecrationtm fuam , 
& palloum qua:fivit , ficut pracdeceffores filos palleum ha- 
buifle dicebat. Archiepifcopus vero in contrarium allega- 
bat , quod cum eledus vel confirmatus non fit , fiiper hoc 
debebat audiri 5 & fi eledus edet , ab eo ficut a mctropo- 
litano fuo confirmationem eledionis , ordinationem , di 
coniecrationem poftulare debebat , ficut Hugo proximus 
praedcceflor ejus fecerat, qui juxta fententiam beata: me- 
moria: Lucii papa: prxdccefioris noftri a pix recorda- 
tionis Encelbaudo quondam Turonenfi archiepifcopo 
confirmatus fuit , & etiam con/ecratus , di obedientiam ei 
fecundum confuetuditiem aliorum fuffraganeorum fuorum 
procnifit. Eledus v&o id fibi vel ecclefia: fiue non obefle 


Digitized by LjOoq le 


IN CAUSA DOLENSISr EPISCOPATUS. 'tc 7 
'dicebat : quia cum idem predeceflor iplius eledti Andega- 
vum cum quinque canonicis de capitulo fuo , duobus le- 
nioribus fcilicet , &. tribus junioribus , accelfiflet , utde con- 
cordia ibi , iicut fta tutum ede dicebat , cum eodem archie- 
pifcopo Turonenfi tractarer* & archiepifcopo non inven- 
to , dum ad eum Turoni9 vellet accedere , illi duo lenio- 
res canonici vidente» quod non tantum ad concordiam y 
fed edam ad confecrarionem vellet procedere * ei ne ultra 
progrederetur ex parte ecclefiac interdixerunt : fed ipie ni- 
hilominus cum illi» tribus canonicis junioribus ad archie. 
pifcopum i pium acceffit , & ab eo munus conlecrationi» 
accepit , & d confecratione rediens non fuit in eccleliam 
iplam admifliis. Adjecit iniiiper quod per anceceflorem 
noftrum beata: memoria: Admanum papam , cujus poft- 
xnodum fe confpedtui praefentavit > concordia illa , quam 
cum TuroriCnfi archiepifcopo fecerat quaflarafuerit , & 
idem prgdeceflbr fuus ab obedientia , quam eeclefi* Tu. 
ronenu promifcrat , abfolutus , & decoratus palleo , de ab— 
iolurione iplius obedientia: ab eodem Adriano papa litte- 
ras impetravit , quas d latronibus fpoliatus amifit. Lirteras- 
■etiam ad archiepifcopum Turoncnfcm obtinuit , quibus ei 
frxdiclus Adrianus papa mandabat, ut eidem Hugoni de 
/uffra ganeis ad Apoftoticam Sedem accederet- relponlurus. 
-Praedibus vero archiepifcopus fu per ejus confecratione Do- 
•Jenfcm eccleliam conlenlifle dicebat , in tantum quod ea 
litteris cum ipfo & pro ipfo petente & eum pra:fentatrte d 
prxfato E. archiepifcopo confirmatu» &’ conlecratus fuit, 
Sc obedientiam ipfi promi fit , & reverfus ab eadem eccle- 
fia. cum proceffione & ab aliis conventualibus ejus eccleliis 
-eft honefte receptus s & coram Turonenfi archiepifcopo 
dum Turonenfis eeclelia: negotia tractarentur , cum aliis 
•Ibis liiffraganeis ledit $ eique poli abfolutionem illam , quam 
idem eledus ipfum a praefato Adriano papa imperrafle di- 
cebat , Iicut fuus lufFraganeu» obedivit r quod fe dicit luo 
loco & tempore probaturum. Praedictam autem concor- 
diam fe ignorare dicebat , & litteras de eaflatione iplius- 
concordi* aut de citatione pradecefloris fui liiper lirfFra- 
ganeis negabat praefcntatas fui fle alicui archiepifcopo Tu- 

O ij 


Digitized by v^oogle 


io$ > A :vy^iArR/i A ■ ;-:r 

ronenfi, vel nmquam ei bullatasrapparuifle , nec littewh 
de abfblutjone obedientix obtentas fuifie credebat , cum 
carum non fuerit referiptum oftenliitn. £ledus aucera iit» 
rera$ illas quibus coniecrationem .& confirmationem, prat- 
xiecefibris fui' videtur Dolenfis ecclefia a faspedido Ev Jar- 
ebiepifeopo petiyifle , falfas omnino dicebat : tum tjubt no- 
men Decani in eis prxpofitum legebatur , cum Decanus 
'in illa ecclefia nullum haberet perfonatum y tum . quia, jam 
dictus HuGo figillum capituli adulterinum habebat. Eif 
vero, circa poljfeffipnem varia 'contraria proponentibus, 
cum idem > archiepifcopus fuper ( fuhjedione & prxfatus 
electus fuper libertate ipfius ecclefia: fe dicerent poflefio. 
res : Teftcs quos idem eledus prxlentes habebat jurare 
fecimus , quod de ca (satione prxfcriptx concordiae , de 
ablblutionc obedientix per Adrianum. papam obtenta , t$c 
de ContradijStione , qux. per duos feniores canonicos pro 
Dolenfi ecclefia dicitur Andegavis fada , & de eo quod 
idem HugoI coniecratione rediens ab ecclefia ipia dici- 
tur non admilsus , & de aliis ad polselfionem libertatis 
iubjedionis ipfius ecclefix facientibus , de qua coram nobis 
difeeptatum eft. Si ad mandatum no (Irum interrogaren- 
tur , cum non nifi de pofse/fione alterutra partium difcepta- 
re voluerit , fine admixtione falfitatis puram & fimplicem 
dicerent veritatem. Quj utique de mandato noftro fub ju- 
ramenti diltridione -quxfiti , coram venerabili fratri no- 
firo E. Portuenfi epifeopo j & diledis filiis J. titulo S. Marci, 
& Hug. titulo S. Clementis presbyteris cardinalibus , fii- 
per illis quatuor articulis teftimonium reddiderunt. Eof. 
dem autem tefies fuper adulterino figillo & fuper aliis ad 
poiseifionem facientibus audiendos , & recipiendos alios 
teftes , fi quos archiepifcopus de polselfione Iubjedionis , 
aut eledus de polselfione libertatis fuper capitulis , vide- 
licet qux prxdiximus , & luper eo quod prxlcripta ecclefia 
memorati Hugonis confecrationi confenfifse , & a con- 
fjeratione rediens ab ipfa ecclefia fuifse cum procelsione 
receptus , & idem Hugo poft abfolutionem obedientix 
<quam ab Adriano papa impetrafse dicitur , Turonenfi ar- 
chiepiicopo afseritur obediilse , & fuper aliis qux ad eam- 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA 'DOLENSIS EPISCOPATUS. io 9 - 
•dem pofFeffionem faciunt praetentaverit } ad petitionem 
utriufque partis veftrar difcretiqni committimus diftridfce 
vobis au&oritate pracfentium praecipiendo mandantes, 
quatenus ufque ad proximas odabas beati Martini omni 
gratia &. favore poftpofito , occafione quoque contradi- 
ctione & excutetione deflante , in loco vobis & utrique 
parti congruo conveniatis in unum , & partibus ante prae- 
ientiam veftram convocatis , primo, laboretis inter iplos 
amice componere , quia honor vobis eflet & nobis gratifl 
fimum , fi per ftudium & follicitudinem veftram pollent 
ad concordiam revocari. Si vero id facere nequiveritis • 
teftes fuper capitulis qua; praediximus ab alterutra vobis 
partium praefentatos ufque ad proximum feftum Domini- 
cae Nativitatis, & alios, fi qui poftea vobis producti fiie- 
xint, appellatione ceflante recipiatis, & depolitiones eo- 
rum fuper omnibus illis articulis , & eorum etiam' , qu$s 
jurare fecimus , interrogatorum fub eo juramento quo no- 
bis tenentur aftri&i fideliter & ftudiote redigatis in' /cri- 
pta , & audiatis quae adverfus teftes coram vobis propofita 
ruerint , &. a proximo fefto B. Michaelis in Septembri uf. 
que ad annum «teftes utriufque partis fuper his qua; praedi- 
ximus , appellatione ceflante , recipiatis j etiam fi teftes , 
quos contra illos alterutra partium duxerit producendos , 
& depolitiones omnium teftium & allegationes partium 
ftudiote confcriptas figi Horum veftrorum impreflione clau- 
flatis , ut extunc poffint ad Sedem Apoftolicam iter arri- 
pere , & cum his a proximis Calendis Martii ufque ad bien- 
'nium ficut eis praetentibus cum confilio fratrum noftrorum 
ftatuimus apoftolico fe confpecfcui praetentare , au&ore 
Deo praefcriptae caufae finem debitum fiifcepturi. In reci- 
piendis autem teftibus & in aliis eas detis inducias quod d 
proximo fefto beati Michaelis ufque ad annum omnes te- 
ftes recepti fint , & mandatum noftrum quod vobis damus 
per omnia confiimmatuni $ ita quod neutra partium occa-] 
fionem non veniendi habere valeat, aut terminum produ- 
cendi. Si vero una parte praetente altera non venerit in 
termino conftituto , nec fufficienter miterit refpontelem in 
spfa caute 5 non minus , quantum rat#didaverit , au<ftor? 


Digitized by v^oogle 



lio ACTA V A R I A 

Deo procedetur. Ceterum fi omnes his exfequendis u&i- 
quiveritis interefse , tres veftrum vel etiam duo , ita quod* 
unus ex una parte & alter ex altera fit , ea contradi&ione 
& appellatione cefsance , ficut diftum eft nihilominus ex- 
fequantur. Datum Tufculani v. Calendas Martii. 


ALEXANDRI PAP JE III. EPISTOLA VL 

Ad decanum & capitulum Dolenfe. 

Ex fine fecundi libri quatemo fexto primi veluminis- 
Regeftorum Domini Alexandri papae III. 

TJt Dolenfis cleftus confecrationem ab archiepijcopo Turoncnfi 
recipiat , eique obedi entiam promittat. 

Q Uanto tempore controverfia inter vos & Turonen- 
fcm ecclefiam fuerit agitata , & quanta exinddfcan- 
oaia 6c detrimenta provenerint y i difcretionis veftr* me- 
moria non credimus excidifse. Cum vero antecefsor no- 
fter beatae recordationis Luctus papa eidem controver- 
. &e debitum finem vellet imponere , utraque parte in fiia 
praefentia conftituta , & rationibus & inftrumentis hinc inde 
infpe&is , Dolenfem ecclefiam Turonenfi ecclefiae metro- 
polico jure fubje&am efse adjudicavit : ita quod ad fufira- 
ganeos vel ad ufum pallei eadem Dolenfis ecelefia de Ce- 
tero nullatenus afpiraret. Quam utique fententiam prae* 
decefsores noftri felicis memoriae Eugenhjs &Anas- 
sf a s i us Romani pontifices ratam & firmam habentes ...... 

au&oritatis apoftoficae privilegiis confirmarunt. Poftmo- 
dum autem inter utramque ecclefiam , ficut dicitur , intere 
cedente concordia. Hugo qui praefata: ecclefiae Dolenfr 
quondam nofcirur praefuifse , ad Apoftolicam Sedem ac- 
cefsit y & occafione litterarum . Turonenfis archiepifcopi 
ab antecefsore noftro bonae memoriae Adrjano papa, 
pallei ufum obtinuit , cum prius confecrationem a Turou. 
jfienfi archiepifcopo fufcepifsec > & fubje&ionem ci & obe- 
dientiam promififse rT^ nia igitur jura veftra ita vobis volumus 
tonfervare t ut digijas Turonenfis ecclefiae in nullo penitus 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. m 

minuatur. Univerfitati veftra: per Apoftolica fcripta man- 
damus , quatenus fi (orte in perfonam unanimiter conve- 
ni (lis , eam venerabili fratri noftro J oh. Turonenfi archie- 
pi(copo prxfentetis : qux fi nondum per legatos noftros 
confirmata eft , & idem archiepifcopus eledionem cano- 
nice fadam invenerit , eam pro fui officii debito confir- 
mabit , & eledo munus confecrationis impendet , ita qui- 
dem quod confecratus debitam ei obedientiam & reveren. 
tiam fecundum ecclefix confuetudinem exhibeat de pro- 
mittat. Quod fi forte electio per legatos confirmata eft, 
de eledus eorum audoritate , quod tamen non credimus 
fuerit confecratus , nihilominus ad ip(um archiepifcopum 
cum ab eo vocatus fuerit accedat , de obedientiam ei ex- 
hibeat , ficut eft fuperius denotatum. Si vero infra tres 
menfes ex quo ab archiepifcopo vocatus fuerit , ad ejus 
prxfentiam non accefierit $ de ficut di dum eft , obedien- 
tiam ei non fecerit ^ nos ex tunc eum ab adminiftratione 
temporalium rerum de ab exfequutione officii , quod poft 
eledionem (ufcepit , Apoftolicx Sedis audoritate priva- 
mus. Datum Prxneft. iiij. Idus Julii. 


LUCII P * A P JE I II. 

Commiffio fuper receptione tcftium. 

L U c i u s epifcopus Servus Servorum Dei diledis filiis 
decano Cenom^^nfi , J. de Veteri Ponte archidia- 
cono Kothomagenf^HL Magrftro Hug. Januenfi prxpofi- 
to ecclefix. S. Marixde Caftello , (alutem de apoftolicam 
benedidionem. . 

Cum diledus filius nofter eledus Dolenfis , de nuntius 
venerabilis fratris noftri Turonepfis archiepifcopi , pro 
caufa qux jam pridem inter eos de eorum ecclefias emer- 
fit , de fuit coram felicis recordationis Alexandr# papa 
prxdecefiore noftro diutius aditata • 8e ab eo receptio te- 
ftium utriufque partis (ub certa forma commiffa , in noftro 
edent prxfentia conftituti , poft diutinam moram concor- 
diter poftularunt , ut vobis tribus , duobus eledis a partibus 


Digitized by v^oogle 



m , A C T A V A R I A 
& tertio a nobis dato receptionem tcftium juxta formam, 
quam jam didus prasdeceflor nofter praefixerat committere 
deberemus. *Nos autem confiderantes utramque ecclefiam 
maximis laboribus & expenfis hadenus inutiliter taboralle, 
diferetioni veftra: per apoftolica feripta mandamus , & in . 
obedientiae virtute praecipimus , quatenus ad competentem 
locum proximiorem Dolenfi ecclefiae , fecutum archiepifi. 
copo vel procuratori luo, ad recipiendos teftes Dolenfis 
ecclefiae , & poftea ad locum fecurum e ledo vel procuratori 
luo , ad recipiendos teftes Turonenfis ecclefiae accedentes 
omni gratia & timore poftpofito, teftes utriulque partis juxta 
formam praeferiptam ab eodem praedeceflore noftro infra 
tresmenies poft harum fufeeptionem recipiatis , nullius con% 
tradidione vel appellatione obftante. Si vero alterutra 

{ >artium abfentaverit r neque procuratorem mi Ierit 3 nifi 
egitimum impedimentum manifefte probaverit 3 ejus qui 
praefens fuerit teftes jurisjurandi religione aftridos praeci- 
pimus recipi , & diligentius interrogari , atque cum omni 
diligentia , & cautela eorum dida confcribi. Deinde atte- 
ftationes figillis veftrisinclufasad Sedem Apoftolicam tranC 
mittatis , fpatium duorum menfium poft praedidos tres in 
quibus teftes recepti fuerint partibus praefigentes % quo 
(e debeant cum ipfts atteftationibus apoftolico conlpedui 
praelentare , 8c vi fis & cognitis rationibus utrrufque , vel 
illius partis , quae teftes produxerit , controverfia finem de- 
bitum omni ceffante diffugio fbrtiatur. Si autem bis exte- 
quendis nequiveritis aut nolueritis jj^erefie : duo, omni ap- 
pellatione & excufatione ceffante y ^^jdatum apoftolicum 
exfequantur. Ceterum fi negligentta judicum r vel tergi- 
verfatione alicujus partium , teftes recepti non fuerint , ni- 
hilominus pars utraque plene kiftruda per te vel per fii£- • 
ficientem refponfalem termino conftituto , quem utrique 
parti neremtorium aflrgnamus , ad apoftolicam fedem ac- 
cedat ? quoniam altera veniente , fi altera venire noluerit' 
nihilominus quantum ratio didaverit procedetur. Datum 
Veronae xv. Calendas Septembris- 


URBANI 


Digitized by ^ooQ le 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 113 


URBANI PAPjE III. EPISTOLA 
Ad Turonerilern archicpifcopum. 

'Jid precem Philippi Francorum regis inducitis ei concedit , ne 
amice cum Dolenfi ecclefta componat* 

L icet negotium , quod inter tuam 8c Dolenfem eccle- 
fiam vertitur , ex induciis tibi ab Apoftolica Sede con- 
cedis diutius fit protractum , unde ad decifionem ipfius jam 
eflet merito procedendum , prasfertim cum i recolendae 
memoriae Alexandro papa r dum moram faceret Tufculani,. 
nonnulli fuerint pro Dolenfi ecclefia teftes recepti & exa- 
minati , & deinde fecundum ipfius papae feriem litterarum 
de mandato pise recordationis Lucii papae praedeeefioris 
noftrt coram aile&is filiis decano Cenomanenfi, J. de Ve- 
teri ponte archidiacono Rothomagenfi , & Magiftro Hu- 
goni Januenfi pracpofito S. Mariae de Caftello , teftes fue- 
rint ab utraque parte produ&i , & atteftationes confcriprar 
apoftolico confpe&ui praefentatae, Expe&antes tum quod 
inter te & prae&i&am ecclefiam controverfia diutius habita 
de aflenfu partium concordia terminetur $ ad preces carifl 
fimi filii noftri Philippi illuftris Francorum regis , cui v 
quaecumque cum Deo poflumus, facere volumus & debe- 
mus , adhuc a menfe Martio proxime venturo ufque ad 
annum inducias peren....« tibi & praedi dbe commifla tibi 
ecclefiae duximus prorogandas ; ita quod fi infra praefcripu 
tum terminum controverfia ipfa non fuerit concordia ter- 
minata , ipfe per te vel per refponfales idoneos & fufficien- 
.ter inftruftos praefatae Dolenfi ecclefiae reiponfurus , & fen- 
tentiam fecundum Deum & veritatem recepturus , apofto- 
lico te confpectui repraefentes , non obftantibus litteris,, 
quas nuntii tuipraepropere fine confcientia jam difti electi & 
•canonicorum di&ae Dolenfis ecclefiae reportarunt, quarum 
tenorem adhuG eifdem nuntiis in noftra praefentia conftiru- 
tis fecundum praefentem formam praecepimus immutandum. 
Tua fiquidem fraternitas ftudiofe provideat , ne occafione 


Digitized by 


Google 



JT4 


'A C T A V A R I A 


induciarum iftarum , te in com politione facienda .durum 
exhibeas 6c remiflum : quia fi id rei veritate conftiterit } nos 
eafHem inducias revocabimus , & ad id quod juftum fue- 
• rit , au&ore Deo , procedemus. Datum Veronae calendis 
Septembris. 


T 


SELECTA TESTIMONIA PRO ECCLESIA 

TURONENSI CONTRA DOLENSEM. 


B R i c C i u s abbas S. Georgii juratus dixit , quod curh 
eflet capellanus Domini ;E n. Turonenfis archiepited- 
,pi , vidit clerico^ Dolenfis ecclefia: canonicos , & alios odo 
vel plures , praetentantes ele&um liium Hugo nem Ril- 
fum praedido archiepifcopo cum litteris capituli Dolenfis, 
continentibus fiibfcriptiones canonicorum Dolenfium , qui- 
bus ledis &. approbatis , fecit didus Hiigo profelfionem 
.Turonenfi archiepifcopo , ’& fic vidit eum confecrari : fic 
hxc confecratio fuit in Dominica , qua cantatur Populus 
Sion. Subfequente vero Augufto vel Septembri , fedente 
Domino Turonenfi cum epifcopis fuisapud Burgulium fic 
tradante de negotiis provincia: fuae , fupeA^eni&prxdidus 
Hugo, & dixit Domino Turonenfi : ego moram feci , tan- 
4em veni ad mandatum veterum 8c ad obedientiam ficuc 
& ceteri epifcopi veteri. 

Gaufridus archidiaconus Turonenfis juratus dixit 
idem de praefentatiane , de profeffione , & de confecra- 
tione , quqd proximus : addidit etiam qiiod cum eflet Ro- 
ma: & archiepifcopus Turonenfis J o c i o , & prarfens eflet 
prjedidus Hugo , non audivit aliquid de abfolutione 
ipfius. Audivit tamen quod jam impetraverat pallium? 
-addidit etiam , quod audivit diu , quod En. fuit citatus d 
,Summo pontifice , ut refponderet Dolenfibus. 

Hugo decanus Turonenfis juratus dixit ,*quod die tertia 
vel quarta pote confecrationem Hugonis Dolenfis vidit 
Oliverium archidiaconum Dolentem venire ad domum 
Ba&tholoM^i tunc pra:pofiti in ecclefia beati Mar- 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS'.. ir; 
tini, & lupplicare ei quod ipfe reconciliaret eum Domi, 
no Turonenfi En. qui conceperat adverfus eum rancorem, 
propter inobedientiam , de qua ei latisfecerat * quoniam 
de cetero liius edet , & tota ecclefia Dolenfis , & eorum 
epifcopus; Poftea vidit quod dum Dominus Bar.tholom.eus, 
qui nunc fedet arehiepifcopus in ecclefia Turonenfi , vifi- 
taret Britanniam provinciam fuam tempore illius ele&i y 
tranfitum fecit, per Dolenfem epifeopatum , & crux fere- 
batur ante eum , & campanae pulfabantur a lacerdotibus 
. illius epifeopatus , & dum ha:c fierent , vidit epilcopuni 
Maclovienfem qui cum eo erat , elevare manus ad cadum 
dicens , Benedi&us Deus , quia video Dominum archie- 
pifcopum Turonenfem honorari & exaltari in epifeopatu 
Dolenfi ficut proprium metropolitarium. Vidit etiam quod 
iacerdotes referebant ad eum quseftiones fiias. Vidit etiam 
quod cum Dominus Turonenfis celebraret concilium Re— 
donis j abbas S. Jacuti, qui elide epifcapatu Dolenfi , venit 
cum aliis abbatibus , qui ad vocationem pra:di<5li archie- 
pifeopi Turonenfis venerant : & vidit eum redeuntem cum 
cappa ferica in concilio baculum paftoralem habentem in 
manu lua. Poftea praediatus abbas venit Vermacum adDo- 
minum Turonenfem de mandato ipfius. Item venit Tu-; 
ronos vocatus ab eodem archiepifcopo Turonenfi , & lup- 
plicayit ipfi Decano , ut rogaret Dominum Turonenfem 
pro eo , quia antecellor fuus fecerat obedientiam Domino ' 
E n. Turonenfi , & adhuc ipfe erat in eadem obedientia , & 
recognofeebat Dominum Turonenfem archiepifcopum: 
fuum. Poftea fecit pr*edi&us abbas apud Vitreium obe- 
dientiam archiepifcopo Turonenfi , & juravit ei fidelita- 
tem, ipfo decano praefente & vidente. Vidit etiam parro- 
chiam quamdam Dolenfem deportantem querimoniam 
luam apud Dominum Turonenfem , & impetravit litteras' 
ab iplb pro habenda juftitia ad quemdam capellanum. 

. Albericus canonicus & praepofitus in ecclefia Tu- 
ronenfi juratus dixit idem quod Briccius abbas depro- 

feflione , &c Similiter idem addidit quod vidit litteras. 

quibus Hugo Dolenfis citatus venit Burgulium. Pollear 
amoto pilleo licentiam recedendi ab archiepifcopo Turo- 

• P ij 


. Digitized by v^oogle 


ii 6 fA CT A VARIA 

ncnfi expetik <licens : nifi timerem offendifle obedientiam’' 
veftram non veniflem j quia multis negotiis eram occupa- - 
tus. Adjecit quoque quod dum eflet Andegavis pro qua- 
dam controvcrfia , quae erat inter Dominum Turonenfem • 

avunculum fuum , vidit Dominum Turonenfem ieden- 
tem in capitulo S. Albini cum quibuidam luis (ufFraganeis, 
inter quos erat & Hugo, 

G?a r n e r i u s facerdos & praecentor ecclefia: Turonen- 
fis juratus dixit idem quod alii de pratfentatione , de pro- 
feflione , &; de die confecratibnis. Addidit tamen quod in 
reditu fuo a Roma , venit Turonps , & intravit cameram. 
Domini Turonenfis , qui non afiurrexit ei. Et cum prae- 
dibus Hugo conquereretur, quare non oftendiftis mihi 
hilarem vultum ? Refpondit quia non promeruifti. Et dixit 
Hugo : ego nihil demerui apud vos , & nihil feci contra 
obedientiam veftram y immo lum vobis obediens & ero. 

I v o archipresbyter Turonenfis juratus dixit quod vidit 
canonicos Dolcnfes decem jurare obedientiam in capitulo 
Turonenfis ecclefia: & archiepifeopo Turonenfi , qui fue- 
rant excommunicat! a praedibo archiepifeopo , quoniam 
nolebant eligere epifeopum in ecclefia fua juxta manda- 
tum apoftolicum quod inde acceperant. Addiderunt in 
juramento etiam quod de cetero non vexarent ecclefiam 
Turonenfem , nec de cetero recipient aliquem canonicum , 
qui hoc (aeramentum non patraret : & hoc (aeramentum 
pratftiterunt abfoluti ab eodem archiepifeopo.... Addidit 
de clericis quod juraverunt fe parituros fententiae lata: a 
Lucio papa , & vidit unum illorum Oliverium nomi- 
ne archidiaconum Dolenfem facientem prxdibum (aera- 
mentum cum lacrymis. 

Amauricus canonicus Turonenfis juratus dixit quod... 
vidit eum Burgulii fedentem.cum aliis (ufFraganeis & di- 
centem archiepifeopo : nihil mihi eft onerofem , quod vos 
vel ecclefia veftra mihi pra:ceperit : & hoc fuit poft redi- 
tum Hugo ni s a Roma. 

Gaufridus monachus Vindocinenfis juratus dixit, 
quod vidit Hugonem & canonicos Dolenfes , venien- 
tes ad confecrationem , qui proftraverunt fe ante januam. 


Digitized by v^oogle 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. rr 7 
«eeclefias ad pedes Engelbaudi Turonenfis archiepifl 
copi , & ibi fuerunt abfoluti ; 8c poftea praedi&us Engelbau- 
dus recepit Hugonem abfolutum in ofculo pacis, & tunc 
praefentatus fuit i clericis Dolenfibus praedido archiepif- 
copo , ut confecraretur , &c. 

Robertus prior S. Albini juratus dixit , quod vidit 
praedi&um Hugonem redeuntem i confecratione fua 
recipi proceffionaliter in ecclefia S. Albini , ficut consue- 
tudinis eft illius monafterii iuftraganeos Turonenfis eccle- 
liae redeuntes i confecratione proceffionaliter recipere. 
Poftea accepit ab ore pratdidi Hugonis , quod ibat Burgu- 
Jium vocatui i Domino Turonenfi cum aliis epifcopis. . 

Galterius presbyter de S. Venantio juratus de 

clericis dixit quod fex vidit quorum nomina haec funt 
GaufRiDus decanus , Oli verius archidiaconus , 
{Gervasius , Guido de Meletia , Robertus Gal- 
lus , & ut credit VV. de Dinan. Addidit etiam quod vidit 
prxdi&um Hugonem redeuntem i confecratione fua reci- 
pi proceffionaliter apud Dolum , & quod interfuit nuptiis 
p rxdi&i faftis in domo Conani archidiaconi , & ipfe femper 
luit cum eo redeunte d confecratione ufque ad receptionem. 

Gaufridus presbyter de Dinan juratus dixit, 

quod interfuerunt praefcntationi praedifti Hugonis Gaufri- 
dus decanus , magifter Igerius , Chriftianus. Poftea dixit, 
quod venit cum eo Andegavum , & fuerunt ibi ei obviam 
Guido de Meletia, Robertus Gallus, W. de Dinan, 
O l i v e r i u s archidiaconus , & multi milites de epifcopatu 
Dolenfi. Poftea vidit eum infra quintum diem in domo 
fua , qua: dicebatur domus Conani archidiaconi in pace , 
& rediens i confecratione vidit eum recipi proceffionali- 
ter in duobus monafteriis. 

Paganus presbyter juratus dixit, quod ipfe eratBur- 
gulii quando J o c i u s arch. Turonenfis cUm Cenomanen- 
II & Andegavenfi epifcopis excommunicavit Hugonem 
R ufum de mandato Domini papse-ADRiANi,& audivit 
legi litteras i pfius , & hoc faciebant propter tranfgreffio- 
nem juramenti , quod fecerat Turonenfi ecclefia: , ficut 
audierat dici. 


Digitized by CjOoq le 


u8 ACTA VARIA 

; D A vit> Coquus archiepifcopi juratus dixit idem quod 
alii de praefentatione , profeflione , 6c confecratione. Poftea 
vidit eum venientem a Roma , & venientem Turonos , & 
Colloquentem cum archiepifcopo Turonenii , extracto pil- 
leo dedit ei ofculum. Poftea dixit quod detulit litteras ‘ 
praedi&o H ugo n i Dolenfi , quibus vocabatur ad congre, 
gationem epifcoporum , quae fafta fuit. Burgulii , 8c cum 
praefato Hugone venit Burgulium , & vidit eum Burgulii 
ledentem in capitulo cum aliis epifeopis , & ibi retulit gra- 
tias de quinque folidis, quos prajdi&us Hugo ei dederat; 

Clarembaudus presbyter juratus dixit idem quod 
alii proximi, prxter quod addidit, quod audivit Hugonem 
P olenfem eledum & clericos Dolenfes , jurantes fe obfcr- 
yare fententiam a Lucio papa latam , &-fubjedionem 
perpetuam ecclefias Turonenfi , &*quod nullum canenica- 
rent , qui non faceret prxdidum juramentum , & fi no» 
faceret , non haberet frudum prxbendx. 

Salomon presbyter dixit quod vidit Hugonem Do- 
lentem redeuntem i Roma venire ad J o s c j u m Turonen- 
iem , & conquerebatur quod vifum amiferit in via propter 
offenfam , quam fecerat ecclefix Turonenfi $ & recognoC. 
-cens fe excommunicatum , petebat abfolvi ab eo , & abfb- 
lutus dedit ei anulum. 

H u g o presbyter juratus dixit , quod vidit H ugonbm 
D olentem in capitulo S- Mauricii Turonenfis jurare , quod 
non peteret palleum contra ecclefiam Turonenfem , nec 
faceret fe vocari archiepifcopuin in terra fua , five in alia j 
,& hoc fuit in die fabbati , &. in craftina confeeratus eft. 

Bonus Homo monachus juratus dixit idem quod pro- 
ximus. Addidit tamen quod dixit profefllonem in lingua 
* Romana & in Latina. 

VV illelmus presbyter juratus dixit idem quod alii..... 
Addidit tamen quod tantum latine legit profefllonem fuamV 
Poftea vidit eum cum rediret a Roma reddentem fe eccle- 
fiae Turonenfi , & poftea venit ad portas ecclefiae, &profl 

a Id eft vernacula feu Gallica. Ita in libro Ufuum Ciftercienfium cap. Si 
tonverfus eft vel monachus qui non intelligit litteras , idem illi Romane exponat 
Jacet dos , & converfus Romane confiteatur. Hmc & Gallia Romania dicitur in Vita 
5. Samfonis n. i. 60. & 61. 


Digitized by L^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. «9 

travit fe ad terram , 8c omnes canonici tranfierunt fuper 
eum, &fic meruit ablolvi. Et poftea vidit clericos Dolen- 
tes jurare eccleliae Turonenfi. 

• .Robertus presbyter dixit.... quod cum veniflet Do- 
lum ordinandus k praedido Hugone Dolenfi, vidit eum 
tedentem ibi in pace , Sc ordinavit eum in diaconum in 
ordinibus , quos fecit apud Fontenellam. Interrogatus 
utrum vidillet eum utentem pallio > dixit , non. 

• Barbotinus- presbyter juratus dixit , quod vidit H u- 
oonem Dolenfem venire Turonis , & praefentavit fe Domi- 
no Engelbaudo Turonenfi archiepifcopo in capitulo 
tuo , petens ab eo mifericordiam , ut parceret ei tamquam 
«fuo epifcopo •, Sc inde venit ad portas ecclefiae, 8c proftra- 
vit le praedi dus Hugo ad terram ante archiepilcopum 
Turonenlem , & canonici Turonenfes rogaverunt archie- 
•pilcopum pro eo , Sc iple abfolvit eum , Sc duxit in eccle- 
liam , & fecit ei obedientiam, 

Rosertus malus vicinus.... Addidit quod in tempo- 
re J os cii vidit praedidum Hugonem Dolenlem in ec- 
clefia Turonenfi , reddentem le Sc confitentem le elle per- 
jurum contra ecclefiam Turonenlem. 

Harduinus monachus Pruliacenfis juratus dixit , quod 
■vidi Hugonem Dolenlem prima vice qua venit ad ec- 
clefiam Turonenlem poft conlecrationem luam recipi ab 
eodem procelfionaliter ficuti liium epifeopum. 

Renaldus presbyter juratus dixit , quod vidit H u- 
«onem redeuntem a conlecratione Audegavis , & rogatus 
ab eo , ivit Dolum lecum r ubi vidit eum recipi procefi 
£onaliter a clericis Dolenfibus fine aliqua contradidione , 
■Sc interluit nuptiis. Procedente tempore , vidit eum Ande- 
cavis , & dixit fibi , deterius mihi eft modo , quam quando 
ane ultimo dimifilti apud Dolum , quia milites terrae nou 
ilrx irati lunt mihi , quia recepi confecrationem a Turo- 
fienfi ecclefia. 

Dominus V V illelmus Cenomancnfis epilcopus pro- 
•pofitis facrofandis evangeliis dixit , quod interfuit Turo- 
nis , & vidit , & audivit, quod Hugo quondam Dolenfis e pii— , 
copus a decano , Sc ab ipfis canonicis , 8c clericis Dolenfi- 


Digitized by ^mOoq le 


«o ACTA VARIA 

bus cum litteris, capituli continentibus fubfcriptionem ele- 
ctionis , quas legit & audivit , quando prarientatus fuit Do- 
mino Engelbaudo Turonenfi archiepifcopo * & a4 
pracfentationem eorumdem fuit ab eodem archiepifcopo 
in Dolenfem epifcopum confecratus ,. St epifcopus Cenot. 
manenfis manum appofuit confecrationi cum ipfb archic- 
pifcopo ; & vidit ,& audivit, quod idem Hugo more alio- 
rum fuffraganeorum obedientiam , reverentiam , & fubje, 
Ctionem promifit archiepifcopo & ecclefix Turonenfi, & 
propria manu fuper altare firmavit. Vidit pratterea , quod 
cum Dominus Joscius, fucceflbr En gelb au di, ad au- 
diendas caufas federet apud Andegavum in capitulo S. AI. 
bini j idem Hugo interfuit & fedit cum prxfato archie- 
pifcopo tamquam unus ex fuflraganeis fuis , ita quod Do- 
minus Cenomanenfis fedit a dextris archiepifeopi , & Hu- 
go i finiftris. Interrogatus fi vocatus ab archiepifcopo ve- 
nerat , dixit fe nefeire. 

VV illeimus decanus- de Albineio presbyter .juratos 
dixit ,. quod cum eflet in fchola Turonenfi „ vidit H u g o*- 
ne at Rufum confecrari ab archiepifcopo Turonenfi En- 
gelbaudo $ & vidit eum facere profcffionem , & cum 
faceret ea/n , & diceret , ego archiepifcopus , tandem ad in. 
ftantiam canonicorum dixit, ego epifcopus erat cum 
eo Oli verius archidiaconus y & Gau f ai du s deca- 
nus : & Guido de Meletia canonici , &Gerv Asius qui 
nondum erat canonicus $ & Guido de Meletia legebat lit- 
teras p orientationis ejufdem Hugonis ex parte capituli 
San&i Samfonis. 

Jonannes de San&o Leodegario presbyter juratas 
dixit , quod erat Doli, & vidit Hugo nem Rufum re. 
deuntem i confecratione fua a Turonis , ficut publice di- 
cebatur, recipi proceflionaliter in ecclefia Dolenfi, & in- 
terfuit nuptiis ejus in domo Conani archidiaconi. Poflea 
elapfis aliquot diebus cum idem Hugo propter St e p h a- 
num comitem , qui expulit eum , ne poflet celebrare ibi 
ordines , abiit inde apud Fontenellam , & celebravit ibi 
ordines , & non habebat pa Ileum y & ideo fuit expulfus , 
quia non habebat. 

Rotaldus 


Digitized by v^.oogle 


J 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. h x 

/ Aotaldus latens juratus dixit Hem prorlus quod Sa- 
lem on presbyter : & dixit quod in reddendo annulum 
pnedi&us Hugo dixit r quod a modo non intromitteret f& ' 
de epifcopatu Dolenfi. 


TESTIMONIA SELECTA 

FRO DOLENSI ECCLESIA ADVERSUS TURONENSEMi 

V V illelmus presbyter canonicus Dolenfis & de- 
canus quarumdam ecclefiarum epifeopatus Dolenfis 
furatus dixir,,quod audivit quod Hugo Rubens canonicus 
Dolenfis ecclefia: fiiit eledus in archiepifcopum Dolen*. 
iem , & quod poli eledionem venit ad- Dominum papam 
Adr i anu m , & ab eo recepit eledionis confirmationem, 
.& litteras , quibus cura Dolenfis ecclefia: fibi committe, 
batur , lalya pace utriufque ecclefia: , & Hugonem eledutn 
d. Domino papa Adr ia no redeuntem proceflionaliter re. 
ceptum in ecclefia fua i & interfuit procefiioni ,. & vidit , & 
audivit litteras Domini papas legi , quibus ei cura com- 
mittebatur Dolenfis ecclefia:. Et audivit quod idem ele. 
ilus dixit canonicis fu is , ut praspararent fe , & irent fecum 
Andegavum ,. quia quibufdam amicis intervenientibus tra- 
dkaverat de difeordia inter ipfum & Engelbaudum 
.Turonenfem archiepifcopum , & iverunt cum eo Rober- 
tus cantor Dolenfis ecclefia , VV illelmus de Dinan-i 
jdo canonicus ejuldem ecclefia, Gaufradus canonicus 
ipfius ecclefia , & decanus cujufdam partis parroehia Do* 
Jenfis, & G u i dlo de Meletia , & Gliverius canonici } 
£e cum venifient Aodegavum , & non inveniflent archie- 
.pifeopum Turonenfem ut crediderant, mora ibi fada 
cum archiepifcopus non veniret ? propofuerunt canonici 
ele&o , ex quo non venit , non ell honellum nos hic diua 
riusefTe. Eledus autem dixit canonicis luis , oporternos ire 
Turonis, ut perficiamus concordiam ,,qua rradata efl ini 
ter nos & archiepifcopum. Qui cum quareret^ib eoi quam 
concordiam j refpondit eledus , non poteftis lHle nifi Tus. 
xonis prius iveritis , U juraveritis.. Quo audito , canonici Ro*. 

5L. 


Digitized by LjOoq le 


* f. licet. 


V 


«* . > 5 : / A C< : T 'A/ •• /V; A R 1 A 

bertus Cantor & VVillelmusdeDinando dixerunt ele&q, 
nec modo Turonis ibimus , neque jurabimus , immo pro- 
hibemus ex parte Domini papa: & ex parte capituli nou 
ftri , ut nec Turonis modo eatis , nec conc6rdiam aliquam 
faciatis , qua: fit contra honorem & detrimentum ecclefia: 
Dolenfis. Iftis duobus recedentibus , ipfe nihilominus ivit 
Turonis cum tribus juvenibus canonicis Dolenfibus , & au- 
divit quod illi tres juvenes juraverunt obfcrvare concordiam 

{ >ertra&atam * , decet tamen juraverunt , (alvo jure Do- 
enfis ecclefia: 5 Sc eleftus confecratus a Turonenfi archfif, 
pifcopo > fecit ei profeflionem , & vocavit fe in profeflione 
illa archiepifcopum. Poftea volens redire ad ecclefiam 
fuam cum praemififlet fervientes Johannem filium VVilJeL 
mi & Ca peronem h di&um eft a clericis & 4 laicis , quod 
nullatenus veniret ad eos j quod audiens divertit ad eccle- 
jfiam. S;Michaelis in periculo maris. Ibi morans mandavit ca- 
nonicis Dolenfibus ut venirent ad eum. Accedentibus autem 
illis , dixit fe velle ire ad Dnm papam quia recognofcebac 
culpam fuam; V olebat tamen prius ire ad Regem Anglia: , ut 
ab eo acciperet confilium Sc litteras ad Dnm papam pro im- 
petranda abfolutione profefiionis , quam fecerat Turonenfi. 
Placuit hoc canonicis. Inde vadens ad regem , impetra- 
vit ab eo litteras ad Dominum papam. Veniens autem ad 
Dominum papam cum quibufdam canonicis , quorum no- 
mina fe dicit ignorare , propofuit quod compofitionem fe- 
cerat cum Turonenfi , & confecrationem ab eo acceperat, 
& fecerat profeflionem invito capitulo : quare ad ecclefiam 
Dolenfem* redire volens , non eft admifiiis. His auditis , 
Dominus papa , & compofitionem cafiavit & profeflionem 
Turonenfi archiepifcopo fa&am , abfolvit praedi&um Hu- 
gonem. Infuper pallium conceflit ei , & litteras cafiatio- 
nem compofitionis & abfolutionem profefiionis continentes 
ei tunc indulfit , quas in via dum rediret impeditus amifir. 
Rediens autem Dolum Hugo archiepifeopus , cum audi- 
rent canonici & populus quod pallium haberet , & abfo- 
lutus eflet 4 pra:di<Sta profeflione , honorifice & cum pro- 
ceflione rfRptus eft. Haec omnia de auditu. Dicit autem 
fe interfui fle confecrationi ecclefiarum , perfectioni chriA 


Digitized by 


Google 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 
matis , & ordinationi clericorum , quam fecit praedidus 
H u g.o cum decore pallii j & nec audivit , nec fcivit , quod 
poftea obediret archiepifcopo Turonenfi; eum convcrfatus 
iuiflet cum eo per annum. Qui VVillclmus id civitatem re- 
verfus recordatus eft , quia enet papa An AsTAsiusa quo 
Hugo eiedus accepit litteras confirmationis fu* eledionis. 

Gaufridus presbyter de Truncheto juratus dixit, * 
quod vidit, & audivit, & interfuit quando Hugo Rubens 
canonicus Dolenfis ecclefiac concorditer communiter eie- 
dus eft in archiepifcopum a canonicis ejuidem ecclefix , 

& quando reverfus eft i. Domino papa Anastasi o, 
oftendit litteras Domini papx continentes confirmationem 
electionis fux > &c. 

. H enri cus al?bas S. Jacuti juratus dixit, quod vidit 
Gal. archiepifcopum Dolenfem habentem .duos epifco- 
pos fuffraganeos : videlicet Trecorenfem & Briocenfem $ 

& poftea vidit Olivirium eligi in archiepifcopum in 
ecclefia Dolenfi , & vidit praedici os epifcopos cum clero 
Dolenfi recipere prasdidimvO. in proceffione. De Hugone 

autem archiepifcopo Dolenfi dixit quod rediens a con- 

fecratione nec d clero, nec a populo admifliis eft } & hac 
JiecefGtate compulfus Romanum adiit pontificatum $ & ibj^ 

«jt audivit , ab obedientia Turonenfis ecclefix eft abfblutus 
a. papa Adriano, & paljium ab eo obtinuit , quo , ipfo 
prxfente & vidente , ufus eft in confecratione cujufdam aL 
taris monafterii S. lacuti , & in benedidione prxfati abba, 
tis , & in multis aliis locis. 1 

Radu-lfus prior de Ceifis juratus dixit., quod cum efl 
£et de menta archiepiftopi Dolenfis B a LDR ict, vidit 
eum habentem duos epifcopos fuffraganeos, Trecorenfem & 
Briocenfem 5 ita quod veniebant ad mandatum ipfius , ficut 
ad mandatum metropolitani fui. Audivit autem dici , quod 
D. Maclovienfis epifcopus fuffraganeus erat pratdidi Bal_ 
drici. Quo defundo eledus Maclovienfis ecclefke Donoal- 
dus venit ufque Dolum petere eonfecrationem - y fed non 
acceilit ad ecclefiam Dolenfem, fed flebit in extra civita- 
tem in cellula S. Florentini , & nuncios mifit ad Baldricum 
pro confecratione fua , qui tunc temporis non poterat eum 

•' • -- *' • • QL_»i 


Digitized by 


Google 


u* ACTA VARIA 

confecrare , quia fufpenfus erat i quodam legato Romanae 
ecclefiae propter praebendam , quam nolebat reftituere cuiw 
dam canonico Dolenfi. Hoc autem nefcit (e vidifle. Sed 
affirmat fe e fle praefentem in civitate aquando haec fa<ffa 
firnt. Praefatus vero eleftus cum non poflet tunc confecrari, 
jnftin&u cujufdam confanguineae fuae matris Johannis de 
Dolo profeftus eft Turonos , & ab archiepifcopo Turo. 
nerrfi confecratus eft M .. Adjecit etiam , quod vidit dijov 
epifcopos praediatos obedire Dolenfi ecclefiae temporibus 
Gal. Dolenfls archiepifcopi fucceflork Baldrici ; itat 
■quod praefatus R. ordinatus eft in diaconum cum aliis mut- 
tis in ecclefia Dolenfi i Turonenfl epifcopo ad mandatum 
praedi&i G. archiepifcopi fui. De Hugone vero eadem 
per omnia dicit , quod Henxicus abbas , praeterquam quod 
dicit tres Dolenfes canonicos adolefcentes fpe remunera, 
tionis , 8c ut credit ,du&os ,ut poftea efieftus probavit •, quia 
uni dedit praebendam in itinere, alii arcbiaiaconatum in 
reditsu , una cum ipfo profectos fuifle Turonos , ubi con- 
iecrationem recepit. Vidit etiam litteras bullatas Domini 
A d r i a n i papae , in quibus injungebatur clero & populo 
Dolenfi, quod exhiberent Hugoni debitum honorem, 
quia ad archiepifcopalem dignitatem eum reftituerat. In. 
tcrrogatus utrum aliquis Dolenfls obediret archiepifcopo 
Turonenfl , dixit fe nec vidifle , nec audifle. 

. Haubaudus de Infula monachus juratus dixit , quod 
interfuit cuidam Synodo tunc puerulus , cui praefuit Gau- 
fridus Carnotenfis Romana? ecclefiae legatus * & cum eo i 
dextris ejus fedit Hugo Turonenfis archiepifcopus cum 
quibufdamde fufFraganeis fuis , &aflniftris Baldri^u! 
Dolenfls archiepifcopus cum quibufdam epifcopis quos 
ipfe nefcit qui eflent. Poftea vidit G a u. archiepifcopum 
Dolenfem tenentem duos praedi&os epifcopatus, & nego- 
tia illorum duorum epifcopatuum referri ad ipfum. Inter- 
rogatus fl viderit aliquam appellationem fleri ab epifcopa- 
tibus ad ipfum ,refpondit quoa non vidit , nec audivit. Prae, 
terea vidit clericos Turonenfis ecclefiae venire ad Dolenfem 
ecclefiam , & ibi facere ele&ionem de Johanne abbate fan- 
dae Crucis , qui eadem feptimana. faftus eft Madovienfls 
cle&us, & reliquit Trecorenfes. Poftea vidit Hugo^em 


Digitized by CjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. n S 
«rchiepifbopum utentem palleo. Vidit etiam quod in re- 
verfione fua i curia Rogeri, detulit fecum litteras bul- 
latas abfolutionis , in quibus abfolvebatur a fubjecfcione Tu- 
ronenfis ecclefia: , & eas legi audivit in publico, quia alias 
non reciperetur. 

Radulfus monachus V eteris Villa: juratus dixit fe vL 
difle Rolandum epifcopum Briocenfem in capitulo Ve- 
teris Villa: cum litteris Domini papa:, in quibus contine- 
batur , quod Dominus papa confecraverat eum ad fubje- 
&ionem Dolenfis ecclefia:. De Hugone Dolenfl archiepiC 
copo dixit, quod vidit eum utentem palleo. Adjecit etiam, 
<quod poft Oliver. ium ele&um Dolenfis ele&us fuit 
VV i l l e l mu s , monachus Ciftercienfis , <pii ad conque- 
fti»nem Turonenfis ecclefia: caflatus efl a Capitulo Cifter- 
•cienfi, quia contra formam ordinisfufceperat ele&ionem. 
- VV iLLELMusde Dinano canonicus juratus dixit , quod 
cum eflet clericus Gauf. Dolenfis archiepifcopi , ivit cum 
eo ad concilium Remenfe, quando filius Groifi regis Phi- 
lippus coronatus eil j & duxit fecum duos pra:di&os epif. 
copos fibi fufftaeaneos 'j & ibi impetravit palleum , cujus 
cuftos multis diebus fuit. Vidit quoque Robertum Brio- 
cenfem epifcopum confecrari 4 praedido Gau. Dolenfi ar. 
chiepifcopo in ecclefia Dolenfi , afliftentibus fibi Trecorenfi 
de au&oritate fua: ecclefia: , & Cadurcenfi de gratia regis 
Anglix JHenrici. Poftea vidit eligi in ecclefia Dolenfi 
Oliverium ; qui cum duobus predi&is fuffraganeis ivit 
Parifius ad Dominum papam , uno exiflente epifcopo & 
altero ele&o pro obtinenda fua confecratione. Sed Do- 
minus papa fufpendit cenfecrationem propter mortem Tu. 
ronenfis 3 & promifit quod componeret inter ipfiim & Tu- 
ronenfem ecclefiam. De Hugone dixit quod vidit eum 
utentem palleo , & quod vidit litteras Domini papa: bul- 
latas , in quibus continebatur de abfolutione ab ooedien. 
tia Turonenfis ecclefia: , & legi in publico. Vidit etiam 
Gerum tenentenvfigillum adulterinum , verum in capitulo 
©ftendere & conferri, & de mandato capituli adulterinum 
confringi 3 fed unde fuerit ablatum nefcit. 

Dodoinus cape lia nus Dolenfis juratus dixit , quod 


Nota. 


Digitized by v^oogle 



ACTA VARIA 
vidit G A u. Dolentem archiepifcopum utentem palleo , & 
habentem duos praedibos fufrraganeos. Interrogatus quo- 
modo teiret , quod ellent fuffra ganei fui •, refpondit fe vi- 
difle eos venire ad Dolum ad mandatum G. praedibi ar. 
chiepiteopi ob caufam , quae vertebatur inter quofdam ca- 
pellanos & canonicos Dolentes. Vidit etiam quod praedi- 
bus G a u. contecravit Briocenfem electum a fli flentibus ei 
Turonenli & Conflantienfi. De Hugone dixit , quod fuit 
fecum Romae , ubi accepit palleum a Domino papa Adria- 
N o j & audivit legi litteras in’ praefentia Domini Adriani 
p*p* j in quibus Turonenfis vocavit eum archiepifcopum 
Dolentem , & interfuit ubi Adrianus papa abfolvit 
eum ab obedientia Turonenfis. Praeterea dixit praefatum 
archiepifcopum amififle litteras abfolutionis in redeundo 
apud Craflam. Sed remific nuntium fuum cum reteriptoj 
& impetravit confimiles litteras , quae lectae fuerunt in pu- 
blico in receptione ipfius- apud Dolum , & vidit eum uten- 
tem palleo. 

G A-u fridus Hoel juratus dixit , quod vidit O li- 
ve r i u m Dolentem elebqm , & vidit duos pracdibos epite 
copos jurare fidei iratem ecclefiae Dolenfi , & praedibo O. 
elebo j & Comes Eudo exponebat eis qualiter debebant 
jurare. 

Robertus filius Landrici juratus dixit , quod vidit 
Gau. Dolentem’ archiepifcopum habentem duos praedi- 
bos epiteopos fuffraganeos , qui juraverunt obedientiam 
ecclefiae Dolenfi & prodibo Gau. cum multis diebus ante 
eUent contecrati. Et vidit Rolandum Briocenfem ab 
eo confecrari , afliflente ei Trecorenfi : alium non vidit 
cum eo. 

Megius de Illifas juratus dixit , quod vidit Gal. in 
confecratione ecclefiae de Illifas cum duobus praedibis epite 
copis. Donoaldus vero Maclovienfis venit, & effudit 
aquam benedibam , quoniam dicebat illam ecclefiam per- 
iinere]ad diocefim fuam , & fic recellit. G u a l. vero prae- 
dibus archiepifeopus Dolenfis nihilominus contecravit 
eam cum luis epifcopis. Et vidit poflmodum O. Dolen- 
fem elebum haoentem duos praedibos epifcopos ex man 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS 'EPISCOPATUS. 127 
elato , cum Rolandus Briocenfis epifeopus ordinavit 
eum in diaconum fit facerdotem , fite. 

Galfridus Pica juratus dixit , quod vidit G a l. 
Jiabentcm duos pratdidos epifeopos * fit quod vidit fex 
epifeopos apud Sandum Briocum fucceffive : tres vidit 
©bedientes ecclefue Dolenfi , & tres ecclefia: Turonenfi. 
Vidit etiam praedidum Gal. Dolenfem archiepifcopum 
confecrare Robertum Briocenfem epifeopum in eccle- 
fia Dolenfi, &c. 

Herveus de Miniaco juratus dixit..... quod vidit litte- 
ras de citatione Turonenfis , quod ipfe iret Romam refi- 

f >onfiirus Dolenfi de fuffiraganeis fuis , Matth^o vide- 
icet Andegavenfi ,&Stephano Redonenfi , qui ambo 
fuerant abbates S. Florendi, fite. 

Petrus de Burgo novo presbyter juratus dixit , quod 
cum eflet quinque vel feptem annorum , vidit Bal. Do- 
lenfem archiepifcopum fedentem in concilio in ecclefia 
Sandi Samfonis cum tribus epifcopis, Daniele Maclo- 
vienfi fit duobus praedidis. 

Guillelmus Poterate juratus dixit , quod vidit Bal- 
dri cum Dolenfem archiepifcopum habentem quatuor 
epifeopos fibi fuffraganeos. Epifeopum S. Pauli de Leoneo, 
epifeopum Briocenfem , Trecorenfem fit Maclovienfem : 
de quiDus duos amifit tempore fuo. 


LITTERA SUPPLICES ET APOLOGETICA 
ECCLESIA DOLENSIS AD INNOCENTIUM 

PAPAM III. 

'Quibus Johannem eledum fiium confecrari , eiqiie palliant 

impertiri rogat: 

Refert rationes argumenta , quibus jus fuum adverfut 
Turonenfem archiepifcopum tueatur* 

I N nomine Patris , fit Filii , 8c Spiritus-fandi , Amen. Pa- 
ter fande , petit Dolenfis ecclefia Johannem eleduni 


Digitized by v^oogle 



C T A VARIA 

fuuni , virum idoneum , & honeftum , canonice electam 
in archiepifcopum , & au&oritate pra:dece floris veftri &; 
veftra confirmatum , confecrari i vobis , & pallium eicon. 
cedi , ficut anteceflores veftri fixis antecefloribus concefltfle 
probantur per inftrumenta & teftes , qui in fa&i noftri nar- 
ratione continentur. Quod confirmatus fit conftae tam 
au&oritate prxdecefloris. veftri bona: memoriae Gjelestini 
papae per Jo it d a nu m cardinalem , qui legationis offi» 
cio in illis partibus fungebatur , quam ex veftra. Nam 
eum nominando , ele&um fecundum confiietudinem Ro- 
manae ecclefiae confirmaftis , & eum recipiendo ad reve- 
rentiam tamquam pradatum Doleirfis ecclefiae propter 
indftflblubile matrimonii vinculum. , quod eft inter ip/um 
ele&um , & Dolenfem ecclefiam poft canfirmationem fibi 
a Romana ecclefia impetratam» Et quod ele&us confir- 
matus verus maritus fit ecclefiae , nuper in epiftola de ab- 
iblutione Rothomagenfis & Turonenfis archiepifeoporum 
optime tetigiftis. Videmini ergo eum in archiepifcopum 
confirma fle. Nam cum Dolenfe capitulum ipfum elege- 
rit in archiepifcopum & fecuta fit ejufdem eledionis con- 
firmatio , licet nomen- archiepifcopr in eonfirmatione ex- 
preflum non fuerit 3 tamen intelligicur repetitum , argu- 
mento ejusquod dicitur in lege....... Nam hoc verbum. ph£T 

rimi in primo capite legis Aquileiae fuit appofitum t . in 
tertio capite non fixit appofitum , &c. Reflat igitur ut 
ecclefia Romana debeat cle&um noftrum confecrare, 
quem confirmavit : quia ejus eft confecrare de regulari 
jure, cujus eft confirmare. Semper enim Dolenfis eccle- 
fia , normam vivendi & regulas difciplinae a Romana ec- 
clefia fufeepit , & ipfam iiullo medio femper refpexit. Bc- 
jaigne ergp , Pater fande , miferabilem petitionem Do- 
Jenfis ecclefia: , qua: tandiu doluit , iolito viduata paftore 
recipiaris , & electo fuo confecrationem & pallium fecun. 
dum confiietudinem illius ecclefiae. concedatis. Nihil ergo 
mora: , nihil difficultatis debet ejus confccrationi afferri , 
ne gregibus Domini defit cura paftorum. Nec nocet 
quod: dicitur, quia multi fuerunt: ele&i in Dolenfi ecclefia 
in archiepifcopoS & confirmati ficut ifte r &poftulaverunt 

hac 


Digitized by ^jOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. n 9 
haec eadem > nec obtinuerunt. Nam idcirco facilius eft mi- 
ferendum , & quod omiflum eft reftaurandum , & facien- 
dum , & cum in pofleffione dignitatis archiepifcopalis fue- 
rit Dolenfis ecclefia i prima fundatione ip fiiis ufque ad 
hanc diem , non eft beneficium , fi ele&o ejus pallium & 
confecratio concedatur * fed injuria , fi denegetur. Nec fimt 
audiendi adverfarii in hoc cafu qui volunt propofitum no- 
Jftrum impedire, nec ut fibi profint/ed ut nobis noceant. Non 
jenim indulgendum eft malitiis hominum , qui nihil laturi 
fimt , nifi ut officiant. Expedit enim eis ut confecretur , 
quia non pollet aliter principalis caufa de fubje&ione & 
fijffraganeis commode expediri t adinftar minorum , qui’ 
non poflimt flare in judicio fine tutore vel curatore: unde- 
oportet fi aliquis deveniat minorem , qui tutorem vel au 
ratorem non habet , quod adeat praetorem , qui minori 
tutorem vel curatorem conftituat. Licet enim quaeftionem 
flatus ecclefiae Dolenfis moveant ,, interira tamen poteft 
accufationes intentare ad modum illius , qui poteft agere 
pendentem liberali judicio , tam contra eum qui ei movet 
quaeftionem flatus , quam contra alios. Unde ecclefia no^ 
jira confecrationem elefto fuo debitam petere poteft pen. 
dente liberali judicio. Nam interim in pofleffione liber- 
tatis eft. Praeterea etiam ille, qui reus poftulatus eft ,, po-_ 
teft convenire debitores pendente judicio , & ei iterum 
perfolvere debita tenebuntur. Licet ergo Turonenfis Do- 
lentem ecclefiam. conveniat ., nihilominus petere poteft 
confecrationem ele&o fuo debitam & pallium , cum a Ro- 
mana ecclefia fuerit confirmatus i,. & a. fiiis antecefibribus 
fecundum antiquam confuetudinem Dolenfis ecclefise fine 
interpolatione aliqua fuerit impetratum; Cum ergo com- 
modum rioftrae pofleffionis impediant quafi interdiftum 
uti -poffidetis proponimus.. Nam hoc interdiftum rerinen* 
dae pofleffionis eft. De hujus rei caufa redditur, ne vis. fiat 
.ei qui poffidec. Vim enim faciunt nobis adverfarii. Nam 
vim facit , qui non finit poffidentem.eb quod poffidet uti 
arbitrio fuo , five in ferendo , five arando., five aedificam. 
do five quid bfrvnino faciendo. Primo ergo pofleffionis 
judicium terminetur , deinde proprietatis quaeftio decida- 

R 


Digitized by CjOoq le 


•ijo ACTA, V A A I A 

cur. Nam pofleflbrio judicio nec quaeftio ftatus , nec arlix. 
poteft opponi. Nam ordinarii juris eft, ut primo de poC. 
feffione , deinde de proprietate quaeftio terminetur. PoC 
feiTores enim nos conftituit Adrianus , licet in pofleffionfe 
ante tempus ipCius &(. etiam in tempore ejus euemus , fi. 
cut & allegationibus adverfariorum noftrorum poteft per. 
pendi , quas pro nobis contra ipfos inducimus. 

Propoluerunt contra -nos , quod hujufmodi jura incor- 
poralia retinentur per poteftatem ligandi atque lolvendis 
$Jnde etiam A in poflellione prius efTent , Adrianus pofl 
ielfione videtur eos privafle ,ubi prohibuit ne Turonenlis 
^rchiepifcopus Dolenfem eccleflam excommunicare vel 
interdicere pollet , Acut in Ane illius epiftola: Adriani^ 
jqux Ac incipit Veniens , continetur. 

Objicitur ab adverfariis quod eledus nofter confecrari 
non debet , quia Ac >Aeret praejudicium principali quaeftio. 
ni. Ad quod dicimus , quod non eft verum „ cum paratus 
At etiam poft confecrationem lufcipere judicium quaA re. 
petita die. Quamvis enim res., quae petitur , forlan in ali. 

3 uoper uliim paflelToris diminuatur $ non tamen litepen. 

ente poAelAonis commodo eft privandus.: immo non po. 
<teft prohiberi quin utatur eo -modo quo uti folicus eft: # 
licet ad praefens ufus non fuerit....... Cum ergo hoc jure 

loliti fumus uti , non poftunt nos prohibere, quin utamuSr 
interim , donec cognofcatur utrum ad ipfos proprietas de- 
beat pertinere. Praeterea A ulus conAtetus re quae petitur 
perleveret , non videtur in aliquo fa&a conditio petitoris - 
nec habet unde de jure ftiper hoc conqueratur. Nam le- 
gatur ex quo fuit religio chriftiana , & revolvant adver- 
fari i nova & vetera , nufquam tamen poterit reperiri quod 
in DolenA eccleAa Amplex epifeopus miniftraflet. Si ergo 
•in DolenA eccleAa archiepilcopus fecundum antiquam 
•confuetudinem conlecretur , non videtur res quae petitur 
immutari ,ied in ftatu priftino conlervari. Nihil enim per- 
dit petitor A polle florem in re poflefla permittat facere 
«quod confiievit. 

Q.uod ipA dicunt , quia quaeftio de fubjedione praejudi» 
«ialis eft., & prius de ipfa eit cognofcendum , quam dealia* 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 131 
fion eft veram. Nam quaeftia: praejudicialis eft , quando 
unus pede legatam , vel hereditatem ,vel aliquid tale } & 
ille £ quo petitur objicit non jpotes petere cum fis fervus 
meus. Sed cum ego ab" adveriariis nihil petam quantum 
ad conlecradonem & pallium pertinet , fed volo uti com- 
modo pofleffionis- quam habeo ; non poteft dici incidens 
cuip nulla alia. praeceperit neque praejudicialis , cum prae- 
judicialis dicatur in reipecku alterius quaeftionis r nec um- 
«juam invenirur aliqua praejudicialis qqaeftio , per quam au*, 
feratur alicui quod habet', fed removetur dumtaxat ab eo* 
qiaod peritur" ab- adverfario y nec umquam praejudicialis 
opponitur er qui defendit & tuetur pofiefllonem , fed ei 
qui ab alio petit, ucdi&um eft- Dolenfis quidem ecclefia. 
reducenda ad idlum ftatdm , ia quo erat quando litem- 
movir AD Rt Airus r citans Turonenfem ,ut Dolenfi ar- - 
chieprifeopo irefponderet- Nam tunc Dolenfis ecclefia di- 
gnitate Metropolica fungebatur. Nulla enim ratiopatitur 
Dofenfem ecciefiam contra Turonenfem archiepifcopum 
experiri quoufque fuerit dignitati priftinas reftituta. Argu- 
mento ejus quod dicitur de Terberga. Nam dicit Nicolaus, 
nulla ratio finit Titberg ab eum Lgthario inire 
•ertamett , quoufque . {hae fuerit reddita poteftati. Primo 
Crgo confecretur ejus archiepifcopus , poftea de proprieta- 
te tradetur.. Non enim debet cogi proprietatis lubire judi- 
cium quoufque cum privilegio fui/ nonoris in ftatu priftino 
reftiruitmv . . 

Non obftat quod dicunt pqteftatem Dolenfis eccl efiat 
cis fuifie acquifitam per- inveftiturum baculi adinftar ejus 
cui claves juxta horreum traduntur. Nam illud dicitur ra- 
tione ref pradentis & corporeis fenfibus fcibjectee. Ac hic 
resipfa r ideft corporalis ecclefia r prxfens non erat. Sicut 
enim fi praedium tibi Romae vendam , quod habeo in Bri- 
tannia $ pofiefllonem ejus non adquiris licet per pileum 
te Romae reveftiam 3 eodem modo nec in praefenti negotio 
pofleffio aliquatenus adverfario fuifie adquifita intelligirur. 
Quod autem tali modo pofleffio adquiri non poffit, ex eo- 
patet , quia ad hoc ut adquiratur , oportet ad minus ,utitt' 
praelenti fit. 


Digitized by v^oogle 



ijt; r ■ A C T A V A R I A 

Non obftat infuper quod dicunt per confecrationem 
Hugonis pofleffionem Bolenfis eccleuac adquififle, Nam. 
Hugo fuit a Turonenfi archiepifcopo confecratus: quod 
de plano concedimus : Sed pon prohibitionem fa&am ex 
parte Domini papas Sc Dolenfis capituli , ficut probamus 
per teftes fufficientes , & talis prohibitio fpeciem innuit 
appellationis Nam cantor qui majorem vocem habe- 

bat in capitulo & cuftos erat figilli de confuetudine , & 
alius fenex canonicus, ne Hugo iret Turonos ad confecra- 
tionem petendam , prohibuerunt * fed in re. communi po- 
tior eft conditio prohibentis : unde eorum prohibitio in hac 
parte fuit admittenda. Cum ergo cantor , qui cuftos erat 
figilli., reclamaret ; praelum i debet decretum illud , per 
quod Hugo praefencatus fuit archiepifcopo Turonenfi , fi_ 
gillo capituli , non fuifse fignatum , fed potius figillo adul- 
terino , quod poftea inventum fuit in fcrinio Hugonis ar- 
chiepifeopi , & fada collatione cum vero figillo capituli , 
ante ecclefiam Dolenfem fuit fradum : quod nos probamus 
per teftes. 

Opponitur ab adverfariis quia teftes noftri non probant 
praedi&um decretum illo adulterino figillo fuifle imprefl 
fiim. Ad qifod refpondemus , quod cum fuper hoc recepti 
& produ&i fuifient audoritate Alexandri , & dicant illud 
figillum adulterinum fuifle , patet quod de eo intellexerunt, 
per quod illud decretum fuerat fignatum. Nam fere om- 
nes hoc pronomen illud relativum in luo teftimonio pro- 
pofeerunt, quod non poflet referri, nifi ad illud figillum, 
de quo quxftio movebatur : unde verba teftium fecundum 
intentionem debent interpretari. 

. Objicitur pr£eterea ab adverfariis , quod teftes illi , qui 
de figillo loquuntur , videntur inter fe difeordes. Nam unus 
ex teftibus dicit , quod vidit illum figillum adulterinum cir- 
ca meridiem vel circa nonam frangi, cum alii omnes te- 
ftes dicant, fe vidifle illud frangi. in mane. Cui objectio- 
ni refpondemus quod utrumque potuit efle* & quod pro 
parte in mane frangeretur , & quod circa meridiem me- 
lius & in totum frangeretur. Vel dicas eos qui' convene- 
runt ad illud figillum adulterinum frangendum in adu illo 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DGLENSIS JEEISCOPATUS. ^ ttf 

dura fle a mane ufque ad ' meridiem , &j itst>ille r unusteftis 
perbibet teftimonium quafi de fine ipfius a£tus : alii vero 
omnes quafi de principio. Nam unus Evangelifta. dicit 
propter hoc in hora tertia Chriftum crucifixura fuiflie , & 
alius dicit in hora fexta. Vel dicas. quod ifte urius teftis 
dicit fe vidifle illud figillum adulterinum circa meridiem’ 
frangi, referendum effe ad corobuftionem , qiiia omnes 
dicunt quod prius fuit fra&um , deinde combuuum. Nam 
nomine fradi five rupti lex Aquilif etiam combuftum in- 
telligit. -i 

. Teftibus autem quos introducunt ad probandum praedi-' 
dum decretum , refpondemus quia, non probant ,- quod 
illud decretum verum eflet $ fed dicunt qued illud vfcte- r 
sunt (JontjLnebat fobfcriptiones canonicorum Dolenfium< 

Pbteft efle quod fublcriptiones'. continebat , fed ilie qui 
fubfcriptiones abdentium falfo appofiwtrj potiu$ fe falfi cri- 
mine adftrinxit, quam ecclefi® nocuit. ; Nam- qui. Velutr 
praefentera illum , qui abfens erat , fcripfit accepiflp pecui 
aiam ■> non ei nocuit , fed fe potius /alfi crimine aftrinxit. 
Quod autem denumero canonicorum qui,pnefentationi 
Hugonis dicuntur interfuiffe contra nos 'proponunt , nullo- 
modo probant. 'Nam unus fidus ex teftibus eorum 'dicit 
eos fuifle x. unde etfi honore praefulgeat , ei £bhndn : eft 
credendum. Alii» vero teftes nihil certum videntur pro- 
bare : immo inter fe diflentiuht. : Nara, unus appellat ens 
clericos , alius canonicos indeterminate : unus eft qui enu- 
merat tres canoriicoS tantum. Ergo de hoc articulo nihil 
probant , nifi dicatur quod in minori numero conveniant , 
argumento ejus quod dicitur de arbitris. Nam ii unus ex 
tribus arbitris in xv. alius in x. ajius in v. condemnaverit , 
omnes in quinque videntur convenire , & nos concedimus 
quod in tribus conveniant , & quod tres fuerint tantum 
canonici Dolenfes in reprarientatione Hugonis , quos in via 
beneficiaverat : uni dedit archidiaconatum , alii .pneben-. 
dam , alii confirmavit praebendam , quam de manu laici 
acceperat , ficut probamus per teftes aefignatos. ' 

Teftes praeterea, contra nos introducunt , quod Ho co 
rediens d confecratione fua receptus fuit proceffionaliter 

\ 


Digitized by v^oogle 


m ACTA VARIA 

apud Dolum. Quibus refpondenius , quod tunc primo re- 
diens A confecratione fua receptus fuit Doli, quando re- 
diit d Roma cum pallio , quia prius non intraverat Do- 
lum poftquam confecratus ruerat , & hoc innuit unus ex te- 
ftibus adverfariorum , Oliverius fcilicer, qui juratus dixit, 
quod erat Doli quando Hug o receptus fuit proceffiona- 
liter , quidam dicebant quia venit d Turonis a confecratio- 
ne fiiai , alii dicebant quod veniebat a Roma. Pneterear 
tantum funt duo teftes qui in hoc articulo videntur fa- 
cere contra nos , dicentes quod erant Doli quando Hug<y 
rediens d confecratione fua reeeptusfuic proceffionaliter- 
Ahi vero ex parte fua fuper hoc introdudi ,. vel nihil ad 
rem faciunt , vel ferunt teftimonium de auditu- Nos vero* 
plures habemus teftes qui diredeprobant ,. quod Hugo 
rediens d confecratione fua fuit expullus y & hac neceflt- 
tate ductus Romam ivit y fed etiam fi pares eflent teftes 
utriuique partis in numero y noftri tamen deberent prscva- 
fcre , qui pro libertate perhibent teftimonium , adindar 
ejus quod lex dicit , quoa fi pares judices ferant fententianv 
pro libertate , 6c pares in contrarium y fententia pro liber- 
sate valet- 

Opponitur ab adverfa parte teftiBus/noftris quod di- 
cunt Hugonem non fuiflbadmiffiihi apud Dolum, & ira 
negaturam videntur probare , fed neganti fidum per re- 
rum naturam nulla, .eft probatio» Ad quod refpondemus , 
quod quinquecx eis diredie probant ipfum fuifle ejedum 
i Dolo' dum redirtt acarrfecratione. XXV. teftes funt qui 
dicunt , quod non fiiit admiflus ,. fed hac neceflitate com- ' 
pullus ivit Romam oro pallio ,* & ita negaturam direde 
non probant } fed affirmative teftrficanfor. Nam negatura? 
affirmando aliquid bene probatur...... Et ita patet quod 

pqfleffio fubjedionis per hoc ab adverfariis nullo modo 
fiiit adquifita. Prxrerea dida teftium utrrufque partis be- 
nigne debetis interpretari , & providere ne cie reatu per- 
jurii notentur , fi falvari poffint utrorumque. Nam ita ref- 
pondit Alexander petitioni cujufdam archiepifcopi , qur 
petebat fententiam excommunicationis , quam tulerat i» 
quemdam prapofitum confirmari yj; contrario prcepofitus 


Digitized by ^mOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 15; 
proponebat , quod ante excommunicationem appeliailet , 
& fuper hoc introduxerat teftes, : Archiepircopusyero per 
refles probabat quod poft excommunicationis lentendam 
appellaflet. Et Alexanaer ita interpretatus eft , quod utrum- 
>que poterat efle verum , & quod poft primam appellatio- 
nem & ante fecundam fui flet lata lentenda , cum & fe- 
cundo poterat appellari -5 8c idcirco denunciavit fent^n- 
tiam non renere., ut in ex.travaga.nti Cum tu , filj* Potujt 
enim elTe verum, quod teftes noftri dicunt , .quod Hugo 
■rediens a confecratione fua non fuit adnviflus antequam 
haberet pallium. Poteft • efle verum fimiliter quod teftes 
ady er feriorum de eodem dixerunt qupd receptus fuit prq-, 
ceflionaliter apud Dolum : & intelligacis quod receptus 
luit tunc demum quando rediit a Roma cum pallio , Sc non 
ante. Et fi talis nat interpretatio , di&a utrorumque te- 
dlium concordabunt. ... ■ 

Aliis rationibus pofleffionem fubje&ionis Dolenfis eccle- 
£x fe habuifle nituntur probare. Nam dicunt quqrf Hug<> 
poftquam confecratus fuit , & poftquam rediit d Roma , 
-obedivit Turonenfi archiepifcopo , & vocatus ab po ad 
Concilium , fedit inter alios fufrraganeos apud Burgi^lium. 
Ad quod refpondemus quod fedit antequam pallium im- 
petrafset* & hoc innuit unus, qui dicitur Briccius abbas, 
ex teftibus eorum , crai dixit quod concilium Burgulii fuit 
in fubfequente Auguno poft confecrationem Hueonis , un- 
de prxfiimitur , qiiod nondum pallium Sc abfolutionem 
obedientix & juramenti quod Turonenfi fecerat, impetrail 
fet. Et quod dicunt concilium Burgulii fuifse poft redi- 
tum Hugonisd Roma , poteft efse verum ^ quia pluries ivit 
Romam. Non tamen fequirur quod quando fedit in con- 
cilio apud Burgulium , quod adhuc pallium impetralset. 
Tonamus fine prxjuditio partis noftrx, quod poft impetra- 
tum pallium federet inter alios fbflraganeos Turonenfis 
archiepiicopi in concilio-: non idcirco fequjtur quod efset 
de numero fuftraganeorum. Nam dicit canon , quod fi 
■epilcopus in concilio epifcoporiim. accufetus fuerit i con- 
tingat autem epifeopos provincix diverfes habere fenten- 
tias, & alios quidem innocentem eum pronunciare , alios 


Digitized by ^jOoq le 


ij£ ACTA VARIA' 

reum $ debet metropolitanus alterius provinciae advocati, 
ut ita - quaecumque fuerit dirimant quaeftionem. Si ergo ar- 
«hiepifcopus unius provincia vocat archiepifcopum altei 
rius ptovinCiae , & ipfe ad mandatum ejus venit , & in con- 
cilio fedet , & cum eo caufas provinciae (lice- dirimit , ut in 
praedido capitulo dicitur, non tamen propter hoc pofscf. 
lio fubje&ionis ejus adquiritur vocanti. Eodem modo in 
-forma pracfentis negotii eft dicendum. Cum ergo ea qua 
d TurdneniI archiepifcopO circa H-ugonem fada funtper 
mendacium & per falfum figillum fada fuifsent , ficut (o. 
perius probavimus. Patet quod per ea pofseffionem fubje- 
dionis ecclefia: Dolenfis nullatenus acquirere potuit....^.. 

• Sed etfi ponamus quod caufa featentias pro eerJatas, 
qua per ea , qua: ab eo fa&a fuerunt , pofseffconem fubje- 
dionis Dolenfis ecclefia: adquifivit : ao ea tameh /ubje- 
dione nos papa Ad ri anus penitus abfolvit. Hoc ma- 
hifeftiusper referiptum Adriani pap* probatur, in quo di- 
scitur : Veniens ad nos Dilenfrs eselefia pojfulavit fibi follium in- 
dul&rr juxta antiquam confuetudinem , & juxta tenorem con • 
'torajx. Deinde fijDfequitur , Nos 7>ero juxta pojlulationem ejmf. 
'dem ecclefia. pallium indui ximus eidem archiepifcopo. , quem curto 
apojlolicx fedu benediElione , & nofira gratia plenitudine remit- 
tente* , tanto ecclefia qui praeft , Judjara illtbata fervare y olu r 
■mur integra. Aliam etiam probationem emcaciffimam 
«x cod^ttrfelcfipto elicimus , videlicet quod quafsavit idem 
.Adrianus cdmpofitionem , per quam Dolenfis archiepifco- 
pUs fuffraganeis fuis videbatur renuntiafse • & per quod 
ecclefia I lia videbatur defiifse efse arehiepifcopalis 5 & ci- 
tavit- Turohcinfem , ut fuper eifdern fuffraganeis Dolenfi 
*archie f pifcopb accederet refpqnlurus. Immo quod majus 
eft', Tderti Adrianus eidem archiepifcopo Dolenfi pa- 
teftate ligandi atque fofvendi per totum fuuni archiepif. 
copajtimr, ficut per quoddam refcriptum fuum probavimus, 
cpnceffit. Ndc obviat , quod ad caufam pofseffionis pertinet, 
quodiiiv eodem refcripto dicitur , nihil a nobis fuper eodem 
fuit negotio definitum. Definitum intelligatis quoad caufam 
fuffraganeorum. Nec obftat etiam quod adverfarius op- 
ponit , dicens quod ideo Dominus Adrianus fecit hoc , quia 

judicia 


Digitized by CjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 137 
Judicia libera efie voluit , ad inflar ejus quod in lege dici, 
tur, quia ordinata liberali cauia , fervus pro libero habe- 
tur. Et hoc etiam voluit probare per quaedam verba in eo- 
dem fcripto polita , fcilicet prohibemus ne interit» excommu- 
nices , vel interdicas. Ad id ergo, quod prius dictum eft , fic 
' relpondcmus , quia id quod de fervo introducitur non eft 
fimile cum in facto noltro. Idem papa ab obedientia Turo* 
neniis archiepifcopum noftrum ablolvit , & pallium ei con- 
cedit : per quod apparet eccleliam Dolenfem aliter in li- 
bertate conftitutam au&oritate apoftqlica , & aliter fer- 
vum , de quo nobis objicitur , cum circa eum princeps ibi 
nihil fecerit vel nihil concelserit.. 

Nec obllat quod objicitur quod perfonaliter fuerit ei 
conceflum 5 cum ad preces ecclefia: , juxta poftulationem 
ejulHem fecundum antiquam coniuetudinem fuerit concef. 
Ium , licut per refcriptum Adriani paulo ante vobis proba- 
vimus. Et licet pertonas Hu conis concederetur * non 
ideo perfonaliter datum debet intelligi. Nam plerumque 
perfona inferitur pa&o , non ut oltendatur , quod perfonale 
Et pactum , feci ut oftendatur cum qua perfona fuit ini. 
tum. Alia ratione dicimys , qqpd. non fuit perfonale. Nain 
'licet Hugoni fuerit concelfam , nihilominus & per ipfom 
Dolenti ecclefiae videtur acquilitum. Nam qui facerdoti 
aliquid donat nonpro commodo lacerdotis videtur QjSjen- 
re , Ced quali dimiUum ecclefia;, inter facultate? ejusconw 
putabitur. . . 

Aha ratione probare nituntilr adverlarii , quod illud fue- 
rit beneficium perfonale. Nam in prxdicla epiftola con- 
tinetur , pallium duximus indulgendum.. Unde ipfi dicunt , 
quod potius ex ejus indulgentia , quam ex debito Hugoni 
pallium concetlerit Adri an u s. Ad quod refpondemus 
quod multa indulgentur , qua de jure communi debentur. 
Nam univerfas viae Domini mifericordias & veritas. Dam- 
nat enim in perpetuum Triburienfo concilium monachos 
& monachas nuptias cpntrahentes , & dicit quod eis in 
morte pofitis folius mifericordiae intuitu per communionis 
gratiam poiEt fiibveniri. Solius milericordias dixit , & ta- 
men de jure communi omnibus in morte politis, viaticum 


Digitized by ^jOoq le 


A C T » A V A * R T A ; 
fit concedendum. Patet ergo quod quandoque indage- 
tur , quod de jure debetur. Et licet Ad&ianus dixerit 
pallium duximus inducendum , non idcirco iequitur , quin de 
jure Hugoni & fuis iuccefloribus deberetur. 

Ad id vero quod de referi pto nobis fubfequenter obji- 
citur in illo verbo fcilicet prohibemus ne interim excommuni- 
ces vel interdicas > refpondemus quod etfi intelljgatur eo mo- 
do , quo adveriarii contra nos inducunt , videlicet , ne pen- 
dente cauia Turoneniis archiepifcopus Doleniem ecclefia m 
excommunicare vel interdicere poflet , nobis tamen quoad 
prsefens negotium obede non poteft , quia de cauia luifra- 
ganeorum intelligitur illud reicriptum , non de cauia iubje* 
ctionis Doleniis ecclefia: : cum fuperipfa Turoneniis non 
•citaverit , ied tantum fuper iuffraganeis, pef quod apparet 
•etiam fecundum expolitionem adverfie partis , quod pen- 
dente cauia iufFraganeorum , pallium & confecrationem , 
nobis negare non debetis. 

Aliam edam probationem fordfitmatn ex jam didoref 
xripto pro nobis elicimus , fcilicet ex eo quod ibi dicitur , 
-quod juxta tenorem concordia: Dominus Ad&ianus 
A rchiepiicopo Dolenfi pallium conceflerit. Nam fecuri- 
Aum hoc alia concordia inter Turoneniem & Doleniem 
ede non potuit , niii quod Doleniis ecclefia archiepiico- 
pum deberet habere. • Unde etiam quidam teftes noitri & 
■Uti dicunt quod Turoneniis archiepifcopus in pluribus lit- 
teris iliis Dolenfem archiepiicopum nominavit. Reipicia- 
-cis prscterea. Pater iande , fingula inftrumenta adveria- 
riorum , five fint fentehti# , five fint reicripta : ex fingulis 
enim poteritis perpendere , quod Doleniis ecclefia femper 
habuerit archiepiicopum quia fere in fingulis eorum refl 
•criptis fit mendo de archiepiicopo j & cum ab eo conie. 
.craretur , dicebat in profeffione iua ; Ego Hugo Dolenfts av- 
■chiepifeopus , fieut probamus per teiles. Et quod amplius 
eft , i pie idem Turoneniis mifit litteras Domino papa: Aaria- 
no , ut ei pallium concederet , quod probatur per quod- 
dam refcnptum Alexandri ab adveria parte contra nos 
produdum , quod incipit Quanto\ iw quo Domino Alexan- 
dro fuit fubjedum quod occafione quarumdam litterarum, 


Digitized by ^jOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 

kfttis Turonenfis archiepifcopus Adnano papae mi fer at , ipfe 
Dolenfis archiepifcopo pallium conceflit. Alia vero , quae 
m eifdem litteris fcquuntur , per mendacium & fuppreffio- 
nem veritatis fuerunt obtenta. Nam ab adverfario eidem 
Alexandro fuit propofitum , quod Dolenfis archiepifcopus 
luffraganeis per quamdam compofitionem abrenuntiave- 
rat. Necfuic di&um qualiter poftmodum Dominus Adria- 
avs eam deni compofitionem quaflaverar. Et propter hoo 
litterae illae nobis mrajudicare non poliunt , iimmo in qua- 
dam parte prodefte } quia contra nos producuntur , ut pnp- v 
didum eft * & quia per fuppreffionem veritatis fuerant ob- 
tentae. Ideo poftea cum utra que pars coram eodem Ale- 
xandro prasfens fiiiflec , ipfe caufam commifit ad petitio- 
nem utnufque. partis , & teftes recipi fecit. Cum ergo per 
tenorem concordiae v per quam Turonenfis archiepifcopus 
juri fuo , fi quod in Dolentem ecclefiam habebat , in- per- 
petuum abrenuntiafTe intelligitur » & per abfolutionem 
Domini Adriani ecclefia Dolenfis in pote flate libertatis 
juxta antiquam confuetudirtem fit eonftituta. Paret quod 
pallium & confecrationcm de jure fibi non pqteflis negare. 
Nam fecundum ea , quae fupra diutius difputavimus , & no- 
lente Turonenfi archiepifcopo ecclefia Dolenfis pofleffio- 
nem libertatis fuit adepta. 

. Objiciunt adverfarii quod poflquam Hugo infipetravir 
pallium temporejosci r Turonenfis archiepifcopi , venit 
Turonos , & confeffus eft fe efle perjurum contra ecclefiam 
Turonenfem , & ad hoc probandum teftes contra nos in- 
troducunt. Quibus refpondemus , quod nec eft verum , 
nec verifimile j quod fc efie perjurum confiteretur , vel pe- 
teret abfolutionem , cum ab obedientia 8c A juramento-, 
- quod fecerat Turonenfi fuiflet abfolutus in fufceptione pal- 
lii ab Adriano, ficut probamus per teftes. Praeterea cum 
Joctu s Turonenfis archiepifcopus poftea effet in pra- 
tentia Adriani pa p* in palatio S. Petri , & Hugo ni Dolenfi 
crimen perjurii pbjeciflet : Adri anus dixit , Tace , quia 
nos abfblvimus eum ab omni pa&ione , quam tecum fecerat 
Turonis. Et hoc probamus per teftes , qui interfuerunt. Unde 
non. eft vertfinvile quod 4 Turonenfi peteret abfolutionem, 

S ij 


Digitized by 


Google 



140 . ;:;::tA ; C'T A < ■&* AKR) I A • 

cum jam i fummo Pontifice fuifset abfolutus. . * - * 

Item objiciurit quod pofteaqgam H u c o habuit pallium, 
venit Turonos & fecit reverentiam Turonenfi archiepifcou 
po extra do pileo, 8c dedit ei ofculuni. Nec fic probant 
fe acquifivifse pofselfionem fubjedionis. Nam pro multis - 
extrahimus pileum caufa reverentia: , quibus nullo modo 
Turnus fubjedi. Praeterea cum ecclefia Dolenfis nullo me. : , 
dio fummo Poqtifki fubefset , eo inconfulto, pofseflionemf 
fubjediorjis , quam ipfe habebat , alius fibi acquirere neu 1 , 
potuit j & piaxime cum archiepifcopus archiepifcopo le 1 
lubmittefe non polfit : Immo quod magis eft , h honor erit, 
luum five dignitatem Dolenfis archiepifcopus inconfulto^ 
Romano pontifice vellet abdicare , nihil facere intellige-,; 
retur. Rt in hoc gafu, culpam & delidum Turonenfis ar- 
chiepifcopi allegant, fi vera funt.ea quae contra nos pro- 
ponunt. Nam ficut prxdidum eft , fuDjedionem vel refi-. 
gnationem Dolenfis archiepilcopi , qui nullo medio Ro- 
mana; ecclefiae fuberat , non debuit recipere , & fi recepe- 
rit , graviffime deliquit , argumento ejus. quod dicit Aie-, 
xander de Senonenfi archiepifcopo , qui refignationem 
Autifliodorenfis epifCopi fine licentia Romanae Sedis rece- 
pit. Unde dicit Alexander quod fi vellet fecundum jUs pro- 
cedere $ pofset eum de tali audacia graviter & aiftride 
punire , ut in Extra vaganti quinta. N on ergo talis fubje- 
dio , fi eam adquififset , deberet ei patrocinari : cum prop- 
ter hoc ipfum deberet puniri $ quia ex eodem fado non 
meretur quis poenam & praemium. 

Alia etiam ratione oftendimus adverfarium pofseffionem 
fubjedionis poft abfolutionem adquirere non potuifse : 
quia poftquam Dolenfis ecclefia per abfolutionem Adriani 
exceptionem adverfus Turonenfem femel acquifivit , eam 
poftmodum per Dolenfem archiepifcopum amittere non 
potuit , fi ea inconfulta Turonenfis archiepifcopo fe ite- 
rum obligafset. Praeterea fi Hoco Dolenfis archie- 
pifcopus in manu Turonenfi archiepifcopi refignafset di- 
gnitatem archiepifcopalem , vel fe ei fubjecifset ; gravifsi- 
me, ficut fuperius eft prqbatum, deliquifset , nec ejus de- 
lidum deberet in ecclefiam redundare , cum ecclefia fuum 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA. DOLENSIS EPISCOPATUS. i 4 r 

ei non adhibuifsec confenfum , nec probetur confenfitie. 
Delicium enim perfbnae non debet in damnum ecclefiae 
redundare. Non ergo per talem lubjeclionem vel refi- 
gnationem , fi fa<fta etiet , pofieffio Dolentis ecclefiae Tu- 
roncnfi fuilset acquitita. Et quod Hugo numquam obedi- 
verit poti abfolutionem probamus per teftes. 

Aliis divertis ambagibus nituntur probare quod polsetilo- 
nem habuerit Turonenfis archiepilcopus diocefis noftrae. 
Nam abbas S. Jacuti , qui eft de aiocen Dolenti , ei obedi- 
vit, ut dicunt. Dicunt praeterea quodB artho lom^eus 
T uronenfis , qui nunc praefidet , tranfibat per Britanniam , 
& per diocetim Dolenfem , & crux ferebatur ante iplum , 
& campanae pulfabantur , *& queftiones ad eum refereban- 
tur. De abbate refpondenius , quod fi fecit ei obedientiam } 
ratione eccletiarum , quas habet fub eo , fecit : immo quod 
majus eft , etfi ecclefia: Dolent fubefset tantum * per hoc 
tamen Turonenfi pofseflio Dolentis ecclefia: acquiri non 
potuit. Sed ex hoc , fi verum fuilset , de jure graviter re- 
dargui potiet $ quia in nullo cafii de lubditis alterius epif. 
copi exigere & recipere debuit obedientiam , vel etiam de 
eis judicare , niti caufa ad ipfum per appellationem defer- 
retur , vel pnelatus circa eofiiem negligens ,etie invenire. 

. tur. Multo fo. tius , fi de fubjeclo alterius , qui paris digni, 
tatis erit cum eo judicavit , debuit reprehendi. De noc 
autem quod objiciunt de cruce , de pullatione Campana- 
rum , de queftionibus ad eum relatis. Refpondemus quod 
tunc legationis officio fungebatur j quod autem legatus 
efiet , ex commiffione Alexandri inter nos & adverlarium 
fada ad petitionem utriufque partis , videre poteftis : nec 
etiam tunc tranfivit per Dolenfem diocetim $ fed tranfivic 
per quamdam parrochiam , quam habet Dolentis ecclefia 
in epilcopatu Maclovienfi , qua: dicitur Ylifau j & ibi fue- 
runt campanae pullatae , & crux ferebatur ante iplum , ficuc 
dicit unus teftis ab adverlariis introduftus , qui dicitur Mar- 
tinus diaconus. Unde habuerunt occationem dicendi /quod 
per diocetim Dolenfem tranfiverat , quod numquam fuit 
verum. ' 

Nec obftat quod pars adyerfa quafdam fencentias , 6c 


Digitized by 


Google 


T 4 * ACTA VARIA 

quaedam Romanorum pontificum referipta , & aliasTatio- 
nes nobis opponit cum illa ad caufam pofseflionis de qua 
agitur , nihil operentur *, fed tantum ad cauiam refpieianr 
proprietatis j & maxime cum nos eifdem referiptis & fen- 
tentiis fine partis noftrae praejudicio multis & variis modia 
fufficiens dedimus refponfum , & femper fuimus proteftati 
quod fine praejudicio partis noftrae > ne penuria refponfio- 
nis videremur declinare certamen , eorum fententiis vel 
referiptis ad proprietatem potius quam ad pofteffionem fa_ 
cientibus re/pondebamus , adjiciendo , quia omnibus iliis 
feripturis erat praeferiptum j eo quod d tempore TJ ab a n* 
II. qui contra nos iententiaffe videtur, ufque ad tempus 
^ u c 1 1 papas fiint fere quinquaginta anni „ qui Lu crus 
ejuidem Urbani fententiam dicitur confirmafse , Doleni 
fis ecclefia femper in poiseifione fuit libertatis , & iuffraga* 
neos habuit , ficut continue per refcripta & per teftes vobis 
fufficienter in fa<fti ferie eft probatum. Praeterea cum pe* 
«patium xxx. annorum & longe amplius privilegiis five /en- 
tentiis ante tempus Lucii ufi non fuerint adveriarii , viden- 
tur eis renunciafle. Nam ita dicit Alexander. Quidam 
monachi privilegiati erant ne decimas darent quibufdant 
canonicis , per xxx. annos decimas periblverunt ; elapfis 
*xx. annis , decimas canonicis perfolvere ficiv confiieverant 
denegabant , iuum privilegium allegantes. Dicit Alexan- 
der cum tanto tempore tacuerunt, per illud privilegium 
non potuerunt ie tueri j cum illi renunciaise privilegio vi- 
deantur y ut in Extravaganti de Privilegiis Si de terra & de 
pr^fcriptionibus Controverfiam. A fimili dicimus cum tanto 
tempore ante tempus Lucii tacuerunt adveriarii , tam fen- 
tentiae Uab ani, quam aliis renunciaise videntur. Con* 
*efll fiint etiam in jure adveriarii , quia negare non pote r 
». q uod Paschalis II. Baldrico Dolenfi ar- 
chiepiicopo ex certa icientia pallium concefitt , licet U 
* a n u m pratdcceisorem iuum contra nos iententiaise fcii 
viiset j unae videtur fcienter ejus fententiam revocaise. Et 
quod Baldrico pallium concefterit , per ejus epiftofam 
qu* in fa<fti ferie continetur , perpendere poteritis evi- 
denter. Non ©bftat quod dicunt fententiam Orbans 


Digitized by 


Google 


" IN CAUSA DOLENSlS EPISCOPATUS. 143 
per Dominum Lucium fuifse poftea confirmatam } quia, 
cum illa fententia ratione temporis , ut praedi&um eft , fic 
per factum Paschalis & aliorum fuccefsorum ejus ex- 
fiafflata fuifset , per fubfequentem confirmationem vire* 
refumere non potuerit $ quia ubi non eft fundamentum , 
iuper xdificium apponi non poteft. Et ira talis confirma, 
cio nobis obefie non poteft. Sed etfi confirmatio , imnio 
fententia efse dicatur , nobis fimiliter obefse non poteft, 
cum per fententiam pofseffio nemini poffit acquiri , ficuc 
adyerfarii in jure fuerunt confeffi , & exprefse dicitur in Ex- 
trt vaganti de re judicata. Cum aliquibus. 

Objiciunt ad verfarii ad hoc quod fuimus proteftati ^ quod 
fine praejudicio partis noftrae inftrumentis eorum ad pro- 
prietatem potius quam ad pofseffioneni facientibus reC, 
pondebamus - t & dicunt quod talis proteftatio nobis non 
Poteft in aliquo fuftragari , quin de proprietate videamur 
ferio refpondifse & de ea incontinenti debeat fententiari. 
Nam ficut alserunt talis proteftatio locum habet in Con- 
tractibus , & in eis qua: fuerint extra judicium *. in judiciis 
autem npn habet locum » cum judicium reddatur in invi- 
tum. Ad quod refpondemus, quod de proprietate nec 
inviti , nec volentes cogebamur a judice refpondere, 
pec proprietatis judicium agebatur. Nam cau& fuper pof. 
feffione tantum fuit ab Alexandro commiisa , & teftes moc 
inde recepti. Non ergo in nos invitos proprietatis judi- 
cium reddebatur : & revera in judiciis talis proteftatio 1 prO- 
deft & valet. Nam fi in judiciis aliquis contra fe aliquid 
proponat $ non ei praejudicat , fi talis proteftatio praece- 
dat. Tetberga enim proteftata fuerat apud Dominum pa- 
pam, quod fi amplius aliquid contra fe confiteretur , fciret 
ipfe quod timore mortis & evadendi ftudio hoc faciebat. 
Unde Nicolaus papa praecepit quibufdam judicibus , quod 
de caufa inter ipfam & Lotarium. cognofcerent , & fi.Tet- 
hergx objiciebat, quod crimen fuerit confefsa , & ipfa 
refpondeat quod timore mortis hoc fecerit , judicium re- 
novetur , ut xxxi. q. 11 . Lotarius Praeterea Anaftafius epifi. 
copus a fuo Patriarcha ter eft vocatus : & quia non occur- 
rit , canonice extiterat condemnatus. Sed fblum cum vo- 


Digitized by 


Google 



i4i ACTA V A R I A 

caretur quod inimicus ejus efset ipfe qui judicabat fueram 
proteftatus. Et idcirco a Calchedonenfi fynodo ad caulam 
fiiam iterum agendam refervatur. Conftat ergo quod' talis 
proteftatio etiam in judiciis locum habet : Unde cum in 
judicio faspe fuimus proteftati , quod fine praejudicio partis 
noftra: refpondebamns objedis de proprietate , ne penuria 
relponfionis videremur declinare certamen , non videmur 
nobis in aliquo praejudicium generafse. > 

ALU PROBATIONES EX SERIE 

ARCHIEPISC O P ORUM DOLENSIUM. 

A Tempore S. Gregorii I. & Childeberti regis Fran. 

eorum ecclefia Dolenfis archiepifcopali dignitate Sc 
metropolitica poteftate libere ufa eft. Eorum quidem tem- 
poribus B. Sams on. Dolenfis ecclefiae archiepifcopatum 
tenuit , & epifeopi Britanniae eo tempore fibi tamquam me. 
tropolitano obediverunt : quod probamus per legendam 

S. Paterni cujus S. Samlbnis corpus Aurelianis , tamquam 

Dolenfis archiepifcopi & confefloris , in magna veneratio- 

ne habetur Cui B. Maglouus in eadem ecclefia & 

dignitate firccelfit : cujus corpus ficut fandi archiepifcopi 
Dolenfis Parifius requiefeit. 

Hos. fequutus eft Budocus meritis & dignitate non im- 
par r cujus in Dolenfi ecclefia corpus fandum & gloriofiim 
quiefeit in pace. 

Poft quem ordinatus eft in eadem ecclefia fandus & Deo 
.dignus Geneveus , asqualis poteftate & meritis ,• cujus 
corpus apud Lugdunum in Pidavienfi epifeopatu habetur. 

Hunc quoque fequutus eft vir fandus nomine Restoai^- 
dus j quem Sevemnus papa confecravit , facrique 
pallii ufurn ei concefEr. 

* Sacceffit ei fandus «'Armaelus pari vita & honore, 
.quo ceteri : cujus corpus in epifeopatu Aletenfi , apud cju 
ftrum quod dicitur Ploasmel quiefeit *. in cujus honore 

per 

* Tarmailijs dicitor io vita S, Turlavi apud Sariam 13. Juiiiw 


Digitized by CjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 143 
per Britanniam multae fiint ecclefia: conftituta:. 

/ Huic quoque fucceflit fandus ac Deo dignus Jumaelus. 

Poft hunc Sandus Turjavus ejufdem ecclefia: archiepif. 
copalem tenuit dignitatem : cujus corpus Parilius apud San- 
dum Germanum de Pratis habetur. 

Pluresetiam fandi viri fedem illam mecropolicam paci- 
fice tenuerunt , ficut in legendis eccleliarum conventuaiium 
tam per Franciam r quam per Britanniam continetur : & 
prxmifla quando de proprietate authentica probabuntur, 
poft quos F estinj anus a B. Turiavo feptimus ejuldem 
ecclefia: nolcitur praefuiffe. Qui tempore Nicolai primi 
pofleffionem archiepifcopalis dignitatis. & feptem fuflraga.. 
neorum habuifte probatur. 

^4 lia qua fequuntur probationes- fatis intelliguntur ex Refpon - 
fts Turonenjtunu 


RESPONSIONES TURONENSIUhi 

AD OBJECTA DOLENSIUM. 

A D haec Dolenlis ecclefia objicit multa fcripta , alia> 
qua: ante lentendas , alia qua: poft fe aflerit habuifte. 
Sed omnium ante lentendam Lucii objedorum una fu£. 
ficit refponfio quia omnia per lentendam repelluntur; 
Jam autem lub Lucio II. funt objeda,, & ita percon; 
trariam lentendam reprobata ; aut non fuerunt objeda 
& lub praetextu eorum poftea repertorum tunc judicatam 
reftaurari exemplo grave efi , ut c. de re judi. fub fpecie. 
Sed & ex abundanti ad lingula refpondemus. Nam quod 
objiciunt le xiv. habuifte archiepifeopos ufque ad tempora 
Nicolar :-De plano negamus , & hiftoriam quam in judu 
cio coram v<mis produxerunt , & legendas quas le dicunt 
habere , dicimus non efle authenticas. Ethujufmodi legen- 
dis lentendarum apoftolicamm audoritatem dicimus prat- 

S onendam, ut in Decretis dift. xx. c. de libellis. Sed & con- 
at manifefte quia ante tempora Nicolai nullus Dolenlis 
andftes pallium habuit i Romana ecclefia , nam etfi coi*, 
trarium olim dixerunt reperiri in Regeftfs Romana: ledis* 

T 


Digitized by ^jOoq le 



144 ACTA V A R l A ' ' 

mendaces tamen convidi funt teftimonio Nicolai , ut illa 
epiftola Dilectionis circa finem in illo verficulo Scripjtjiis 
praterea , &C. 

Item objiciunt quod N i co l a u s caufam in dubium re- 
vocaverit , ex eo quod dedit eis licentiam litigandi. Sed 
refpondemus quod Nicolao manifeftum erat , Dolenfem 
& omnes Britannia: epifcopos effe fuffraganeos ecclefiae 
Turonenfis , ut in illo capite Hac quippe in principio , & 
in illo verficulo ficut & in illis duabus epiftolis. Lenii. Dii- 
leCiionis . Et hoc non revocat in dubium , fed in judicium-, 
ut quod clarum erat , per fententiam luce clarius confla- 
ret, ut in fine illius c. Hac quippe , & in fine illius 'epiftolae 
DileCtionis. Nam &Leo IV. fibi obje&a non in aubium 
revocat * fed in judicium , ut luam ignocentiam clarius de- 
monffraret : quia veritas fiepius exagitata magis fplendef. 
cet in lucem. 

Item objiciunt qua fi Nicolaus profiteatur Dolenfem 
feptem habere epifcopos. Ad quod refpondemus , quod 
ipfe Nicolaus videtur ufus Termone vulgari , ut ifte fermo 
Vos qui tantum feptem epifcopos habetis , ad omnes Britannos 
dirigi videatur : ficut & quaeritur ab aliquo cive , quot ha- 
betis confules in civitate veftra ? Sermo ifte ad omnes ci- 
ves civitatis illius dirigitur.’ Quia fbli Festiniano plu- 
raliter loquitur. Vel fi dicatur quod ipfe Dolenfis feptem 
haberet epifcopos , conflat quia eos per violentiam regiam 
detinebat, ut evidenter oftenditur in illo c. Hac quippe in 
illo verficulo ficut confcriptiones ufque fubtraxerant , & in alia 
epiftola LeCtis. 

Item objiciunt qua fi Nicolaus dederit licentiam 
Dolenfi pallium poftulandi. Ad quod refpondemus , quod 
hoc non dixit fimpliciter Nicolaus* fed cum hoc ad- 
junfto , ut fcripta illa , qua: ab Apoftolica Sede Dolenfes 
anriftites in fulceptione pallii fufceperant , ad ipfum Ni- 
colaum dirigerentur , quatenus per ecrum veftigia grade- 
retur , ut in epiftola Nicolai ad Salomonem regem Brit- 
tonum propofuerat , quam adverfa pars introducit , & in 
alia epiftola ejufHem DileClionis , qua fi denegans e contra- 
rio, fi fcripta illa non mitterentur , quae quidem non ha- 


Digitized by ^mOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPlSCOPAf US. i 4s 

bebant , ut in fine ejufdem epiftolje Dilcttionis in illo ver- 
llculo Scripfijiis , &C. 

Item objiciunt quod J ohannes VIII. fcribit Dolenfi, 
St nominat eum archiepifcopum in falutatione. Sed refl 
pondemus credendum eft , quod per errorem fcriptoris no- 
men archiepifcopi fit appofitum : maxime quia in {aluta- 
tione fcriptum tantum invenitur , non in epiltola: corpore. 
Item etiam quia in ipfa {alutatione dicitur necnon & cete- 
ris epifcopis Britanniae , nec apponitur fuffraganeis. Ec 
quia fcribebatur luper alia materia , non luper quaeftione 
praefenti $ unde Sc facile fuit ad fuggeftionem impetrantis 
nomen archiepifcopi per errorem apponi , qui errore pa- 
tris ipfum archiepifcopum appellabat. Unde non proba- 
tur ille Dolenfis palleum habuifle ab Apoftolica Sede. Et - 
conftanter dicimus quod ufque ad tempus Gregorii VII. 
nullus Dolenfis antiftes palleum potuit impetrare a Ro- 
mana ecclefia. Nam litteras , quas fub nomine Adriani 
II. objiciunt , dicimus non e fle authenticas , immo fallas , 
ficut in Synodo Xantonenfi judicatum fuit per legatos Ro. 
manae Sedis , ut in fententia. legatorum circa» finem. At 
G r e g o r i u s VII. Dolenfi palleum impetravit per de- 
ceptionem : non tamen concedimus , quod perpetuam in- 
dulgentiam impetravit petendi palleum libi St fucceflori- 
bus fuis , licet hoc afferat pars adverfa , St in argumentum 
adducit litteras Urbani Expetendi. Sed refpondemus quod 
in illis litteris Urbani f , non dicitur quod authenticum ex- 
hibuit de tali perpetua indulgentia r fed exemplum : St 
idem fidem ei non habuit Urbanus , fed {aeramentum e te- 
git , quod ita in authentico continebatur , ficut in exemplo 
exhibebat. Quod quidem facramentum , quia inter alios 
eft pneftitum abfente ecclefia Turonenfi , ipfi non praejudi- 
cat , ut de. jurejurando 1. iij. circa finem. Ergo dicimus 
quod fub Gregorio VII. r DoIenfis impetravit palleum ab 
initio perfonaliter , ut in fententia ipfius Gregorii VII. cir- 
ca finem. Vel fi etiam impetravit perpetuam indulgentiam 
d Gregorio j conftat eam per ejufdem Gregorii fententiam 
revocatam , ut Urbanus teratur in fua fententia circa prin- 
cipium. Item .dicimus omnes litteras , quas fub nomine 

T ij 


Digitized by 


' >ogIe 



i 4 « -ACTA VAH 1 A > ' 

Gregorii VII. induxit pars adverfa , non efle authenticas. 

Irem objiciunt fententiam Gricorii VII. quam pro 
nobis induximus , quod non iit authentica. • Sed refponde- 
mus quod eam probavimus authenticam per fententiam Ur- 
bani & epiftolam ipfius ad epifcopos Britannia: , ut fupra 
in fado noftro. 

Item objiciunt eidem fententia: , quafi iit iniqua duplici 
ratione , & quia onus probationis fuit impoiitum , qui pofL 
fidebat , & quia artatus fuit ad certam probationis fpeciem. 
Sed refpondemus quod non fuit iniqua 5 quia Turoneniis 
iuam intentionem fundaverat , ut in principio fententia: 
Gregorii , & ideo Dolenfis probare tenebatur , & fpeciem 
certam probationis afferre: unde adeam quam obtulit eft 
artatus. Item non debet ei prodefTe pofleflio violenta ad 
imponendum onus probationis adverfario. Item vane ob- 
jedum eft ab adverfario , quod non iit fententia , quia fiib 
conditione lata. Nam edi ferri non debuerit j lata tamen 
tenuit. Nam & fententia vocatur ab Urbano , ut in ejus 
fententia circa medium in illo verficulo eft. 

: Item objiciunt fententia: legatorum quod non fit authen- 
tica. Sed probamus eam authenticam in narratione fa di , 
per fententiam Urbani ex epiftola ejufdem ad epifcopos 
Britannia:. Item objiciunt eidem fententia: , quafi menda- 
cium legati dixerint , qua: dida Nicolai , Johantrii , & Leo- 
nis privilegia nominaverunt , cum non fint. Sed refponde- 
tnusquod privilegium dicitur large , etiam jus commune 
redditur a fumma fede quafi per excellentiam fcriptura 
apoftolica , ficut fententia Urbani dicitur privilegium in 
fententia Lucii , & in confirmationibus Eugenii & Anafta- 
fii. Vel poreft dici quod aiia fcripta didorum apoftolico- 
tum funt oftenfa qua: propria fignificatione erant privile- 
gia , quod quidem credendum eft , etfi ea non oftendamus, 
quia fententia: ftandum eft , qua: appellatione fufpendi non 
poteft. 

Item objiciunt fequentibus duabus fententiis Urbani Sc 
Lucii quafi ipfie fint infirmanda: , quia ex duabus praeceden- 
tibus fententiis quafi infirmis prodierunt. Sed refponde- 
jnus quia prxdidac fententia: Gregorii & legatorum funt 


Digitized by LjOoq le 


IN CAUSA 1 DOUEN 51 S EPISCOPATUS. 147 
valida: & firmae ficut fuperius oflendimus. Quinimmo eti fi'- 
de eis aliquo modo poterac dubitari : spfe ramee in judi- 
cium revocatae, & per fencentias Urbani & Lucii confirma- 
ta: , validae fune effe<3ae , ut jam deipfis dubitari vel quaeri 
non poffit , ut, c. de fide mjirumentorum l. ultima & c. Si 
falfis tnftrumentii fuerit judicatum. Sed objicitur fpecia li- 
ter lententi* Urbani, quod fuerit lata in abfentem. Sed 
refpondemus quod immo in praefentem , quia contumacem, 
cum ad editum peremtorium non affuerit; quod ex utriufl 

que partis confenlu fum fuerat, ut in ipfa fententia cdnJ 

ti netur : Et ideo valere debet fententia ac fi praefente utra- 
que parte lata fuifiet. Nec poteft Urbani fententia in irri- 
tum revocari , quia fub Lucio poftea in judicio...... fenten- 
tia «confirmata. 

Item objiciunt fententiae U r b a n i , qua fi ei praeferiptumi 
fit tempore, quafi luam... .. quadraginta annos a fententia 
Urbani numerandos ufque ad fententiam Lucii. Ad quod 
refpondemus eo intervallo fsepe litem agitatam : Unde pro- 
bare necefle habet pars adverfa , quod d fententia Uroaril 
ufque ad litem motam , nihil eis ai<aum fuerit ; maxime 
cum Innocentius dicat hanc caufam in pluribus locis , Sal- 
murio videlicet , Veneto , Cenomanis , Parifius ter , etiam 
Pi&avis , Camori diutius agitatam , ut in ejus epiftola Ve- 
nerabilis frater. Sicut & Lucius II. teftatur in fua fententia. 
Quare de ipfa fententia Urbani dubitandum nonefl, quia 
efi: per Lucii fententiam confirmata. Item aliter refponde- 
mus quia mala fide fuam libertatem poffederunt , quia 
dole 

Item objiciunt fententiae Urbani quod non fuit man- 
data exeeutioni ,. unde eft inutilis. Sed refpondemus quod 
fententia mandata fuit exeeutioni per praeceptum Urbani , 
licet non ex toto , quia duo de epifeopis , quos tenebat Do^ 
lenfisreverfi fiint ad Turonenfem ecclefiam , ficut proba- 
tur per teftes adverfie partis , feilicet VVillelmum Botera- 
te , & Garinum pagani filium , Sc M.enguidum Hofpita la- 
rium. Sed & fi non fuifiet mandata fententia Urbani exe- 
cutioni , utilis tamen fuit & eft , quia fine difficultate quae- 
Jttionis alicujus efi penitus exeeutioni mandanda , ut quaeri 


Digitized by L^oogle 



14 » . A C T A V, A R I A 
non debeat de Dolenti fit noder firffraganeus , an non,, quia 
eft per illam fententiam & alias definitum. Quod autem, 
in toto non fuit executioni mandata , non eft imputan- 
dum Turonenfi ecclefiae ad negiigenciam , quia femper 
clamabat; neque Romanas ecclefiac ad iniquitatem , quae 
honorem & gloriam Turonenfi metropoli conferre opta- 
bat; fed Britannorum feritati, & pertinaciae animi eft im- 
putandum ; quia nulla excommunicatione , nulla violen- 
tia. ad Turonenfem ecclefiam obedientiam exhibere pote- 
rat impelli. Immo.chriftianam fe fidem aftruebant defer- 
turos , fi cogerentur , ut in epiftola K ejufdem Urbani Do - 
h»fis quidem clettut. Qua feritate efflante , debet cefiare 
remiffio : quia caufa ceflante , cefiat effe&us. 

Item objiciunt quod Paschalis palleum indulferic 
Balduco Dolenfi archiepifcopo , videlicet plenirudi- 
nem pontificatus , & praeceperit fuffraganeis, & populo 
Dolenfis ecclefiae , ut ipfi B ald ri co ficut magiftro obe- 
dirent. Sed refpondemus quod illa indulgentia fuit peria- 
nalis , quia ibi fub jungitur , ut fecundum jpraedecefibrum 
fuorumj confuetudinem uteretur. Ergo perfonaliter , qui* 
folos duos habuit prasdeceflbres , qui pallium habuerant 
mb Gregorio videlicet &c Urbano perfonaliter , ut proba- 
tum eft per fententias. Et illa inclulgentia Paschalis 
fuit ex neceflitate concefla , quia propria feritate & perti- 
nacia, cogi non poterant ad obedientiam ecclefiae Turo- 
nenfis. Unde cum nec obedirent ecclefiae Dolenfi ex ni- 
mia diflolutione univerfi Deo & hominibus odibilia per- 
petrabant. Et hac neceflitate Dolenfem , quem diligebant, 
paftorem conftituit temporaliter & perfonaliter. 

Item objiciunt concilium Calli xt i , quia in eo Do-» 
lenfis vocatur archiepifcopus , & dicitur interfuifie Baldri- 
cus cum duobus fo ffraganeis. Item objiciunt Honorium 
II. quia Dolenfem vocat archiepifcopum in duabus epifto- 
lis in falutatione. Sed refpondemus quod de eodem BaL 

‘b* 00 cum quo ex neceflitate fuit difpenfatum , ut fupra. 

probavimus, quae neceffitas cefiat hodie. 

Item objiciUht Innocentium II. qui Gaufrioo’ 
archiepifcopo Dolenfi indulfit pallium , &c eum v ocat a- 


Digitized by ^jOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 14$ 
chicpiTcopum , & ammonet , ut cum fuffraganeis Tuis ve- 
niat ad concilium * & in alia epiftola citat Turonenfem 
firper caufa ifta. Item objiciurft-C^ELEST.iNUM II S quj 
eurndem Dolenfem vocat archiepifcopum; , 8c> de eadem 
caufa citat Dominum Turonenfem. Sed refpondemus ,quod 
hx . c indulgentia fada fuit ex confequentia praedirae neceffi- 
taris & perfbnalis fuit , ficut in fublequente fententia Lucii 
II. manifefte apparet , & ipfa caufa controverfi^ praefentis 
per eamdem fenterttiam efx finita. r 

Item objiciunt quod tenuerunt fufiraganeos etiam poft 
fententiam Lucii } quod non negamus. Immo in boc fum- 
mam contumaciam &* inobedientiam -cohtra Romanam 
ecclefiam offendunt , quia fuffraganeos noftros , ab eis ab- 
lolutos, audoritate apoftolica vifi funt detinere contra fen- 
tentiam Lucii, compellentes eofdem ad fuam obedientiam 
laicali potentia , ficut per teftimonium eorum probatur, 
Gaufredum HoeI, qui dicit fe vidide Briocenfem $cTr&. 
corenfem epifeopos jurare fidelitatem Dolenfi ecclefiae & 
Oliverio eledo , & comes Eudo componebat eis qua- 
liter debebant jurare , qui Oli verius fuit eledus ipofl 
fententiam Lucii. Qui fuffraganei paulo poft reverfi ad 
cor , ad nos redierunt, & per Dei gratiam debita devo- 
tione nobis obediunt. i 

Item objiciunt Adrianum j qui pallium indulfit EJugoni 
D olenfi , & eum vocavit archiepifcopum , & Turqngnfem 
citavit de fufFraganeis, & ei prohibuit ne interim ipfum 
Hugonem vel ejus clericos fententia interdidi vel excom- 
municationis ulla ratione gravare praefumeret , & nominat 
Dolenfem archiepifcopatum in falutatione cujufdam epi- 
flolae ; & dat eidem Hugoni licentiam excommunican- 
di quemlibet per violentiam ufurpantem jura fui archie- 
pifeopatus j & praecipit quibufclam Baronibus. Britanniae , 
ut ei obediant more anteceflorum fiiorum. Sed refponde- 
mus, quod fola plenitudine poteftatis eft ufus in hac parte 
ad inverecundam & importunam inftantiam illius Dolert- 
fis , per mendacia , & tacita veritate de tot fententiis no- 
ftris , quae nulla ratione fufpendi poterant , de rigore jam 
dido Lucii , de poffeffione fubjedionis , reverentiae , Sc obe- 


Digitized by v^oogle 



150 ACTA VARIA 

dientiae , quam plene & canonice adepta fuerat Turonenfis 
ecclefia in Dolenfem , & ceteros epifcopos Britanniae. Quod 
autem lAdrianUS abfolvide dicitur ipfum Hugonem tam 
per epiftolam- illam Veniens , quam per plures teftes ad- 
verfe partis. Ita difcrete notanda eft abfolutio , ut fuerit 
fpecialis , caufalis , fic temporalis. Specialis quidem nota» 
tur manifefte cum tantum ab obedientia interdidi fic ex- 
communicationis ipfum abfolvit : unde 8c omnem aliam 
poteftatem ipfi Turonenfi refervavit in Dolenfem , fcilicet 
pnecipiendi , vocandi ad fynodum , vifitandi , fic fimilia* 
Caufaii$ fuit, quia ad hoc firit. conceffa talis abfolutio, 
tit Dolenfis valeret libere judicium exercere, non ut Turo- 
nen/is commodo poflelfionis ejus privaretur , ficut de fervo 
•dicitur, qui liberale exercet judicium , quod interim fic fic 
quantum ad judicium libere exercendum habeatur pro li- 
bero , non tamen Dominus..*.. Temporalis etiam fuit, 
videlicet donec Turonenfis veniret ad Romanam e cole- 
fia m , refponfurus , quod notatur totum in epiftola Adriam 
Vehiens in fine. 

Item objiciunt teftes ,. qui dicunt quod duo de canonicis 
Doiebfibus ex parte capituli v fic ex parte Domini papae 
interdixerunt Hugoni eledo fuo , ne iret Turonos ad con- 
fecrationem percipiendam. Sed refpondemus quod talis 
prohibitio non fuit fada ex confenfu capituli , licet ex 
parte capituli y quia 8c ex parte Domini papae , non tamen 
ejus confenfu r maxime cum tres de canonicis fecundum 
teftes fic confeflionem eorum , immo plures fecundum te- 
Res noftros , praefentaverunt Hugonem Turonenfi ar- 
ehiepifcopo confecrandum cum follemni decreto capituli. 
Cum ergo duo tantum diflenferint prohibendo, quatuor 
autem confenferinr ad minus , quia tres prafentantes fic 
quairrus pnefentatus , cujus confenfus prodeft libi ad nu- 
merum , patet quod tenuit confenfus plurimorum , fic pro 
eodem habendum eft , ac fi omnes confenflflent $ nec de. 
ber illorum duorum prohibitio intellrgi appellatio. Nam 
qui prohibet, vice utitur pracminenris : qui vero appellat $ 
voce utitur opprefli. Et li illa prohibitio appellatio con- 
v tra veritatem intelligatur ab aliquibus valere non potuit, 

quia 


Digitized by ^mOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS- EPISCOPATUS. iji 

qmaadhoc fuit interpofita , ut in contemtu excommuni- 
cationis canonice inflida: fibi propter inobedientiam per- 
duraret. Excommunicat! enim erant Dolenfes clerici propw 
ter inobedientiam , ficut probavimus per litteras Eugenii , 
& per teftes' noftros. Appellatio enim non debet prodefle 
alicui, ut perfeveret in crimine manifefto : maxime cura 
poftmodum a confecratione redudum receperint eum cle- 
rus & populus Dolenfis publice , & pro ip£b Dolenfis ec. 
clefia pallium petierit. ab Adriano , qua: probata funt per 
teftes noftros & per litteras Adriani Veniens. 

Sed objiciunt iterum quod litterx capituli falfe fuerunt, 

2 uafi fallo figillo fignatae : quod nos negamus , nam te- 
:es quos inducunt quatuor VV. de Dinano. G. Villiens , 
G. Tehei , Herveus de Carruel , dicunt quoddam adulteri- 
num figillum fractum efle , fed unde fuerit allatum non 
teftantur. At Gaufridus presbyter teftis eorum dicit, (igiL 
lum quoddam extradum fuifle de fcriniis archiepifcopi Sc 
confractam : non tamen dicit adulterinum. At Herveus 
de Miniaco & Petrus de Burgo novo, teftes eorum dicunt 
quoddam figillum adulterinum efle extra dum de fcriniis 
archiepifcopi & confractum ^fcd ifti duo dilcrepant in tem- 
pore : nam unus dicit illud confradum , fuifle in mane , 
alius dicit confradum fuifle circa meridiem vel horam no- 
nam : unde manifefto patet hoc totum ftrudum fuifle 
per fraudem dolum* Illud quidem notandum eft dilu 
genter , quod nullusteftis partis adverfie dicit (Igilium 
adulterinum extradum fuifle de fcriniis archiepifcopi , nifi 
qui fibi contradicunt in tempore. Item nec ifti dicunt quod 
in illis fcriniis fuiflet (Igilium adulterinum de conlcientia 
ipfius archiepifcopi. Item nec aliquis dicit de illo (Igilio 
frado , quod fuiflet (Igilium adulterinum capituli. Item 
nec aliquis dicit quod tunc habuerit illud ercniepi/copus, 
cum litterae fuerunt figillatae. Item nec aliquis dicit , quod 
fuerint (igillata: litterae illae (Igilio illo.. Item notandum eft 
quod illi qui dicuntur fecifle comparationem inter verum 
& fal/um , & fregifle falfum , infefti era n tripli , nec ejus 
judices , nec ipfe praedi da recognovifle probatur. 

Item objiciunt teftes fiios qui dicunt ipfijm Hugonem 


Digitized by v^oogle 


1J1 acta V A R I A 

in profeflione fua fa&a archiepifcopo Turonenfl & eccle- 
fxje fe vocafle archiepifcopum. Sea refpondemus , quod 
omnes teftes fui , qui de hac materia loquuntuY, omnes 
funt de auditu $ quia dicunt fe audivi fle dici ah aliis , prae- 
ter. David de Caronel , qui fe vidifle aflerit. Sed ifle quia, 
folus eft, ergo nullus. Nam teftes'noftri VVillelmus 
epifcopus Cenomanenfis , Gaufridus presbyter , Johannes 

presbyter dicunt Hugonem 'fuifle confecratum in epifl 

copum Dolenfem , &c. Cetera fere omnia yetujiate confnmttt 
funt. 


INNO C ENTII III. SENTENTIA 

De fubjedtione Dolenfis ecclefiac ad Turonenfem. 

I Nnocentius epifcopus Servus Servorum Dei vene- 
rabili fratri Bartholom^eo Turonenfi archiepifco- 
po ejufque fuccefforibus canonice fobfti tuendis in perpe- 
tuum. Licet primum & prxcipuum Ecclefiae fundamentum 
fle unigenitus Dei Filius J esus Christus juxta quod 
dicit Apoflolus , quia fundamentum politum eft praeter quod 
aliud poni non poteft, quod eft Christus J esus : Se- 
cundum tamen & fecundarium Ecclefiae fundamentum exi. 
ftit Beatiffimus Petrus Apoftolus , ad quem veritas ait : Tu 
es Petrus , &fuper hanc Petram aedificabo Ecclefiam meam. 
Qui ficut i Chrifto Petra di&us eft Petrus j ita etiam a Chri. 
flo capite vocatus eft caput , ipfo fibi dicente , Tu vocabe- 
ris Cephas , ut per hoc univerfl fideles agnofeerent , quod 
ad ipfum tamquam ad fundamentum & caput majores de- 
beant ecclefiarum caufae referri , quatinus quod ab ipfo 
tamquam a capite principali fuerit au&oritate ftatutum , 
in ipfo tamquam in fundamento flabili firmitate confiftat. 
Nobis ergo qui licet indigni locum ejus in Apoftolica Sede 
tenemus , incumbit ex debito paftoralis officii de univerfali 
Ecclefia fcandala tollere , ac jurgia refecare , & tam emer- 
gentes de novo quaeftionum articulos , quam caulas ab an- 
tiquis tra&atas , fed adhuc in antiqua; contentionis fcrupulo 
remanentes judicialis fententiat calculo terminare. Inter 


Digitized by LjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. ' 
ceteras vero caufas veteres & modernas , vetus illa qux- 
fHo , quae inter Turonenfem & Dolenfem ecclefias verte- 
batur , Ecclefiam non modicum ufque ad haec moderna 
tempora 'conturbabat : ad quam vel lopiendam concordia, 
vel judicio terminandam poft multas praedeceflbrum no- 
ftrorum citationes , nos tandem diledo filio Joh anne 
Dolenfi eledo ad Sedem Apoftolicam accedente , termino 
utrique partium a bonae memoriae C & l estino papa prae- 
deceflore noftro praefixo, cum tu non nifi nuncios minus 
fufficienter inftrudos pro fola dilatione petenda mififles j 
partem citavimus ecclefia: Turonenfis , mandantes ut quic- 
quid de te quocumque modo contingeret , pars eadem per 
fe vel procuratores idoneos, ad Apoftolicam Sedem acce- 
deret , noftrae idifpofitionis formam vel juftae definitionis 
fententiam. receptura. Aliqquin ex tunc nos ad horum al-'. 
terum procedere curaremus. Dido igitur eledo , Juliano, 
Radulfo , & Hugoni canonicis Dolenfibus cum litteris de 
procuratione ipm fuper hac caufij fpecialiter ab ecclefia 
Dolenfi concedis ; & dii edis filiis Gaufrido cancellario, 
Segnoret , johanne , Ernaldo canonicis Turonenfibus & 
Cjaufredo de Joviaco cum litteris de ratihabitione datis eis 
tam i te quam i Tiironenfi ecclefia , in noftra prafentia 
conftitutis, frequenter per nos , interdum etiam per Fra- 
tres noftros audientiam plenam & benignam inaulfimus, 
& qua: fuerunt hinc inde propofita intelleximus diligenter. 
Fuit autem propofitum ex parte Dolenfis ecclefia: , quod 
cum eadem ecclefia longiffimo tempore fuerit in pofleillo- 
ne metropoliticac dignitatis , ficut ex geftis quorumdam 
fandorum 8 c aliis fcriptis apparere decebat r tamdem cum 
temporibus beata: memoria: Nicolai papae praedecefforis 
noftri , FESTiNiANOtunc in archiepifcopum Dolenfem 
promoto, ufiim pallei a Sede Apoftolica poftulaifet : licet 
idem Nicolaus quod petebatur non duxerit conceden- 
dum , quia litteras Apoftolica: Sedis , quas praedeceffores 
ejus praedecefforibus ipfius Feftiniani in pallei collatione 
tranfmiferant , ei non fecerat praefentari : non tamen quod 
petebatur negavit expreffe, fed partes ad fuam praefentiam 
convocavit , mandans Eraldo tunc archiepifcopo Turo-* 

V i j 


Digitized by 




154 A C T A V A R I A > 

ncnfi , ut ad ipfum liram legatum tranfmitteret, cuni quo 
etiam nuntios luos Dolenfis ecclefia deftinaret , ut utrifque 
pofitis coram 'eo , aequa lance caula librata , quatefiet le- 
des metropolica plenius appareret. Scriplit etiam idem 
Nicolaus, ficut ex authentico iplius apparet , Salomo- 
ki tunc regi Britannorum & uxori ejus, ut idem Festi- 
ni a n us. idoneum mitteret ad . Romanam ecciefiam ex 
proprio clero legatum v qui {cripta fidei catholicx docu- 
menta deferret , &eumdem Feftinianum ita credere & ler- 
vare de cetero juramento firmaret : quod nifi palieum ei 
difpofuiflet per eumdem legatum tranfmittere non man- 
da iret. Verum eodem Nicolao (ublatode medio ,cum nun- 
tii Dolentis ecclelue ad Sedem Apoftolicam accelfilfent , 
l?ona: memoriafc Ad ri anus papa eidena FestiniAno' 
palieum cum privilegio deftina^it : quod pars Dolenfis ec. 
defias per Icriptum authenticum- non probavit. Praeterea 
quod temporibus JohanNis O&avi Dolenfi ecclefix ar- 
chiepifcopus prasfideret , nila eft pars eadem comprobare 
per litteras ejus , quas M aiko archiepifcopo dellinavic 
& ceteris epilcopis per Britanniam conftitutis. Ceterum 
cum quidam juvenis felicis recordationis Gr.egob.io 
feptimo conlecrandus fuillet d Dolenfi ecclefia praifenta- 
tus j ipfe juvene illo propter minorem astatem repullo , J. 
tunc S. Melanii abbatem in Dolenlem archiepilcopum 
conlecravit , ei & luccelToribus ejus pallei ulum indulgens, 
& mandans epifcopis Britanniae , ut ei tamquam archiepif- 
copo reverentiam & obedientiam exhiberent } quae quo- 
niam authenticum non habebat , per Urbani Secundi litte- 
ras voluit edocere. Felicis etiam recordationis Urbanus 
S ecundus R. Dolenfi archiepifcopo , juramento ab iplo re- 
cepto , quod memoratus G. pwedeceflbr ipfius praedecefiori 
ejuldem R. & liiccellbribus luis ulum pallei concelfifiet , fi- 
cut in tranlcripto litterarum ejuldem G. quarum authenti- 
cum le habere juravit , erat exprellum , munus pallei ex 
Apoftolica: Sedis liberalitate conceffit $ licet ipfi mandaf- 
fet , ut exhibere fe nullatenus recufaret ad difcutiendam 
querimoniam s quam Turonenfis archiepilcopus de Subje- 
dione Dolenfis ecclefi* & obedientia libi negata tam apud 


Digitized by v^oogle 


* 



IN CATJSA DOLENSIS EPISCOPATUS. ijj 
ipfum^ quam pradeceffores ejus fecerat fepe proponi. Idem 
etiam eum in litteris , quas principibus &. populo Dolenfis 
ecclefia: deftinavit pro juftitiis ejufdem ecclefia eum duxit 
archiepifcopum nominandum , ficut per fcriptum authenti- 
cum pars eadem demonftravit. Piae quoque memoriae 
Paschalis Secundus B a lorico Dolenfi archiepif. 
copo d Gerardo tunc Engolifmenfi epifcopo au&ori- 
tate Sedis Apoftolicae indi tuto palleum f plenitudinem ici. 
licet officii paftoralis indui fit , Ut eo fecundum pnedeceflb. 
rum fuorum confuetudinem uteretur. 

Praeterea in fynodo a bonae memoriae Calixto pa- 
pa celebrata Remis B. Dolenfis archiepifcopus cum duo- 
bus fuffraganeis filis interfuifle legitur , & ad ipfam prius 
tamquam archiepifcopus evocatus. Honorius infuper 
cum praedidum G. tunc Engelifmenfem epifcopum tam- 
quam legatum fuum & Apoftolicae Sedis Vicarium defti. 
iiaret , inter alios legitur Baldrico archiepifcopo Do- 
lenfi fcripfifTe , ut eum reverenter fufciperet , & ipfrhumi- 
Jiter obediret. Qui etiam Baldricus quatuor fuflfra- 
ganeos habuifle probatur. Ad haec felicis memoriae Inno- 
centius papa praedeceflbr nofter G. Dolenfem archiepif. 
copum & fuflraganeos ejus ad concilium , quod Pifis poftea 
celebravit , legitur evocafle , & ad querimoniam ejus ci- 
tafle archiepifcopum Turonenfem , ut fuper fubje<ftione 
quam i Dolenfi petebat juftitiam oftenderet exclefix Tu- 
ronenfis , & eidem Dolenfi de Aletenfi diocefi refponde- 
ret. In quo etiam piae memoriae C ^elestinus eumdem 
praedeceflorem fuum Innocentium eft fecutus. Et licet bo- 
nas-memoriae Lucius papa Secundus praedecefifor nofter 
contra Dolenfem ecclefiam pro Turonenfi fententiam 
promulgavit : fernper tamen Dolenfis ecclefia in liberta- 
tis pofleffione permanfit •. cum ficut in fcripto etiam ab 
adverfa parte indu&o perfpicitur contineri , concefliim 
ffliit , ut Gaufridus tunc Dolenfis archiepifcopus, 
quandiu ecclefiae praeeflet eidem , ufum pallei non amitte- 
ret , nec alii quam Romano pontifici fubjaceret. Idem 
etiam Gaufridus cum ad Capuanae Sedis metropolim 
afpiraret j in judicio Turonenfi archiepifcopo dicitur coi- 


Digitized by 


Google 


1 5 & ACTA VARIA 

luflUe , nec bene defendifse caufam Dolenfis eeclefia: , £ 
qua tam corpore , quam animo difcedebat : Si quidem poft 
^Sententiam tranfierit ad ecclefiam Capuanam. Oliverius 
quoque fuccefsor i piius ele&us eofdem fuffraganeos , quos ' 
G. prodecefsor ejus habuerat , habuit \ & in Dolenfi ec„ 
cleiia miniftravit iicut per plures teftes fuerat comproba» 
tum. Adjecit quoque pars D.olenfis , quod procefsu tem- 
poris bonae memoriae E ugenius papa praedecefsor nofter 
Felicis recordationis Bernardum Clarevallenfem ab- 
batem ad fopiendas inter eafdem ecclefias controverfia$ 
deftinavit , cujus fta tutum fervare noluit eccleiia Turonen- 
fis. Ceterum cum H. poftmodum Dolenfis ele&us prop- 
ter illiteraturam liiam apoftolico fe timeret confpe&ui pro- 
fentare } cum.... cantore & quatuor aliis canonicis Dolen- 
iibus Andegavis , quaii cum Turonenfi compofiturus , ac- 
ceflit $ & exinde contra prohibitionem cantoris & alte- 
rius lenioris canonici , cum tribus junioribus Turonenfem 
adiit civitatem , & corruptis tribus illis canonicis per col- 
iationem praehendarum , & falvo jure Dolenfis ecclefiae, 
jurare inductis fe fervaturos quod oblata eis cartula con- 
tinebat , a Turonenfi archiepifcopo munus confecrationis 
accepit. Quod autem idem H. tres juvenes memoratos 
corruperit t uni fcilicet archidiaconatum , alii praebendam 
conferens , tertip probendam de manu laicali confirmans ; 
quod cantor & focius ejus eidem H. ne Turonis accederet 
curaverit diftrictius inhibere j quod iidem juvenes falvq 
Dolenfis ecclefias jure juraverint j quod idem H. adulteri- 
num figi Ilum habuerit , eadem pars per teftes fuos fuffi- 
cienter afseruit fuifse probatum: Adje&umeft etiam quod 
Jittero nomine Dolenfis capituli fuper ipfius H. profenta» 
tione confer* , yero non efsent , utpote in quibus nomen 
promittebatur decani • cum decanus nullum haberet in 
eadem eeclefia perfonatum • fed cantor primum locum po- 
tius obtineret. Idem etiam H. in profeffione , quam, fecit 
archiepiicopo Turonenfi , fe non epifeopum , fed archie* 
pifeopum nominavit. Ceterum cum idem H. propter pro* 
difta non fuiiset ab eeclefia Dplenfi receptus , ad Apofto- 
iicanv Sedem accedens > a bonai memorias Adriano papa 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 1*7 
prxdecelsore noftro ab obedientia fuit , quam Turonenfi 
archiepifcopo in confecratione fiia promilerat , abfblutus. 
Sed hoc non potuit pars eadem per litteras authenticas 
demonftrare. Cui cum Dolenfis ecclefia ab eodem Adria- 
no papa ulum pallei tam ex tenore concordi* , quam inter 
le & Turonenlem archiepifcopum factam fuilse confiteba- 
tur , tum ex antiqua conluetudine poftularet. Nuntii vero 
Turonenfis ecclefi* compofitionem quamdam fadam per 
abbatem de Fontanis , in qua Dolenlem ecclefiam fuflra- 
ganeis renuncialse dicebant , peterent confirmari : adden- 
tes quod fic fuerat a prxdido Lucio prxdecelsore no- 
ftro de Fratrum confilio per lententia m definitum : parte 
Dolenfis ecclefi* prxdidam compofitionem & lententiam 
etiam non tenere dicente , cum is qui in Dolenfi ecclefia. 
tunc prxliilatus gerebat officium dolum adhibuifiet 6c 
fraudem t utpote qui cum jam ad Capuanam metropolim 
alpiraret 5 nihil ad commodum Dolenfis ecclefi* allega, 
vit } cum Dolenfis ecclefia pr*fens in examinatione nego- 
tii jjon fuifset. Idem etiam Admanus prxdidam com- 
pofitionem omnino cafsavit , & eam cenluit vires non ha- 
Dere } eidem H. pallei ufum indulgens , ac E. tunc archie- 
jjifcopo Turonenfi pr*cipiens , ut cum eo luper fuffraga- 
neis conveniret •, aut ufque ad feftum S. Micnaelis proxi- 
me tunc venturum plenam ei exhibiturus 6c recepturus 
juftitiam apoftolico fe confpedui prxfentaret : interim 
autem iplum vel clericos ejus excommunicationis vel in- 
terdidi lententia non prxliiVneret aggravare. Iterum etiam 
idem AdKianus ad feftum Omnium Sanctorum citavit 
partem ecclefi* Turonenfis , & eumdem H. frequenter in 
fuis litteris archiepifcopum nominavit , quod ex Icriptis au- 
thenticis pars eadem demonftravit. Inliiper bon* memo-> 
rix Al exander papa pr*decefsor nofter eumdem Adria- 
nura pr*decefsorem fuum poftmodum imitatus , didum 
H. nominavit archiepifcopum , & te non lolum lemel , led 
fiepius , & tandem peremtorio evocavit , ut ad Apoftoli- 
cam Sedem accederes , Roll. tunc Dolenfi eledo de 
fuffraganeis refponlurus. Afieruit etiam idem Alexander 
in litteris fiiis , ficut ex ipforum infpedione patebat , quod 


Digitized by ^mOoq le 



ij8 ACTA VARIA 

dictus Ad ri anus prxdecefsor i piius quxftionem illam j 
quae inter Turonenfem 8c Dolenfem ecclefias per fentea- 
tiam terminata fuerat , ceperat retradare •. unde volens 
plenius fupejr caufa lpla cognofcere veritatem , cum utraque 
parte praefente , i Roll, tunc Dolenfieledo teftes rece- 
pifset indudos, & depolitiones eorum fiiper quibufdam 
capitulis admififset: G. tunc Senonenfi H. Bajocenfi 
abbati S. Genovefx, &: ....Decano Bajocenfi tam teftes, 
quos ipfe receperat fiiper aliis quibufdam capitulis audien- 
dos , quam alios ab alterutra partium inducendos, reci- 
piendos , & audiendos , fiiper polsellione lubjedionis , in 
qua te tu frater archiepifcope efse dicebas , vel libertatis 
in qua fe idem tueri nitebatur eledus , fuper capitulis cer- 
tis commiferit. Quem Lucius etiam luccelsor ipfius in 
hoc imitatus N. Cenomanenfi Decano , J. de Veteri Ponte 
archidiacono Rothomagenfi , H. Januenfi prxpofito S. Ma- 
ri* de Caftellis per fuas litteras idem injunxit. Qui juxta 
mandatum Apoitolicum procedentes receperunt teftes fii- 
per prxdidis capitulis indudos a partibus , & eorum de- 
politiones redigentes in Icriptis , lub figillis luis ad Seclem 
Apoftolicam tranfmilerunt. Ex his ergo concludens Do- 
lenfis ecclefia poftulabat , ut cum m libertatis fcmper pofi. 
felfione fuiflet , didum eledum J. per diledum filium no- 
ftrum J o r. d an e m Titulo S. Puaentianx presbyterum car- 
dinalem tunc Apoftolic* Sedis legatum audoritate apo- 
ftolica confirmatum conlecrare in archiepilcopum , & ei 
uiuin pallei curaremus de folita Sedis Apoftolic* benigni- 
tate conferre. Ceterum ex parte Turonenfis eccleli* fuit 
ad prxdida refponlum , quod cum olmi tora Britannia 
foiliet eccleli* Turonenfis tamquam metropoli fu* lubje- 
da , Britannis tandem contra regem Francorum , & pro- 
prium fibi conftituentibus regem , occafione beati Samso- 
nis quondam Eboracenfisarchiepilcopi , qui dum in par- 
tibus Britanni* pateretur exfilium 5 in Dolenfi ecclefia cum 
archiepilcopalibus infignibus miniftrarat , Dolenfis eccle- 
fia contra Turonenfem lupercilium elationis afTumftt : Bri- 
tannis volentibus fibi novum archiepilcopum , ficut,novum 
regem creayerant/ufcitare. Unde bon* memori* Nicolaus 

papa 


Digitized by LjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 159 
papa prxdeceflor nofter Salomoni tunc regi Britan- 
ni® fcribens , quod omnes epifcopi regni ejus (uffraganei 
edent ecclefi» Turonenfis , per litteras Tuas expreffit 5 ad- 
jiciens tandem ut fi contentiofius agere vellet ad Sedem* 
Apoftolicam deftinaret > ut qu® eflet fedes mesropolica 
per ipfius judicium appareret. In aliis etiam litteris dire- 
ctis eidem Turonenfem ecclefiam metropolim e fle Dolen- 
fis ecclefi» , ficut ex prxdeceflorum fuorum munimentis Sc 
exemplis priorum patere dicebat , afleruit. Et Festini ano 
D olenfi antiftiti fcribens , quod Turonenfis ecclefia metro* 
polis ejus eflet , fe comperifle , ficut ex litteris apparet , defl 
cripfit: neceflarium efle adjiciens ut eam Dolenfes epif- 
copi fequerentur r & ipfam in negotiis fuis adirent , neo 
exquirere ipfius judicium detre&arent ,, ficut* per munimenta 
prxdeceflorum fiiorum & exempla priorum dicebat odien- 
di : addito ut idem Eestinianu-s fe metropolkanum 
nullatenus appellaret r quoufque feripta Romanorum pon- 
tificum , qu» in acceptione paliei ejus anteceflores acce- 
perant deftinaret ; cum in Regeftis Si&icii& Adriani 
nullatenus inveniflet quod Bestov aldo&Junemeno 
prxdece floribus ejufdem Festiniani, ficut feripierat 
ufiim.pallei concefliflet. Prxterea J o h a fo n e s papa prx* 
decedor nofter epifeopis Britanni» interdixit , ne juri ec- 
clefix Turonenfis refifterent fuper omnibus , qu» Turo- 
nenfis archiepiicopus ad luam pertiqere metropolim ade- 
rebat , donec utraque partium ad Apoftolicam Sedem ac- 
ceder et ut ibidem caufa eadem finiretur. Adjiciens quod 
fl aliter agerent y fe fcirent excommunicationis fententi» 
iubjacere r Sc ab omni ecclefia fti eo beneficio efse firfpenfbs. 
Quem pi® recordationis Leo papa iuccefsor ipfius poft- 
modum imitatus y fe in feriptis veterum reperihe aderuk 
omnes epifcopos Britanni» Turonenfi archiepiicopo lub- 
jacere. Adjiciens quod cum ad eum in Remenfi concilio 
-fuper hoc quxftio delata fuidet 5 ftatuerat ut Dolenfe 
pfeudo-archiepifcopus cum fuis fubjeftis Remenfi concilio 
interedet , non folum liiper hoc , fed de fimonia etiam red. 
ponfurus 5-qpod quia implere contemiit , eum & omnes 
epifeopos , qui ei adhxferant y excommunicationis fententia 


• Digitized by v^ooq le 



j6o ACTA V A R I A 

innodavit j fic fciiicet ut nec peragerent divinum officium, 
nec audirent, nec etiam benedicere attentarent. Tandem 
vero cum urraquo partium fuper hoc coram felicis recor- 
dationis Gregorio Septimo papa pracdecelsore noftro 
diutius litigafset $ idem Gregorius poft longam dilL 
culfionem in Romana Synodo , utraque parte pradente, 
& caufa non line multo labore difcufsa , contra Dolenfem 
ecclefiam fententiam promulgavit , ut, nifi forte Britanni 
i fubjedioae ejufdem ecclefia: fe pofsent authentica Sedis 
Apoftolicas auctoritate tueri , Turoneniem ecclefiam ma- 
trem luam & metropolim recognolcerent , & eam , quam 
decet metropolitanum , fubjedionem & obedientiam Tu- 
tonenfi archiepifcopo exhiberent, ulu pallei -... tunc Do- 
lenii epifcopo refervato * fic tamen , ut nullusTuccefsorum 
ejus ad dignitatem hujufmodi afpiraret* led tam ipfi quam 
ceteri epifcopi Britanniae fub Turonenfis archiepifcopi maw 
gifterio perpetuo permanerent. Ad quod melius cognoH 
cendum , idem Gregorius Legatos Sedis Apodolicae 
in provinciam deftinavit , qui congregato concilio Xanto- 
nis , auditis propofitis , cum Dolenfis ecclefia nullum ad 
iux defenfionis przfidium Apoftolic* Sedis privilegium in. 
duxifset , fed quafdam litteras potius lub nomine Adriant 
papae confedas, quas P. Clericus Dolenfis antiftitis, ipfi> 
audiente & tacente , in Regefto Romana: ecclefiae.... fe 
mentitus fuerat reperifse , & quas idem antiftes falfatas 
clse in verficulo' , in quo de datione pallei fiebat mentio , 
recognovit : quod Gregorius fub conditione flatuerat , 
pure curaverunt & (impliciter definire, fcilicet ut tam idem 
Dolenfis, quam ceteri epifcopi Britanniae perpetuam dein- 
ceps fubjedionem & obedientiam exhiberent archiepilco- 
po Turonenfi , quod pratdidus Dolenfis in manu didi Grego- 
rii papa: poli datum judicium promiferat fe fadurum. Quam- 
vis autem prxdidorum Johannis , Le o n i s , Gregorii , 6c 
Legatorum ejus pars eadem authentica non haberet , ea ta- 
men authentica efse per bona: memoria: Urbani II. authen- 
ticum demonftravit. Cumque poftmodum R, Dolenfis ej>i£ 
copus memorati Urbani papa: (e confpedui praefentalset , ju- 
vamento firmavit , quod pra:didus Gregorius pra:decefk>r 


Digitized by 


Google 


V 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS, ’ 
ejus falva querimonia Turonenfis ecclefi* pallei ufum con- 
cefserat 5 fic tamen ut fi etiam Dolenfis ecclefia in caufa 
fuccumberec j ufum pallei nihilominus retineret , quod per 
quafdam litteras Gregorii oftendere nitebatur , propter 
quod > Urbanus ei pallei ufum indulfit. Ceterum cum 
R. Turonenfis archiepifcopus ad ejus pr*fentiam acceffifi. 
fet , &c quod per antedi&i Gregorii legatos definitum fue- 
rat demonflrafset - y idem Urbanus de confenfu partium , 
certum terminum partibus afiignavit , ad quem fi qua par- 
tium non veniret , caufae fu* periculum fuftineret. Unde 
Turonenfi ad terminum veniente , Dolenfi vero per nun- 
tium fuurn excufationes folummodo protendente minus le- 
gitimas y caufa cognita , de confilio fratrum fuorum fan- 
civit v ut tam Dolenfis, quam ceteri epifcopi Britanni* Tu- 
ronenfem ecclefiam fuam metropolim recognofcerent , & 
debitam ei reverentiam exhiberent, nec ullo ulterius tem- 
pore poft Rollandi obitum ad ufum pallei Dolenfis 
epifcopus afpiraret * ficut in ejus authentico perfpeximus 
contineri. Idem etiam Urbanus epifcopis Britanni* fuam 
fententiam denuntians , prsccepit , ut Turonenfi ficut ar- 
chiepifcopo fi*o ia pofterum obedirent. Cum autem poft- 
modum tempore bono memori* Lucii papa: Secundi 
caufa eadem fuiffet ad Apoftolic* Sedis audientiam , pro- 
curante Dolenfi ecclefia ; revocata yipfe utraque parte pr*- 
fente , latam ab eodem Urbano fententiam per fentenriamr 
.confirmavit & Turonenfem ecclefiam fu per Dolenfis & 
aliorum epifcoporunrt Britanni* 'obedientia per baculum in- 
veftivir 5 pr*cipiens ut tam Dolenfis ,quam ceteri epifcopi 
Britanni* Turonenfi ecclefi* tamquam propri* metropoli 
fubjacerent , & ei debitam obedientiam & reverentiam 
exhibere curarent ; hac tamen moderatione adhibita , ut 
G. tunc Dolenfis epifcopus retineret ufum pallei quoad vi- 
veret, & Romano tantum pontifici fubjaceret $ fed poft 
ipfum nullus Dolenfis epifcopus ad ufum pallii afpiraret,. 
ficut in oftenfo nobis ipfius authentico continetur. Qui 
etiam Briocenfes & Trecorenfes epifcopos ab obedientia 
Dolenfis abfolvit, &ut Turonenfi archiepifcopo reveren- 
tiam & obedientiam exhiberent injunxit : adjiciens quod 

X ij 


Digitized by v^oogle 


ACTA V A R I A' :: 
fi mandati e flent Apoilolici contemtores } fententiam , 
quam Turonenfis proferret in eos., ratam haberet & face- 
ret inviolabiliter obfervari. Scribens Gau. Comiti & 
Baronibus Britannia: , ut fententia: nullatenus obviarent ^ 
fed eam paterentur executioni mandari , ahaqnin ratam 
haberet lententiam .quam Turonenfis archiepifcopus in 
contradictorem .quemlibet promulgaret. Hanc autem ejufe 
dein Lucii Lententiam Eugenius & Anastasius 
fucceflores ipfius auctoritate apoftolica confirmarunt. Et 
idem Eu genius ratam habuit excommunicationis fen- 
tentiam , quam in Oolenfes & Briocen fes clericos E. tunc 
Turonenfis archiepifcopus propter eorum inobedientiain 
promulgarar. Tandem vero Dolenfis ecclefia fennenrix 
parere coacta , H. tunc eledtum fimm conleccandum per 
decem Do lenies canicos & clericos cum Decreto capituli 
lublcriptiones canonicorum omnium continente, abJblutio. 
ne recepta , ab archiepifcopo Turonenfi eidem archiepifi. 
copo pradentavit , & ei profeflioneni fecit, ficut alii fiifi. 
fraganei archiepifcopo fuo facere confueverunt : ac rediens 
a clero & populo Dolenfi fuit cum procefiione receptus. 
Et licet poltmodum ficut ab adverfa parte opponitur pal- 
lium & abfolutionem obedientia: ,.quam in confecratione 
jpromiferat ecclefia: Turonenfi , tacita de latis lentendis ve. 
r ita te, &falfitate fuggefta, fcilicec quod ille, qui tunc in 
Dolenfi ecclefia prarfulaous gerebat officium , fraudem ad- 
hibuerat, nec fufficienter partem Dolenfis ecclefia: defen- 
derat , i Sede Apoltolica impetraflet : rediens tamen ei- 
dem archiepifcopo debitam obedientiam exhibere cura- 
vit , & fe teneri recognoyif eidem , ad concilium ejus vo- 
catus acceffic &tam ei quam J. ejufdem archiepifcopi fuc- 
ceflori obedientiam , ficut luo metropolitano , reverenter 
impendit , ficut per tefles fuerat legitime comprobatum. 
Qui cum tandem , quia tranfgrefliis fuerat proprium jura- 
mentum , ab eodem J. excommunicationis fuiflet vinculo 
innodatus $ tandem caecitate percuflus, poenitens &de per- 
jurio fponte confeflus , abfolutionis ab eo beneficio impe- 
trato , anulum ei etiam refignavit : quod totum per telies 
fuerat comprobatum. Idem quoque Adb.ianus.mi litte- 


Digitized by v^.o< gle 


IN CAUSA D0LENS1S EPISCOPATUS, 
fis, quas pars adverfa fuper palleo eidem H. conceflo iti- 
‘ducit , inter cetera proteftatur j quod qaia fuper contro- 
'Verfia propofita plenam non potuerat cognitionem habere- 
■cum altera pars in negatione confifteret , & fe non ha- 
bere mandatum penitus affirmaret; nihil ab eo fuerat fui 
per eodem negotio terminatum. Felicis etiam recordatio!, 
flis Alexander papa , pradeceflor nofter de fententia 
■Lucii, confirmatione E u g £ n i i & Anastasii, con- 
cordia Hu g. Sc palleo ipfi H. ab Adriano papa conceflo 
Labita mentione t Turonenfi ecclefia: in Dolenfem jus me- 
•tropolicum refervavit. Mandans Dolenfi capitulo $ ut fi 
•forfan in perfonam idoneam conveniflet 5 eam Turonenfi 
arcbiepifcopo confirmandam Sc confecrandam , fi ele&io- 
■nem inveniret fa&am canonice , praetentaret 5 Sc confecra- 
-tus ei debitam obedientiam Sc reverentiam fecundum ec- 
-clafix confiierudinem exhiberet : adjiciens quod fi per le- 
gatos Sedis ApoftoliCfc eorum eflet electio confirmata , Sc 
-eled^us etiam confecratus $ nihilominus ad eumdem atchie r 
pifcopum vocatus accederet , & ei obedientiam exhiberer. 
Quod fi forfan ad prafentiam ejus infra tres mentes acce- 
dere non curaret j -ex tunc idem Alexander ipfum ab ad- 
aniniftratione temporalium , & executione officii ,quod poft 
eledtionem fufceperat , fufpendebat ; ficut per ejus authen- 
tica patuit manifefle , nec nocuit , nec nocere potuit , quod 
idem Alexander forte in favorem ele&i Dolenfis citavit 
partes , teftes recepit , Sc aliis recipiendos commifit 5 cum 
non in praejudicium alterutrius partium id intelligatur 
egifle : prasfertim cum tibi etiam ad Turonenfem metro- 
polim evocato Dolenfis diocefis in pulfatione Campana- 
rum & cau&rttm delatione detulerit , Sc abbas S. Jacuti , 
tjui eft de Dolenfi diocefi , ad concilium tuum vocatus 
acceflerit ,& tibi etiam obedientiam curaverit exhibere. 
Nos ergo diligenter auditis quae fuerant hinc inde propo- 
fita , & rationibus Sc allegationibus partium cum inftru- 
snentij- Sc atteflationibus lufficienter inljje&is , de Fratrum 
noftrorum , Sc tam archiepifcoporum , quam epifeoporum 
exi flentium apud Apoflolicam Sedem confilio , petitionem 
Dolenfis eccleiue interlocuti fumus non eiTe aliquatenus 


Digitized by ^jOoq le 


i*4 ACTA VARIA 

admittendam , cum probatum non e flet Dolenfem eccle- 
fiam in libertatis pofleflione * fed Turonenfem potius in 
fubjedionis ipflus pofleflione. manere. Ad abundantiorejn» 
autem cautelam , ab eodem eledo coram Fratribus noftris 
quxfivimus,fi Dolenfls ecclefia jam proba fset > vel adhuC 
probare poiset dolum , quem praefatus G. Dolenfls archie- . 
pifeopus didus eft commiflfse , per quem pars ipflus Do- ' 
Ien fis ecclefia; re.manflfse proponta fuerat indefenfa : qui 
refpondit quod dolus ille nec probatus fuerat v nec pote, 
rat comprobari $ cum ixpedidus G. & qui cum eo vene- 
rant , in Apuliam tranfeuntes riUfquam poftmodum remea- 
rint. Et quamvis cauia non iuper proprietate iuper qua 
fiepe fuerat fententia liter definitum * fed fuper poiseffione- 
tantum fubjedionis & libertatis commiisa fub- cecta forma 
fuifset j ad omnem tamen occaflonem tollendam , liberam* 
ei conceflimus facultatem r ut ex his quae ada fuerant r ad- 
huc fummatira iuper proprietate proponeret , fi quid poiset 
rationabiliter allegare., Audientia ergo fib i propter hoc pu- 
blica in confiiltorio bis indulta quia praster prasmiisa nihil 
ad commodum partis iuae potuit allegare : cum quafiprae- 
nofceret , quod deberet in cauia fua iuccumbere , eledioni 
renuntiare voluit in manibus noftris , & a commiisa fibi 
& iociis iuis a Dolenfl capitulo fuper eadem cauia procu- 
ratione ceisare- Nos autem nolentes hominum malitiis 
inclulgere , nec renunciationem recipimus , nec paifi fui- 
mus , ut a commiiso fibi & (ociis fuis a Dolenfi ecclefia fii- 
per eadem cauia procuratoris officio refiliret. fpfo igitur 
nihil > quod ad quatftionem faceret proponente y cum ipfiim 
negotium diu quidem cum multa diligentia Nos & Fra- 
tres noftri iufficientiifime difcuiserimus , praemiffis & aliis 
multis rationibus per idoneos advocatos ab utraque parte 
prudenter indudis , quas propter prolixitatem iuperfluam 
in hac pagina praetermifimus annotare , de communi fra- 
trum noftrorum confilio , audoritate Dei omnipotentis & 
beatorum Apoftolorum Petri & Pauli & noftra , utraque 
parte jyaeiente , praedidas prasdecefsorum noftrorum fen- 
tentias confirmamus , decernimus t ftatuimus & iancimus , 
ut Dolenfis ecclefia perpetuis femper temporibus fuflra. 


Digitized by ^mOoq le 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. i£y 
ganea plene fubjaceat ecclefi® Turonenfi 8c defctam ei 
kux metropoli reverentiam & obedientiam cum aliis fuf- 
fraganeis impendat $ nec umquam Dolenfis epifeopus ad 
palle i ufum afpiret. Et ne caufa totiens definita de cetero 
valeat in contentionem refricari, fi qua poft haec inftru- 
menta vel argumenta pro parte Dolenfis ecclefias pofsent 
<juomodolibet inveniri , Nos auctoritate apoftolica nihil ea 
penitus valitura cenfemus. Nulli ergo liceat hfnc paginam 
noftrx conftitutionis & confirmationis infringere , vel/ei aufu 
■temerario contraire. Si quis autem hoc attentare pnefum- 
ferit } indignationem omnipotentis Dei Sc Beatorum Petri 

Pauli apbftolorum ejus fe noverit incurfurum, 

S. PetrUs. S. Paulus. 

Innocentius papa III. ' . 

Locus monogrammatis. 

Fac mecum Domine figtfum in boiium. 

Ego Innocentius Catholica: ecclefia: epifeomis SS. 
f Ego Octavianus HofUenfis & Velletrenfis epifi 
copus SS. 

t Ego Petrus Portuenfis & S. Rufinac epifeopus SS. 

■f Ego Johannes Albanenfis epifeopus SS. 

rf Ego Pano, bafilicae XII. apoftolorum presbyter car- 
dinalis SS. 

T Ego Petrus titulo S. Ceciliar presbyter cardinalis SS. 

1" Eg° J or.d an u s S. Pudenti ana: titulo Paftoris pres- 
byter cardinalis SS. 

i* Ego Guido Si Alariae Tranftyberim titulo Calixti 
presbyter cardinalis SS. 

f Ego H uo o presbyter.cardinalis S. Martini titulo Equi- 
tii SS. 

t Ego Johannes titulo S. Stephani in Coelio monte 
presbyter cardinalis SS. 

f Ego Cencius titulo S. Laurentii in Lucina presby- 
ter cardinalis SS. 

t Ego B e r n a r d us S. Petri ad vincula presbyter car- 
dinalis titulo Eudoxiae SS. 

t Ego Johannes titulo S. Prifca: presbyter cardina- 
lis SS. . 


Digitized by LjOoq le 



ite ACTA VARIA 

tEgOGlB-A rdu s titula S. Marcelli presbyter caretis 
dinalis SS. 

fEgo Ger ardus Si Adriani diaconus cardinalis S&’ 

t Ego Gregorius S. Mariae in- ....... diaconus, cardi- 
na Iis SS. 

t Ego Gregorius S. Georgii- ad velum aureum dia- 
conus cardinalis SS. 

f Ego N*icolaus S. Mariae in Cofmedim diaconus 
cardinalis S& 

f Ego Gregorius S. Angeli diaconus cardinalis SS.. 

f Ego Rob o S. Theodori diaconus cardinalis *SS. 

fEgo CencfusSv Luciae in Orthea. diaconus cardu, 
nalis SS. 

f Ego H u g o S. Euftachii diaconus cardinalis SS. . 

Datum JLateranis per manum Rainaldi Domini 

O ae Notarii , cancellarii: vicem agentis r Calendis Junii , 
irione fecunda , Incarnationis Dominica; anno 
m. c. xerx. Pontificatus vero Domni I nno centii- 
papae Tertii anno fecundo. 


* EPISTOLA INNO CENTII VAPJE IIE 
Adarchicpifcopum & Capitulum Turonenfis ecclefiae. 

Significat in gratiam Turonenfis tccleftxadvtrfus Dolenfern 
tulifje [e fententiatm 

r 

I Nnoc enti us epifcopus«Servus Servorum Dei , vene-i 

TabiJi fratri archiepifcopo , diie&is filiis capitulo 

Turonenfi , falutem & apoftolicam benedidionem. 

Ad convincendam malitiam 6t improbitatem eorum, 
qui contra rationes & jura . venire non metutfht , Sedes 
Apoftolica eonluevic rigorem 8^ feveritatem aliquotiens 
temperare ut vincens in bono nfralum , omnem auferat 
■materiam murmurandi. Hoc enim quidam praedecellbrum 
noftrorum in caufa , qua; vertebatur inter Turonenfem & 
Dolentem ecclefias-, fecifle nofcuntur $ qui contra res ju- 
dicatas & per fencentias Sedis Apoftolica: faepius definitas 
. ' Dolenfibus 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENS^ EPISCOPATUS. rS 7 
Dolenfibus audientiam in judicio praefliterunt , cum contra 
res judicatas , nullo juris remedio valeat attentari : ita 
quod & judicis inferioris lententia , quae legitima non eft 
appellatione fuipenfa , poflquam in rem tranfierit judica- 
tam y etiam contra jus litigatoris prolata , retractari de 
jure non debet $ ut fic finis licibus imponatur. Nos quo- 
que poftquam caufam illam , quae commiffa fuerat a bonae 
memoriae Alexandro & Lucio praedecefloribus no- 
flris inter ipfas ecclefias fuper pofleflione tantum fubjedio. 
nis & libertatis , rationibus & allegationibus utriufque par- 
tis cum inftrnmentis & atteftationibus diligenter anditis Sc . . 
cognitis, proTuronenfi contra Dolenfem canonice termi- 
navimus : ad abundantiorem cautelam benignam adhuc 
ipfis Dolenfibus indulfimus facultatem , ut quoniam in 
examinatione illius caulae multa fuerunt in diverfis articulis 
coram nobis & Fratribus noftris T utrimque de proprietate 
propofita iiimmatim , non qua fi litem contra priores len- 
tendas conteftando , fed ut ex iis quae fuerant a ditata , de 
proprietate , fi pollent , aliquid plenius & efficacius allega- 
garent , .per quod forte pollet oflendi an aliquid fizerit 
omifivim , ficut ipfi frequentius alleverant : Propter quod 
ipi a Dolenfis ecclefia in prioribus judiciis remanferic ali. 
quoties indefenfa. Sed cum praeter ea «piae prius multipli- 
citer allegaverant , nihil poftea commodius allegarint r 
nos ex allegationibus ipfis nihil penitus audientes , quod- 
contra vires priorum fententiarum animum noflrum pollet 
aut deberet aliquo modo movere*, didas prardeceflorumr 
moflrorum fententias. eonfirmavinius. Statuentes , ut Dow 
lenfis ecclefia tamquam fuae verae metropoli perpetuis fem_ 
per temporibus fufFraganea plene fubjaceat ecclefiae Tu- 
ronenfi r nec umquam Dolenfis epifcopus ad pallei ufunr 
afpiret. .Et ad omnem malitiam convincendam decrevi- ‘ 
mus , ut , ne lis todes definita pollet ulterius refricari , fi 
qua poft haec argumenta vel inflrumenta pro parce Do- 
lenfis ecclefiae contingeret inveniri , tamquam nihil peni- 
tus valitura omni prorfiis utilitate carerent. Ut autem de 
ordine procefius illius nulla poffit in poflerum dubitatio 
fuboriri ? haa vobis litteras ipfiim procefium compendio* 


Digitized by 


ACTA VARIA 

ilus continentes duximus in teftimonium concedendis. Da. 
tum Lateranis iv. nonas Junii .Pontificatus noftri anno &• 
eundo. 


INNOCENTII PAP^ III. EPISTOLA 
Ad comitifTam baronefque Britannis. 

EjuJSem argumenti. 

An. 11^9. TNnocentius epifeopus Servus Servorum Dei, di. 
Jilefiis tiliis nobili mulieri..... comitiflse , Sc nobilibus viris 
A. filio ejus , & univeriis baronibus Britanniae , flutem Sc 
apoftolicam benedidionem. 

Ventilata diutius Sc quafi fruftra fsepius fopita contentio, 
<jux inter Turonenfem Sc Dolenfem eccleiias vertebatur , 
ufque adeo flatum generalem ecclefiae hadenus molefla- 
vit , ut non folum Dolenfis doleret ecclefia , Sc Burbaretur 
metropolis Turonenfis j fed prsedeceflorum noftrorum au* 
res utriufque faqpius querela pulfarit i Sc ipfi fruftra quo. 
dammodo vifi fuerint laborafte. Nam etfi frequenter ad 
Romanam ecclefiam quaeftio fuerit ipfa perlata , Sc fuifiet 
per multos prsedecefsores noftros non femel tantum fopita; 
fed fiepe : nihilominus tamen fuper ea nos oportuit labo, 
rare , nec fuic per Dei gratiam labor nofter inanis , fed 
principium noftrum finis eft debitus fubfecutus. Siquidem 
cum utraque partium ad citationem noftram apoftolico 
fe confpedui praefentafset 5 auditis quas fuerunt hinc & inde 
propofita, Sc rationibus , allegationibus , atteftationibus , 
Sc inftrumentis partium diligenter infpedis , de communi 
Fratrum noftrorum confilio fententiam didavimus pro ec. 
* clefia Turonenli, audoritate Apoftolica decernentes , ut 
Dolenfis ecclefia fuffra ganea femper exiftat ecclefia; Turo- 
nenfis, & ei fuas verse metropoli reverentiam , honorem, 
Sc fubjedionem impendat , nec ullq umquam tempore ad 
ufum. pallei epifeopus Dolenfis afpiret. Ideoque nobilita, 
tem veftram.monemus Sc exhortamur attentius , ac per 
Apoftolica vobis feripea mandamus , quatinus latam 4 no* 


Digitized by LjOoq le 




IN CAUSA DOLENS» EPISCOPATUS. 1 i«, 

bis Sententiam , quantum in vobis fuerit , & vos obfervetis 
de cetero , & faciatis ab alii» obfervari 5 Turonenfem ec- 
clefiam veftram recognofcent.es metropolim r , &.ad eum 
in quibus necefle fuerit devote ac humiliter recurrentes : 
alioquin fententiam 1 quam in vos propter hoc canonice 
tulerit ecclefia Turonenfis , ratam habebimus & faciemus, 
' au&ore Domino , inviolabiliter obfervari. Datum Latera~ 
nis iv* nonas Junii Pontificatus noftri anno fecundo. 


ROBERTl CANTORTlS PARISIENSIS 
ET ROBER.TI DE ASPIGNEIO. 

Litterae quibus nomine Arturi Ducis Britannia* latae 
ab Innoceneio 111. Sententiae praebent aflenfum. 

E GoRobertus cantor Parifienfis , & ego Robertus An. noii 
de Afpigneio praefentium litterarum teftimonio notum 
facimus univerfis , quod Dominus nofter illuftris Arturus 
dux Britanniae per nos ad hoc ipfurn ab ipfo procuratores- 
Conftitutos , unde & litteras fuas ad venerabilem Patrem . 
noftrum Baatholomium Turonenfem archiepifco* 
pum tranfmifit , conceffit liberaliter & promifit fe obedi. 
turum bona fide fententiae, quam DomiftuS papa Inno- 
centius tulit pro ecclefia Turonenfi de fubje&ione Do«- 
lenfis ecclefiae j & quod in nullo de cetero illi lententi* per 
fe vel per alium 'contraibit } & injunxit nobis , ut ad Do- 
minum Bartholomaeum Turonenfem archiepifcopum acce- 
dentes , quod d nobis requireret idem archiepifcopws , fa_^ 
ceremus pro ipfo Domino Arturo ad confilium venerabi- 
lium Redonenfis , Namnetenfis , Maclovienfis , Venetenfis, 
Corifopitenfis epifcoporum r nec non & aliorum magno- 
rum virorum de Britannia , quas ibi adefiie contingeret : 
ratum habiturus, & bona fide fervaturus quod loco ipfius- 
faceremus , & promitteremus eum facturum de negotio 
Turonenfis & Dolenfis ecclefiarum. Nos igituf de confilio- 
©orumdem epifcoporum & nobilis viri Al ani filii co*- 


Digitized by v^oogle 



iTo. V A C~ T A V A R I. A 'T 
mitis concelfimus bona fide pro Domino Arturo coram 1 
praediolis archiepifcopo & epifeopis Se aliis multis., quod* 
Dominus nofter A & t u ru s Dolenfem epi/copum in epif. 
Coparum fuum & clericos Tuos omnes integre reftituet , & 
ipium epilcopum & procuratorem ipfius tam in tempora- 1 
libus quam in fpiritualibus , nec non & clericos fiios omJ 
iies in pace faciet ad propria recipi , Sc rerum omnium a<i ; 
eos pertinentium pacifica poiTeffione gaudere , ficut gau- 
debant ea die , qua idem Dolenfis epifeopus tunc ele&us 
ultimo iter ad Romanam curiam arripuit. Et fi aliqua per- 
lima fecularis vel ecclefiafttca , alicui clerico Dolenfis epif. 
copi vel procuratori luo vel alii perfon* ad Dolenlem 
epifcopHm vel quemquam de clericis fuis pertinenti mo- 
Icftiam vel gravamen intulerit $ Dominus Arturus ita illud 
maleficium vindicabit , ficut fi uni de clericis aliorum epilT 
coporum Britanniae eiTec illatum. Promifimus etiam pro 
Domino Arturo de mandato ejus , quod Dominus Bartho- 
Lomxus Turonenfis archiepifcopus Se fucceflores ejus omne 
jus metropolitani cum voluntate & afienfu & defenfione: 
ipfius Arturi habebit in perpetuum eam in clerum quam in 
populum Dolenfis diocefis *. & appellationes & rationes de 
Dolenfi epilcopatu ad eum fecure procedent , nec alicui 
fecurrentf ad i pium pro metropolitano jure inferetur no. 
leftia vel gravamen : omnibus contra hoc praelum entibus 
per Domini Arturi potentiam compolcendis. De damnis 
▼ero illatis , unde fibi Dolenfis epifeopus rellitutionem fieri 
pollulabit, promifimus pro dido Domino noftro , quod infra 
qujjdragefimam diem ab adventu fiio in Britanniam, tam ipfi 
epifeopo , quam clericis fuis adconfilium duorum epilcopo- 
rum & duorum Baronum Britanniae fatisfaciet. Promifimus 
fimiliter tam Dolenfem epifeopum , quam clericos fuos ha- 
bituros plenarie omnes proventus fuos , & reditus , & omnes 
alias res luas , d die promilfionis illius» inantea , live redi T 
tus illi ante jullum tempus lolutionis eorum recepti fint, 
live adhuc recipiendi. v Et fi forte poli hanc diem eidem 
epilcopo Dolenfi vel alicui de fuis in Britannia damnum 
vel injuria irrogetur } Dominus Arturus id plene faciet 
amendari , Se damna illata competenter reftitui. Juravi- 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLEftSIS EPISCOPATUS. rft 
anus iraque fuper facrofanda evangelia procurationem 
prxdidam nobis d Domino Arturo injundam fuifle , & 
quod bona fide .inducemus eum ad Jixc omnia firmiter 
obfervanda. Adum fuit hoc Turonis in vigilia B. Gatiani 
anno gratiae m. cc.i. Quod ut ‘certius & firmius habe-, 
retur , litteras prarfentes figi Horum etiam noftrprum ap^ 
pofitione fecimus communiri. . 


A. CARDINALIS VERONENSIS EPISCOPI 

LITTERA 

* 

Quibus teftatur fe interfuifife Turonis confecrationi 
Johannis Dolenfis epifcopi. 

A Sola divinae pietatis dignatione fandae Romanad Circitet 
. Ecclefiae cardinalis Veronenfis humilis epifcopus uoo. 
tuaiverfis Chrifti fidelibus ad quos litterae iflae pervenerint 
aeternam in Domino falutem. 

Veftrae notum facimus caritati , quod cum d limitibus 
beati ThoMje martyris Cantuarienus caufa devotionis 8c 
orationis ad limina fandi Martini Turonenfis , Deo dante, 
reditum fecerimus , venerabilis in Chrifto Pater nofter 
Bartholomjeus Turonenfis archiepifcopus , qui dile- 
di ia Chrifto fratris noftri Johannis Dolenfis eledi 
confecrationem celebrare propofuerat , ut eidem confe. 
crationi interefle deberemus nos inftanter exoravit : cujus 
precibus acquiefcentes, eidem interfuimus confecrationi cum 

venerabilibus in Chrifto fratribus Parifienfi & .... Au* 

reiianenfi epifcopis , licet indigni manum noftram eidem 
confecrationi apponentes : & qualiter idem Johakne s 
D olenfis epifcopus obedientiae , fubjedionis & reverentias 
profeffionem didas ecclefiae Turonenfi & memorato D: 
Bartholomio Turonenfi archiepifcopo ejufque fuc. 
cefToribus canonice fubftituendis , coram ingenti clerico* 
rum & laicorum multitudine , manibus fuper altare pofitis, 
fecerit , nos vidifle pariter & audifle proteftamur. 


Digitized by v^oogle 


ACTA VARIA 


jyt 


S. WILLELMI BRIQCENSIS EPISCOPI 

LITTERA, 

Quibus teftatur fe non ut epifcopum , fed ut canoni ^, 1 
cum intarfuiflfe ele&ioni Turonenfis archiepifcopi. 

An. ^\M n ibu s prxfentes litteras infpeduris VV. Dei mr. 

V^fcratione Briocenfis epifcopus , falutem in Domino. 
Noverint univerii quod vacante ecclefia Turonenfi pafto- 
re , & die ailignata ad tradandum & eligendum , interfuit 
mus in capitulo Turonenfi , ad tradandum & eligendum 
admifli , non tamquam epifcopus , fcd tamquam fimplex. 
canonicus ejuldem ecclefix Turonenfis : & ne ex tali recep- 
tione aliquod praejudicium poffit in pofterum ecclefix Tu- 
ronenfi generari , prxfentes litteras confcribi fecimus & 
figilli noftri munimine roborari. Datum anno gratis 

M. CC. XXVIII. 


An. 1131, 


DOLENSIS CAPITULI EPISTOLA 
Ad Juhelium archiepifcopum Turonenfem. 

dementem archidtaconnm pojlulat fibi in epifcopitm confecrari. 1 


R 


Evehendo in Chrifto Patriae Domino Juhello^ 
*^.Dei gratia venerabili archiepifcopo Turonenfi, ac 
Dominis & amicis in Chrifto carimmis , Capitulo ejufdem 
ecclefix, commune Capitulum Dolenfis ecclefix , faluten* 
reverentiam & honorem. 

Cum poft obitum Johjknnis bonx memorix quon- 
dam epifcop* noftri , Dolenfis ecclefia paftore vacaret r 
Nos prxfentibus- omnibus qui debebant & poterant 
interefie loco debito convenientes in unum , virum ve- 
nerabilem & diferetum magiftrum Clementem *ar- 
chidiaconom & canonicum noftrum unanimiter duximus 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. iyi 

S oftulandum. Ad cujus poftulationem faciendam d Vobis 
ile&os noftros O. cantorem , Philippum archidiaconum, 
Jo. Thefaurarium & magiftrum Qaufridum canonicos Do. 
ienfes procuratores noftros conftituimus : eos ad vos mit- 
tentes , & per eos vos rogantes , ac modis omnibus fuppli- 
cances, quatenus compatientes Dolenfi ecclefia: viduatae, 
eum nobis veljitis concedere in paftorem. Datum anno 
Domini m. cc. xxxi. die Martis poft feftum S. Luciae. 


VV. ARCHIDIACONI 
Ad Juhellum archiepifcopum Turonenfem. 

Excufdt fe quod nequeat indiClo interejfe concilio. 

R Everendo in Chrifto Patri ac Domino Juhello ’ 
Dei gratia archiepiicopo , VV. archidiaconusPenteur. 
Briocenfis diocefis , falutem cum omni reverentia & honore* 
Cum a vobis vocati ad concilium die Martis poft feftunt 
omnium San&orum apud Cenomanos celebrandum , Do-. 
mino coneedente , iter noftrum arripuiflemus * in via ni-’ 
mio ' corporis dolore vexati , non potuimus illuc commode 
proficifci : Placeat igitur veftrae Paternitati noftram ab- 
lentiam excufatam habere. Ratum enim & gratum habe- 
bimus quicquid didis die & loco a vobis ad honorem Dei & 
Ecclefia: , facro approbante concilio , fuerit definitum. Bene 
& diu valeat Paternitas Veftra. 


JUHELLI ARCHIEPISCOPI TURONENSIS: 

De frovidendo pajlore ecclefia Briocenfi. 

I Uhellus Dei gratia Turonenfis archiepifcopus om- An. 
nibus ad quos prefentes littera pervenerint , falutem in 
omino. 

Noverint univerfi quod cum ecclefia Briocenfis paftore 
vacaret &c poft multos tradatus de 'fubftituendo paftore 


Digitized by 


Google 


fhilippuf. 

tiaunidu* 


An. 1234. 


174 ACTA V A R t A 

venerabilem virum Nicol a.u m magiftrum Scholarum 
Ariocenfium capitulum illius ecclefix ejegiilet 5 & Nos 
examinatis forma & proceflu ele&ionis , reperi flemus ipfiun 
capitulum in eodem negotio in aliquibus peccavifle , prop- 
ter quod ad nos videbatur ipfius eccleilx provifio devoluta; 
tandem idem magifter fcholarum de conieniu & voluntate 
Concanonicorum iiiorum , videlicet magiftri V Villelmiar- 
chidiaqoni Pentheurix , ... cantoris Alani decani , magjf. 
tri VVillelmi de Alta Villa , & magiftri Petri canonicorum 
Briocenfium , in manu noftra juri quod habere iiiper hoc 
videbatur fpontanee reiignavit ; & tam idem magifter 
fcholarum , quam alii prxnominati canonici a nobis hu- 
militer petiverunt & voluerunt , ut de paftore idoneo pro- 
videremus eccleiix Briocenfi» His interfuerunt venerabilis 
; f frater Ph. Aurelianenfis epifcopus & venerabilis frater G_ 
Cenomanenfis epifcopus , qui in hujus rei teftimonium p rab- 
ientibus .litteris figilla fu a apponenda duxerunt. ,A<ftum 
apud Candatum in cxaftino S. Briccii anno gratix m. cc. 
xxxiv» 


'ALANI THESAURARII VENETENSFS 

. ET B.RIO CENSI S CANONICI. 

Ad luhellum arcbiepilcopum Turonenfem. 

De providendo paftore eccleftx Briocenft. 

R Everendo in Chrifto Patri ac Domino fiio fpe- 
ciali Juheelo , Dei gratia venerabili Turonenfi 
archiepifcopo , A l anus Thefaurarius Veneteniis Brio- 
cenfis canonicus , ia lutem & obedientiam Patri ac Domino- 
debitam & devotam. 

Diu- eft quod nobis conftat capitulum Briocenfe in iua 
electione deliquifle v ac per hoc ad nos, qui in nullo pec- 
cavimus , lpfam electionem devolutam. Per veftras etiam 
fitceras intellexi ipfos iterum circa ipfam eleaionem in 

pluribus 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS ‘EPISCOPATUS. 175 
pluribus peccavifle * ac per hoc & etiam per lapliim tem- 
poris ad vos proVifionem ipfius ecclefiae devolutam. Quid 
autem fit juris de hoc y veftra difcretio , fi difcutiat y non 
ignorat. Verum tamen multum liberaliter mihi placet, 
quod illi miferae ecclefia: per vos depaftore idoneo conful 
iatur , prout fecundum Deum videritis expedire & vobis 
totum committo , quicquid juris habeo in hac parte. Abfic 
enim quod ego debeam veftra: contradicere voluntati- 
Bene & diu valeat paternitas veftra in Domino- 


THEOBALDI ARCHIDI ACONI GOELOL& 

E P ISTO L A. 

• ■ . . .. I ; .'ir 

^ Ad Jufrellum arcEiepifcopum Turoncnlem- ' 

r De ele Eli on e epifeopi B-riocenfts - 

R Everendo Patri ac Domino J u he no Dei gra- 
tia Turonenfi archiepifcopo magifter Theobaldus 
arrchidiaconus Goelqis firlutem; & reverentiam , tamquam 
Patri ac Domino debitam & devotam. 

Cum fecundum quod procefium eft de paftore eligendo in 
Capitulo Briocenfi , ad nos fit eledio. devoluta de jure^pr©^ 
nobis refponderunt multi jurifperiti a nobis eonfulti fijper 
eodem negotio * & nos niagiftrum Alanum noftnim con- 
canonicunv in paftorem ecclefia: Briocenfis djueftfquodi 
elegerimus^tamquam virunrvita & fcicntia commendabilem 
& probatum. Paternitati veftne , de qua plene confidimus 
fupplicamus j ut ficut jusnoftrum illasfum ierva re tenemini* 
eumdem magiftrum recipiat veftra dementia confirman* 
dum, ne ^qd abfit infirmitati noftrae videatur veftra difi. 
crdtio in, prcjudiciura generare. Verum tamen ordia 
net Veftra Paternitas fuper hoc fecundum Deum quod vi- 
derit ordinandum. Datum Parifius anno Domini m. ccl 

XXXIV. 


2 


An. rzj4. 


Digitized by v^oogle 


A C T A V A R 1 A 


ANDRE A EPISCOPI BRIOCENSIS EPISTOLA 
Ad Petrum archiepilcopum Turonqnfem. 

Excujat Je quod nequeat interejjie confecrationi V enet en fit & 
Trecprenfit epifeoporum. 

An. "D Everemdo Patri ac Domino P, Dei gratia Turou 
JX^nenfi archiepifcopo , A. permiffione ejufaem Chrifti 
famulus in eccleha Briocenfi , falutem & obedientiam tam 
Rebitam quam devotam. 

Utilitati publicae, ficut firmiter aeftimamus , & inevita- 
bili negotio praepediti , confecrationi virorum Venerabi- 
lium ele&orum Venetenfis ac Trecorenfis Turonis Domino 
concedente faciendae a vobis die ftatuta non pofiumus in- 
terefle : Supplicantes humiliter quatinus iftam excufatio- 
nem noflram paternitati veflrae placeat acceptare. Datum 
anno Domini m. cc. lv. 


OFFICIALIS BRIOCENSIS EPISTOLA 
Ad Vincentium archicpifcopum Turonenfem. 

: ' 1 
£ xcufitt Simonem epifeopum quod nequtat interejfe conjectationi 

ele&j Namnetenfit. 

An. 11^3. TJ Everendi sstmo Patriae Domino Vjncentio, 
^ J\jDei gratia archiepifcopo Tutonenfi , Officialis Brio- 
cenfis fuus devotus clericus falutem & obedientiam debi- 
tam tamquam Patri ac Domino cum omni fubje&ione, 
reverentia , & honore. 

Reverendae Paternitati Veftra: facimus efle notum , quod 
Venerabilis Pater Simon Dei gratia BriocerifW epifeopus 
eft peregre profe&us , neceffitate fux ecclefiz Briocenfis 
exifiente: Paternitatem Veftram attentius exorantes , qua- 
tinus ipfius abfentiam probabilem in hac facra undione fu- 
turi pontificis Namnetenfis habeatis veflra gratia excufa- 


Digitized by CjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISC OPATUS. ' t 77 
tam. Dacum in magno figillo curiae Briocenfis , die Lud* 
ance Cathedram» S. Petri r anno Domini m. cc. lxiii. Va- 
leat dominatio veftra per tempora longiora in Domino 
Jelu Chrifto. 

OFFICIALIS BRIOCENSIS EPISTOLA 
Ad Vincentium Turonenfem archiepifcopum. 

Excufat Simonem epifeopum quod nequeat intereffe confecrationi 
eleSti Maclovienfis. 

E v E r e nd o in Chrifto Patri ac Domino Vincentio, An 
Dei gratia Turonenfi archiepifcopo , Officialis Brio- ’ * 

cenfis falutem & ut Patri ac Domino obedientiam debi- 
tam ac devotam. 

Noverit Veftra Reverenda Paternitas , quod Simon 
permiffione divina Briocenfis epifeopus , cauia peregrina- 
tionis eft abfens , nec poterit ipfam apprehendere citatio 
veftra de comparendo Turonis Dominica in fefto Apofto- 
lorum Petri & Pauli ad munus confecrationis elefto Ma- 
clovienfi £ vobis impendendum. Unde Paternitatem Ve. 
ftram attentius exoro , ut ipfum hac vice veftri gratia quo 
ad hoc habere dignemini excufatum in Domino: Valeat 
Veftra Paternitas per tempora longiora. Datum in figillo 
Curiae Briocenfis die<lipnjt m' vigilia B. johannis Baptift® 
anno Domini m. cc. ixiv. x 

5TEPHANI DOLENSIS EPISCOPI EPISTOLA 
• Ad Vincentium archiepifcopum Turoncnfeiii. 1 

Excufat fe quod nequeat intereffe Turoni* confecrationi’ 

Maclovienfis epiftopi. 



T> I t 0 ’ 0 fr" ac .P°™ n o VrNciNTjij, Dei An.!,^ 
XV.grana Tiirodeofi' archiepifcopo , Stephaniis di. 

vma permiflione Dolenfis ecclefia; minifter humilis falu- 

Z ij 


Digitized by ^jOoq le 


1? 8 .r:r A C TA V: A R Tr A : :;r 
tem ,■ reverentiam Patri ac Domino debitam & devotam; 
.. Cum nos proprii corporis infirmitate detenti , &. maxi- 
me pluribus negotiis ecclefia: noftrae inevitabilibus impedii, 
ti , hac die Dominica in Fefto beatorum a polio lorum Pe- 
tri & Pauli , una vobilcum & aliis lufFraganeis vellris , a<f 
conlecrationem Venerabilis viri S. Dei gratia Maclovienfis 
eledi apud Turonos non poffiraus perlbrialicer interelTec 
Paternitatem vellram dignum duximus exorandam , Quati- 
nus hac vice ablentiam noilram habeatis veftri gratia excu- 
fatam. Ratum enim habentus grariim quicquid vos & 
fuflfraganei veftri lupet confecratiofte praedida didis die & 
loco duxeritis Faciendum. Bene 8c diu valeat Paternitas 
Veftra»- Datum in fefto B.Johanirts Baptifise , anno B«c. 
mini m. cc. lxiv. d? 


DOLE N S IS C A PITULL 
Ad Vincenuum archiepnfc. Turonenfcm. 

Significat mortem Stepkani Dolenfis epifeopi. 

R Everendo in Chrifto Patri ac Domino , V incentio 
Dei gratia Turonerifi archiepilcppo , humile Capitu- 
lum Dolenfis ecclelue & lutem cum reverentia debita 
& devota. : : 

Bona; memorise Stephaho quondam Dolenfi.epifl 
copo 5 nuper viam univerfie carni? ingreflo ,■ per cujus-mor- 
tem eadem Dolenfis ecclefia vacat palloris regimine J in 
pralenti diledos concanonicos noftros viros providos &ho- 
nellos Johannem Brufle decanum Dolenlem - & Thomam 
de Comburnio procuratores noftros conftituimus unum- 
quemque eorum in iolidum ad denunciandum vobis mor- 
tem prodidi epifeopi , cui anima: propitietur Deus j &ad 
petendum loco noftri, licentiam d vobis eligendi leu provi- 
dendi ecclefia: noftrae Ddlenfi de alio in epilcopum & pa- 
llorem.. Datum Dolisdie Sabbati poft feftum S. Catarituc 
Virginis , anno Domini m. cc. lxv. 


( 


IN CAtrsA D0LENS1S EPISCOPATUS. 179- 

CAPITULI DO LENS IS EPISTOLA: 
j Ad Vincendum archiepiicopum Turonenfem. 

3>e t lettione fobannis Mabe in epifcopum Dotenfcm , quam 
petit confirmari. 

R E vEHl NUO Patri ac Ddrftirao Vincentio, Dei 
gratia Turonenfi archiepifcopo , humile Capitulum 
Dolentis ecclefia: la lutem cum omni reverentia Patri 
ac Domino debita & devota. 

* Cum ecclefia Dolentis , poft mortem bon£ memoria: O. 
quondam epifeopi noftri , paftoris eflet folatio deftituta } 
die Luna: poft Circumcifionem Domini , anno gratiae m. cc.' 
ixv. atiignata a Capitulo ad eligendum & providendum* 
dictae ecclefia: de paftore , vocatis omnibus evocandis , 8c 
praelenti bus omnibus qui voluerunt , debuerunt , & potue- 
runt commode interefle , & inipfa ecclefia congregatis." 
Spiritus San<fti gratia , prout moris eft , primitus invocas 
ta j placuit nobis omnibus & fingulis per viam compromifli 
de paftore noftra: ecclefiae providere , & fic de communi 
voluntate omnium & fingulorum plenam ac liberam po-i 
teftatem nominandi , eligendi , & providendi -hobis 'St nol 
ftrae ecclefiae de paftore concefiimus & commi fimus viris 
Venerabilibus & fide dignis concanonicis noftris , Magifi. 
tris johanni Thefiiurario , G. Scholaftico ^ Y. archidiacono 
Venetenfi , &T. decano Dolenfi , ut vice omnium nobis 
& ecclefia: noftra: de paftore providerent , & quod eorum 
duraret poteftas , ufque ad certa: candelae coniumtionem 
$bi traditae &. accenfae. Fuit etiam exprefle di&um & adum, 
quod niti omnes praedi&i in unam perionam unanimiter 
concordarent ; quod ab ipfis diceretur & fieret , haberetur 
penigts pro iijfedo. Qui fecedentes in partem , habito 
diligenti tra&atu inter fe., prout apparuit per efFe&um , in 
Venerabilem virum , providum’ & difcretum Icientia: emi-« 
nefitis , in (piritalibus & temporalibus circumfpe&uirf, 
jmagiftrum J o h annem M a ha archidiaconum tranfli- 


An. nfy 


Oliwu. 



Digitized by L^oogle 



2$o. A c T A V A R I A 

geranum in ecclefia Turonenfi , concanonicum noftrum , 
unanimiter confenferunt. Quibus ad nos teverfis , ante 
pracd idae confiimtionem canctelx , prxdidus G. Scholafti- 
cus de confenfu & mandato omnium coeledorum fuorum 
prxfentium , vice lita Sc totius Capituli , Sc eorumdem au- 
ftoritate St poteftate a nobis eis collata, nominavit & ele- 
git didum Johannem Mahe in ecclefijfc Dolenfis epifco-- 
pum St paftorem > St vice omnium nobis de eodem St ec. 
clefiae noftrz providit } quam eledioncm & provifionem 
nos omnes unanimiter , & fingulariter , Sc fine contradi, 
dione aliqua duximus acceptandam* Didus vero Johan- 
nes archidiaconus ad noftram fupplicationem St multam 
•> inftantiam ele&iorii Sc provifioni de fe fadae non fine ifta- 
gna difficultate confenhc. Ad majorem autem ejus rei fir- 
mitatem St certitudinem , nos R. archidiaconus , J. The. 
faurarius , G. Scholafticus Dolenfis , Robertus didus La- 
guillier , Y. archidiaconus Venetenfis , J. Brufie decanus 
Dolenfis , H. didus Capo , Andreas Salomon , P. de Ve- 
neto , T. de Tu/ca , H. de Barra , Radulfus Gormalon , St 
R, de Perca canonici Dolenfis ecclefiz , przfentibus om- 
nibus interfuimus , confenfimus , Sc przfentem cartam fin- 
gulis figillis noftris , ac etiam figillo capituli Dolenfis fe- 
cimus communiri. Paternitatem Veftram igitur cum devo-; 
ta reverentia rogamus ac in Domino iupplicamus , qua. 
tinus efedionem przdidam de perfona iaonea , laudabili, 
& honefta , vobis etiam bene nota j canonice Sc concordi- 
ter celebratam , audoritate veftra dignemini confirmare» 
Adum hoc Dol. die Lunx Sc anno przdidis. 


P OLENS IS CAPITULI EPIS TOLA 
Ad Vincentium archiepifcopum Turonenfem. 

Petit ut fohanne\n Mahe etedum confirmatum confecret 

epifcopum. 

nfy. 7V Everendo Patri ac Dommo Vincentio, Del 
X^gratia Turonenfi archiepifcopo , Capitulum Dolenfis 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 181 
ccclefix. , falutem & reverentiam Patri & Domino debi- 
tam. 

Cum vos eledionem de venerabili viro Magiftro Johanne 
jM a h e’ archidiacono Tranfligerano in ecclefia Turonenli, 
a. nobis canonice celebratam duxeritis confirmandam j Pa- 
ternitati Veftrae per praetentes litteras humiliter iupplica- 
mus , quatinus eidem eledo munus coqfecrationis velitis 
veftri gratia ipvpertiri. Ad hoc enim petendum fi opus, 
fuerit , ex abundanti conftituimus, procuratores noftros 
<juem libet in (olidum , Venerabiles noftros concanonicos 
noftros J. decanum Dolentem , Y. archidiaconum. Vene- 
tenfem , R. de Porta ofiicialem Dolentem , & Thomanj. 
de Tufca, ceterofque Dolentes canonicos , qui die conte- 
crationis praedidx coram vobis prxfentialiter parebunt j 
& hoc Paternitati veftrx fignificamus per prxfentes litte- 
ras , figilli noftri munimine in hu}us rei teftimonium figil- 
latas. Datam Dolis mente Januario , anno Domini M. CC. 
ixy. 


PROFESSIO JO ANNIS M AHE / EPISCOPI 
DOLENSIS. 

E Go Johannis Dolenfis ecclefix nqnc confecran* 
dus epifcopus , huic fandae Tnronenfi ecclefiae & tibi 
Pater V incentj tuifque fucceflbribus canonice fubfti-r 
tuendis obedientiam , fubjedionem , & reverentiam pro- 
mitto , & fiiper hoc fandum altare propria manu firmo t» 


SIMONIS EPISCOPI BRIOCENSIS EPISTOLA 
Ad Johannem archiepifcopum Turonenfem. 

Excufatfe quod confecrationi epifcopi Venttenfit no» 
fojjit ittterejfe. 

R E ve rendo Patri ac Domino Joh anni Dei gra, Circitet 
tia Turonenfi archiepiteopo , S. divina permifllone 1170. 


• Digitized by {jOoq le 


i8i . ACTA VARIA 

Briocenlis ecclefiae minifter humilis , lalutem & obedien-* 
tiam Patri debitam & devotam. 

Paternitati veftrx notum facimus , quod nos proprii 
corporis infirmitate detenti , prxfenti confecrationi viri 
venerabili & difcreti eledi Venetenfis non poffumus in- 
tereffe. Er ideo Veftra Paternitas nos habeat excufatos; 
Nos vero praedidas confecrationi benigne eum confenfixm 
adhibemus , quem comprovinciales condecet adhiberem 
Bene & diu valeat paternitas veftra v 


NICOLAI PAP^ III. EPISTOLA 
' . Ad Johannem archiepifcopum Turonenlem. 

Concidit ei collationem unius frabenik in ltedonenfi & ’ 
Dolenji ecclefiie. 

An. M70. XTrcoLAus epHcopus Servus Servorum Dei venera- 
* JL v bili fratri J: o h a n k r archiepifcopo Turonenfi , la- 
lurem& apoftplicam benedidionem. 

' Volentes" tuam honorare perfonam r & per honoreni 
tibi exhibitum aliis providere in Turonenfi ( ecclefia in 
qua praebendarum collatio ad te pertinere dicitur $ unant 
& in Reddnenfi & Dolenfi ecclefiis cathedralibus tuafc pro- 
vinciae , videlicet in earum lingulis lingulas perfonas ido- 
neas nulla ecclefiaflica beneficia obtinentes & quibus ca- 
nonicum- aliquod impedimentum non obfiftat \ dum tamen 
illorum , ad quos eifdem Redonenli & Dolenh ecclefus 
fpedat fimiliter collatio praebendarum , confehfus accedat r 
& infra annum utaris hujufmodi facultate , faciendi reeipi in 
canonicos 8c in fratres, & providendi ipfarum lingulis d^ 
lingulis praebendis cum vacaverint , ac contradidores per 
cenliiram ecclefia fticam omni appellarione pofipofita 
compelcendi y libfram tibi, audoritate prxfentium conce* 
dimus facultatem. Non obftante 11 in eilcfem eccleliis S..... 
habetur de certo canonicorum numero juramento confir. 
matione Sedk apoftdlicx vel quacumque alia- firmitate vafe 
- lato. Datum Sur.,.»- Idibus Julii Pontificatus- noftri anna 

- - ’ PETRI 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS, 18* 


FETRI ARCHIDIACONI TRANSLIGERANI 
IN ECCLESIA ANDEG AVENSL 

Ad Vicarios ele< 5 ti Turoneniis. 

Xjt confirment electionem faCfam de Petro in epifcopnm Briocenfettfr 

V Iris venerabilibus & difcretis Dominis P.. archidia- An. 117* 
cono Turonenfi , O. archidiacono Rufinenfi in eccle. 
fia Turonenfi & G. dido Infanti archipresbytero Turo- 
nenfi y Vicariis venerabilis, viri Domini eledi Turonenfi 
Petrus archidiaconus Tranfligeranus in ecclefia Andega- 
venfl, falutem & diledronem fempiternam. * 

Dominationes veftras v de quibus plenam in Domino 
fiduciam obtinemus , requirimus & rogamus affedu quo' 
poflumus ampliori v quatinus eledionem fadam de viro, 
.venerabili & difcreto magiftro Petro de Veneto tn 
epifcopum ecclelke Briocenfis ,. cui eledioni fpecialiter 
con/encimus y & quam iratam- & gratam habemus , renun- 
ciato a nobis juri fi quod nobis {pedabat ex eledione de 
nobis fadae in dida ecclefia de confenfu & voluntate elec. 
torum nodrorum-fine difficultate & dilatione qualibet, vedri 
gratia confirmare dignemini & velitis. Valeatbene & diu in 
Domino Jefii Ghrifto Paternitas vedra. Datum die Mercurii 
in fefto B. Maria: Magdalena: ,.anno Domini m. cc. lxxk- 


ALANI TRECORENSIS EPISCOPI EPISTOLA^ 
Ad Vicarios Turonenfis ele&i. 


Mxcufatfe quod nequeat interejje confecrdtioni Petri Briocenfis 

epjfcopi' 

ris venerabilibus & difcretis P. Turonenfi archi- Ahii 137& 
diacono O. Txanftnanenfi , G^ archipresbytero , 8c 



Digitized by v^oogle ’ 



,t%t 1 A <?<T A V A R I A 

canonico S. Martini Turonenfis Vicariis venerabilis 

viri. J. Turonenfis ecclefias eledi cum concordia , Alanus 
divina permiffione Trecorenfis epiicopus , falutem inbeatae 
Virginis Filio. 

Quoniam infirmitate proprii corporis detenti , hac in- 
itanti die Dominica poft annum novum Turonis perfena- 
liter interefle non poflumus confccrationi venerabilis viri 
magiftri Petri, eledi coqfirmati ecclefise firiocenfis , no- 
ftrum minifterium impenlaturij vos rogamus quatinus ab£ea- 
riam noftram bac vice habeatis excufatam. Datum die 
Mercurii ante Natale Domini anno Domini m. cc. LXXl. 


DOLENSIS CAPITULI EPISTOLA 

Ad Johannem archiepifcopum Turonenlem. 

, . / 

Significat mortem fohannis Mahe Dolenfis epijcopi. 

An. n8o. TJ JEverendo Patri ac Domino J. Dei gratia archiepifi, 
J\*c°po Turonenfi humile Capitulum Dolenie falutem 
cum omni reverentia & honore. 

Rem dolendam nobis , & Dolenfi ecclefiae lamentan- 
dam fingultuofis fufpiriis , mortem videlicet bonae memo- 
riae Johannis Mahe', quondam di da: ecclefise epifeo- 
pi , per diledos noftros concanonicos magiftros Petrum 
de Veneto & Julianum didum Bourdin j quos propter hoc 
ad vos fpecialiter deftinamus : Paternitati veftrae eam per 
ipibs , quam per tenorem praefentium nunciamus. Valeat 
veftra Paternitas reverenda per tempora longiora. Datum 
die fabbati poft Dominicam qua cantatur fubilate , anno 
Domini m. cc. lxxx. 


Digitized by L^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 18; 


DOLENSIS CAPITULI EPISTOLA 
Ad Johannem archiepifcopum Turonenlem. 

Petit facultatem eligendi epifcopi. 

R EVerendo in Chrifto Patri J. Dei gratia Turonenfi An. 1180. 
archiepifcopo humile Capitulum Dolenfis ecclefi» , 
falutem cum reverentia & honore. 

Ad petendum a vobis licentiam eligendi feu providendi 
Dolenfi ecclefia: , de Paftore per mortem bona: memori» 
Johannis Mahe’ quondam Dolenfis epifcopi viduat», 
dile&os noftros Guillelmum Thefaurarium , Petrum de 
Veneto , & Petrum di&um Monachum , concanonicos.no- 
ftros nomine noftro & Dolenfis ecclefi» ,& quemlibet eo- 
rum in folidum procuratores noftros conftituimus : ratum 
& gratum habentes & habituri quicquid per di&os pro- 
curatores , vel alterum eorumdem fa&um fuerit in prae- 
miflis. Iu cujus rei teftimonium f pracfentes litteras /Igilio 
Capituli noftri duximus figillandas. Diu valeat Paternitas 
Veftra. Datum die Martis poft Nativitatem B. Johannis 
Baptiftae , anno Domini millefimo ducentefimo odogefimo. 


DOLENSIS CAPITULI EPISTOLA 
Ad Johannem arGhidpifcopum Turonenfem. 

Significat ele&ionem Theobaldi de Ponceio inepifcopum Dolenfem. 

Everendo Patri ac Domino J. Dei gratia Turo- 

.nenfi archiepifcopo humile Capitulum Dolenfis An. 1180. 

:fi» , falutem cum omni reverentia Patri ac Domino 
debita & devota. 

Vacante noftra Dolenfi ecclefia par mortem recolenda: 
memoria: J ohannis, quondam epifcopi ejufdem eccle- 
fia: , ipfiufque corpore ecclefiafticse tradito fepulturae $ cano- 
nici ejufdem ecclefia: , qui tunc erant in ipfa ecclefia refideru 

A a i) 



Digitized by 


Google 



m ACTA V A R I A 

tes concorditer & communiter , diem Martis ante feftum BL 
Margaritas univerfis praefixerunt , & affignarunt ad tradan- 
dum de eledione futuri pontificis. Et ad providendum didas 5 
viduate ecclefix de paftore. Vocatifque omnibus ad didam 
-diem, qui ad hoc erant vocandi., & prxfentibus omnibus qui 
•debebant , volebant , & poterant commode intereffe , nos in 
choro noftrx ecclefix congregati, invocata primitus , ut mo- 
ris cft ,5andi Spiritus gratia , morx difpendium, quas pericu- 
iofa e ft in talibus & damnofa , vitare pro viribus afledantes 
in Venerabilem virum & diferetum Dominum Theobaldum 
D e Ponce-i o decanum Bajocenfem & concanonicum 
noftrum , vita & moribus & fcientia eruditum , & quem 
regimini noftrx ecclefix credimus quamplurimum fruduo- 
ium , {cientem & valentem Dolenfem ecciefiam & jura 
ipfius defendere .& tueri , per infpirationem divinam com- 
muniter & concorditer confenfimus j & venerabilis vir. Ra- 
dulfus cantor , cui fuper hoc commffimus vices noftras , 
ipfum T. vice fua ac omnium & cujuflibet noflrum prxfen- 
tium & confentientium nominavit & elegit in epifeopum 
Dolenfis ecclefix & paftorem. Quam qledionem publi- 
catam in noftro capitulo , poftmodum coram clero & po- 
pulo , qui prxfentes aderant , fecimus folemniter publicari. 
Ad majorem autem hujus rei certitudinem & firmitatem 
Nos R. cantor, G. Thefaurarius , & O. Schola fticus Do- 
lenfis , J. archidiaconus Venetenfis , Petrus de Veneto , Pe- 
ntros didus Medicus , Petrus de Marifco , Rad. le Goux , 
Rad, didus Infans, Julianus Bourdin, Rolandus Cojlart , & 
Nicolaus didus yicecomes , canonici Dolenfis ecclefix, 
prxfentibus omnibus interfuimus , confenfimus , & prxfen- 
cem cartam figillis noftris ac etiam figillo Capituli Dolen. 
lis fecimus communiri. Paternitatem veftram igitur cum 
devora reverentia requirimus in Domino , & rogamus , 
quatenus eledionem prxdidam de perfona idonea , lau- 
dabili , & honefta., canonice & concorditer celebraram 
audoritato metropolitana ex benignitate confueta digne- 
mini confirmare , & ad petendam i vobis confirmationem 
prxdidam , & ad omnia & fingula facienda , qux circa 
petitionem dids confirmationis requiruntur , diledoscoxu 


Digitized by ^jOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS 'EPISCOPATUS. 
canofticos noftros magiftrum Petrum de Veneto , Rad. di- 
•dum Infantem , Sc Radulfuni Legoux , & eorum quemli- 
bet in folidum procuratores noftros conftituimus Sc ... Ra- 
tum Sc gratum habentes & habituri quicquid per iplos Sc 
eorum quemlibet fa&um feu procuratum fuerit in praemiH 
iis. Valeat bene & diu in Domino veftra paternitas reve- 
renda. Datum & adura Dolis die Martis praedi&a anno 
.Domini, m. cc. lxxx. 


THEOBALDI DE PONCEYO DOLENSIS 

ELECTI EPISTOLA. 

Ad Johannem archiepifcopum Turonenfem. 

JHonet eum de /ito ad Romanam curiam itinere \ petit ab eo 

confecrationu munus. > 

R Everendo Patri in Chrifto ac Domino J. Dei An. oSot 
gratia venerabili Turonenfi archiepifcopo Theobal- 
jdu s de Ponceyo eledus fic confirmatus Dolenfis , falutera 
& tamquam Patri ac Domino reverendam debitam cum 
Jionore. 

Ad Romanam vocati curiam perfonaliter coram Sum- 
mo Pontifice ad certam diem & brevem fiiper quibufdam 
nobis fallo impolitis per epilcopum Briocenlem : ad eam- 
dem curiam tanta dudi neceifitate direximus greflus no- 
ftros , noftram innocentiam in praelentia Summi Pontificis 
ratione praevia purgaturi. Verum quia dum eflemus in iti- 
nere , fortuna ambulante pallibus ambiguis Sc incertis 5 cum * 
tot calus rebus incidant mortalibus , qui nec dici nec nun- 
ciari poliunt •, intelliximus ex multorum fide dignorum Sc 
de curia praedi&a venientium relatione , Sc etiam praelato- 
rum Sc religiofbrum quorumdam , qui luper his le recepille 
litteras & certos nuncios allerebant , Sc etiam fama com- 
muni ac publica , videlicet luper obitu Sandilfimi Patris 
quondam Domini Nigolai Sumini Pontificis j de que; 


Digitized by 


Google 


188 ACTA VARIA 

non modicum contriftamur. Confiderantes nos ede Do- 
lenfi ecdefia: alligatos , & quanta pericula ex pa floris ab. 
ientia {eu carentia frequenter occurrunt eccleuis viduatis; 
penes nos habito etiam prudentium confilio , deliberamus 
ad veftram Reverendam Paternitatem certum nuncium 
deftinare , cujus amminiculo & per praefentes litteras mu- 
nus confecrationis nobis per vos impendendum cum in- 
flantia peterem. Veftram dominationem requirentes Qua- 
tenus nobis per veftras patentes litteras fignificare velitis, 
ubi, & quando coram vobis comparebimus, munus confecra- 
jcionis noftrae per vos canonice recepturi y quod inftantet 
& humiliter a veftra Reverenda Paternitate petimus , & 
eidem muneri recipiendo nos offerimus , ut jus didat , ad 
veftram prudentiam nihilominus deftinantes difedum ca- 
pellanum noftrum Dominum Guillelmum , redorem cc- 
clefiae de Sarnaco Remenfis diocefis , latorem praefentium j 
«piem noftrum procuratorem conftituimus & nuncium {pe- 
dalem , ad petendum d vobis nomine noftro munus con. 
lecrationis praedida: , & ad requirendum vos , & fupp fi- 
ca hdum vobis , quatenus nos per veftras patentes litteras 
certificare velitis , ubi , & quando , leu ad quem diem no- 
bis didum confecrationis munus dignum duxeritis impen- 
dendum. Dantes eidem procuratori feu nuncio liberam 
poteftatem & fpeciale mandatum praemifla faciendi , re- 
-quirtendi , petendi d vobis & fupplicandi nomine noflro 
nec non etiam eorum , quae circa praemifia fiint acceflbria 
vel fequela.... In cujus rei teftimenium prodentibus figit- 
Jum noftrum duximus apponendum. Voluntatem veftram 
nobis fi placeat fuper his & aliis refcribentej : quia parati 
fumus pro viribus adimplere. Datum apud Paredum IVttx. 
'fliale anno Domini m. cc. lxxx. Die Veneris poft Exal- 
tationem S. Crucis. 


Digitized by CjOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 18? 

■ - — s — ■ ■ ■■ ■ — • 

DOLENSIS CAPITULI EPISTOLA 
Ad Johannem archiepilcopumTuroneniem. 

Petit confecrationem Tbeobaldi cletii Dolenfis. . 

Ty Evehendo in Chrifto Patri ac Domino J. Dei gra- An. n 8 o. 
l^tia Turonenfi archiepifcopo humile Capitulum Do- 
lenie , falutem & reverentiam tamquam Patri ac Domino 
debitam & devotam. 

. Noverit veftra Reverenda Paternitas , quod nos diledos 
noftros concanonicos magiftros Radulfum didum Infan- 
tem , & Matthaeum de Efpigneio , procuratores noftros 
ordinavimus, & conftituimus , 6c quemlibet ipforum in foli. 
dum ad fiipplicandum & petendum d vobis , quod viro ve- 
nerabili & difcreto Domino Theobaldo de. P oiffcEio 
eledo i nobis poft petitam i vobis eligendi licentiam Sc 
obtentam , a Paternitate Veftra poftmodum confirmato , 
d vobis munus confecrationis canonice impendatur , & ad 
omnia & fingula alia facienda , quae circa confecrationem 
hujufmodi , quantum ad nos attinet , funt agenda. Dan- 
tes eifdem , & eorum cuilibet, poteftatem & mandatum 
fpeciale praeftandi in animam noftram cujuflibet generis 
iacramentum , quod foper praemiifis aut ratione praemi lib- 
rum expoftulat ordo juris. Ratum 6c gratum habentes Sc 
habituri quicquid *per didos procuratores aut eorum alte- 
rum in praemiffis adum fuerit feu etiam procuratum. Ec 
haec Reverenda: Paternitati veftra: , & omnibus , quorum 
intereft feu intere fle poteft , fignificamus per praefentes 
litteras figillo noftro figillatas. Datum Dolis anno Do- 
mini m. cc. lxxx. die Jovis ante feftum B. Luca: Evan- 
gelifbe. • 1 


Digitized by v^oogle 


ACTA . V AH II 


190 


THEOBALDI DOLENSIS EPISCOPI EPISTOtA. 
Ad Johannem archiepifcopum Turonenfem. 

Excufat ft quod nequeat interejfe consecrationi Eveni cleElt 

Corifopitenfis . 

An. 1x83. TT% Everendo Patri in Domino- J. Dei gratia Turo- 
X\,nenfi archiepifcopo Th, eadem gratia Dolenfis epi£ 
copus , lalutem cum reverentia & honore.. > 

Cum vos ad initantem diem Dominicam poli felium 
B. Clementis nos una cum aliis luf&aganeis Turonenfis 
provincix feceritis evocari in confecratione venerabilis 
▼iri & diicreti magiitri Eveni de Foresta , ecclefias 
Corifopitenfis electi, fit confirmati} & nos ante evocatio- 
nenfvellram pro quibufdam regni Francix arduis nego- 
tiis d Domino rege Francix* fuerimus evocati r fit adhuc 
necefle habeamus eidem Domino regi afliftere pro eilclemj 
& idcirco dida die confecrationi prxdi&x non poifimus 
perfonaliter interelle , Paternitatem v.eftram requirimus 8c 
rogamus, quatinus noftram abfentiam habeatis hac vice 
veftri gratia exculatam. Valeat & vigeat veftra Paternit 
tas per tempora- longiora. Datum die Mercurii poli div 
dum felium B. Clementis prxdi&i apud Argent.jn Bitur» 
anno Domini, m. cc. lxxxui. 


THEOBALDI EPISCOPI DOLENSIS EPISTOLA* 
Ad Capitulum ecciefix Turonenfis. 

Excufat fe quod nequeat- interejfe confecrationi pilani Moreti 
eletti * Corifopitenfis . 

An. izjo. Th Jf A G N ^ circum fpedionb viris venerabilibus & difL 
JVJLcretis Decano '6c Capitulo Turonenfi T h. divina* 
permiffione Dolenfis epilcopus lalutem fit finceram int 
Domino caritatem.. 

Canas 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA D 0 LENS 1 S EPISCOPATUS. 191 

Cum ad hanc diem Dominicam ante Purificationem 
B. Maria: Virginis pro confccratione venerabilis viri di le- 
di & fpecialis amici noftri magiftri Ax ani, didi Morel, 
eledi confirmati Corifopitenfis , qua: , Sede Turonenfi va- 
cante , Turonis imminet facienda , pluribus & arduis no- 
flris & ecclefia: noftrat negotiis iir pediti , in quibus- requi- 
ritur noftra praefentia , non poflimus inibi interefle : aiC- 
cretionem veftram requirimus & rogamus , quatinus hac- 
vice velitis habere noftram abfentiam excufatam. Valete 
bene & diu m Domino Jefu Chrifto. Datum Dolis die 
Veneris ante feftum SS. Fabiani & Sebaftiani anno Domi- 
ni millefimo ducentefimo nonagefimo. 


TRECORENSIS CAPITULI EPISTOLA 
Ad Reginaldum archiepifcopum Turonenfem. 

• Petit confirmationem & confecrationem Gaufridi Tor nemine ’ 

■ . - «ledi Trecorenfis. “ - 

R Everendo in Chrifto Patri ac Domino, Domind . An. nyGi 
R E g 1 n a l o o , divina providentia archiepifcopoTui 
ronenfi , feu ejus Vicariis , fi eum abefie contigerit', 
Theobaldus Cantor & Capitulum Trecoren/e cum 
humili recommendatione , fe ipfos paratos ad beneplacita 
& mandata cum /ubjedione , reverentia , & honore. 

Noveritis quod nos diledos concanonicos noftros, ve- 
nerabiles viros dUcretos Mauritium archidiaconum de 
Pago Caftelli in ecclefia Trecorenfi , Gaufridum didum 
Pennet , Sacriftam ecclefia» Trecorenfis prasdidat, & magi/L 
trum Gaufridum de Alta Fago, canonicum Bfiocenfem y 
exhibitores pratentium conftituimus & facimus procuratb- . 
res noftros , &. nuncios fpeciales quemlibet eorum in /oli- 
dum. r ita quod non fit melior condicio occupantis } fed 
quod unus incoeperit , alter perficere valeat , aa petendum 
d vobis /eu a Gom miliariis d vobis deputandis /upplicitec 
& devote confirmationem eledionis a nobis concorditer & 
canonice celebrata; , .de perfona idonea videlicet de Do- 


Digitized by LjOoq ie 


19 * A CT A VARI A 

mino G au f a i do T o rnemi n e concanonico noltro , 
& ad prsefentandum vobis decretum fiiper di&a ele&ione, 
& proceflu habito in eadem confedum , te ad petendum 
etiam munus confecrationis eidem impendi , & ad facien- 
dum omnia quae prxmifla contingunt , & contingere pot- 
iunt , vel occurrere facienda. Dantes eifdem procurato- 
ribus tecuilibet eorum plenam & liberam poteftatem agen- 
di fiiper praedidis & defendendi , fi opus fuerit , praeftandf 
in animas noftras cujufiibet generis {aeramentum , fc elti/ 
dendi per idem juramentum alium vel alios procuratores 
foco luo -fiibftituendi , quandocumque opus fuerit , & fib i 
vel eorum alteri videbitur expedire , & ad omnia alia & 
lingula facienda , quae facere poflemus fi prxlentes efle- 
Bius : promittentes vobis &c omnibus quorum intereft , vef 
jncerefle poteft , nos ratum te gratum habituros quicquid 
per didos procuratores vel eorum alterum , vel (ubftituen- 
dum ab iphSjVel eorum altero adum fuerk in praemiffis , 
& ea tangentibus , vel etiam procuratum : & ninilominus 
pro ipfis procuratoribus & eorum quolibet & {ubftkuendo 
ab ipfis vel eorum altero , fi opus fuerit , iub rerum 

poftrarum judicatum folvi. In cujus rei teftimonium pjat- 
fentes litteras fecimus figilli noftri Capituli impreffione mii» 
piri* Datum die 'Jovis poft felium B. Marci evangelift* , 
fnno Domini m. cc. xcv*. 


DOLENSIS GAPITULI EPISTOLA 
Ad Reginaldum archiepifcopum Turonenfem, 

Significat mortem Theobatdi epifeopi Dolenfis. 

R Everendo in Ghrillo Patri ac Domino Domino 
Rag. Dei gratia archiepifcopo Turonenfi fui devoti 
humile Capitulum Dolenfe, lalutem cum omni reverentia 
& honore. 

Noverit veftra Paternitas Reverenda , quod nos dile&os 
ac fideles noftros magiftnos Rolandurn archidiaconum , 8c 
Nicolaum Yiceeomips 9 con&qowcQs noftros Doienles 


Digitized by ^mOoq le 


IN CAUSA DOLBNSIS EPISCOPATUS. 195 
Ierimus y conftituimus v & ordinamus procuratores noftros, 
ad denuntiandum vobis lamentabilem pbitura felicis re. 
cordationis Theobaldi , quondam epifcopi ecclefia: 

Dolenfis^ 8t ad petendum d paternitate veftra licentiam 
fetorum Epifcopum eligendi. Quod vobis & omnibus quo- 
rum intereft fignificamus per praefentes litteras figillo no. 
ftn Capituli figillaitas. Datum die Lunae poft feftum B. Mi- 
chaelis in monte Gargano anno Domini millefimo trfc. 

«ehtcfimo primo. 

> 

— - - - - . ■ - ... . . _ • ' j 

instrumentum notarii de facta 

PETITIONE ELIGENDI EPISCOPI DOLENSIS. 

I N ttomine Domini. Amen. Anno Incarnationis ejufderfi An. 1301. 

miliefimo trecentefimo primo , undecimo die Menfis 
Octobris intrantis , Indi&ionexv. Pontificatus Domini B d- 
Hf p ac 1 1 papa: VIII. annofeptimo , in mei Notdrii & ce- 
ltium fubfcriptorum ad boc vocatorum & fpecialiter rcfc. 
gatorum prasfentia , conftituti venerabiles & difcreti viifi 
tnagiftri R. archidiaeonus •& N. Vicecomitis canonicus 
Dolenfe y procuratores venerabilium virorum Capituli Do- 
lenfis /pecialieer deftinati cum litteris ad denunciandiiiii 
Domino archiepifcopo Turonenfi mortem felicis recorda- 
tionis Domini T h. nuper Dolenfis epiicopi , & ad peten- 
dam licentiam ab eoderii ardhiepifcopo futurum ‘epifcopum 
fligendi , mortem di&i Domini epifcopi eidem archiepifl 
imo denunciaverunt fitdicenriim epifcopum eligendi pft- 
taRmt.- Datum & actum apud Sacegum manerium- didi 
Arcbiepifcopi , die , indi&ione , & annis praedi&is , pra- 
fentibus ad hoc venerabilibus & difcretis viris magiftris 
Stephano de Bourgteil archidiacono traniligerano , Petro 
ule Luppigtiiaco canonico Turonenfi , Johanne de LuppL- 
niaco canonifo Ambafia: , Johanne de Compcr capeJIatto 
» ecclefia Turonenfi ^tfltibus vocatis & rogatio 

Et ego Juliotus Guiberti clericus Dolenfis facri Romani 
imperii au^oritate publicus & curia: Dolenfis Juratus 
Notarius pracmiflis interfui T rogatus (cribere fcripfi j 
in;luncpublicamformamredegi,meoquefigTi© fignavf. 

Bb ij 


' igitized by 


>ogIe 




AC T A V A K I Aj J 


DOLENSIS CAPITULI EPISTOLA 
Ad Vicarios R. Turonenfis architpiicopi. 

Significat mortem TbeobaUi epifcopi & petit facultatem 
alterius ^eligendi. 

• * , 

An. 1311. t-I r 1 s venerabilibus & difcretis Vicariis Reverendi ia 
y Chrifto Patris ac Domini Domini R. Dei gratia ar- 
chiepifcopi Turonenfis in remotis , ut dicitur ; -nunc agen- 
tis, humile Dolenfe Capitulum , falutem in Chrifto cum 
augmento gratiae & honoris. 

Dolentes & cum gravi cordis amaritudine diferetiolu 
veftrae notificamus & infinuamus>quod bonae memorueTHEO- 
^ Aldus nuper epifeopus nofler Dolenfis infuomanerio de 
Ulmis Dolenfis diocefis, die Veneris poftfeftum B. Hiiarii 
parum ante mediam nodem diem ciaufit extremum j quod- 
que die Dominica fequenti cprpus ejus fuit reverenter tradi- 
tum in Dolenfi ecclefia ecclefiaflicae fepultucae : unde nos ad 
Cledionera futuri Dolenfis epifcopi intendimus procedere, 
annuente Domino , fecundum canonicas fandiones. Ad hoc 
autem vobis infinuandum &L notificandum noftros facimusde 
conftituimus procuratores , viros venerabiles & diferetos , 
magiftrumRadulfum de Villariisarchidiaconum, & Petrum 
de TalenhoEl noftros concanomcos Dolenfes * & eorum 
quemlibet in folidum } ita quod non fit melior conditio 
occupantis $ & ad petendum licentiam d vobis fiiper 4 fcc 
nobis dari , & ad omnia alia & fingula facienda .& pro» 
curanda , qua: circa prxmida & tangentia neceflaria fue- 
rint , feu etiam oportuna , etiamfi mandatum -exigant fpe- 
ciale : Ratum & -gratum habentes & habituri quicquid per 
ipfos , & eorum quemlibet in folidum , noftro nomine 
adum fuerit in pratmiffis. Datum die Lunat pofl feftuna 
JB. Hilarii anno Domini m. ccc. xl 


Digitized by 


Google 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 19 f 


JGHANNIS DOLENSIS EPISCOPI EPISTOLA 
Ad Capitulum eccledae Turonenfis. . 

Excufat fe quod nequeat interejfe confecrationi Guidonis 
Sriocenjis elefii. 

V Iris venerabilibus & difcretis Decano Sc Capitulo 
ecclefiat Turonenfis , archiepifcopali fede vacante, 
J oh annes permiffione divina epifcopus Dolenfis, (alu- 
tem in Chrilto. 

Vobis tenore pradeptium intimamus , quod ad confe- 
crationem & officium confecrationis Reverendi Patris Do- 
mini Guidonis, ele&i confirmati Briocenfis, die Do- 
iminica poft o&abas Apoftolorum Petri & Pauli proxime 
ventura , au&ore Domino ,folemniter celebranda: intere fle 
non poflumus. Novit Deus cum noftri corporis debilitate 
qubd multis noftris & ecclefiae noftra: Dolenfis arduis ne- 
gotiis occupati ( fimus ). In his tamen qu» indi&a confe. 
cratione fieri contigerit , Domino annuente , noftrum ese 
nunc quatenus nos tangit , & poteft , ac debet tangere, 
prcbemus aflenfum. Scriptum lub figillo noftro die Jovis 
in dido fello anno Domini m. ccc. xt&v. 


OFFICIALIS DOLENSIS EPISTOLA 
Ad Petrum archiepilcopum Turonenfem. 

Excufat tfifcopum Dolcnfem quod nequeat interejje confecrationi 
Richardi de Pira eleSti Trecorenfts. _ 

R E Vi r en d o in Chrillo Patri ac Domino Domino P. 

divina permiffione Turonenfi archiepifcopo futis fami- 
liaris & clericus Officialis Dolenfis , falutem cum omni 
reverentia & recommendatione folerte. 

Reverendiffime Pater & Domine, litteras veflras con- 
tinentes quod Dominus Dolenfis epifcopus ad munus con- 


An. 1335. 


An. 1338. 


Digitized by L^OOQle 


Eoa», cot 
niptui. 


n6 A C T A VARIA 

Iterationis canonice impendendum ii* veflra ecclefia Tu- 
senenti venerabili viro & difcrete magifbo Richam>o 
Pe Pi&a eledo & audoritate veftra- confirmato . , capo- 
©ice in epifcopum ecclefia: Tr-ecoricinfis & pallorem > 
perfonaliter intereflet , vel falten» propofitum fiiper- bis 
vobis curaret intimare & confenfum , ad diem Dominicam,.* 
ance inftans carnisprivium y per vos ad boc flaturam £c 
praefixam. In abfentia praefati Domini mei Domini Do- 
lentis epifcopi , notorie in remotis tunc agentis v recepi- 
mus cum omni qua pofiumus &c debemus reverentia Sc 
bonore die Mercurii cirea folis occatiim in fello B- HiL 
' larii in’ Villa Dolenti Memor. Contiderantes ex veris fi. 
milibus communicatur quae vobis 6c aliis potiunt etie no. 
torie & aperte ad’ confecrationem , diem , & locum prae* 
didos- non valeat perfonaliter interetie ad munusconfe- 
crationis velh-a: praedidae , ejus abfencia non obftante, fi 
Paternitati veftrae placeat , nihilominus procedendum ? 
Cum- boc Iperemus firmiter tibi- hec effe placitum atque 

f ratum. Datum tefte de hoc tigillo curias- noftrae Dolen- 
s die Mercurii praedi&a , anno Domini, millefimo treoesu 
jtefimo tricefimo odavo.. 


EETRI 'AR CHIE fis copi turonensis 

EPISTOLA. 

Ad Capitulum eccletiat Dolentis. 

Concedit facultatem eligendi epifcopi, 

An.1340. T\Etr.us permiffione divina arcHiepifcopus Turonentis, 
X venerabilibus viris Capitulo ecclefiae Dolentis , nofttae 
provinciae Turonentis r fa lucem & tinceram in-Domino ca- 
ritatem. 

Gum v os“ nuper tum per veftras patentes litteras , .tum 
per venerabilem- virum , magiftrum Jobannem de Sepibus^, 
concanonicum vetitum y procuratorem ac nuntium fpecia*- 


Digitized by v^oogle 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS. 197 
lem , quo ad hoc fpecialiter deputatum , prout in veftris 
patentibus litteris nobis per eumdem concanonicum ve. 
firum fuper hoc praslentatis , quarum tenor inferius eft 
infertus , quafque penes nos & ex caula duximus retinen. 
das , vidimus plemus Contineri , mortem bonae memori# 
Johannis de An ALGORI a, nuper epifeopi Dolenfis, 
poft fepulturant ipfius duxeritis nunciandam ,• & i nobis 
humiliter petieritis & requifieritis vobis dari licentiam eli. 
gCndi canonice perfenam idoneam in didas ecclefias Do- 
fenfis pontificem & paftorem \ taliter paftore vacantis. Nos 
adtendentes quod difpendiola eflet didas Dolenfi ecclefias 
ipfius diuturna vacatio , & animabus periculum pollet a£. 
wrre , Supplicationem veftram benigniter annuentes, pras- 
didam d nobis petitam eligendi licentiam , & ad eledio- 
nem hujulmodi libere & canonice procedendi. Vobis per 
prasfentes licentiam impertimur , vos affeduofe rogantes 
& exhortantes in Domino , quatenus omni carnali affe- 
dione fubmota , Deum pra: oculis habentes , de tali peribo 
na per viam Canonicam didas ecclefias vacanti Audeatis 
unanimiter providere , qua: didam ecclefiam in fpiritqali^ 
bus & temporalibus fciat & valeat feliciter gubernare. Te- 
nor vero didarum veftrarum talis eft. Reverendo in Chri- 
fto Patri ac Domino luo carilfimo Domino P. Dei gratia w 
archiepilcopo Turonenfi lui humiles & devoti Capitulum “ 
Dolenfis ecclefias reverentiam & devotam obedientiam in “ 
mandatis. Nuperrime die videlicet Lunas odava menfis “ 
Maii ecclefia noftra prxdida vacante per obitum recolen- u 
das memorias Domini Johannis de Analgoria,** 
nuper epifeopi Dolenfis , quod non fine cordis amaritudi. “ 
ne referimus , condolentes : Noverit veftra Reverenda Pa- “ 
ternitas quod nos’ in noftro Capitulo congregati , & Capi. “ 
tulum propter hoc facientes fpecialiter & tenentes , difere. 
tum virum magiftrum Johannem de Sepibus, concanoni- “ 
Cum noftrum , procuratorem noftrum & fpecialem nun- “ 
cium facimus , conftituimus , & etiam ordinamus ad com. ‘ e 
parendum nomine noftro & pro nobis coram Reverenda * e 
paternitate , veftra * & eidem infinuandum, notificandum," 
& denunciandum obitum Domini Johannis epifeopi “ 


(C 


Digitized by 


Google 


19S * A' C T A VARIA 

„ praedici 5 nechon & ad petendum & requirendum a Re» 
„ verenda Paternitate veftra prodicta licentiam & affenlum 
„ eligendi canonice aliquem .idoneum in didae noftrae Do- 
„ lenfis ecclefiae pontificem & paftorem , providendique ei» 
„ dem ecclefiae fic vacanti , & paftoris folatio deftitutae » de 
„ perfona idonea , quae in ea praeefle valeat & prodeffe : nec- 
,, non & ad omnia alia quae in praemilfis neceflaria fuerint, 
,, aut etiam opportuna', ae conmetudine vel de jure r ratum 
„ & gratum habentes 8c firmiter habituri quicquid per di- 
„ dum procuratorem noftrum & nuncium fpecialem adum 
„ geftum fuerit in prxmiflis , & praemifla tangentibus , aut 
„ etiam procuratum : dantes eidem, procuratori noftro & 
„ niincio ipeciali plenam , generalem , & liberalem potefta.- 
„ tem in praemi/fis. Datum 8c actum in Capitulo noftro tefte 
„ figillo noftri Capituli in teftimonium praemifTorum , die 
Dominica poft reftum B. Nicolai atftivale , anno Domini 
„ millefimo trecentefimo quadragefimo. In quorum omnium 
teftimonium fignum noftrum duximus apponendum. Da- 
tum in monafterio de Suilleyo noftrae diocefis , nobis vi& 
tantibus die Sabbati polle Cantate anno ut Cupra. 

J. Baftardus. 


DOLENSIS CAPITULI LITTERA 

PROCURAT O R I JE*. 

/ 

Ad offerendum Henrico db Bosco cledioJ 
nem de eo fadam in Dolenfem epifeopura. 

), /''XMnibus haec vifuris , humile Capitulum Dolenfis ec- 
'clefiae , falutem. 

Noveritis quod nos aflenfu unanimi habito , quo fuper 
hoc in noftro Capitulo tradattf diligenti , facimus , con- 
ftituimus , & ordinamus venerabiles ac di lcr.etos viros ma- 

f tftros, Matthaeum Leopardi cantorem , Johannem de Sepiu 
us , & Guillelmum de Brolio , concanonicos noftros , pro. 
Curatores noftrds generales & ipeciades Y Si eorum quem- 
libet 


Digitized by L^OOQie 


IN CAUSA DOLENSIS EPKCOPATtfS. 

libet i iv folidum : ita quod non fit conditio melior occu- 
pantis j fed quod per unum incoeptum fuerit; , per alium 
profequi /mediari valeat finiri , quoad pratientandum 
venerabili & difcreto viro magiftro Henmco de Bosco 
archidiacone Dolenfi eledionem de ipfb per nos canoni» 
ce celebratam in neftrum & Dolentis ecckfia: epifcopurr* 
& pallorem $ & ad petendum ab eodem luppliciter & in*- 
ftanter, ut ipfe didat eledioni fuum aflenfum debeat im- 
pertiri 5 necnon quoad (upplicandum Reverendo in Chrifto 
.Patri ac Domino D. archiepifcopo Turonenfi , quatenus 
prae didam eledionem dignetur confirmare , munufque con- 
jectationis praefato eledo velit favorabiliter impertiri j 8 c 
defedum , (i quis fuerit , quod abfit r foa auctoritate me» 
tropo lita na fuppfere : dantes Sc concedentes didis procum 
ratoribus noftris, & duobus ex eis-, poreftatem plenam dc 
liberam , didam eledionem praefentandi v didum aflenfum 
. petendi , agendi , faciendi , lupplicandi , & cetera omnia 
& lingula faciendi , quaer in talibus de jure aut confuetudine 
lunt quomodolibet facienda :-ita tamen ,.quod> duo ex ipfis 
prasmifla eorum & lingula valeant adimplere toties quoties 
fuerit necefle : Ratum 6c firmum habituri quicquid per' 
didos procuratores ,, & eorum quemlibet a dum v geftum v 
petitum , & fupplicatum fuerit in prxmiflis & quolibet 
graemiflorum. Datum tefte figillo noftro die Veneris ante 
reftum Pentecoften Domini.- Anno Domini mflleflmo tre— 
centefimo quadra ge flavo, x 


INSTRUMENTUM PUBLICUM: 
De confenfu praefati Henriei ele&ioni de eo 
fadae m epifcopum Dolentem, 

I N nomine Dei , Arnen* Per hoc praefens publicum in-' 
ftrumentum eundis pateat evidenter , quod anno Do- * 
mini, ntillefimo treeentefimo quadragefimo , die quinta* 
«nentis Junii intrantis 5 videlicet die Lunat poft feftum Pen- 
tecoften ejufdem 5 , hora tertiat vel quali , indidione odava y . 
pontificatus iaadifiimi in Chrifto Patris ac Domini r Do* 

C » 


Digitized by v^oogle 


I 


N . 


too A c T A ‘V AI I A 

mini B. divina providentia papae; duodecimi anno lexto ~ 
/n noftrorum Notariorum & tertium infralcriptorum prae» 
fentia , coram venerabili & dilcreto viro jpaagiftro Hen» 
rico de Bofco archidiacono- Dolenij * venerabiles & difl 
.creti viri magiftri Johannes de Sepibus & Guillelmus de 
Brolio canonici Dolenfis ecclefiae , procuratores venera', 
bilis Capituli Dolenfis eccleftx ejuldem perfonaliter con- 
dituri , habentes inter cetera plenam &c liberam potefta- 
tem ac mandatum Ipeciale. praefentandi praedido venerau 
bili archidiacono eledionen^ de iplo archidiacono cano- 
nice celebratam in epifcopum Dolenlem , petendique ab 
$o fuppliciter & inftanter , ut ipfe di&x eledioni de (e 
/adae liium affenfum deberet impertiri , prout in quibufl 
dam litteris figillo di<Shi venerabilis Capituli , ut prima 
facie apparebat i, figi liatis , in noftrdm & teftium infra Icrip» 
Corum praefentia perlectis vidimus contineri , fiepedido ve- 
nerabili archidiacono praedictam eledionem in fcripris 
figillo magno didi venerabilis Capituli Doleniis , fignifi. 
nue ac fublcriptionibus Johannis de Parilius clerici infra 
icripti , & magiftrorum Hamonis Lagogue , Eveni Juliani* 
& Gaufridi Vereti Notariorum publicorum , ut prima fa- 
, xie apparebat ,figillatam &: lignatam praefentarunt , &lup- 
pliciter & inftanter ab eodem petierunt , quatinus didas 
eledioni fuum praeberet aflenfum • maxime cum pericu- 
lum eflet in mora , ne propter diuturnam vacationem prae- 
fata Doleniis ecclelia gravia in lpiritualibus .& tempora- 
libus dilpendia pateretur. Qui liquidem archidiaconus 
eledus, deliberatione praehabita ,‘poft multas exculatio- 
nes & perluafiones , praedidis procuratoribus , le ligno cru- 
„ cis muniendo , refponditin hunc modum. Ego Henricus 
„ archidiaconus eledus confidcrans , quod quas Spiritu Dei 
„ aguntur , non funt lub lege , ipfeque Spiritus ubi vult fpi-| 
a , Tat $ & providenter attendens , quod hujufmodi eledio 
a,ndn ab hominibus , fed a Deo potius infpirata , nolens 
ai divina reliftere voluntati , in nomine landae & individuae 
^Trinitatis Patris, 8c Filii , & Spiritus-landi , & gloriofilfi- 
,>m? Virginis Marix matris ejus , & B. Samfonis , in cujus 
» honore Dolenfis ecclefia eft fundata , Arnen. Eledioni 


Digitized by y 


IN CAUSA BOLENSIS EPISCOPATUS. 4or 
«fe me fadae per viam infpirationis Spiritus-fandi per ve. “ 
nerabiles Sc dilctetos viros Cantorem & Capitulum Do- “ 
lenle in epifcopum Dolenfem confeutio , eamque per vos ‘ c 
mihi oblatam accepto y tamquam divinitus infpiratam. « 
Ada fime- haec Andegavis in domo manlionis Maheti de “ 
Bello monte ; praelencibus venerabilibus & difereeis viris , “ 
magiftris Guillelmo Matthaei canonico Maclovienfi , Phi. (C 
lippo de Aedonis redore ecclefiae de Pleneventer Leonen- iCr 
iis diocefis , Matthaeo de JStont4rfil presbytero-, Eudone de « 
Bofco , & quibufdam • aliis teftibus vocatis & rogatis ad ‘ l 
praemilla. . ' <tr 

. Ego Guillelmus de Parilius, clericus Maclovienlis , pu-» • 
bheus imperiali auctoritate Notarius , praemillis procura- 
torii ledurae , eledionis praefentaftioni , refponlionr , & aliis 
fiipralcriptis , dum agerentur, pro ut fuperius. eft exprefc 
it im , una cum- Notario, infra & teftibus liipra (criptis^ 
pnefens interfui , fub anno , die , ,menfe , hora , loco , in- 
didione , & pontificatu praedictis. Ideoque praeiens publi- 
cum inftrumentum manu meafcripli, & in hanc publicam 
lormam redegi, lignoque meo folito una cum figno & fub- 
icriptjone Notarii infra fcripti fignavi , rogatus & requi- 
fitus in tellimonium praemilTorum. 

Et ego Johannes de Parilius, clericus Maclovienfts , pu- 
blicus audoritate imperiali Notarius , praemiffis omnibus- 
& lingulis una cum, Notario & teftibus fupraferiptis prae^ 
fens fui 5 8c’ideo hic me liibfcripli , lignum que meum Icu 
litum appolui reqyilitus 4 



ACTA VARIA’ 


INSTRUMENTUM PUBLICUM NOMINE 
DOLENSIS CAPITULI. 

Ad Petrum arihiepifcoputo Turonenfem. 

. De eleCliont Henrici de Bofco in epifcopum JDdenfem , quam 

petit confirmari. 

&A. 1340. TN nomine Patris & Filii , & Splritus-fandi , Arnen; 
X.Reverendiflimo in Chrifto Patri ac Domino Domino , 
Dei gratia .... arcjiiepifcopo Turonenfi > fui humiles Sc 
devoti Capitulum Dolenfis eccleii ae obedientiam & re- 
verentiam tam debitam quam devotam. Cum propter 
vacationem diuturnam , eccleii se Paftoris fo lacio defti- 
tutae gravia in temporalibus & fpiritualibus difpendia pa- 
' fiantur ideo conditores facrorum canonum deliberatione 
prqvida decreverunt , ut diutius vacare npn debeant ec- 
cjefiae cathedrales. Nuper igitur , videlicet anno Domini 
millefimo trecentefimo quadra gefimo , die od:ava menfis 
^laii , videlicet die Luna: ante feftum B. Nicolai aeftivale, 
bona: memoriae Domino Johanme, nuper Dolenfi epif. 
copo , diem univeriae carnis ingreflo , i piius corpore reve. 
jenter tradito ecclefiafticae iepulturae j Vobis praedidi Do* 
mini morte denunciata licentiaque & exhortatione eli- 
dendi i Vobis generofe concefla , ne noftra Dolenfis ec- 
xdefia viduitatis fuae incommoda deploraret ; fuit a nobis 
canonicis , tunc in neftro Capitulo praefentibus ad hoc 

£ ulfata campana more & hora folitis congregatis , dies 
unae poli feftum B. Germani Pariliorum epifcopi & con- 
fe floris videlicet dies trigefima ipfius menfis Maii tunc 
exeuntis, cum continuatione dierum fequentium concor- 
diter affi gnata ad eledionem Dolenfis futuri pontificis ce- 
lebrandam , citatis & vocatis ad haec debite fpecialiter 
abfentibus canonicis , qui citari & vocari debuerunt , & 
4 ebpnt. Convenientibus jgitur in termino fupradido ad 


Digitized by v^.oogle 


v IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS, foj 
Opitulum noftrum Dolenfis ecclefia: , omnibus & fingulis 
•qui debuerunt , voluerunt , & potuerunt commode intc- 
refle , videlicet venerabilibus &difcretis magiftris Matthaeo 
leopardi cantore , Johanne de Villaio fcholaftico , Tho- 
ma Galli , Radulfo Maleti , Johanne de Sepibus , Olive- 
xio Ver et i , Fulcone Bardoul , Hugone Foligne , Guil- 
Jclmo deBrolio , canonicis Dolenfis ecclefiae $ deinde mifia 
de San&o- Spiritu in .noftra ecclefia folemniter, ut moris 
eft , celebrata ^ fermoneque in choro Dolenfi praefentibus 
•didis canonicis clerique & populi multitudine copiofa fa- 
•do, prout Dominus minilliravit , altaque voce cantato 
-hymno Veni creator Spiritus , ejufdemque Spiritus almi gra~ 

. tia invocata , exclufis popularibus , & aliis fecundum con- 
fiietudinem excludendis , nobis una cum tabellionibus & 
teftibus infraferiptis folis in noftro choro Dolenfi rema- 
nentibus , ubi de confuetudine antiqua folitum eft eledio^ 
nes noftra: Dolenfis ecclefiae celebrari j ibique pro hujufl 
modi eledione facienda capitulantibus & capitulum fa- 
cientibus , ut eft moris : Statim nullo alio interveniente 
tradatu , fubito & repente , de infpiratione Sandi Spiri- 
tus , ipfiufque gratia ,ut firmiter credimus , infpirante< Nos 
.omnes fimul , nullo penitus diferepante , in magiftrum 
•Henricum de Bosco archidiaconum Dolenfis ec. 
clefije , ibidem praefentem nobifeum , virum utique provi. 
dum & diferetum , in utroque jure expertum , vita & mo- 
ribus commendandum , in diaconatus ordine , aetateque 
legitima conftitutum , ac de legitimo matrimonio procrea- 
tum , clero & populo gratum , in temporalibus .& fpiri- 
.tualibus circumfpedum t duxerimus unanimiter vota noftra, 
ipfumque una voce , unoque Spiritu in noftrum & Dolenfis 
ecclefiae concorditer elegimus epifeopum & paftorem : Te 
Deum laudamus folemniter decantando , didumque eledum 
noftrum de choro praefato ufque ad magnum altare Do- 
lenfis ecclefiae deportavimus 5 Deoque & gloriofiflimae Vir- 
gini Maria: matri ejus , in cujus honore prardida noftra. 
Dolenfis ecclefia eft fundata , obtulimus , ficipfum in epifl 
copali cathedra inthronixavimus , juxta morem in Dolenfi 
ecclefia hadenus abfervatwn & confeftim pr*didanv 


Digitized by ^jOoq le 


104 ACTA V ART A ' 

eledionem noftram , modum & formam ipfius in pulpit®' 
dictae ecclefiae, ubifolet evangelium legi r diebus folemni- 
bus & feftivis , per venerabilem & difcretum virum eccle- 
fiae rioftrae cantorem folemniter publicavimus , & publicari 
fecimus, prout decet , ibidem exi ftente cleri & populi mul- 
titudine copioia. Qujbus adis Capitulum noftrum una r 
cum eledo noftro prxdido iubintrantes , pradentibusTa- / 
bellionibus & teftiDus infrafcriptis , & pluribus aliis fidet 
dignis } & praedictam eledionem , fic rite & fande fadam,. 
fingulariter unus poft alium , & omnes generaliter ratam 
& gratam habentes , & perfeverantes in ea ipfom ele- 
dum rogavimus cum inftantia lupplicando ; quatenus pro- 
fatae eledioni de fe fadae fiium praeberet aflenfiim r qui 
jeledus humiliter & devote nobis refpondit quod filper 
Jioc deliberationem habere volebat , & deliberatione fii- 
per hoc praehabita , nobis refponderet y prout. Dominus 
eidem miniftraretr. Poftmodum autem eLedus nofter prae- 
didus^, deliberatione praehabita cum peritis ,. multorum 
presbyterorum deintus inftantia , licet onus hujufmodi tam- 
quam grave recufare plurimum niteretur - y ne vocationi de 
,fe fadx per infpirationem divinam , ut praemittitur, reft- 
flere videretur 5 eledioni prxdidx fuum praebuit aflenfum,. 
prour de prxmiflis etiam eonftat & poteft conflare per 
publica documenta. Quapropter Reverendae Paternitati 
Veftrae voto unanimi attentius ftipplicamus , quatenus ele— 
dionem prarfatam, fic a Deo, ut credimus , infpiratam,. 
& canonice celebratam , ac ipfum eledum dignemini 
confirmare , munufque confecrationis praefato eledo noftro 
velitis favorabiliter impertiri $ defedum fi quis ,• quod abfif, 
fuerit , veftra audoritate metropolitana fiipplentes , taliter 
fi placet agentes , ut poft confecrationem hujufmodi , quanr 
celerem totis conatibus & defiderio expedamus , Deo au- 
dore, nobis & toti Dolenfi ecclefia: velut paftor idoneus 
prxefle valeat utiliter Sc prodefle , ipfiufque ftibditi fiib 
ejus regimine poflint coram Deo falubriter & celebriter 
continub militare. Ad prxmifla autem omnia & finguta 
vobis feriofius , in quantum nccefle fuerit, narranda & ex*f 
plicanda, petenda , fupplicanda , ac edam requirenda , & 


Digitized by LmOoq le 



IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS, io/ 
*d faciendum fidem de praemiffis, quatenus opus erit , nos 
Mnanimi confenfu noftro & didae ecclefia: noftra: nomine 
facimu$& conftituimus , in noftro Capitulo cxiftentes , ve^ 
«erabiles & diferetos viros , cantorem , magiftros Johan-* 
nem de Sepibus, & Guillelmum de Brolio concanonicos 
noftros , procuratores noftros , & nuncios fpeciales , dantes 
& concedentes eifdem , & duobus ex eis poteftatem ple- 
nam & liberam agendi , petendi , & faciendi praemifla , 
£c quodlibet praemiflorum , Vobifquefupplicandi , &. cetera 
faciendi , quae in talibus de jure aut confuetudine funt quo-* 
modolibet facienda } ita tamen quod duo ex ipfis praemifla 
■& eorum fingula valeant adimplere , 8c quod non fit me- 
lior conditio occupantis j fed id quod per unum vel alios 
ipforum incoeptum fuerit , per alium (eu alios profequi , 
mediari valeat , & finiri : dum tamen i viis noftris com- 
cordatis & divinitus infpiratis aliqualiter non recedant. 
•Ceterum , ut Paternitas Veftra non naefitet , fed cognofeat 
evidentius vota omnium noftrum in praedidis omnibus & 
fingulis concordafle , ac in petitione hujufinodi exiftere 
unanimes & concordes , ipfius eledionis noftra: decretum 
-Paternitati veftra: fecundum ecclefia: noftra: morem tranf- 
mi trimus , figillo Capituli noftri , quo unico in talibus uti 
conluevimus , munimine roboratum $ &t ad majorem cau- 
telam & certitudinem praemiflorum infrafcriptorum nota- 
riorum publicorum fignis & fubfcriptionibus (ubfcriptum , 
£c etiam publicatum. Ada fuerunt praemifla, qua: dida 
die Luna: (uperius fada fuiffe narrantur , die Luna: & anno 
praedidis , indidione odava , Pontificatus Sandiflimi Patris 
ac Domini noftri Domini B. Papa: duodecimi anno fexto, 
praefentibus venerabilibus Sc djfcretis viris , magiftro Gau- 
frido Rouflelli Officiali Dolenfi, Dominis Johanne Plus 
que poay , Johanne Raymundi , Nicolao Dube , Johanne 
Gilles presbyteris , 8c pluribus aliis in publicatione hujufi 
modi eledionis teftibus ad praemifla vocatis fpecialiter & 
rogatis. Confenfus vero ab eodem eledo fuit praeftitus ele- 
dioni praedidje , die quinta menfis Junii fequentis , circa 
• horam tertiam , in civitate Andcgavenfi, in domo habi- 
tationis Maheci.de Bello-monte , praefentibus venerabilibus 


Di :ized by Google X 


xe* ACTA V A R I I ’ 

& difcretis viris magiftro Guilleimo Matthaei canortic<> 
Maclovienfi , Matthaeo de Monterfil remore ecclefiae de Vi~ 
iidi-gallo Rhedonenfis diocefis f Petro T regor presbyteris,, 
teftibus ad haec fpecia liter vocatis & rogatis, prout in in- 
ftrumento publico manu Guillelmi de Parifius publici au- 
ctoritate imperiali Notarii fuper hoc confecto plenius con- 
tinetur. Procellamur etiam quod proceffibus- noftris fuper 
Jbujufmodi negotio faCtis per praofentes non intendimus 
derogare, nec procuratores alias conftitutos in aliquo re- 
vocare. Data vero pracfentis decreti & conftitutionis pro- 
curatorum , de qua fupra fit mentio , fub iigillo noftro prar. 
lentibus appofito , in noftro Capitulo venerabilibus & difl 
cretis magiftro Gaufrido Rouftelli Officiali Dolenfi , Guil. 
ielmo Qufijiart presbytero ,. & Oliverio de Boterel clerico t 
-celtibus ad hoc vocatis fpecialiter & rogatis.. 

Et ego Johannes de Parifius , clericus Maclovienfis, po- 
blicus imperiali auCtoritate Notarius , praemiflis omnibus 
& lingulis quae die Lunae poft feftum B» Germani facta r 
diCta , & afta , feu gefta fuperius fiiifle narrantur y nec non 
praeftationi' confenfus ,.de quo fupra fit mentio r die quinta 
menfis Junii , ac omnibus & lingulis y quae hac die undeci- 
ma me n fis ejuldem videlicet Dominica ante feftum Eu— 

chariftiae Domini , foda & diCta elle in fuperioribus defl 
cribuntur , una cum praenominatis teftibus , prout fupra 
- praetentes- fuifle defignantur ,. praeiens interfui $ pracfentell- 
que litteras leu praeiens decretum propria manu fcripfi , 
hic me fubfcripii , lignumque meum folicum appofui re- 
quifitus & rogatus. 

Et egoGaufridus Vereti , clericus Maclovienfis diocefis,. 
publicus imperiali auCtoritate Notarius-, praemiflis omni- 
dus & lingulis, quardi&a die Lunae poft feftum B. Ger- 
mani faCta , diCta , & aCta ,. feu gefta fuperius fuifle narran— 
tur j ac omnibus & lingulis, quar hac die undecima menfis 
ejuldem’, videlicet Dominica ante feftum Eucbariftiae Do- 
mini faCta: v & diCta efie , ut in fuperioribus delcribuntuir 
una cum teftibus & Notariis publicis luperius & infrafcrip— 
cis , praeiens interfui : ideo- hic me lubleripfi , fignoque 
meo Ib lito primum ligna vi una cum ligais Notariorum 

publicorum 


Digitized by v^oogle 


EPr $CO]»ATUS. io 7 
tt*J*ora?um & fubfcript. eorumdera , ac figillo venerabi- 
Jam & difcretorum virorum Capituli Dolenfis prarfenti- 
pus hic appenfo , vocatus ad hoc fpecialiter & rogatus 
, Et ego Evenus Julioci clericus Dolenfis diocefis fpubli- 
Ois au&oritate imperiali Notarius , pramiflis omnibus & 
hBgulis , quae die Luna: poft feftum B. Germani fa&a , di- 
#a, & ada, ftu gefta iuperius fuifie narrantur, una cum 
praenominatis Notariis & teftibus , prout illa die defignan- 
m “werfinfle , praefens fui , me fubfcripfi , fij c fi| num 
geum folitum appoiui una cum fignis & fubfoiptioiibus 
Motariorum & figillo fupradido his appenfo requifitus & 


' * 'V 


PETRI A R CHI EPISCOPI TURONENSIS 
. . E P I S T O L A. 

Ad Vicarios ecclefer Dolenfis. 

- P* exdminanda clettione Henrici de Bojco in Dolenfim , 
i' • . epifcopum. 

P? 7 A D s pwmMione , divina arehiepifcopus Tarooenfis Ab. 134«. 
1 .^Kdu nobis in Chriiio capella no cura to eccleGte 
Dolenfis , necnon Johanni Brinou , & Simoni de Kcirnac 
presbyteris vicariis didae. ecclefi* Dolenfis, noftrafpro’ 
vinci* Turonenfis , & omnibus aliis capellanis , & presby- 
teris curatis, & non curatis- in civitate & diocefi Doknfi 
confiitutis , ad quem vel ad quos praefens mandatum ner 
venerit , lalutem in Domino. P 

Supplicaverunt nobis venerabiles viri, capitulum ecele- 
• Dolenfis praedicte , paftore vacantis ad praefens , tum 
per luas patentes litteras , tum per venerabiles viros ma- 
giltros Johannem de Sepibus & Guillelmum de Brolfo 

, l ° rj S ® cc ^^ ae canonicos , procuratores quoad 
Jqoc ab eifdem fpecia liter deputatos , quod cum vacante 
<ucfca Doknfi ecclefia paftore per mortem bonas memori* 

Dd • - 


Digitized by 


Gc 3g 2 


• - * 



A C T A V A % 1 A f 
J~oha'nnis de An algori a, nuper epifcopi Dotent 
jfis j morte ipdus nobis nunciata , & i nobis eligendi petita 
licentia & obtenta , vocatis qui fuerunt evocandi , prae- 
ientibufque qui voluerunt , potuerunt , & debuerunt in. 
ttfrefle commode* ipfi Capitulum venerabilem virum ma- 
giftrum Henri cum de B o s co archidiaconum di&g 
Dolenfis ecclefia: concorditer & canonice per viam infpi- 
jrationis divina: in pallorem «& epifcopum dida: ecclefi» 
.elegerunt , nos eledionem & eledum hujufmodi confir- 
mare vellemus. Nos attendentes quod fecundum apoftpri 
lum cuiquam manus cito imponi non debet ; & ideo vo- 
lentes cum maturitate debita procedere in hac parte % 
«robis & veftrum cuilibet in folidum metropolitana audo- 
ritate tenore pratfentium committimus & mandamus , qua- 
tenus vos aut alter yeftrum ad didam ecclefia ruacceden. 
tes , hortetur & vocet peremptorie fpecialiter & nomina, 
•tim , oppofitores , fi qui fuerint contra eJedionem & ele- 
dum prxdidos , &c publice & in generali io ecclefia prae- 
.dida omnes & fingulos, qui aliquid contra eledionem £c 
electum praedi&os dicere feu opponere yoluerunt/ut ipd 
coram nobis feu commifiariis d nobis in hac parte depu- 
tandis in ecclefia Sandi Marti ni de Canda noftra: dioce- 
fis Turonenfis ad diem Martis poft inflans feftum confecra. 
cionis Corporis Chrifti compareant , fi fua crediderint in- 
terefle , oiduri & oppofituri quicumque dicere & oppo- 
nere voluerint contra eledionem & eledura praedictos j 
fuper hofc , prout juftitia fuerit , proceflurus ; quos diem 
Sc locurri ad hoc ipfisdc eorum cuilibet & omnibus, quo- 
tum interefl: , tenore pra: lendum , pro termino peremto. 
*ie praefigimus , & oriam affignamus , & vos edam prae fi. 
gatis. Interim eifHem & eorum cuilibet publice, &in g;e- 
«jerali , & alias , ut fupra , quod nifi didis die & loco com- 
pa ruerunt & ft oppofuerunt ad praedida. Nos ad confir- 
mandum vel infirmandum eledionem & eledum praedi- 
ros & alias in dido negotio , ut ius erit , procedemus ^ 
eorum abfencia non obftante , & ipfis ulterius non vocatis. 
4Quo fado , reddi litteras figillatas ei veftriim , per quem, 
prremifia exeqqi contigerit , & quid inde feceritis nobis 


Digitized by ^mOoq le 



IN CAUSA DOLENSIS tPBCOPATOS. 

jR&jlominus fideliter refcribatis.- Datum tefte figi Ilo noftro 
die. Mercurii poft felium Penteeoftes Domini , anno ejuft 
danM.6cc.XL. 

PradtMis littefu fecpcnsaffigitur fchedula. 

.) Omnibus haec vifuris Officialis curia: Dolenfis , fedeva** 
tante y falutem. Noveritis quod figi Ilum appenfum in fe- 
«anda cauda prasfentium litterarum , quibus prarfentes lit- 
flarae noftrx funt annexa: , eft figillum feu figtlli imprefii<? 
tenera bils viri Simonis de Regneaco , vicani perpetui iit 
fcclefia Dolenfi presbyteri, qui mandatum in dictis litte* 
lis contentum fecundum fui tenorem die Dominica ante 
feftum Euchariftiac Domini m' choro Dolenfis ecclefix ho* 
W maenae mifix executioni debitas demandavit,- prout tanf 
per relationem di&i vicarii quam alias fuimus & fumus- 
/Efficienter informati. Datum, tefte figi lio curia: noftrx,, 
die Dominica prxdi&a , anno Domini- millefimo treeen* 
cefimo quadragefim^. 


YICARIOHUM ECCLESIA DOLENS& 

* EPISTOLA. 

Ad Petrum archiepifcopum Turonenfenfe 

‘ Quod mandatum ejus executioni demandarunt. 

■X%- Ev er. en Do in Ghrifto Patri ac Domino noftro Doi An. i$4S& 
J^mino ..... arehiepifcopo Turonenfi devoti fui capellam 
Samon de Regneiaco , Johannes Bonnob , perpetui vicarii 
in ecclefia Dolenfi , & Kollandusde Hirci , caoellanus de- 
fcrviens capella: Crucifixi , curatus in ecclefia Dolenfi me- 
morata , cum fui humili tecqmmendatione devotam obe^ 
dientiam ac reverentiam debitam , tamquam Patri. 

Notum fit veftrx Reverenda: Paternitati ,. nos litteras 
veftras formam & tenorem infrafcriptos continentem , die' 

Dominica poft feftum Penteeoftes Domini , videlicet un- 
decima die menfis Junii intrantis nobis prxfentatas humi. 

Jirer recepiffe , & hora magna: mifia: inter primam oratio-- 
ssem-dc epiftolam ipfius , in choro praefata» Dolenfis eocle— 

D d if 


Digitized by 


Google 



** y.'JT/AK'CTI.A V AT K F.:A'0 ; -:T ( 

Gx , pratentibus quam pIurimis ejurckra€cclc£T:<ranoiMci»Jl . 
Capellanis & clericis , ac populi propter divinum officium 
ibidem audiendi copiofa multitudine congregata , .eafdtm 
de verbo ad verbum per Johannem Cohu clericum Nota. 
rkirn publicum infrafcriptum legi fecifle ,6c poftmodhm 

} >er venerabilem & difcretum virum Cantorem didas: £)d& 
en fis ecclefia: lingua materna expofuifie , &publicafle> 

& ad- notitiam omnium ibidem audentium , prout meliul 
fieri potuimus , deduxifle ; 6c juxta formam & tenorem 
earumdenu contenta in eifdern. litteris executioni debitdr 
demandafle. Tenor vero didarum litterarum vedrarui^t 
fequitur in hunc modum. Petrus permiflione divina archiel 
- pilcopus Turonenfis di ledis nobis in Chrifto capellano 
(Curato y &c. ut fupra. Et haec Paternitati vedra: venerandi 
lignificamus per praefentes litteras , figillis figillatas noftris, 
una cum ligno & fubfcnptionibus Notariorum publicorum 
lignatas, Ada fuerunt haec die Dominica praelida , anno 
ejuldem m. ccc. xl. indidione odava , pontificatus Sah. 
ddfimi Patris ac Domini noftri Domini B. divina provi- 
dentia papa: duodecimi anno fexto. Prrlentibus magiftrls 
Mattha:o Lebart cantore , Johanne de Villari fcholaftico , 
Radulfo Malleti , Johanne de Sepibus , Hugonedf foligne , 
Ernando nepote , Th. Galli , Henrico de Turribus , cano- 
nicis Dolenus ecclefiae Johanne Remundi , Johanne Gtlles, 
Elia Michaelis presbyteris , magiftris Alano de Valle , Ri- 
’ chfardo de Ripperia curatis Dolentibus advocatis , Martino 
de Valle clericis, Johanne Boncerrona , Michaele Thedf, 
Hamone de Merra , & pluribus aliis teftibus ad hoc IpC- 
^ialiysr rogatis & vocatis. 

Et ego Johannes o>hit- clericus Maclovienfis diocefis 
oriundus Notarius audoritate imperiali publicus, die Do- 
minica prasfentationi litterarum , hora , loco, ledurar per 
me fada: , lingux materna: expolitioni, publica: executioni 
didarum litterarum , menfe, indidione , pontificatu , una. 
eum teftibus liipralcriptis , & Notario fpecialiter vocaris 8c 
cogatis , pratens fui , &manu propria in ea hafcc Icripfi Y 
in publicam formam redegi , meoque figno folito figna— 
-vi , requifitus &. rogatus. Condat de inter linea in verbo 


Digitized by v^oogle 


IN CAfrsA DOlENSIS EPISCOPATUS. in 

die qnod ,a pprobo volo omni nota fufpicionis carere. 1 
; Ec ego Evenus Julioti , clericus Dolenfis , publicus inu 
periali auctoritate Notarius , die , hora i loco , pr sementatio- 
ni ; litterarum , 1 e&ura: faCfca; per Notarium fupra fcriptum, 
linguae maternae expolitioni pe-r cantorem fupra fcriptum, 

.& publica; exfecutioni , mente , indictione , pontificatu una 
cum Notariis & teftibus fupra feriptis me fubcripfi , figno 
meo foiito hoc publicum inftrumentum fignavi , & illud 
appoiui rogatus. • - • ' 

BENEDICT I P A P JE X I £ 

Ad Petrum archiepircopum Turonenfem. 

Reftgnatum epifeopatum Volenfem Hernico de Bofco iterum 

COnfignae. 

~9 . 'A 

B Enedic’tus epifeopus Servus Servorum Dei venera- An. 1340* 

bili fratri archiepifcopo Turonenfi , falutem 8 c 

apoftolicam benedictionem. 

> Ad cumulum tuse cedit falutis Sc famae , li perfonas ec* 
«lefiaflicas , pratfertim pontificali dignitate praeditas , di- 
.«ina; propitiationis intuitu , opportuni prandii & favoris 
-gratia profequaris. Nuper fiquidem ecciefia Dolenfis per 
obitum bonae memoria; Jo h annis epifeopi Dolenfis, qui 
in illis partibus diem claufit extremum , paftoris folatio 
deftituta , diledi filii Capitulum ejufdem ecciefia; venera- 
bilem fratrem noftrum Henmcum epifeopum Dolen- 
fem , tunc archidiaconum ipfius ecclefiae, in diaconatus 
ordine conftitutum , in Dolenfem epifeopum quafi per infl 
pirationem divinam concorditer elegerunt , ipfequead in- 
flandam dictorum Capituli hujufmodi eledioni confenfir. 
-Subfequenter autem Nos hujufmodi vacatione ipfius eccle. 
fiae Dolenfis fide dignis relatibus intellecta , cupientes ipfi 
ecciefia: noftrae operationis miniflerio perfonam fecundum 
■cdr noftrum idoneam prafidere , provifionem ipfius eccle- 
.&e Dolenfis , ea vice ordinationi & difpofitioni noftra du« 
otitnus refervahdum. Decernentes ex tunc irritum & ina- 
ne , fi fecus fuper his per quofeumque , quavis auCtoriia*. 


i 


Digitized by ^ooQ le 


m ACTA V A R IA 

te , fcienter & ignoranter contingeret attentari , ipfeqo# 
epifcopus poftmodum hujufmodi refervationis & dccretft 
forfan infcius r obtinnit ele&ionem hujufmodi a te loci 8c 
metropolitano hujufmodi refervationis & decreti forfitan 
fimiliter infcio ,audoritate metropolica confirmari , ac 
ipfum H £ n ricu M fubfequenter , "alias tamen rite ia , 
jDolenfem epifcopum per te refervationis & decreti- prc*'* 
dirorum tunc etiam* forfitan infeium confecrari y & pofl 
confirmationem hujufmodi adminiftrationi fpiritualium fit 
temporalium didar ecclefiac Dolenfis ingeflit , & deinde de 
refervatione & decreto praididis certus effetius ab admi- 
niftratione bujufmodi deftitit , & ad Apoftolicam Sedent 
perfonaliter fe conferens r fecit proponi hujufmodr ele&io— 
nis, confirmationis & confecrationis negotium in confi» 
ftorio coram Nobis - r & tandem r omne jus r fi quod eidem? 
H e n r r co epifeopo ex. eledione hujufmodi competebat^, 
in noftra & fratrum, noftrorum praefentia , ex certis caufi» 
(ponte & libere refignavit. Nos igitur hujufmodi refigna. 
tione recepta y , ad provifionem ipfius ecclefias celerem & 
felicem paternis (ludiis illico intendentes ac confideran* 
tes , tam concordem didorum ipfiim Heniucum elh*- 

§ entium voluntatem ,, quam fide digna teftimonia , quar 
bi de litterarum fcientia , honeftate morum & vitat con- 
uerfatione laudabili , maturitate confilii ,. prudentia y fpiri- 
tualium & temporalium providentia, & aliis multiplicium 
virtutum meritis prohibentur j poff deliberationem v quam 
(uper his cum cifdem fratribus habuimus diligentem , de 
perfbna didi H-en rtic i epifcopi nobis & didis fratribus 
ob exigentiam hujufmodi fuorum meritorum accepta praat. 
fetat Dolenfi ecclefix , de didorum fratrum confilio , au- 
doritate apoftolica, providimus * ipfumque Henricum illi 
pratfecimus in epifcopum & paftorem curam & adminiL 
Arationem ipfius ecclefiae (Ibi tam in fpiritualibus quam in 
-temporalibus plenarie committentes , ac munusdido Hen*- 
jico confecrationis poft hujufmodi refcrvationem & decf-eu 
*um impenfum rarificantes exprefle in iilo qui dat gra- 
tias , &. largitur prasmia , confidentes , quod prefata Dot 
fenfis ecdefia per ipfius- Henrici epifcopi induftrias & g «w 


Digitized by ^mOoq le 


IN CAUSA DOLENSIS EPISCOPATUS, i * 

4Rim/pedionis fru&liofum ftudium reeetur utiliter , &pro£ 
yere , dirigetur , ac in eifdem fpiritualibus & teraporalious, 
Nidore Domino , grata fufcipiet incretnenta. Cum itaque, 
ait idem epifcopus in commifla fibi ecelefia: praedida cura 
iacilius proficere vaJeat, tuus favor fibi efle nofcatur plu- 
rimum opportunus* fraternitatem tuam rogamus, mone- 
mus, & Hortamur attente , per apoftolica tibifcripta nun- 
tiantes * quatenus eumdem epifcopum , & commifiam fibi 
ecclefiam habens pro noftra & ejufdem fedis reverentia 
^iropenfius commendatos , in ampliandis & confervandis 
juribus luis , fic eum tui favoris prxiidio profequaris } quod 
tofe per tuae auxilium gratiae (e poffit in committo fibi ejuC 
dem ecelefia: regimine utilius exercere j tuque divinam mi- 
sericordiam ac /edis ejufdem benevolentiam exinde valeat 
celerius promereri. Datum Avinione viij. calendas Novem- 
bris , Pontificatus noftri anno fexto. 

■ Ha&entis atta varia in caufa Dolenfis epifeopattu , quibat ai 
illuftrandam ecelefia antiquam in ele£tione epifeoporum jujfiraga- 
neerum t fede metropolttana vacante , difciplinam , fubfieere vijum 
aji bullam Lucii Papa III. & epiftdam ecelefia Remenfit ai 
Capitulum ecelefia Rotomagenfis » 


B-ULLA LUCII PA.P-;E. Iit 
Ad Capitulum eccle&e Rotomagenfis. 

L U c i u s epifcopus Servus Servorum Dei , dile&isfilils 
R. decano & capitulo Rotom. Salutem 6c apoftolicam 
benedidionem. 

Significantibus diledis filiis noftris Capitulo Conftantien- 
£s ecelefia: intelleximus quod cum diledum filium noftrura 
VV. decanum quemdam Bajocenfem canonice & concor- 
diter elegiflec in epifcopum , i bonae memoriae R. Archie- 
pifeopo veflro , eledio niit fblemniter confirmata , & con- 
secrationi terminus affignatus. Sed interim archiepifco» 
pus , fieut Domino placuit diem claufit extremum , & ita 
{ab occafum ifta non fine gravi difpendio , confecratio ha* 
#enus eft dilata , cum fex annis & amplius jam dida 


Digitized by CjOoq le 



1T4 ACTA VARIA 

fia paftorali manierit providentia deftituta. Unde quoniam 
mora trahit ad /e periculum , difcretioni veftrx per apo. 
ftolica /cripta mandamus atque praecipimus , quatenus /i 
res ita fe habet , /uffraganeis epi/copis ad veftram eccle- 
fiam convocatis , prxfato eledo ± fine difficultate , dilatio- 
ne & appellatione remota , munus faciatis confecrationis 
impendi : Ita quod plenitudinem officii pontificalis adep. 
tus , commiflo fibi gregi , facramenta poflit /alubria mi- 
niftrare , & tam in ordinatione clericorum quam in dedi.* 
catione ecclefiarum , & aliis quos ad epifcopum folum ref- 
piciunt , ficut fuerit nece/Tarium, providere. Datum VeruL 
8. Kal. Maii. 

- - - r~ -■■■-- - - ' ' - - - » - - 1 ■ - - . — — 

EPISTOLA ECCLESIA REMENSIS 
Ad Rotomagenlem. 

V iris venerabilibus & amicis in Chrifto chari/fimis RDe^ 
cano , totique Rotomagenfis ecclefiae Capitulo M.Prasl 
pofitus , B. Decanus, F. Cantor , ceterique Remenfiseccle/la; 
fratres jfalutem,& promptum in fincera diledione oblequium. 

Recurrentibus litteris veftris ad nos patentibus con- 
fultationi veftrse nobis porredx quantum ad nos /pe- 
dat ab/olutam adhibemus refponfionem : Scilicet quod 
fi, ‘ vacante fede noftra metropolitana , aliqua epi/copalis 
ecclefia provincias Remenfis iuo viduata paftore ab eadem 
ccclefia eledum nobis praetentaverit , ex approbata con* 
fuerudine &ab antiquis temporibus obtenta , confirmamus, 
& epifcopos /uffraganeos ad contecrationem ejus celebran- 
dam convo.Qamus.Quod in eledione & eonfecratione R.Pa* 
TrisG. Cathalaunenfis nunc epiteopi fecimus,cujus confecra- 
tio cum ad tempus eflet prorogata , propter quo/dam hxfi- 
tantes an /ede noftra vacante celebrari deberet, & quid eflefc 
faciendum fuper eo con/iikii/Ient Sedem Apoftolicam. Do- 
minus Papa dubitationem eorum frivolam & qua/i nullam 
reputans, re/cripto /uo nobis mandavit, quod convocatis /u£; 
fraganeis epi/copis ad munus contecrationis pro dido Do- 
mino epifcopo impendendum , non obftanreeo quod eccle- 
fia noftra tunc paftorem non haberet , procederemus. 

" CONCILIA 


Digitized by v^oogle 


ifflsSJaasfltSsaMtt 1 ^^tffl8^^ : £fi^iau^iau^.^sffl!wi&uauyl&2a9S 

CONCILIA VARIA 


CONCILIUM APUD BONOILUM VILLAM 
- celebratum, in gratiam monachorum Anifolcnlium 
adverlus epifcopum Cenomanenfem. 


INCIPIT PRIVILEGIUM SANCTORUM PRAESULUM APUD 

BONOILUM VILLAM CONCILIUM CELEBRANTIUM. 

N nomine fummae & incomparabilis clementi*, 
adorandae fciJ icet & incomparabilis Trinitatis* 
Cum facrofandi conventus fraterna focietas ve- 
nerabilium praefulum Bonoilum unanimem fui 
exhiberet praefentiam , vocatione magni atque orthodoxi 
;r$gis fereniffimi Karoli^ anno Incarnationis Dominic* 
Bccclv. indidione prima-, regni etiam memorati Augu*. 
«i xvi. inter cetera variarum rerum fandae matris eccld* 
fix. hnu erumpentia difcrimina , qox facrorum praefentium 
antiflitum ibidem fanxerat dignatio conferenda , & atfr 
doritate fibi conlata in priftinum & necefFarium ordinem 
^relevanda* obtulit fefe eorum- paternae & piiffimae coni*. 
Uoni ordinis monaflici cultus, ac Ratus ejufdem profeffiou 
ilis ipforum quidem regimini paftorali folatio fubvehenda. 
ac confovenda religio , quae quondam in Patribus virtute 
divina promulgata refloruit $ fed jam nunc emergentium 
_tempcRatum procellis attrita , vada fui portus inexplebili 
naufragio fubigens , optati littoris quietem adire non pa, 
titur. Hujus igitur inftitutionis utilitates , & convenientes 
pro tempore neceffitudines, cum efficacius pertradare, 8c 
ea$ folerti curaChrifli freti, juvamine ad effedum ufque 
idem facer conventus optaret efferre : Rainaldum rei 
ligionis cultu & vitae merito venerabilem , eidem lacro con- 
cilio cum quibufdam aliis fandltaris firma reverendis abb%» 

E e 



Digitized by LjOoq le 



*itf CONCHI A VARIA. ^ 
tibus relidentem , accidit commiffi libi coenobii pii patris 
& pretiofi confefforis Charilefi inconvenientias, & fratrum 
in ea conliftentium opprefliones , & calamitatum anxietu- 
dines , Audio gregis contraditi lacrymabili lermone prole- 
qui , breviterque fu* fermocinationis alloquia. Protulit 
a * praeceptiones regum catholicorum orthodoxorum lupra 
feto monafterio conlatas pro Dei omnipotentis amore , & 
Jandorum veneratione , ibique conliftentium monachorum 
remota inconcufla quiete ; qualiter identidem monafte- 
rium per iucceffiones temporum illuftrium regum immu- 
nitatum titulos & lecuritates perceperit s quibus felici luc- 
«cellu , divina id providente -clementia , falubri & efficaci 
-gramite hadenus deguerit. Iplis etiam eifdem praeceptio- 
nibus adnexum jufte Sc rationabiliter inerat , ut monachi 
~ jam didae congregationis regularis propoliti Audio con- 
tenti , fub norma Beati B eneoicti Patris ccenobitice 
«dventes , ex propria congregatione libi eligendi abbatem 
jus habeant , licentiam & facultatem : nempe ut quibus 
cor unum & anima una neceffario eft habenda, patri Ipi. 
xitali tam corda quam corpora lubdentes , jugo etiam 
dChrifti luavi & Oneri leviffimo colla liimmittentes , obe*' 
Aienti* fraeno devindi , difcant patris fpiritalis fe Itiaque 
committere. Prsterea harum praeceptionum irruptiones 
& violentiffimas quorumdam inftindu i piius infediones , 
afferentium fubdole jure poftelSonis propriae idem mona- 
-fterium debere fubjici urbi Cinomanicae , praenominatus 
«rir venerabilis Rainaidus abba evidentiflimis intimavit? 
Cum nihil horum ada & praeceptorum confirmationes prae£ 
criptae contineant * fed potius haec interdicant t amputenr, 
<& inhibeant. Quapropter praedidorum beatorum antifti- 
stum unanimitas pari affenfu , ctommuni quoque voto re. 
fradans , & regularis audoritatis & regiae collationis ac 
corroborationis gefta concordi aequitatis vigore libramine 

ada fe praedida piilfimorum regum landae religiou 

«is patrata intuitu de reliquo intemerata manere percen- 
fuir. Ne vero ab aliquo eorumdem patrum lacrofanda in- 

* Tres exhibemus infra io MifccfSaneis epiftolarum ic diploma cum , fciticcs 
'Uagobcrti , .Ludovcci Pii fc Catoli Calvi. 


Digitized by v^.oogle 



, COMGTLI* VAKr* iri 

vraofcK) aulu temerario aggredi praefumatur , neque quis id 
nefario conamine pertenter irrumpere quod propriae au- 
Motitatis tenore cuique ipforum libuerit confirmare , neu 
Cedrio placuit adnetare. Statuimus ergo , optamus , 8c 
communi aequitati* au&oritate determinamus , ut fiepedi. 
tan monauerium Beatiffimi Gharilefi confofToris omni 
libertate manafticae religionis f adepta pace , & quiete per 
Chriili gratiam potita ordine libero & inconcuffo , per 
Succedentia quietum valeat degere tempora : ita ut non 
epilcopus , nulla extera perfona laicalis /en clericalis , ad 
boc inquietandum , perturbandum , ac /bllicirandum , aut 
invadendum vel po/fidendum monafterium afpiret } neo 
^iam praanemoratas urbi Cinnomannicae proprietate re- 
tum fuarum fubjaceat t cum liberam fit dono antiquorum' 
regum praeter communem canonum au&oritatem d pro-- 

S riis. pontificibus ipfi & univerfis monafteriis confervan- 
am , fed liceat eidem loco de proprio grege 9 juxta regu- 
laris vitae au&oritaeem“ proprium habere pallorem. Si 
quis autem his nofkris conftitutionibus refragari ni/us fuerit,. 
4c multipliciter prae/criptam principum bonitatem & in- 
dulgentiam, fimul etiam noftrae au&oritaris inftituta , per 
ouamcumque calliditatem feu cupiditatem infringere, 
<uiquo moao pervertere praefum ferit j anathematis ultione' 
fe ple&endum noverit , jufto Dei omnipotentis, quem 
Sacrilege irritavit , una cum noftrae au&oriratis judicio.. 
Poflremo tenorem hujufce firmitatis , poteftate nobis d 
Domino coelitus contributa , dicente r quaecumque ligave- 
ris /uper terranf erunt ligata & in coelo , eo fer mone liga- 
mus , ut quicunque haec irrumpere , vel aliter quam a no- 
bis fiint ftatuta ligata folvere , aut folvenda ligare percen- 
&erit } neqtiaquam fe in coelefti regione fblvendum $ fed 
ckufb aeterni regni aditu , in tenebras exteriores ligan- 
dum efle cognofcac , nifi digna farisfa&ione correxeritr 
quod arroganti impietate praefumfit. Harum icaque fani 
drionum evidentiffimam confirmationem manibus facrorurrr 
prarientium pontificum fubtus notatam , abfentium quoque* 
confacerdotum nec minus idoneisaftipulationibus per Chri— 
ilum & in Chrifto fulciri pofhrlamus. 

E e i; 


Digitized by GjOoq le 



at* CONCILIA VARIA; 

A m alricus gratia Dei Turonicae metropolis Mciei 
fis humilis epifeopus , fub figito fanda: Crucis volui , con- 
fenfi^ & fubfcripft ; 

VVenilo munere divino Sennonenfis ecclefiae epifcoJ 
pus huic privilegio adenfiim praebui, & fiibfcripfi. . 

I n c m a b. u s fandas metropolis ecclefiae Remorum epife 
copus. 

Paulus fandae Rotomagenfis ecclefiaearchiepifebpus. 

Heaibaldus Autiffiodorenfis ecclefia: epifeopucs, ■> ' 

Eacenradus Parifiacenfis ecclefiae epifeopus; i -> 

Rothadus Sueffionenfis ecclefiae epifeopus. 

Teutboldus Lingonicae ecclefiae epifeopus. 

Hirminfridus gratia Dei Belloacenfis ecdefce 
epifeopus, 

Balfudus Ba jocenfis ecclefi* epifeopus. 

Heuuinos Conftantinenfis ecclefiae epifeopus. 

Hiapuinus Silvanedenfis ecclefiae epifeopus. 

Guntbertus Ebrocenfis ecclefiae epifeopus. 

Jonas Eduorum humilis epifeopus. 

Har.iar.dus Lixovienfis ecclefiae. 

Hilde brannus Sagenfis ecclefiae epifeopus. 

• Mildegarius Meldenfis ecclefiae epifeopus. 

Imo epifeopus Noviomenfis hoc privilegium fubfcripfi. 

A gius epifeopus humilis Aurelianenfis ecclefiae. 

Frotboldus Carnotenfis ecclefiae epifeopus. 

Pardulus Laudunenfium ecclefiae epifeopus; 

Elmeradus Amianenfium ecclefiae epifeopus. • 

Remedius Abrincatenfis ecclefiae epifeopus. 

Gotelsadus epifeopus. 

B R. ai d i ngu s Matifcenfium fedis epifeopus. 

P rudentius fandae Trecafinae ecclefiae epifeopus. ' 
D odo Andecavenfis ecclefiae indignus epifeopus. 

. Actardus Namnetenfis indignus epifeopus huic pri- 
vilegio fubferipfi. 

Ludovicus abba in Dei nomine. 

Adal a rdus abba in Dei nomine. ' 

Ego Lupus abba in Dei nomine. 


Digitized by v^oogle 


CONCILIA VARI A; zif 

Hem bardus abba.. •• • 

F R o di n u s abba indignus. . . 

Odo abba monafterii Corb6ienfis. r ,j :/ / > ; .1 
Hunf re dos abba monafterii' Dervenfis.:; ra . 

Bernardus abba huic privilegio fubfcripin - , 
Gauslenus abba. 

Abbo abba. . » 

Arcamboldus abba. 

Gborgius abba. . / » 

Item Abbo abba. ; 

Data viii.' Kal. Septembris anno xvi. regnante Karolo 
gloriofo rege indidione i. 

Adum Bonoilo Valla in Dei nomine feliciter. Arnen. 


EJUSDEM PRIVILEGII CONFIRMATlb 
IN CONCILIO PISTENSI. 

A N no ab Incarnatione Domini dccclxii. indidione /. »cecinti 
x. regni gloriofi regis Karoli XXIV. in Synodo 
habita in loco , qui dicitur piftis , quibufdam huic privile- 
gio renitentibus , infpedis rurlum audoritatibus priorum 
& recentium regum , approbatum & confirmatum eft ab 
omnibus, & decretum , ut abfentes , & eorum qui coie- 
rant fiicceffcres , idipfum fubfcriptionibus propriis robo- 
rarent. 

' Hier ardus pietate divina Turonicae metropolis epifl 
copus huic privilegio ordine lucceflbrio fubfcripfi. 

Hinc marus Laudunenfis ecclefue epifcopus huic pri- 
vilegio praedecefioris mei vices reftitui & vires; . .. 

En eas Parifii epifcopus. 

Folchricus AuguftiTricorum indignus epifcopus hoc 
-privilegium denuo reledum , & i fandis Patribus corrobo- 
ratum , vices praedecefToris mei adimplevi. 

Erchenraus indignus epilcopus fimiliter. 

Gislebertus humilis Carnotenfium epifcopus hoc 
privilegium denuo i fandis praefulibus reledum ac robora-; 
tuim, gerens vices pr#decefToris mei Frotbaldi firmare curavi. 


Digitized by ^mOoq le 




no C O n C1 L I A V A R I A. 

Odo Belloacenfis ecclefias epifcopus confenfum patrii 
v mei Hirminfridi confirmans , fubfcripfi. 

Ercambertus fandae Bajoacenfis ecclefiae epifcopus 
confenfum praedeeefforis mei huic privilegio & vires red- 
didi , & fubfcripfi. 

Ra inelmus Noviomagenfis. ecclefiae epifcopus rele-- 
fium i fandis patribus privilegium judicio praedeceflbri* r 
mei fubfcripfi. 

Christianus Autiffiodorenfis fedis epifcopushuic 
privilegio fubfcripfi & vices praedeeefforis mei confirmavi*. 


EX EMPLAR E PI. S.T O L JE. 

ni ferunt fanSH Pr a fui es , concilium in loco , fui dicitur 
O Pijiit , celebrantes , Rotberto Cenomannen fiunt epifeopo pro eo»- 
firmatione ejufdem privilegii r de concordia abbatis IngiU 
gdrii Jratrumque ^intfolenfis coenobii . 

. ' ^ : * . , . . ■ ' 4 . ; . . • .r • 

^ . . i B 1 m < 

TTNamme concilium habitum in loco, qui appellatur 
Piftts , cariffimo fratri & coepifcopo Rotb^BRTO' 
Cennomannic* urbis , perpetuam falutem. 

Expedara diu fraudati veftra praefentia r merropolitano’ 
veftrordilediffimo nobis Herardo Turonorum praefixli fi», 
teras v vobis tradendas commifimus , quibus fignificamu* 
quae libentius viva , ut aiunt voce indicaremus. Caufam 
Jhpnacborom fandi Charilefi , qu* principis- voluntate r 
nobis fuadentiBus dilata eft donec eum veflris audoricab. 
-hu? rediretis, poftquam vos venturosdefperavimus, diligenter 
examinare curavimus, prifeorum regum & recentium edidis 
fbllicite confideratis : comperimus privilegium indulgentia 
•ejufdem gloriofi Domini noftri regis C ar ©rrcoraceflum, 
jufte rationabiliterque dudum noftra audoritate firmatum, 
quod etiam decernentibus nobis , fratres noftri qui fuerant 
amentes, vel* qui migrantibus ad Dominum fueeefleranty 
iabfcriprionibus propriis roborarunt. Quamobrem horta- 
mur fandicatem veftram , ut in ftabiliendo veftra fubfcripc. 
•ttone eidem privilegio , quamquam deceffor ve fler Haf. 


Digitized by ^jOoq le 


C O N C I L I A ^ t A #« 

Oricus id facere declinaverit «, neauaquam vos 

diffictfes praebeatis. Veritas enim & juftitia abiqije rubore 
j& dolore fequenda lunt s maxime bis qui praedicationem 
fiiam aliter lolidare non poliunt ; recipiatifque venerabi- 
lem Ingilgartum- abbatem , & fratres ejus monachos , ve- 
ifca pace & concordia line dubio perfrui optantes , hoc 
vos une cuneatione ac dilatione agere defideramus. Sin 
autem id quod Deus avertat , non obtinuerimus j in lo-i' 
fetate caritatis , quam nobis viciflim debemus , nequaquam 
valebimus permaneret cura ab obferyatione aequitatis ne* 

. quaquam audeamus recedere. Haec relpedu veftri bondris 
taliter temperavimus , ne fi totum rei geltap ordinem texe* 
ternus , indecorum aliquid feriberetur. 


, ' • r 

CONCILIUM INCERTI LOCI 
Anno dccclxxxvi. celebratum. 

▼ TTilitas eccleliallicae dodrinae , licet fludnolb proce 1- 
\j larum turbine feriatur , tamen ftrenua pontificum lol*. 
ierria optabile falutis percipit remedium , ficque pacis min- 
tritur incrementum & juftitiae decus florelcit. Ideoque an- 
no Incarnationis Dominicae dccclxxxvi. anno fiquidem 
piiifimi imperatoris CaRoli in Italia V. in Francia IV* 
in Gallia II. cum unanimiter lacrolandum concilium Pon- 
ticum ageretur, ex imperio magni & orthodoxi Imperat, 
toris Caroli inter aliqua canonici profedus commoda , 
Spirituali aptifilma lucro , contigit Gauterium alum- 
num almi coenobii S. Martini , & venerabilem fandae Au- 
relianenfis ecclefiae epifeopum , interventu quidem clariffimi 
Alaialdi Turonicae ledis archiepifeopi , caulas necet, 
iitudinis fratrum in tnonafterio ejufdem beatiffimi & pre- 
tiofiffimi confefloris Chrifti Martini fande viyentium pan- 
dere , qualiter praedi&us locus lamentabile devaftationis 
inlolitae malum a perfida gente Normannorum pertulerit, 
& quomodo metu clafljci exercitus periculola peifimi de- 
curras damna perpeflus fuerit , & qualiter Opo infignis 
abbas ejufdem congregationis ob tanti diferinvinis imm ania 




Digitized by ^mOoq le 



ut • 6 O .NCM LIA: V A RIA. 

damna, quafdam villas , Solacium fcilicet , &. Vallem Gfal 
moniam , cum omnibus earum appenditiis fratribus pvsdi- 
di loci reddidit , ad eorum fcilicet confugium pariterque se. 
eeffitacem fupplendam-Manifeftavit etiam ficut prius alumw 
imis prsdidus pontifex Gualterius interventu A dalal di 
prsdids ecdefis prsfulis , folitam clementis magmtudi. 
nem imperatoris dignitatis : qualiter conceflerit magnus 
& auguuus imperator Carolus eifdem fratribus prsdidas- 
▼illas Solarium fcilicet , & Vallem Caumoniam „cum om- 
nibus earum appenditiis^ &; quomodo prsdidus abbas prs- 
fa.fr monafrerii eifdem fratribus reddiderit, ad quas con- 
fugium faciant , & ex quibus eorum inopia quantulumcufn- 

3 ue fublevetur : qui etiam nunc idcirco , quia neceflariiim 
uxic idem epifcopus prsnominatus , fcilicet Gavalterius > 

, yice Ada Jaidi ejufdem ecclefis epifcopi ', • nobis intimare 
imperatoris Clementis opus^canceffionem fcilicet fupra- 
didarum villarum , ne fort£ caufa varii perfugii fanditatis 
culmine pollens , fratrum ovile a tramite reds operatio- 
nis deyiaret. Plafuit noftrsaudoritatis inviolabili privi- 
legio imperatoris muoificentis largitatem (confirmare. ) 
Statuimus igitur una cum confultu Odonis ejufdem mo, 
•nafterii prsftantiffimi abbatis , cenfurs noflrs edido , com- 
muni rationis confilio , atque decreto , ut vilis prsnomi- 
mats ftipendiis.& neceffitatibus fratrum jam didi mona- 
-fVeriiS. Marti ni cum univerfitate appendiciorum fuorum 
4ntegenrima.‘perpetuo deferviant y ita ut nullus poreftatis 
,vir eafdem villas de earum dominatione auferat : quibus 
-mifer i cordis fus beneficium in hoc munere imperatoria, 
-poteflas , fimulque confenfus Odonis abbatis , fratribus in. 

! eodem coenobio commorantibus largiri volnir. Qui autem 
hoc edidum a fandis Patribus infritutum irrumpere autr 
-qualibet prsfumptione vel occafione conatus fuerit ever- 
-tere , sterns damnationis malum , cum prsvaricatoribi^s. 
• legis fands perferat. Poteftatem autem nobis a Domino 
, ligandi & folvendi eoe Urus contributam , dicente quacumque 
ligaveritis, &c. hac virtutis confidentia nitentem cs Ii genae 
falvationis aditum claudimus , obice malitis fus obje£fco 
fub anathematis vinculo , qui huic beneficio neceflario in 

fubflradiono 


Digitized by CjOoq le 


C-ONClLt* ' VARIt 

fcbftrackione prardi&arum villarum confentiens aut ope^ 
sator extiterit. Haram itaque cenfurarum ftatuta incon>. 
yuUa, & inviolabiliter i nobis fada- r in caelo 8c in terra, 
.fonfirmata manuum lubfcriptione cenfuimus corroborare £ 
abfcntium quoque confratrum voluntatem fimul & con- 
fenlus difponiipus vigere libramine. 


CONCILIUM TU RON ENH 
Anno dccccxxv. celebraturo. 

N Otitfa manifeftatar rei , qualiter veniens quidanr 
presbyter nomine Rainaldus ad invocationem filii' 
fili &amoni?ante Domnum Kobbrtum Turonicat fedis 
venerabilem archiepilcopum , in conventu fynodico anno 
Incarnationis Dominicae dccccxxv. epifeopatus ejulHem' 
Domni epifeopi anno ix. proclamans quafdam decimas in 
pago Turonico , ideft de Faia e» omnibus Alodis five de 
.▼illa Fraxino ecclefiar in honorem egregii martyris Ghrifti 
B. Saturnini in villa Pafiniaco fundarse , & filii fui jam di- 
di , qui inibi vifus eft debitas delervire , quas quidam fa_ 
cerdos , Gaufrichis nomine , ab i pia ecclena alienare , &T . 
Jnjufte polfidere volebat. Cujus rei veritatem praefatus' pr*. 
fulfol licite perquirens , interrogavit rpfum Gaufridum qua- 
liter ipiam decimam pofiidebat. At ille profefiuseft,quod ex 
ipia • decima fcntper* medietas ad ecclefiam S. Vincentii in 
villa Antoniaco > quam ipfe tenebat , fuis 6t pnedeceflo-- 
xum fuorum temporibus , abfque alicujus hominis contra. 

. rie^ate deveniret $ alteraque medietas ad praefatum S. Sa- 
unriini looam remearet ^ & II aliud quifpiam diceret } atL 
ompem legem examinandam quamcumqye ei fynodus in- 
dicailet , feroper garnirus adefiet. Exinde interrogante 
XDomno archiepifcopo antenatos iacerdotes , qui ipfam 
.altercationem definire pollent , ut quod melius Icirent ipu 
ter eps fynodale judicium decernerent. Poftea inventunr 
. & dijudicatum, eft ab omnibus , ut praefcriptus Gauffridus 
• presbyter unum hominem ad Dei judicium mitteret , & 
iiquidem illaefus evaderet , medietatem iplarum decima- 


Digitized by 


Google 


£«4 CON C f It kl *V'A HI A. 
rum lu* ecclefiae & fibi perpetuo vindicaret. Sin ai 
•omnis decima ad ecclefiam S. Saturnini in villa Pafiniaco 
rum integritate rediret $ quod judicium fiepedidus prfibjri 
ter Gauffridus , ficuti ei judicatum fuit , vidente Rahierid 
archidiacono , Badilone venerabili fandae matris ecCfefiae 
diacono atque sed i tuo ,• Otberto abbate five diacono , Ha}- 
snaro presbytero , Anfkerio presbytero , aliifque homini^ 
bus , in Nogaftro caftro fecit , fuufque homo exuftus ap- 
paruit -j & fic ex ipfis decimis fefe recredidir, atque^ef 
feflucam guerpivit. Hac autem querela ita definita ne. 
refle extitit eidem Rainaldo & filio fuo Rainoni in fyno- 
dali conventu talem notitiam accipere , quo neque fisb, 
neque fucceflorum fuorum tempore aliqua contentio pro 
ipfis decimis pallet oriri t fed omnibus diebus, prout inibi 
definitum fuit, dabilitum , & firmum permanere , ficuti 
fecit , prout prxfens habet feriptura pontificali audqritace 
jam fati Domni Roberti venerabilis archiepifcopi robo- 
rata , (uorumque fidelium ac ceterorum bonorum homi- 
num manibus confignata. Data menfe Maio in fynodo 
Turoneafl anno iij. regnante Rodulfo rege. 


CONCILII VIENNENSIS 

t Anno M. t X. celebrati fragmentum. 

A B Incarnatione Domini noftriJefiiChrifti anno m. IX 
. jC\.indidione xm. pridie Calendas Februarii', Luna xxiv. 
fecunda feria. Prasfidente S t e * « a n o catholicae urb» 
Romae cardinali presbytero , Apcftolicae Sedis Vicario in 
bafilica Refiarredionis Dominicae & SS. Machabxorum , 
fanda Synodus, quae ex praecepto Domini noftri beatiffimi 
fummi Pontificis & univerfalis papae Nicolai , Viennae, 
quae eft metropolis Galliae , convenit. Propofitis lacro- 
Janctis evangeliis , & praemiffis ad Deum intentiffime -pre- 
cibus , diligenti confideratioiie retra&atis his , in quibus 
ecclefiarum datus in toto pene orbe , & maxime in Gal- 
iiis , vacillare & peflirmdari videbatur , quae breviter infra 
. placuit annedi , 'condigna follicitudine definivit. 


Digitized by 


Google 



C 0 N C I L 1 A VARI A,; ft f 

C a p. I. 7 

Sandi Spiritus audoritate , ut credimus , in Calchedo. 
toenli fynoao fententia de Sitnoniacis prolata ab omnibus 
obifervetur r quatenus quicumque deinceps pecunia , aut 
aliqua Interveniente Conventione /«culari , aut quolibet 
modo , contra canonicam cenfuram epifcopatum , abba- 
tiam, aut archidiaconatum , feu archipresbyteratum , aut 
aliquam dignitatem ecclefiaflicam , live aliquem gradum 
▼el minifterium , vel beneficium , quod non nili clericis 
tabere Sandorum Patrum J&ncivit audoritas , dare vel 
accipere quolibet modo canonibus contrario tentaverir ? 
& daas a proprio decidat gradu & dignitate } & accipiens 
minifterium lea beneficium male ufurpatum numquam. re- 
cuperaturus amittat. > r 

; 'i . C A P. II. , 

- Si quis epbcoprus aut pratlatus quilibet contra prafmm 
tegulam aliquod ecclefiallicum minifterium feu beneficium, 
tel etiam iplam praebendam , quae canonica dicitur , ordi^ 
naie aut dare voluerit $ libere licear clericis contradicere 
& vicinorum epifcoporum judicium.,, vel fi neceffe fberit * 
iplam quoque Sedem Apoftolicam appellare, 9 

' C A P. III. 

r Item ut nullus, epifcoporum vel prolatorum aliquod iio+ 
vum beneficium' de' rebus*. ad jus ecdefio pertinentibus iil- r 
terius praelumat Contra canones alicui vendere aut dare. 
Qujcumque vero aliquid ad jus ecclefio pertinens lub no- 
mine beneficii , five quolibet modo ab ecclefia alienare 
Jwdenus prxfumfit j fi adhuc lupereft, autreftituat ecelea 
fio quod male lubtraxlt , aut canonica multet fententia.. 

C A. Si IV. 

Nullus ecclefiam magnam vel parvam. 

Reliqua deftderantHTr 


rr i* 


Digitized by 


Google 



*C'0 N C IX I A t TV 3LRt A 

JJO.RMANNORUM A N T I QJU i€ 
CONSUETUDINES ET JUSTITIAE, • 

* Jn concilio apud Lillebonam anno mlx xx. 
celebrato confirmata?. 

• I. ' - ;:'i 

H JEc eftjuftitia quam rex Wix.-iei.mus , qui re- 
gnum Angliae acquifivit habuit in Normannia ,£c 
ripta ef^ , ficut Robertus comes Normanniae 86 
Wuleimu s rex Angliae, filii ejus& haeredes praedici 
regis fecerunt recordari , £c fcribi per epifcopos & baro- 
nes fuos eadem die xv. calendas Augufti. Et naee eft jufti. 
tia Domini Normanniae quod in curia lua 4 ,vel eundo ad 
.curiam , vel redeundo de curia nullus homo gardam ha- 
buit de inimico fuo : &fi aliquis de inimico luo in via cu- 
riae vel in curia forisfecerit $ ita quod ipfe.fciret quod iUe 
.cui malum fecit ad curiam iret vel inde rediret : Si pro- 
batus inde fuerit , & Dominus Normanniae habuit luam 
pecuniam & corpus ejus ad fuam juftitiam faciendam , & 
terram luam perdidit } ita «piod nec iple nec aliquis de 
parentibus luis eam clamare potuit; Et fi defendere pot 
«terit quod fcienter hoc non fecifltt per pecuniam , tuit 
. m nuferigordiaDomini Normanniae fine perditione terrae, 

I f. " 

♦ 

Et in via exercitus., 6cin exercitu , & odo diebus ante 
. «motum determinati exercitus , & odo diebus poft exer- 
citum , fi aliquis forisfecerit : habuit inde Dominus Nor- 
mannjx eamdem juftitiam , quam de forisfado curiae lua^ 
nec infra praeferiptos terminos exercitus alicui licuit ram- 
mum capere : & fi caepit , per pecuniam emendabit in mi- 
sericordia Domini Normanniae. Et fi in exercitu 4 vel in 


Digitized by ^mOoq le 


C a N OYL I A’ IV A K f K> txf- 

«CUria, vel in via curi® vel exercitus , mi flata evenerit , qua; 
|>ro pnecedenti ira fada non fuerit } & in ea vulneratus , 
vel occifus fuerit aliquis j Ille cujos culpa hdc^ftduni 1 efl ,; 
iecundum menfuraxn fbrisfa&i. emendabit* ; ~ ' ‘- 1 - ’* 

III. , ' 

Nulli licuit in Normannia foliatum facere in planam 
terram, nili cale «quod de fundo poruiflet terram jadarje 
iuperius fine ficabello, Et ibi nuHi> licuit facere pklicjum ^ 
nili in una iegula : Scidflne prdpugnacul» & alatorii$. Ec 
in rupe & in infula nulli licuit facere fortitudinem , 
nulli licuit in Normannia calteilufa facere. ‘ - 

I Y. •••••’<•'. 1 

Et .nulli licuic in Normannia prO caluttlhia te^rx doi 
mura vel molendinum ardere , veLaliquam valbttteneni 
facere , vel praedam capere. 

.V. ' f ' 

Nulli licuit in Normannia fortitudinem caftettilui veJ 
tace Domino Normannia;. Et li ipfe eam mmamrtrv luant 
voluerit habere. Et li Dominus Normannia; filium » vel 
fratrem, vel nepotem baronis fili, qui non ellct : miles, 
voluit habere obfidem de portanda fiae : nullus libi con- 
tradicere potuit. 

VI. . ' ' - • ■ i 

Nulli licuit in Normannia in foreftis ipfius Domitti ho^. 
minem aflalire, vel infidias ponere. 

VII. 

. Nulli licuit inimicum quasrendo , vel Vamtnum «apieni 
do, vexillum vel loricam portare , vel cornu fonare , titf- 
que cembellum mittere poilquam infidi® remanerent , ne- 
que hominem damnare de membris luis fine judicio , nili 
in tali adu dc forisfado inventus eft , pro quo membrum 
perdere debuiffet, & ibidem perdidiflet ,& nifi per judicium 
«curi® Domini Normanni® de hoc quod ad eum pertinet; 
vel judicio curi® baronum de hoc quod ad barones per-, 
tinet. i 

VIII. 

Nulli liceat in Normannia Haufare facere , vel incen- 
*iium,.vei raptum mulieris, vel vammum capere , guut 


Digitized by v^oogle 


10* C O N C I L I A ‘VARI A . 

fieret inde clamor apud eum , qui clamorem inde, haberfr 
debuit. Et fi hae c fada fuerint * Dominus Normannix ha-, 
buit inde quod habere debuit in illis locis , in quibus ha-* 
bere debuit * & barones inde habuerunt quod ad eospem 
tinuit in illis locis . in quibus habere debuerant. 

IX- 

Nulli licuit in Normannia mercatorem difturbare pr<® 'j, 
aliquo anteriori forisfado. Et fi aliquis fecit, de corporea , 
(uo fuit in mifericordia Domini Normannia;. . . ' 

:v ' '•:•••/ . . X. .i 

Nulli licuit, in. Normannia monetam facere .extra mo- 
netarias domos Rothomagenfes & Bajocenfes : & illam 
me/iiajiji argenti _U ad juftum penfum v fcilicetvin. /oJi- 
dorum-in hefnjarc. Et. fi aliquis alibi fecerit monetam , 
vel ibi fecerit monetam fallant* dexorpore luo foif in mi- 
feric ordia Domini Normannix. £t fi aliquis extra pra&- 
didas, domps facere monetam , vel in prxdidis domibu» 
fecit.f^cere fallam yxerrara fiiam & pecuniam- forisfecic. f . 

, ;• . f ; , . ; 1 , . • • » i . ■■ :X- 1- • - 

Hxcautem qux fupffrius- fcripta lunt , quia magis ne- 
beflaria furtt. Remanet, autem multum extra hoc fcrip~ 
tuni de juftitia monetae & reliquis juftitiis Normannia: - r fed 
propter hoc quod non fcrij&itur , ut prxdidus comes Ra- 
bemus; &. Yyiljtelmus, dejuftitia v quam pater eorum habuit^ 
neque barones de hoc;. quod habuerunt tempore regit 
VVillelmi. Nulli licuit pro guerra hominem capere vel 
redimere v .nec de bello, vel conflidu pecuniam portare,, 

^1 arma , vel equitm ^licere. * 



J U p .1 C I 6 F A G T o 
In concilio Pi&avienfi de ecclefia Ghahaamarunx 


An. iro&- OQendum r .po&erorumque memorix tranfmittendum r 
O^Quod ek dono Gervasii tunc epifcopi Cenoman*. 
nenus habuit ecclefia S. Guingualoei ecclefiam Chahannia- 
xum totaque vita ejus & poft ufque ad tem^s ,■ quo i plani 
^depti fime fratres Majoris-monafterai , qqi Sc eamden* 


Digitized by ^mOoq le 


. c oNtur f A i ' v A au a> 

OnafSan n i a ru m eeclefiam tenuemur libere vit. annis, 'quod 
tempus infimul computatum invenitur amplius quadrat 
ginta annis. G a u f f r edu s autem de Meduana .violeo: 
ter eam nobis aufferens cuidam fervo fiioream dqctic. Cunt; 
quefuper hac re multotiens epifeopo Genomamieafi queb 
rerentur monachi , nihil » inderbdditum eft eis. Tandem 
epifeopi Hildeberti tempore conquerentibus mana, 
‘chis, ad hoc ufque res per-du&a' eft ,»ut clerici Cenomani 
nenies dicerent de caufa hac &platihim & judicium 
dum efle tempoire prardeceflbris ii i 5 abfente, tamenfabbate 
Majoris-monafterii , & contradicente Ebrardo tunc priore 
S. Guingualoei. Cumque nec clerici vellent judicium 
ipfum dicere , nec eprfcopus eum retradaii vellet } tan- 
dem elamoread papam rado , juffitepHbopo per litteras , 
ut aut de ecclefia ipfa reveftiri monacyxjsfaceret , aut in 
fraefe ntia Carnotenfis epifeopi I vonls judicium Jllud re-; 
tradaret , & fi eflet jultum , perfeveraret.. Quod indigne 
iereas epilcopus relbondit fe in coepifoopi lui praeflrnriam 
non iturum , led de ecclefia illa nos reveftiri fiadurum. 
Quod cum fegnius quam deberet ageretur , accidit ad. par- 
tes occiduas agendi concilii gratia legatum eccldfiarRox 
filari* B ro no nem fci licet epifeopum Signinum: adveni- 
re , & fiiper hac dilatione monachas ei quaeftoS efie ^ cum 
autem apud Majtts-monafterium epifeopus Genomanenfis 
ei occurriflet , pftendit ei querelam illam , fic juffit ut ea- 
dem controverfia utrifque , monachorum fcilicet atqufe 
ipfis adverlantium partibus advocaris, in prodent» fua age- 
retur , quando ipfe veniret Cenomannis. Tandem cnm 
Cenomannis eflet , praefentavit fe abbas Majoris-monafte- 
rii cum monachis luis $ fed 6c adverfatius eorum Haime- 
ricus nomine adfuit cum fautoribus luis. :G*m autem le- 
gatas diceret , ut quo jure teneret illam ecdlefiam often- 
deret ^ refponditle numquam inde placiturum , eo quod 
illam teneret per judicium in pnefentia epifeopi H»o E l l i 
inde fa&um. Legatus itaque re diligentius inquifita intel- 
lexit nullum , ut ille injuftus ecclefia: pervafor aflerebat, 
jam di&um epilcopum Hoellum luper hac re definifle judi- 
cium; Diu igitur utrilque partibus inter fe fuper hoc alter* 


Digitized by 


Google 


*a . CONCtLTA . y At r R. 

cantibus , tandem juffit legatus , ut monachi de illa ecclbi 
lk , qua fuerant injufte »fpoliati , reveftirentur. Ille vero 
ad concilium infra quadraginta dies . P i da vis futurum vt- 
niret , atque plenarium . inde judicium audiret. Quorun» 
dttorurir cum ille neutrum vellet facere > indignatus ino- 
bedientix ejus legatus judicavit , epifcopo Hildeberto prae* 
fente & affentiente , nec aliquo clericorum contradicente* 
&; judicium juftum efle confirmavit rHaimericuih tandem 
in: ecclefia illa nihil habere juris : Sed ecclefiae S. Guin- 
guadoei eam debere reddi , quae illam ex dono Gervafir 
tunc epifcopi Cenbmanenfis tamdiu , $C iri vita ejus , • &C 
poll mortem tenuerat r ut fecundum canones indenullate- 
nus; debuifiet ipoliari r conteftatus infuper eum contra ca- 
pones &:contra (alutem a ni nox fux fecifle quicumque inde 
aliud ; judica fiet. Qux omnia cum- ille fe nequaquam fiu 
datam diceret jTed cum fautoribus fcis contra, monachos- 
minis ageret v rcfpondit legatus quodeum inconcilio ex- 
communicaret r k aliter quam fuerat judicatum agerer, 
epifcopo etiamr ipfi prxfcntia liter imperavit , uti eum ex- 
communicaret ^ fT judicium illud non teneret. Bifuper 
etiam. E t i.£ comiti Cenomannenfi prxcepit audoritate 
B. Petri r atque ab- epifcopo ipio feck praecipi , ut fi ille- 
deinceps ecclefiam illam monachis violenter auflerret, 
Comes ei per potentiam ixcularem omnimodis obviaret. 
-Sciendam eriapi qiiod: jam didus Bruno Romanae Sedis 
-JLegatus fentbnriam fuam & jpdiciam de prxdida ecclefia 
jit Pidavenfi Eidum concilio confirmavit, &infuper viva 
vooe & litrer i s . firis figillatis poftea retromiffis praefato Cc_ 
nomannenfium epifcopo Hildeberto , ut quod de ecclefia 
-Chahanniarum - judicatam fuerat & teneret , Screneri fa- 
ceret imperavit c & fi ille Haimerictri contra monachos 
prb ipfa ecclefia ' ulterius rpraefumeret }. ipfe mmS. Petri 
gladio percufium a totius Ghriftianicatis confiartio pro- 
hiberet. 


. i 


jtJDIClUM 


Digitized by 


Google 


I 


CONCILIA VARIA. 


I UDICIUM IN C O N C I L I O REMENSI 
; SUB INNOCENTIO PAPA II. REDDITUM. 

Tn gratiam Majoris-monafterii adverfus monachos 
■ S. Jacuti. 

J N nomine Patris , & Filii , & Spiritus-lan&i, Ego Da* 
noaldus Dei gratia Aletenfis epifcopus pratenti teri p- 
$© notificare curavi , qualiter Majoris-mpnafterii mona* 
£jhi de conteetudine piteium quam Dominus Gaufreduj 
de I>inanno eis i dederat * & monachi S. Jacuti invaferane 
in pratentia noftra necpon venerabilium cardinalium 
VVillelmi Proneftini epiteopi ,Johannis Cremo- 
neofis cardinalis- presbyteri, Guidon is diaconi itidem 
cardinalis , Ulger,ii Andegavenfis , Ham eximi Re_ 
dpnenfis epiteoporum , abbatum etiam Od onis Majoris^ 
monafterii,M ai nonis S. Jacuti, Gaufrebi Vindoci- 
neniis ,Petri S. Sergii , Gualterii Trecenfis , ege- 
rint , & ab eifdem perlbnis ex pracepto Domini pap^ 
Jnnocentii adjudicatum fuerit. JulfionediquidenrDou 
mini, papo cum reverentia' porainandi Honorii inter pro- 
fatos monachos de .ecclefiis‘cfc Dinarino concordia te&a 
luerat, de qua utrique parti Apoftolicae litterae fado 8c 
datae funt , quam tamen monachi S. Jacuti non tenebant» 
Le&is itaque concordi® litteris , k prolatis venerabilibus 
,cgrdinalibus : Sf epifcopis, Ulgerio videlicet Andegaventf } 
qui, Ropue concordiae fadae interfuerat , & HamefinoRe* 
,4onenfi adj.udricatum efl^ut monacbiMajoris-monateern con- 
fuetudjnem pifeium $c omnia quae ante concordiam habe- 
bant in perpetuum quiete poffiderent , exceptis dumtaxat 
Jiis quae in concordiat litteris monachis S. Jacuti nominatim 
concefla fiint ecclelia videlicet S. Salvatoris cum cirm. 
terip & juribus parochialibus ad eam pertinentibus in 
.parte tantum, quo cedit Alano. Huic definitioni & judi- 
cio , exceptis profatis perfonis , interfuerunt de clericis 

Gg 


Digitized by ' 


w cottfcrLTA vailia: 

Alureus Turonenfis archidiaconus , Hugo de Lavarzino 
Cenomanenfis archidiaconus , Buamundus Andegavenfis 
archidiaconus , David Aletenfis archidiaconus , Rivallonius 
archidiaconus, Tifo Namnecenfis archidiaconus . Gobio & 
Herveus, S. Mauricii Turonenfis canonici , Johannes Lugdu- 
Xienfis,Richardus nepos Aletenfis epifcopi. De monachis Ma. 
jonis-monafterii Tetbaldus de Columbis , Hugo Hofpitala- 
xius , Rainaldus de Caftro-Gunterii prior Carnoti , Bu- 
xentius bajulus , Guarnerius Armarius , Bernenus Sparno- 
nenfis prior. De aliis Fromundus prior Vindocinenfis^ 
iRogerius ejufdem monafterii monachus. De laicis Paga* 
•nus Camerarius , johannes Haduife & alii plures utriufc 
^jue ordinis , quos pr? multitudine enumerare perlonguiA 
cft. Hoc etiam nobis a Domino papa & 'i cardinalibus 
injundum eft , ut fi monachi S. Jacuti contra praefinitum 
judicium pifcium confuetudinem invadere praefumerent^ 
.de invaforibus plenariam jufticiam faceremus. 

Adum Remis in palatio archiepifcopi fexta feria coni 
ridlii celebrati iub eximio ac reverentia digno papa Jnnoi 
mentio. • _ 

c O N C I L II K EM E N S I S 
Sub Eugenio Papa III. celebrati canones ia 
«ditis pr^tcrmifiG, 

■t 

I. 

S Andorum Patrum vefligiis inhaerentes , novis morbis 
nova remedia procuramus. Statuimus igitur fi quis pofi. 
Jtefiiones ecclefiafticas invaferit , diripuerit , vel depopula» 
itus fuerit, vel quoquo modo diftraxerit , anathema fit. 

I I. 

Clericus qui alienis ecclefiis dominorum vd parentum 
iuorum violentia , vel qualibet aviditate epifcopi , ejufdem 
joci redditus acceperit *, pariter ipfi & fautores fui tamdid 
anathemati fubjaceant , donec ecclefias & omnia quae inde 
perceperint integre fpoliatis reftifuant. Sacerdotes vero, 




. C OMCttIA VARIA. 
iflterim per lpfos m eifdenrecclefiis miniftraverim: me. 
morata poena feriantur t 6c infuper degradentur. * 

II L 

. Prohibemur & modis omnibus interdicimus exa&iones 
& indebitas caftellorum operationes Heri. * 

IV, 

Si quis pra clericorum redemtione fciens aliquid perce* 
perjt, vel obfides eorum tenuerit vel ipfos, anathema fir 
Interdicimus etiam ne Taderdotes , diaconi , fubdiaconi * 
adores vel prepofiti laicorum exiftant : quod fi pnefuml 
ferint j anathematis gladio percellantur , & deinceps i be 
neficio ecclefiaitico cadant. . r 

V. 

.. vel aliis ecclefiafhcis perfonis manam inV 

jecewt, vel rn carcerem , vel in vincula mi/erit j anathema 
St, nec abfplutionem mereatur ,nifi mortis articulo inter 
veniente , priufquam a Domino papa abfolvatur. Locus 
?ero in quo clericus vel ecclefiaftica perfona attempta fue 
fit, & omnia caftella , & jura civitatis & vili*, q U * ca’ 
pientis vel tenentis fuerint i a divino officio cefTent & 
eum lugente lugeant. . * 

VI. 

Clerici qor excommunicatorum confiliisvelnegotiisconv 
municant , vel in domibus , vel in familia eorum coiiver- 
fantur * quantumlibet nobiles fuerint , tam ordinis fui quem 
ecclefiafticorum beneficiorum periculo fubjaceant , nifi i 
Summo Pontifice vernam mereantur. 

VI I. 

Prohibemus nihilominus ne divinum officium celebretur' 
64 <n ec campana pulfetur in urbe vel in caftro vel in 
ftirte ubi aliquis excommunicatus praefens fuerit ’ 

, . •- V IIT. ’ 

Qui fciens ymmunicaverit cum excommunicato, tant 
quam ex nomine excommunicatus habeatur. Si vero rex 
communicaverit & quicumque fecum venerit , pnefente 
excommunicato , nec divinum officium ‘celebretur nec 
campana pulfetur. Quod fi capellani curi* vel lacer do- 
te*. loci celebrate prsriumferint 5 illico ab epifeopo ejufdem 

Pg 0 


Digitized by 


Google 




134 CONCILIA VARIA. 

lpci excommunicari , 8 cab ordine cadentes, ecclefiafticis > 

beneficiis caxeant. 

IX. 

Qui vero ob rapinam vel ecclefiafticarum terum inva- 
fionem excommunicatus ad iatisfadionem venerit , nec - 1 
damnum refarcire poterit , .antequam abfolvi mereatur, 
facramento aftringatur , fe annuatim , ficut ei injundum . 
fuerit , foluturum donec totum perfolverit. 

X. ' 

Prohibemus omnes presbyteros ne capellariam poten- 
tium fufcipiant , vel in curiis eorom'amminiftrent , nifi per : 
manus epifcopi ejufdem dioecefis ad hoc ingrediantur , fa- 
cramento adftridi , quod epifcopalibus mandatis' atque ' 
praeceptis per omnia obediant , excommunicatos i DomL 
no npn admittant : qui vero contra fecerit» pariter ordine 
& ecclefiafticis beneficiis careat. 

XI. 

. Pecrevimus ut facerdoces , qui divina officia inhibiti 
nihilominus celebraverint , & ob id anathemate vindi fune, 
degradentur , & bonis ecclefiafticis priventur , nifi i Do- 
mino papa veniam confequantur. Qui vero eamdem fen- 
tentiam nondum paffi funt j nifi intra quadraginta dies re. 
fipuerint , eadem poena pledentur. 

XII. 

Si quis epifeoporum vel facerdotum aliquem vinculo 
excommunicationis innodaverit - 7 & ille metu mortis vel 
imminentis periculi , vel fraudendi j Iatisfadionem intra cer . 
tum terminum promiferit j & ob hoc abfolutionem me- 
ruerit.* nifi intra terminum promiflum folvac quod promi— 
fit $ morte praeventus , maneat infepultus. Si vero fine ter- 
mino hoc ipfum promiferit, & intra tres menfes non fol- 
verit j fimili poena tenebitur. — ■ 

XIII. 

Pr^cipimus ut quoties aliquis epifeoporum confratri & 
icoepifcopo 4 enunciaverit , fe canonicam juftitiam in poH 
feflionem vel in perfonam alicujus exercuifle 5 pofirulans ut 
tfle coepifeopus eamdero juftitiam denunciet ; aut ille iliix 


Digitized by 


Google 


CONCILIA VARIA. 235 

co fine dilatione obtemperet , aut ordinis lui periculum 
incurrat. 

XIV. 

Interdicimus facerdotibus capella n is ne divinum offi- 
cium in munitionibus Sc turribus celebrare ( prae fumant , ) 
poftquam in aliqua ecclefia ejufdem loci prohibitum fuerit. 
Quod fi praefumferint ab ordine Sc ecclefiaflicis beneficiis 
priventur. 

XV. 

Prohibemus ne facrum chrifma vel oleum contemtori- 
bus vel excommunicatis detur. Tradatur autem cum hac 
obfervatione archidiaconis , ut epifeopi de ipfis fecuri fint, 
& archidiaconi de presbyteris , qupd ipfi praelatorum man- 
datis parituri fint. 

XVI. 

Statuimus etiam ut excommunicatorum corpora in/e- 
x. pulta maneant. Qui vero in cimiterio , vel in ligno, vel 
in iapide , vel extra , vel infra , vel in domibus clericorum 
pofuerit : a facerdote illius loci excommunicetur 5 necnifi 
ab epifeopo illius provinciae folvatur , unius anni poeniten- 
tia corrigendus. Si vero corpora nominatim excommuni- 
catorum in cimiteriis fepulta fuerint 5 inde extrahantur : 
quod univerfi epifeopi provideant , ut haec maxime efie&Q[i 
mancipentur , ne alia pro aliis^afportentur. 

Qui ab epifeopis anathematis lententia , &c. ut in edi - 
tis , demptis quinto , nono , duodecimo & decimo tertio canoni - 
fius 3 qui i k hoc noftro codice de fiderantur in cujus fi ne additur ifie 
Officium fimoniacorum& in fornicatione jacentium fcien- 
ter nullo modo recipiatis , Sc in quantum poteritis i facris 
minifteriis prohibeatis. 



Digitized by ^jOoq le 



CONCILII TURONENSIS 
Sub Alexandro Papa III. celebrati canones ia 
editis prseterraiffi. 


I. 

Ecrevimus , nc Iaici ecclefiaftica terminare negotia 
Jrnon prasiumant. Epifcopi , abbates & alii ecclefia- 
orum praelati de negotiis , quae.Xpiritualia efie nofcun- 
tur , aliquorum laicorum judicio non difponant r nec props 
ter eorum prohibitionem ecclefiafiicam dimittant exercere 
jufhtiam. 

II. 


Hoc autem fandiorum Patrum confona definitione fct- 
mus , ut in eos qui ad cimiterium vel ecclefiam confugiunt, 
nullus audeat manus mittere. Quod fi quis fecerit, ana* 
thema fit. 

II I. 


- Prasci pimus , ut fi qui clerici ecclefiarum veftrarum &a* . 
tfibus Hoipitalibus cum licentia fui praelati , fponte ac gra-. 
tis per annum vel per biennium fervire decreverint * ne- 
quaquam impediantur - r & interim faa beneficia ecclefia- 
fiica & redditus , fi quos habuerint , non amittant. 


IV. 


Si quis iacerdos' vel clericus ecclefiam vel ecelefiafiicum 
habens officium , publice fornicariam habeat *. fi femel , 
fecundo , *& tertio commonitus eam non dimiferk , Sed fc 
prorfiis non expulerit * fed potius in immunditia duxerit 
perfiftendum : officio omni Se ecclefiaftico privetur bene* 
ficio. 

V. 

Secundum ftatuta pratdeceflorum noftrorum deefcrninrasj 
ne monachi vel clerici cauia lucri negociationem inhone. 
fiam exerceant $ & ne monachi a clericis vel d laicis fir- 
mam teneant , neque ecclefiam Iaici vel ecclefiafiica be- 
neficia ad firmam teneant. 


Digitized by v^oogle 



* 

CONCI L I A V A A I 'A? 457 

VI.- 

Illud etiam in vicariis , qui perfonis fide & (aeramento 
funt obligati , duximus ftatuenaum , quod fi fidei & (aera, 
menti religione contemta , perfonarum fibi falfo a (lumen, 
tes , contra perfonas (e erexerint , St fuper hoc in jure con. 
vi<di fuerint : de cetero in eo epifeopatu ad officii (ui exe- 
cutionem non admittantur. 

VII. 

Ut nemo presbyterorum exenium vel quodeumque emo. 
lumentum temporale , immo detrimentum fpirituale d quo- 
cumque publice peccante vel ineceftuofo accipiat , ut epifl 
copo vef miniftris ejus peccatum illud retineat. Nec pro 
xeipedu cujufcumque perfona , aut confanguinitatis. , Vel 
familiaritatis , aheniscommunicans peccatis , hoc epifco^Q 
ianotefeere detradet , nec a quoquam poenitente aut gra- 
tia aut favore -munus (ufeipere prafumat vel minus digne 

{ >cenitentem ad reconciliationem adducat , 8t ei reconci- 
iationis teftimonium ferat 5 vel quocumque livore alium 
quemlibet digne pcenitentem d reconciliatione removeat»; 

Hoc enim fimoniacum d Deo St hominibus cognitum eft. 

VIII. 

Innovamus autem t ut presbyteri , clerici , monachi , Concit La- 
converfi , peregrini , mercatores, rufiici euntes St redeuntes, tcr ‘ caa ' 
fit in agricultura exiftentes, St animalia quibus arant, & quas > 
femina portant ad agrum , congrua fecuritate latentur , nec 
quifquam alicui novas pedagiorum exadiones fine audori- 
tate St confenfu regum autprincipum ftature aut ftatutas de 
novo tenere aut veteres attemptare aliquo modo pndumanr. 

Si quis autem contra hoc fecerit , 8t commonitus non dei 
flkerit j donec (atisfecerit communione careat. 

1 X * 

Quod d pradecefiore noftro felicis memoria Innocen. coocil. Lu 
tio papa fadum eft„ innovantes j Ordinationes ab Oda- *“•**“• 
viano StGuidone harefiarchis Stjohanne Strumenfi , qui 
eos (ecutus eft , fadas , St ab ordinatis ab eis , irritas ede 
cenfemus. Adjicientes etiam , ut qui dignitates ecclefiafti- 
cas (eu beneficia per pradidos fchifmaticos receperint, 
careant impetratis. Alienationes feu invafiones qua per 


Digitized by v^oogle 



-» 


1$. ' CONCILIA v£ria. 
eofdem fchifmaticos live per laicos fadae liint de rebus 
ecclefiafticis , omni careant firmitate , & ad ecclefiam fine 
Qmni onere revertantur. Si quis autem contraire praelum - 
ferit j excommunicationi fe noverit fubjacere. Illos autem 
gui fponte juramentum de tenendo fchifmate praeftiterint 
la eris Ordinibus & dignitatibus decrevimus manere fuf- 
penlos. . 


CONCILIUM R OTHO M A G EN S E 
Anno m. cc. xxm. celebratum. 

A Nno m. cc. xxm, relidente gloriofiffimo papa (Ho- 
norio) regnante invidiflimo rege Francorum Philippo, 
vi. Calendas Aprilis celebratum eft concilium provinciale, 
in fede Rothomagenli relidente venerabili Patre Th. Ro- 
thomagenli arehiepifeopo , praefentibus omnibus fuffraga- 
neis luis , praeterquam Domino Conftancienfi , legitime 
excufato , 6 i abbatibus quam plurimis & multis aliis bonis 
viris dilcretis , in quo ftatuta funt capitula fubfcripta & 
coram omnibus recitata. 

I. * • 

Defiderantes invenire per lingulas dioeceles quod com- 
mendare debeamus , non quod teneamur emendare , au- 
ctoritate lacri concilii Lateranenfis & hujus ledis Rotho- 
magenfis , i fuffraganeis noftris , ficut a nobis , htec potif. 
fimum volumus obfervari quae in ipfo concilio conltituta 
nofcuntur , & eorum contingunt officia , & a nobis fub 
. quadam brevitate lunt collecta., ne ipforum , quod abfit y 
negligentiam leu defedus , licet invitos , opporteat nos 
lupplere. Videlicet ut per lingulas dicecefe» idoneae fta- 
tuantur perfonae , qua fimplici & de plano inveftigent , 
qua: corredione vel reformatione digna lunt , & ea refe. 
rant in concilio fubfequenti, 

1 L 

Singuli epilcopi viros idoneos ad officium praedicationis 
afiumant , quatenus per totos epilcopatus landae p radica-, 
tionis rota difeurrat. _ 

UI- 


Digitized by L^oogle 


CONCILIA VARIA. 

III. 

Singuli epifcopi excefius canonicorum ecclejuc cathe- 
dralis corrigant , fi eadem capitulum debuerit , & moni- 
tam neglexerit emendare. 

IV. 

Singuli iufifra ganei noftri fubjecta fibi monafteria Au- 
deant reformare , & per ceniuram ecclefiafticam advoca- 
tos , patronos , milites , feu quoflibet alios compefeant , 
ne in peribnis aut rebus offendant monafteria * & fi forfi- 
tan offenderint , ad iatisfa&ionem compellere. 

V. 

Diftri&ius inhibemus ne quis in diverfis monafteriis lo- 
cum monachi habere permittatur : nec unus abbas pluri- 
bus monafteriis praefidere. 

VI. 

Clerici qui deprehenfi fuerint vitio incontinentiae labo-' 
xare, prout magis aut minus peccaverint , puniantur. Et 
fi quis hac de cauia fufpenfus divina celebrare prasiumferir* 
ab ecclefiafticis beneficiis fufpendatur , & perpetuo depo. 
.liatur. 

VII. 

Conftitutiones quoque contra crapulam , & ebrietatem, 
& negotiatores clericos , & inordinate fe habentes in di- 
vinis officiis editae , nec non &: conftitutio de honeftatre 
& ornatu i piorum firmiter, obfefventur : ita quod fi Decani 

Capitula , monitione . pramiifla , eam non fecerint d fin- 
- gulis de Capitulo obfervari y ipfi epifcopi fingulos ad ob- 
fervationem eorum compellere non portponant. 

VIII. 

Adhuc obfervari mandamus , ut honeftas ecclefiarum in 
ornamentis, & vafis , & cuftodia chrifmatis & euchariftiar 
diligenter per ipfos obfervari mandetur. Et de facerdoti- 
i>us qui negligens fuerit y puniatur. 

IX. 

De confeifione vero facienda proprio facerdoti vel ali- 
cui alii de ipfius licentia , & de poena iubditorum , qui ha:c 
neglexerint adimplere > de celanda confeifione , & de poena 

H h 


Digitized by 


Google 


co^n c i L'rA: :v:a ri A. 

illius , qui figillum confeffionis infregerit , ficut ftatututn- 
jeft , execytioni diligenter mandetur. * - 

. ' X. 

Tam in cathedralibus quam in conventualibus ecclefiw 
viri idonei ordinentur , quos epifcopi poffint habere coad- 
jut'ores & cooperatores in praedicationibus & audiendis 
confcffionibus , &in ceteris qua: ad falutem pertinent aitia 
f marum. f > 

XI. 

Epifcopi quoque tales ad facros Ordines promoveant £ 
qui commiflum fibi officium digne valeant adimplere i 
quoniam fi ignaros & rudes ordinare prxfiimlerint ; & or» 
«dinatores & ordinati graviter puniri jubentur. ^ 

XII. 

Ad ecclefiaftica quoque beneficia ,prartermiffisindignis , > ’ 
afiumantur idonei , qui Deo fic eccleiiac velint & valeant 
•gratum impendere famulatum , nec aliquis in hoc inve- 
niatur culpabilis , ne per provinciale concilium i confe- 
rendis beneficiis fufpendatur. 

XIII. 

Item filii canonicorum Ac maxime fpurit non canoni* 
pentur in ecclefiis fecularibus , in quibus inilituti fimt pa- 
tres eorum. Ne qui hoc fecerit, a fuis beneficiis lufpeii- 
datur. 

XIV. -• 

. Laici qui de mortuariis & aliis , quae juri fpirituali fimt 
Annexa , fe prxfumunt intromittere , per cenfiiram eccle- 
fiafticam compelcantur. * 

XV. 

Illam etiam conftitutionem cum omni diligentia obier- 
vari Vblumus & mandamus > quae fub poena definita pro- 
Jiibet , ne quis in aliquem excommunicationis fententiam 
.promulgare prxfumat , nifi praefentibus perfonis idoneis y 
monitionem prarmiferit competentem : nec caufa cupidi-., 
tatis aliquis audeat vinculo innodare , vel innodatum ab- 
folvere. 

XVI. 

f Poenam quoque conflitutam infligi prxcipimus facienti*; 


Digitized by v^oogle 



. r , CONCILIA VARIA. ^ 
bus clandeftina conjugia , nec non presbytero parroch ia li 
qui tales conjun&iones prohibere eontemferit , aut eildem 
praelumferit interefTe. 

. ' XVII. 

Decima auoque per diftridionem ecclefiafticam folvan- 
tur , qua debentur lege divina , vel loci confuetudine ap^ 
probata , & fohitionem campartorum pracedat folutio de. 
cimarum , vel faltem qui camparta percipiunt, ea decimare 
cogantur, 

XVIII. 

Omnes cujufcumque Ordinis regulares de terris alienis 
|c de acquifitis poft Lateranenfe concilium , illis ecclefiis 
folvere compellantur , quibus antea ratione pradiorum fofc. 
vebantur , nili cum ipfis ecclefiis aliter compofuerint 

XIX. 

Si quis religiofus abfque abbatis vel majori parte capk 
tuli licentia pro aliquo nde jubeat , vel mutuum faciat ultra 
fummam , prajfinitam } non lolvantur d conventu , niff in 
utilitatem domus conlliterit redunda He. 


CONCILIUM PROVINCIALE 

• Celebratum Rothomagi anno gratia m. cc. xxxi. 
fiib Mauritio Archiepifcopo& ejus fufFraganeis. 

i . . ' * 

OTatuimusut prior non conventualis-ultra fummarh l*. 
Ofolidorum ab aliquo line licentia fui abbatis , vel epifcopi 
fti , fi remotus fuerit abbas, mutuo pecuniam , accipiar quod 
fi forte fecerit abjiciatur a prioratu , nec denuo priorarurft 
valeat adipifci , quoulque per provinciale concilium fuerit 
rellitutus , nili forte prioratus ita abundet in redditibus 
.quod priori ultra didam. lummam accipere mutuo fit ne! 
cefle j & tunc ultra fumm.am centum folidorum etiam aci 
cipere non pralurhat. fiidem poena: lubjaceat prior , qui 
quantamcumque fummam peoUnia: mutuo recepit d Juda*is 
Abbas autem qui fine Jieiepti* epifcopi', fuf d^udaeo pecu! 


Digitized by 


Google 



i4*: . CONCILTA VARIA- 

niam receperit mutuo j liilpendatur , nec mfi per proviftv 

cjale concilium relaxetur. 

II. 

Statuimus etiam ut abbates , & priores , & alii obedien- 
tiarii , de lingulis proventibus , & redditibus , & expenlis , 
lingulis annis diligenter computent in capitulo quater id 
anno ad minus , & flatus tam abbatiarum quam priora-? 
tuum a clauflralibus cognofcatur , & compotus redigatuf 
in fcriptis , ita quod conventus penes fe retineat uniant 
fcriptum 8c abbas aliud. 

IU. 

Nullus abbas mutuo recipiat pecuniam line capituli liit 
vel majoris & fanioris partis capituli licentia , ultra Ium* 
mam ab epifcopo luo taxandam fecundum monafterii lui 
facultates j qui contra fecerit v per epilcopum fuum pu- 
niatur. 

IV. 

Propter feandala qua: ex monialium converfatione pro- 
veniunt , flatuimus de monialibus nigris ne aliquod depo* 
litum recipiant in domibus luis ab aliquibus perfonis , ma: 
*ime arcas clericorum vel etiam laicorum caufa cuftodiae 
apud fe minime deponi permittant; Pueri & puellae qui 
ibi folent nutriri & inftrui penitus repellantur. Omnes 
communiter comedant in refe&orio , & in dormitorio dor- 
miant folitarie, Camere monialium omnes definiantur 
nili aliqua per inlpe&ionem epifeopi intra retineatur ad 
infirmariara faciendam , vel alia ae caufa quas epifcopo 
neceflaria videatur, 

V. 

Item moniales nullatenus exire permittantur vel extra, 
perno&are, nili- forte ex magna caufa & raro : Et abba, 
tiliis injungatur ne aliter egredi permittant moniales. Ec 
li aliquando abbatilFa ex jufla caufa alicui permittat : ei- 
dem injungatur quod line mora revertatur , & det ei fa- 
ciam , non ad voluntatem luam , fed (piam viderit expe- 
dire. 

VI. • 

. Oftia fufpeda Se fuperflua obliniantur, Circa boc au. 


Digitized by ^oogle 



C O N C I LIA V A EL l Av i+x 
tem epifcopi diligentiam adhibeant & curam per fe&per 
rpiniftros mos $ & vitas & converfationes earuirt taliter 
reftringant , quod per eorum, diligentiam fcaodala quao 
de earum vita in prxienti proveniunt (opiaptiir.r,. . . , 

VJL 

Statuimus , ut omnes judices tam ordinarii quam ab ordi- 
nario delegati temperent fe & refracnenr. a. generalibus 
excommunicationibus j nec in generali participantes ex* 
communicent ubi communicaverunt in crimine relin* f 
quenti. ’ . > 

VI I L 

Statuimus, ut in locis five prioratibus , ubi congregae 
tio conventualis (olet e fle , fi Facultates ecclefia? fuppetant 
illius j conventus reftauretur ibidem. > 


Monemus abbates & priores converituales , quod tot ia-L 
&ores in abbatiis & prioratibus filis inftituant , fi ad. hoc 
facultates eorum fufiiciant , quot ibi (olent defervire , 8c 
ne penfionem nec cen(um ab eis exigant, quem non (o- 
lent exigere ab antiquo , nifi forte alicui ex juxta cauia 4 
fuo epifcopo. permittatur. 

Statuimus , quod clerici -ribaudi , maxime qui dicuntur 
de familia Afolia:, per epilcopos , archidiaconos., officia- 
les , remores Chriftianitatis tonderi praecipiantur , vel etiana 
radi $ ita quod eis tonfura non remaneat clericalis j ita 
tamen quod fine fcandalo & periculo ifta fiant. 

XI. 


Statuimus , ut ille ad quem unius vel plurium judicum 
mandatum dirigitur , five de citatione facienda , five de 
aliquo alio faciendo , non faciat quod mandant , nifi in 
ipfo mandato contineatur exprefle , & defignentur nomina 
judicum , locorum , didcefis , & perfonarum , & nifi exhi- 
beatur auclenticum , yei cujus au&oritate procedit aucfen* 
ticum , vel au&entici tranfcriptum (ub figillis au&?nticjs H 
notis : & ne citatores a judicibus contra praedi&am formam 
mandatum eorum exequi compellantur , ad Sedem Apo- 
flolicam appellent. 


I 


Digitized by ^jOoq le 


✓ 


*44 CONCILIA VARIA. 

5 XII. i 

Prohibemus , ne aliquis clericus ab- aliquo , quam a luor 
epifcopo fe faciat ordinari , nifi fbper hoc diocefani Iui liu- 
teras Labuerit fpeciales vel licentiam- 

V XIII. 

Praecipimus , ut concubinae presbyterorum •, quae fiipet* 
hoc de cetero confeflat fuerint , vel convi&ae , vel diffama-» 
tas , fu per hoc non poterunt fe purgare,, publice in ecclefia» 
die Dominico vel alio fblemni die coram populo tondean^ 
tur, aliam poenitentiam competentem pro peccato hujufl 
modi fufcepturae : & fi quae fuerint inventae rebelles $ per 
excommunicationis fcntentiam ad hoc fi necefie fuerit, 
compellantur. . . 

X 1 V. 

- Nullus audeat miflam bis in die celebrare aut cum' du- 
plici Introitu , nifi in humana necefiitate , fcilicet humano 
corpore praefcnte, in die Dominico , vel aliolblemni , in 
die Nafralis- Domini , indie Pafchae , & hoc ubi non eft nifi 
onus facerdos. Celebraturus quoque miflam fecundam vi- 
num perfufionis non fumat y led.miniftro habenti bonam 
confcientiam conferat. 

XV. 

Prohibemus, ne aliquis archidiaconus , feu re&or rura; 
lis , five monachus , vel quicumque alius , cognofcat de 
caufis matrimoniahbus y nifi fuper hoc privilegium Sedis 
Apoflolicar habeat r vel ab antiquo fic fuerit confuetum j 
fed cum in eorum auditorio talis quaeflio devenerit eam 
epifcopo loci j vel ejus officiali , fine morae difpendio flu- 
deant nuntiare , partes ad ipforum examen competenti v 
termino remittentes.. 

XVI. i. 

* Prohibeant facerdotes £ub pcSna excommunicationis 
choreas duci inr cimiterio vel in eccjefiis : moneant ^etiam 
ne alibi, fianr. • 

• XVII. 

“ ■ prohibeant fimiliter ne vigilia: fiant in ecclefiis , nifi in 
feflo illius ecclefiae fandi. * .... 


Digitized by ^ooQ le 



I C 0 K C I L I Ai V~A R 1 A; '145 

XVIIL . . . . ' 

Nullus laicus de novo xdificare in .cimiterio permitta- 
tur, nec domus aliqua , fi deftru&a fuerit, per annum &; 
'diem durante ruina reasdificetur ibidem^ nec fi mus Vela m- 
«munditix aliquae in cimiterio adunentur. , /'» 

, XIX. 

Clerici beneficiati , feu in /acris Ordinibus confiitutiy 
non fint advocati pro precio /eu iri fraude precii in curia # 
laicali , nec loco laicorum curiam teneant , necballiftieo- 
xum feu aliorum illicitis praeficiantur. 

XX. 

Nullus autem facerdos. curam animarum habens ecclefiam 
ad firmarn recipiat , nec etiam facerdos curam animarum 
habens , nifi habeat perpetuum vicarium , in quo cafii non 
recipiat nifi de epifcopifui licentia fpeciali. 

XXL 

Statuimus quod condonati cujuflibet domus rejigiofe 
aliquod fignum portent ad arbitrium epifcopi ,&Teligioni 
congruentia indumenta j ut per hoc diftinguantut. ab 
aliis , & ficut religiofi ab ecclefia deflFendantur , &ad facien- 
uljim per fuos presbyteros compellantur. 

X X I I. . ; 

Diftri&e prxcipitur ne /acerdotes magnos cultellos cum 
cufpide , en/es , gladios , vei lanceas portent, nec clerici 
iacerdotum , vel alii in facris Ordinibus coriftituti , nifijufta 
.cauf a timoris. 

XXIII. 

Praecipimus ne laici teftamenta Cui ordinent per manum 
Jaicalem , & ipfis prohibeant frequenter facerdotes , ne 
teftamenta /ua faciant , nifi neceffitate , fine prxfentia fa- 
cerdotis * maxime cum in Normannia talis con/uetudo 
. exiftat. 

XXIV. 

Jurabunt officiales , & qui demandatam ab epifcopis vel 
Officialibus jurifdi&ionem /ufcipiunt , quod munus & do- 
num non recipiant , nifi exenia tam modica , propter quae 
j»raefiimi non debeant , quod judicum animus a tramite, ju* 


Digitized by L^oogle 


*4* CONCILIA VARIA. 

ftitia: debeat deviare , nec exenia hujufmodi frequenter 

recipiant ab eodem. 

X x V. 

Inhibemus ne monachi vei aliae perfonae ecclefiafticae 
quod caufis , quae tantum confueverunt tra&ari in fora 
ecclefias , deponant querimoniam coram judice feculari r 
nifi ab epifeopo fuo fupra licentiam habuerint fpecialem. 

XXVI. 

Statuimus ut decanatus ab epifeopis vel archidiaconis 
non vendantur , (eu ad firmam tradantur , fed gratis de 
cetero concedantur : ita quod de emendis (uperioribus ju- 
rati fideliter refpondebunt , dedu&is propriis expenfis , quas 
ipfi decani neceflario facient propter officium decanatus» 

XXVII. 

Item firmiter inhibemus , quod fi 'partes litigantes eoran® 
epifeopis , feu archidiaconis , vel decanis ruralibus tranfi- 
gant , vel componant $ neutra pars praetextu alicujus con- 
fuctudinis , eundem judicem propter hoc minime perfol- 
vere teneatur. 

XX VIII. 

Item praecipimus quod caufae ecclefiafticae coram deca- 
nis ruralibus & coram quocumque judice ccclefiaftico fe- 
cundum jura ecclefiaflica tractentur , & non per modum 
curia: 'fecularrs. 

XXIX. 

. Qui cruce lignati funt , ultra annum & diem ab eccle- 
lia nullatenus deflenda ntur , nifipro /peciali mandato Se- 
dis Apoflolicae vel legati paflagium interdicatur , vel in 
'diem prorogetur , vH ex alia jufta caufa & evidenti eos 
oporteat remanere. Hoc idem 8c de cruce lignandis (la- 
tuimus obfervandum. 

XXX. 

Volumus & praecipimus quod judices feculares , qui cle- 
ricos in aliquo facinore deprehenfos , carceri mancipatos, 
fi ab ecclpfiaftico judice requifiti eos reddere contradicant, 
-extunc excommunicat! i fiimmo judice promulgentur, 
nec in ipfis capiendis amplius violentia capientium exten- 
datur , quam defenfio vel rebellio exegerit clericorum.- 
* • & cum 


Digitized by ^jOoq le 


CONCILIA VARIA. 147 
St cum captos eos tenuerint r eccIefiaftjco judici fcilicec 
epifcopo vel officiali feu archidiacono ,. vel diacono loci 
fine morae difpendio denuntiare procurent. 

XXXI. 

Praecipimus' ut clerici, qui habent perpetuos vicarios in 
ecclefiis fuis r fi fine docibiles , ftudeant principaliter in 
Theologia , nifi jufta & rationabili caufa epifeopus fuus 
Cum eis aliter duxerit difpenfandum , & nifi fint in facris 
Ordinibus conftituti , ad facros Ordines promoveantur. Illi 
autem de qpibus merito prae fu mendum fit , quod in fiiidio 

J jroficere non debeant , ordinentur Sc in fuis ecclefiis de. 
erviant in ordine facerdotali , fi de eorum 8c vicariorum 
«xtiterit voluntate vel alibi in eodem ordine Domino Ihr- 
deant defervire. ■ ' 

XXXII- 

StatuimUs quod vicario perpetuo cedente vel deceden- 
re ,, vicariam accrefcat perfo natui , & ex tunc.perfbna illius 
ecclefiae non per vicarium , fed per feriptum illi" ecclefia: 
in ordine quam ipfius ecclefiae cura requirit,- 

XX X 1 1 L 

Statuimus etiam cjuod quando ecclefia vacaverit $ fi talis 
Jfit ecelefia ,.quod officiari poffit per unum facerdotem Sc 
clericum, ille qui tempore vacationis deferviet illi eccle— 
li* , habeat xv. libras Turonenfes ad minus per annum } fi 
vero talis fit , quod duarum indigeat officio facerdotum , . 
XXij/ libras Turonenfes & dimidiam habeant per anuum de 
proventibus ejufdem «eclefiac. 

X X X I V. 

Statuimus etiam quod illud idem in ecclefiis non vacan- 
tibus obfervetur , cum forte perfonae earumdem abfentes 
fuerint de epifeoporum fuorunrt licentia fpeciali : hoc idem 
intelligimus de omnibus ecclefiis , ubi vicarius fuerit infii- 
tutus. . 

% X X XV. 

Prascipimus 'quod perfbn*fe ecclefiarum parrochialium , 

2 tii habent redditus abundantes , domos in fblo ecclefia- 
:ico sdificare. ftudeant; competentes. Vicarii vero perpe- 
tui, y quibus ad hoc omnino non fuppetunt facultates , pro 1 

I i 


/C O N C-I L I A V AR I A. 
poffe luo .ad hoc Jaborent , ut i perfonis luis Juventur fe*. 
.eundum portionem , quamineifdem percipiunt annuatim» 
Si yero terram non habeant,, ubi vicarius line perfona aedi- 
ficare poffic .commode , patronus clericus qui in eadem ec, 
<clefia .aliquam partem percipiet decimarum feu proven- 
tuum .aliorum., fi ad hoc faciendum terram habeat corw 
gruentem, ad aedificium conftruendum dare ^quantum opus 
jtuerit .compellatur. 

XXXVI. 

Nullus diaconus euchariftiam det infirmis , vel confe£ 
.fio nes audiat , vel baptifet., nifi cum lacerdos abiens fuer- 
rit : ita quod ejus adventus commode expe&ari non poffit* 
yel idem presbyter gravi infirmitate vel alio incurabili im- 
pedimento fuerit impeditus. 

XXXVII, 

Prohibemus .diftri&e ne presbyteri ., feu priores foren- 
fes, mulieres aliquas habeant in luis domibus relidentes > 
riifi matrem, vel aliam, quae tantae fit aetatis, quod mafo 
iuipicio de ea non pofiit luboriri, 

X x x v I 1 1 

Prohibemus etiam ne lacerdotes in generali excommu- 
.nicent, nifi pro furtis, &de perditis in eadem parrochia j 
fit tunc trina vocatione prasmifia. 

XXXIX. 

Omnes monachi., qui /blitarie vivunt in aliquibus locis; 
.ad clauftrum i fiiis abbatibus revocentur , nifi prioratus fip 
abundet , quod fufficiat ad duos monachos lullentandoS| 
fit in hoc cafii abbates duos monachos ibidem ponere com, 
jantur, 

X L, 

JStatutum ab abbatibus nigri Ordinis fit in eorum conci* 
lio fuper efu carnium fit jejuniis promulgatum confirma* 
mus , fit praecipimus obfervari. 

X L I, 

hionachi velles non deferant lumptuolas , led viles. Ce* 
eundum quod in eorum Regula continetur i fit hoc epifi 
„cqpi praecipiant abbatibus in fua dioecefi coniti tutis , uc 


Digitized by ^jOoq le 


CONCIt IA VARIA. 14« 

Ittonacnos fiios ad id faciendam compellant, & infe ftu. 
deant obfervare, 

. - . X L I I. 

Epifcopi uf monfale# vivant fine prbprid curamf adhu 
beant diligenter y ne fe poffint excufare pretextu alicuius 
paupertatis, 

X L I I r. 

Statuimus ne aliquis monachus det aliquid abbati fiio 
pro prioratu? habendo , 8c abbas propter hoc recipere no» 
pteromat, 

X L I V. 

Monachos ad in fti turionem aliquam prioratum" non ha^ 
bentes r nec aliquid aliud ad firmam ab abbate recipere r 
vel i quolibet alio prohibemus. 

52 L V. 

Nullus abbas nigri ordinis monachum recipiat Cifier.' 
tienfis ordinis qui poffeflionem- fecerit in? ordine memo-- 
rata, '* 


X L V I, 

- Statuimus ut antiquae penfiones qua; £ prio.ratihus mona- 
fleriis folvebantur, quatenus per abbatem vei monafleriunt' 
a xt. annis & infra fuerint augmentatar, vel de novoim-- 
polite penitus revocentur 8c eas augmentari de cetero** 
prohibemus^ 

XLVir, 

Au&oritate hujus provincialis concilii prohibemus ne" 
clerici beneficiati , ftu presbyter! , vel aliqui religionis ali- 
quam exerceantr negotiationem r fi quis autem tale- prse-' 
fumferit y fecundum qualitatem 3eli£fci puniatur, 

x l v 1 1 r. 

Jh rabit autem unufqirifque advocatus , fe fideliter fa&u. 
rum officium fimm * & quod injuftas caulas feu defperatas 
contra confcientiam luam non luftiriebit y nec infirumenta 
partis adverfe fubtrahet vel luhtrahr faciet , nec exceptio- 
nibus fallis , quod fciatr, leu per malitiam excogitatis ure- 
tur T nec procurabit qood falfitates lubofriari , feu fal/a 
inftrumenta in caula lua producantur fi & quod caufam 
clientuli lui quantum credet , quod faciat ad utilitaten* 

* i 4 


Digitized by 


Google 


4JP O jN C* 1 1 A V A 'R \ A. ' 

ipfius dientuli , non prorogabit : & quod de eis miae in 
curia fa&a fuerint , de quibus a judicibus requifitus ruerit , 

\v er itat em fecundum credulitatefiv liiam non' tacebit : quod 
di fe crediderit infufficie ntem deffenfioni caufae fax , cnm 
peritioribus concilium habebit: & quqd libellum & abftam 
caulis fuieeptis fideliter pro pofle fuo conficiet manu pro- , 
-pria , yel ea fi fcribere nefpiverit-vel noluerit fcribi faciet. 

X L I X. , 

Nullus monachus feu canonicus regularis jus patrono^ . 
•tus vel decimam recipiat 4 laico , feu penfionem :alicujti!r; 
iecclefiae au&oritate propria intrare praefumat : nec cano- 
'«icum ibi ponat , ubi confuevit efle presbyterfaecularis , nifi, 
.de .diacefani fui licentia fpeciali. :r : . 

t** L ... 

Cum contingat interdum quafdam excommunicationes 
generales ab abbatibus in fuo monacho promulgari ; iicu$ 
ey.enit aliquando^, quod abbas excommunicat omnes illos, 
•qui in clauftro alio fuerint allocuti , vel qui fine licentkt 
•monafterium exierit, vel confilia.fecerit in quibus mona» 
chi facile tranfgreflbres exiftunt j propter quod etiam £re- 
quenter accidit quod multi monachi in excommunicatio» 
nem excidunt, nec noa aliquotiens irregularitates incur- 
runt : /latuimus ut nullus abbas de cetero inconfiilto diae» 
.cefano fuo tales excommunicationes generales promulgare 
praefumat. 

tl. 

Aliqua neceflaria caufa moti infra xvni. annum aliquem 
io .monachum recipi prohibemus. 

L 1 1. 

Praecipimus ut juxta ftatuta generalis concilii Judaei om; 
nf-qualitate habitus a Chriftianis disjungantur , & figna de- 
ferre manifefla in pecore compellantur •: Chrifliani vero 
five Chriilianae eifdem non ferviant : Ad hoc per cenfuram 
-epplefiafticam compellantur. 

. i 

EpCPtICIT CONCILIUM. 


Digitized by v^oogle 


STATUTA SYNODALIA 

ECCLESLiE CONSTATIENSIS IN NOR.M ANNIA, 
circa tempora concilii Lateranensis edita. , ./ 


CAPUT L 

U oniam propter indevotiones v ufe non dici- 
P raev ii mus derifiones , quorumdam ad fynodum venien- 
tium , novimus in populo retro adis fepe tem- 
\ rfi ' poribus fcandala luborta fuifle , ut propter cafas 
confimiles minilterium noftrum $ qui quafifignum ad lagit- 
tam fumus politi , irtter laicos non vilefcat j jubemus ut 
facerdotes & alii clerici eundo & redeundo , cum devotione 
& humilitate ‘ in gefhi , & habitu exhibeant fe modeflos. 
Jejuni ftatim poft pullationem campanae groffie intrent 
fynodum , & fuperliciis cum dolis presbyteri & fuper liciis b(f. 
nefkiati , ceteri linguli juxta fim*n ordinem tonfuram -Con* 
gruam deferentes. 


C A P U T I L 
De PeregrinutiombM. 

P Rscipimus diftride ne aliqui recedant i dioeceli caula 
inorandi vel peregrinandi fine noftra licentia , five fint 
abbates, five priores, five alii. Et fi majores eos vocave- 
rint ad le , non recedant , nili autoritate noftra : alioquitft 
revertentes non admittemus. 






STATUTA: s y n.Q E & 

noftrae , vel conftitutionis confilii , autoritate quarumcuht- 
que litterarum eos moleftaverit j illos excommunicabimus, 
«etiam occaiione penfionis antiquitus ibi pCrceptae. 


CA P U T VI. 

Ne ecclefa' vel capella fine ferwitio remaneant. •>. 

a Uia vero obtentu liberalitatis i nobis & ab ecclcfet 
noftra abbatiis & locis religiofis fadae , nqn debenti 
ene capellae , vel ecclefia fine fervitio remanere ^proripi- 
mus ut abfque moleftia & contradi&ione ecclefiis -&,<ca«| 
pellis presbyteros fecundum formam praetaxacam alfignenr* 
nec nos & iplos permittant au&oritate Domini papae , vel 
alterius moleftari $ alioquin proptey ingratitudinem bonis 
filis collatis , meritis luis exigentibus , Cos privabimus , non 
obftante fi dicant quod omnes reditus ad ecclefias fibi per- 
tinentes vel capellas ab antiquo funt eis appropriati. 


CAPUT V 1 1. 


'.n. t 


Quol abbates fg) perfona non exigant juramentum 
ab illis quos prafentant. 


D lftride praecipimus ne abbates & perfonae juramen* 
tum exigant a clericis antequam eos praefentent, nec 
de augmentandis penfionibus nec quod contenti erunt eo ad 
quod praefentant eos. Similiter ne clerici eis faciant juramen- 
tum ante praefentationem lub anathemate prohibemus. 


CAPUT VII L 
De Monachis. 

S Tatutum de monachis , ut non minus tribus alicubi poi 
nantur, ad. Regulares canonicos extendi declaramus # 
libi facultates lufficiunt. 




Digitized by v^oogle 





STATUTA SYNODALI& 


CAPUT IX. " 

De Eleemoynis ecclefiarum* 

S imiliter prohitemus ne aliqui eleemofynas ecclefiarunr 
auCtoritate propria occupent , nec eas ad laicos feo- . 
dent , & ne ecclefia; , qua; dicuntur ad unum uium coFlatar, 
Videlicet ad luminare five presbyteratum live auCtoritate 
noftra audeant ad alium ulum convertere;. Si quis autem 
presbyter cupiditate ductus , fcilicci pro pecunia , vel pro 
filiis , vel nepotibus , ut mde feodent T .hoc vel iftud facere 
yifiis fuerit , beneficio fe noverit cariturum. 




X. 


CAPUT 

r 

De domibus leprofiruni , & infimis: 

I Tem pratcipimus ut qualibet abbatia domum habear 
juxta muros ad leprofum ponendum , ubi fi forte conti- 
gerit, ita non extra ,.nifi in loco religiofb, quia &domu^ 
inde vilefcit , & per hoc mutua fraternitas erga ipfum amit- 
titur. Prasterea circa curam infirmantium & debilium ope- 
ram adhibeant diligentem , ita quod fi vacat fecundum loci 
facultatem juxta cujufcumque debilitatem vel infirmitatem 
«minia eis neceflaria provideantur. Quoniam vero omne 
quod non eft. ex fide peccatum eft, & tempus non minuit 
peccatum , fed auget * excommunicamus omnes religiofb^ 
qui fcienter fine auctoritate hujus ecclefia penfiones inec. 
clefiis percipiant, .. . 


• ■ CAPUT XI;; 


Ne clerici 1 vel monachi Jocularibus negotiis fe immifceant. 

‘TTern diftri&e praecipimus , ne presbyteri , vel clerici, 
1-five monachi ,. placita laicorum pertractent , & firmas- 
eorum teneant , nec in rebus eorum procuratores exiftanc, 

&ne 


Digitized by v^oogle 



_ E 9 G 1 1 s 1 # COtt STANT I*EN 3 IS. w 

« fedentur , nifi propter domorum fuarum emer 

f entes , & luas neceffitates. Sacris enim Dei facerdotes de- 
ent vacare aUfidud, Quod fi contra fecerint , & propter 
Aoe moleftiam perpeffi fuerint fivede patrimonio, fivede 
rebus fins j e»ab ecelefia non fubvenietur , cum fit indignuu» 
eis ab ecclefia fubveniri , per quos confiat in ecclefiadcaiw 
palum generari, 


C A T* 0 T X i J. 


rDf 


rmam. 


,em difiride pr^pimui^ ne abbates ; ; vel iiiotieLcikk 
_ivel capphici regulares; /accipiant ad firmam decimas T 
quarum kint patroni > five ad umwn , five ad duo* annos! 
five ad vitatja filius qui decimas habet. Proh ibemus etiam 
fub pana excommunicationis , ne decim» laicis perfonis 
vel alicui de familia eorum tradantur A vel illis, aui inde 
ft pofterum pollent ecclefiam ' mofidkre bccafio^ Aduil* 
modr. Similiter ite pracpoffiis ipfoi-um aut aliquibus extra 
jurifdichonem noftram commorantibus. Similiter neclai* 
cis maxime balliviam habentibus^ . 


h . t ;xi il ... [ 

T)e oneribus scclejiarum . 

» 

I Tew ftatuimus ut relfgiofi & alii qiii iri ecclefiis aliquid 
percipiunt ©nere epifcbpalia & drcKrdiaconaiia fijfti- 
neant , & ad reaedificationem ecclefiarum fecundum ordi, 
nationem noftram , & archidiaeonorum fubifiiniftrenr„ 

poterunt *** ^ ^ icant > numquam ad hoc aliquid 


40 .r «TATUTA SYWO&ALrA’ ^ :i 


'i- 


CAPUT .Xlii. 


rrr v. rS. 
..' • W'j-'T 


, D/ computationibus fidendis Matiis^ 

x ; . - ■ * - ’ ' • ' * * v 

Q Uia vero utilitatibus domorum religiofarum provii 
dere cupimus , ut debemus 8c ne bona ipfarum pro. 
.aigcre , & in uliis pravos expendantur , & murmurationes 
de clauHxis removeri f i^tutmds' ut -in qualibet abbatia ab- 
bas & baillivus quater in annp reddant compotum de red- 
ditibus 8c expenfis coram conventu terminis aflignatis : ita 
quod fcriptum redituum & expenfarum in fcriptis rediga- 
fuf , &rin quolibet termifto fcriptum de expenfis anni na- 
|xabeat tajn abbas quam conventus , figillo abbatis 8c fi- 
gillo convehtus figi 1 latum , & nobis in fine anni vel attor- 
tiatis i nobis tam de expenfis , quam de reditibus refpon- 

deaar. ; ..v 




-C A P U T XV, 

Item de prioribus. 


I D em dicimus de prioribus qqo^jde peditibus fibi depu-' 
tatis , & de expenfis quater ni anna coram fratribus , ii 
abi fuerint , & coram attornato i nobis, computent , & in 
4ine anni coram .nobis refpondeant. 


• “ : — - - >■: 

C A P UT X V L 

Ne numerus monachorum diminuatur. 

I Tem cum temporibus noftris cultus divinus non debeat 
diminui fed potius augeri } prxcipimus ne in prioratibus 
numerus monachorum , qui ibi debent feryire , diminuatur 
vel annulletur } cum facultates ecclefi* non fint diminuta^ 


Digitized by v^oogle 


ECCLESt A rGQ^ftfVT&irfziiS. 
tdioquin bona prioratuum in litarm noftra detinemus. Si- 
militer praecipimus quod abbates* prioribus fuis (ocios dene 
competentes, qui fint bonae vita> & converfationis honeftac,.. 
per qiuos divinum fervidum poflk celebrarim Item praecu 
pimus ut abbates' & priores a nobis conftituti nobis confi- 
teantur , vel de licentia noftra fibi providum & diferetum 
eligant confeflorem. Ita enim Dominus papa conftituit \ <f 
Similiter presbyter confeflbribus i nobis attornatis.ialteiA 
femel in anno' confiteantur, . ; 

. Qtcafiontf ha) ur pontifici*' conftliwrKJri^ kbbatet & st tii exempti obtinatront 
poilea licentiam ftu pcrmiffiofvcm clig-eadii*bi coqfc (forem * ne ab ep i fcopts hae* ia 
te vexarentur , aut ab ei» pendere viderentur^ f Hujufmodi licentiam habemus prQf 
ilbhatt Viudocinetifi & pro canonicis S. Ma mni Turonenfis. 

:iW v:. ;'C . A . %~V 1 1 ; ' *■; • _> 

[jQuid presbyteri debent facere quando ad Jynoduifk 
veniimt , (& qvo debent utt. 

C fc TJando , autem, vos presbyteri ad Ty nodum venire der- 
/betis , die Dominica procedente publice inquiraris 
in, parrochia, fj qui fint infirmi , 8 ce os ea die vel fequenti 
fieria , vel antequam iter arripiatis ,.t& non reepifitivifi-j. 
ictis eos j & quodeumque fuerit neceffarium ad falutem 
animarum faciatjsz dummpdo. prijjs qonfefii fuerint : non 
tamen omittentes provifionerrt > quaftr per vicinos facer- 
dotes facere eonfueviftis in vicinis parrochiis remanentes »- 
Et hoc dicimus de ilHs qui fecum non habent presbyteros: 

Quia vero oullus alicui poteft coihnfljrtere curam animai* 

11191. 0 nifi epi.feopus, vel qui fungitur vipe ejus } i unde nec 
poteft abfolvere , nec poenitentiam injungere^ concedimus 
& damus poteftatern presbyteris illis, qui fent cum aliis 
qui curam animarum habent , > dummodo fint*bon«e opi- 
nionis & honeftae converfationis , notum fit de ordina- - 
tione ipfbrum T quod loco, .[piorum, cum neceflarium fue- 
rit , parrochianosabfolvant , & eis poenitentiam injungant,» 
pe pofik dici derflis r curabant contritionem poputi mei d/V 

0»m pax r „pax , pax , &> »0» crar pan ^ U ne inde pofiinr-* 

Kk i> 


gitized by ^ooQ le 


5*8 '•« iPAVtJW 

culpabiles inveniri. Praeterea praecipimus ut eos omnes 
confellare procurent loco & tempore competenti. 

c a p> t, xyli X 

1 De habitu presbyterorum* * ; 

I Tem praecipimus vobis , ut eundo , morandp, parrou 
chias veftras circumeundo , habitum honeftum , cani in 
tonfura , quam inverte habeatis , ne rtatus vefter vertatur 
in opprobrium populo , prout concilio Lateranenfi de? 
yeftimentorum habitu determinatur : videlicet utclaufe 
habeatis defiiper indumenta , nimia brevitate vel nimia lon. 
gitudine non notanda : Unde reprehendimus presbyteros, 
qui per parrochias vadunt in rtipertitnicalibus apertis , ni. 
mia brevitate notandis , & in ngaudis , & etiam in habitu 
tali coram nbbis venire non formidant $ in quo habitu po- 
tius videntur albalejjrii , vel pugiles , quam clerici vel pres- 
byteri. Si tamen oporteat eos equitare , poliunt fuper tu- 
picalialub claufa capa habere aperta y fed in aperto blajj. 
fo deferant. Qui autem de cetero tranfgreflbr hujus jeen- 
rtitutionis extiterit ; vertis aperta portata in publico pauy 
peribus erogetur ; £c hoc praecipimus exeeutioni mandari; 

-V , , I., , 

CAPUT XIX. 

Vt leproji clau/as capos dejuper firont. 

I Tem praecipimus dele prolis, fcilicet quod capasclaulas 
de/uper ferant , ut i fanis po&nt djfcerni , ne mifceane 
fe communicationi; fanorum, 

T— ■ — ' — - ■■ ■ ' 1 1 - ■ 

CAPUT XX. 

t De Tabernis. 

I Tem praecipimus ut abrtineatis a tabernis, & omnes quibus 
in taberna injuria rturta fuerit^cosfuper hoc non audiemus. 


Digitized by v^oogle 


ECClfe$*;£ CONST ANTIENSIS. aj 9 


C A P U T, XXI. 

De reverentia facramentomm ecdejiafticorum exhibenda . 

I Tem vobis praecipimus , ut ifi virtute Dei & obedientiae 
debitam teverentiam fingulis (aeramentis fandae ecclefise 
exhibeatis , ut laici ad exhibendam fimiliter ex devotione 
veftra excitentur : quae funt feptem videlicet baptifmus , 
confirmatio’, euchariflia , poenitentia , matrimonium, ordo, 
extrema.undio. 


CAPUT XXII. 

•V i 

De baptijmo. *j 

B Aptifmus cum omni reverentia & honore celebretur, 
& cum magna cautela , maxime ad diftindionem ver- 
borum & prolationem , in quibus tota virtus (aeramenti 
Confidit , (cilicet Ego te baptizo . In nomine Patris , Q ' Filii, 
& spiritmJanSii. -Etlub hac forma doceant laicos debere 
frequenter baptizare parvos j patrem etiam & matrem in 
iumma neceffitate. Cum autem puer in neceffitate bapti- 
zatus fuerit 4 laico , & cum inveneritis difereto & debito 
modo baptiza fle , fi fupervixerit puer , afferatur ad ecclc-. 
fiam , & quod deeft (uppleatur , non quantum ad lalutem, 
fid quoad augmentum virtutum , fcilicet ad fores ecclefia: 
pabulum (alis, quod eft primum donum in baptifmo, au- 
rium & narium de fputo linitio , quod eft fecundum , fed 
exorcifmi non dicantur, & omnia fiant ad, fontes fine im- 
merfionibus , Videlicet crucis fignatio in pedore , & inter 
fcapulas , olei (acri in praedidis undio , in vertice chrifma- 
tis inundio : Et quia tota virtus baptifmi in difiindione & 

• prolatione verborum confidit , ab eo qui baptizat integre, 
ordinate , fine intermiflione aliqua proferantur: (ub qua 
•frorma fi baptizatus fuerit puer a laico j tuncfacerdos omnia 


Digitized by v^oogle 


X&0' - STATUTA SYNQBALTA. 

faciat , & fimiliter de parvis r qui inveniuntur expofiti , Jk 
quibus dubium eft utrum fint baptizati *, & immergens di. 
cat: Si tu non e* bapt iratus , Ego tt baptizy in nomine Patris , 
& Filii , Spiritut -fantti. 

Ad elevandum pueroi non recipiatur nifi unus y nili 
fuerit vir & uxor , qui pro uno reputantur r vel nifi fuerint 
de proxima cognatione ipforum quod cavetur in concriio 1 
tateranenfi. ' 

Pracipimus quod propter fortilegiafontes fint firmati^ 
& oleum y . 8c chrifma v & euchariftia iub cufl»dia reponan- 
6ir , ne .manus temeraria ad ea pofltt extendi r qui vero ea 
incaute reliquerit , tribus menfibus ab officio fufpendatur*. 
& fi per ejus incuriam aliquid nefandum contigerit * gra- 
tius puniatur. Irem praecipimus ut fontes mundos cimo- 
di a nt,,& ne aquam ioi diutius remanere patiantur- 


GAP U T xxnr. 

De confirmatione, 

S Acerdotes frequenter moneant popuTura ad confirmat 
tionem ,, quae ab epifcopo. tantum eft facienda. Poft 
baptifmura enim debet fufcipi (aeramentum confirmationi* 
quod (aeramentum praeftat augmentum, ad gratiam per 
quod Spirirus-ian&us infunditur baptizarer ,.qao iacramenro 
armatur Chriftianus , & inftruitur ad agones hujus mundi y 
& contra diabolum. Quod fi confirmandus adultus fuerit^ 
Confiteatur prius > 6^poftea' L eonfirmetur : & jejuni veniat 
ad confirmationem , qui funt pepfecbe astaris»- - ■ 

_ - ' ■ , ; . 1 ' ' \ 

caput xxt v: ! 

- De ojficio divino. 

,‘TRfRaecipimiiy , ficut praeceptum eft in concilio Latera^ - 
It nenfi , ut fecerdotes officium tam diurnum > .quam not 
furnum diftin&e* & aperte non fyncopando , quantum 


Digitized by v^oogle 


ECCLESIA CON ST ANTIENSIS. & 
©ens dederit , celebrent & devote j & hoc in ecclefiisad 
hoc deputatis , nifi propter neeeffitarem. Nullus etiam au-* 
jdeat aliquo cafii celebrare, donec canonicas matutinas -te 
primam cantaverit: & qualibet die horas canonicas dicent. 

Corporalia munda cuilodiant , & facerdos ea fiepe abluat, 
hve diaconus fiiperlicio indutus, in valead hoc ipecialiter 
deputato j & ablutiones in pifcina ponantur. Similiter lin- 
teamina altaris, & indumenta iacerdotalia , quapdo opus 
fuerit , ab honefta perlbna fine appofitione aliorum pan- 
norum , ita ut hiunaa &, nitida bbriferventur r quia nimis eft 
abfurdum fordes negligere in fabris , qu« dedecerent etiam 
ia profanis. 

■ - . . ■ ■ - 

C A P U T XX V. 


De coemeteriis, 

t tT ; coemeteria munda cuftodiant , nec in eis fimos vel 
-immunditias pohi permittant, & qux potuerint clau-, 
di , claudantar propter reverentiam fidelium ibidem jacen* 
tium &• ne choreas in coemeteriis duci permittant. Inhw 
bemus etiam ne finant venditiones ibidem fieri donec 
miffa celebratur. Nullus in coemeterio fine noftra licen- 
tia aedificare pfaefinnat j & fi quis aedificaverit , juris cccle* 
fiae cenfemus aedificium , quod in coemeterio illius eccleiiae 
conflandum eft. Nec abbates , nec alii , qui ibi aedifica ve^ 
jin* , in illis audeant aliquid reclamare. 

In concilio firmiter inhibetur , ne fupelledilia facerdotis 
propria {eu aliena in ecclefia admittantur , nifi propter in- 
canus hoftiles, aut incendia repentina , aut alias neceffita- 
tes urgentes-; ad eas oporteat habere refugium. Sed tamen 
fleceffitate ceflante , ad Joca priftina reportentur. 

Sacerdotes' die odavo femper renovent , ut Eucharutiam, 
fontem benedi&um , ne fua vetuftate aliqui ,-ad indevotio-* 
aem moveri valeant aut errorem. . 

Praecipimus diftride , ur non recipiant presbyteros in ec-, 
«lefiis fiiis ad celebrandum , nifi notum fit de ordinatione 
eorum. 


Digitized by 


Google 



161 STATUTA SYNOD ALI A 

Librum , qui dicitur Manualis , habeant finguli presby- 
teri parrochiales , ubi continetur ordo extremx-un&ionis 9 
catechifmi , baptifmi T Sc hujufmodi. 


CAPUT XXVI. 

De reditibus ecclefia . 

P Raecipimus drftri&e facerdotibus , ut onfires reditus ee- 
defias & pofTefliorte* fcribant in miflalibusfais 5 & pro- 
hibeam: penitus presbyteris & parrochianis , ne de his. quas 
iunt ecclefia: , ipfi aut alii presbyteri* alienent ab ecclefia, 
nifi per concilium epiicopi vel archidiaconi. Si quis autem 
contra hoc fecerit , praecipimus ut emendet v Sc irritum 
decernimus. 

Item praecipimus ut perfonae & vicarif, quf grarrgias vel 
alias domos m eleemofynis fuis conftru&as f eafdenr vel 
devaftari permifcrint ,. vel ab eleemofynis abftulerint , ea i 
reaedificent , & didis eleemofynis reponant , Sc fuper hoc 
archidiaconi curam diligenter adhibeant. Nec aliquis au- 
deat alicui excommunicato communicare , nec pro abfij-, 
luto habere* , donec litteras commonicaterias acceperit* 
vel de ejus abfolatione conftiterit evidenter*. 

Item praecipimus quod nullus 'presbyter excommunica- 
tum A nobis , vel archidiacono , vel decano pro abfoluto 
habeat , vel in ecclefia recipiat eciamfi de fe conquerenti 
fatisfecerit , & ei conftiterit v donec a nobis vel ejus, ex- 
communicatore de ejus, abfolutione conftiterit. Similiter 
inhibemus ne aliqui pro debito coram eis recognito exi^ 
Communicare audeant nec pro debitis fiiis , nifi in gene- 
rali pro jure fuo , vel nifi parrochianus presbytero publice 
confiteatur. Licet autem faeerdoti de malefa&ore vel 
raptore conftiterit per confeffionem , & conquerens jufti„ 
®am ecclefiafticam poftulet exhiberi , presb^Mrer indubitan- 
ter juftitiam exerceat , licet in conlpe&u luo enim videat 
& certus fit de ejus reatu ^quia-quod per confcflxonem novit* 
non fcit ut homo , fed ut Peus. 

CAPUT. 


Digitized by 


Google 



ECGMvS-I-iE CQ>N STAlf TIEN SIS. »«) 


CAPUT XX V I I. 

/ 

Ve antiquis reliquiis . 

I Tem praecipimus ficut conftitutum eft in concilio Late- 
ranenu , quod antiquae reliquia; amodo extra caflam 
nullatenus oftendantur , nec exponantur venales. Inventas 
.autem de novo nemo publice venerari pnefumat , nili prius 
audoritate Romani pontificis fuerint approbat». 


C A g. U T XXVIII. 

Ne laici reliquias traftent. 

S imiliter praecipimus ne laici reliquias tradent, nec de 
ecclefiis audoritate lua aufferant , nec altaria vel finii, 
litudinem altarium occafione reliquiarum fuarum erigant 

ecclefiis oblationes recipiant ad opus ecclefi* fiue. 

'Qui contra fecerit excommunicetur, j 

^ - - - - - ^ 

CAPUT XXJX. : , ’ 

1 . 

.... -J / 

Ne ficerdotes ficum habeant filias Juos. 

I Tem praecipimus & prohibemus etiam. , ne iacerdotes 
filios Tuos fecum habeant illegitime natos propter fcan- 
v dalum , & ne eis miniftrent in altari , cum fit indecorum , 
ut in altaris officio illegitimus filius in publico patri mini£ 
rret, in quo unigenitus filius pro falute humani generis in- 
clinatur. 



U 


Digitized by v^oogle 



^ STATO* A srMG&AVlA r 

J* — — ' ■■ . i i—— . . i i. - »m ■ vmmmmmmi .■ nn ini ii—TgaS» 

,c aph xxx>> 

De qu£ floribus eleemojymrum . 

TTem praecipimus , ut nullus in ecclefia recipiatur ad que- 
J^rendas eleemolynas fine litteris noftris , nifi fit parror 
ichianus ecclefia; , vel vicinus notus. Similiter nec aa prae» 
dicandum , nifi fuerit perfona A nobis deftinata. Quacfto» 
res quoque eleemolynarum tantum ea dicant populo , qua: 
in litteris Domini papae & noftris continentur. 


CAPUT XXXI 

Ne clerici negotiatores exi flant. 

I Nhonefias: vero negotiationes , five fiio nomine ,five aligi: 
no , non exerceant. Negotiationem autem inhoneftam 
clericis dicimus fi emant ultra vidum , vinum , bladum, 
vel carnes, ut carius vendant; vel fi in reftate minus juflo 
pretio emant ea quae debent fequenti Septembri recipere, 
vel fi tardant v ulque ad nundinas Montis Martini , vel bla- 
da , vel res fuas , .& extunc exigant majus pretium quam 
^aluerunt ante terminum. 

Nullus legat epiftolam fine luper licio vel cappa clauia; 

C A P U T XXXII. 

1 * : De altari • 

4 - I . - - ' 

P Rixcipimus quod fi in altari mota tabula fuerit , ve! 

enormiter frada , lacerdos non celebret donec altarfe 
confolidetur , U iterum confecretur. Et ne fiiper lapidem 
fine capfa celebretur. Et ampullae fcilicet vini & aquae 
etiam in minifterio altaris fint mundae , integras , vitreae, 
fiye ftanneae ad ablutionem grandius vas deputetur» 


Digitized by v^oogle 



De EucbmQia. 

S Acerdotes miniflrantes diligenter attendant quod hqfl 
tia fit integra r alba, de frumento cum manu ele&o, 
& integrum habeat circulum , & quod vinum nofl fit ace- 
tofum , & quod aquam non obmittanf, 

. Item praecipimus qt nullus audeat bis in die celebrare 
midam , nec prasfumat , aut cum duplici introitu , nifi iit 
humana neceffitate v fcilicet humano corpore prasfente» 
Nullus in die fbllemni vel excellenti quando non potefi 
divinum fervidum, obmkti, & in die pafchae celebraturo* 
quoad miflam fecundam vinum profuflonis fumat , fed ma. 
juftro habenti bonam confidentiam conferatr 

t 

' ■ ■■■ ■ ,, . ■ ■■■ i ■■ 

CA P U T XXXIV. 


De praefationibus. 

. ' * 

Q Uja in pluribus libris plures praefationes inveniuntur 
quas firnt fuperfliiae } tamen decem invenimus in faercr 
catalogo effe recitatas, unam in pafcha , quae fic incipit 
T* quidem omni tempore. Secundam' in afcenfione, Qui pojt 
refurreSltonem. Tertiam in pentecofte , Qui afeeniens. Quar- 
tam de Trinitate ^ Quj eum unigenito. Quintam de B. Maria r 
Et te in feneratione. Sextam in fefto fanet at Crucis , Qui fa- 
lutem. Septimam de apoftolis, Te D omine fuppliciter. O&a- 
Vam de Nativitate Domini , Quj a per Incarnati Verbi. Noc 
jiam de Epiphania, Qui cum unigenitae. Decimam in qmu 
dragefima ,, Quj corporali. 


£1 if 


Digitized by ^jOoq le 


$ 6 ' ?. • 


STAT1KFA >$<? N ODALi 31 ■'* 


C.A P U T . X3{KV^ 

* * - ■ I . . 

(j)uod quilibet fucer dos habeat Juam pifiinam 

juxta, akare. ' 

P Raecipimus quod iacerdotes habeant pifcinas juxta aU. 

taria decentes, mundas., ablutionibus liberum curium? 
exhibentes , nec fine opertorio reliquantur. Juxta aftaread' 
minus tria manutergia habeantur unum ad primam abluJ 
tionem , fecundum poft evangelium, tertium poft (ufcep- 
t io nem (aeramenti. Aliud fit pendens circa miflale ad teri 
gendum os & nares facerdotis , fi opus fuerit. 

Diftricfce praecipimus quod ornamenta ecclefias non pi- 
gnori- obligentur , nifi pro neceffitateecclefiae cum cotifilio 
parrochianorum. 

Item praecipimus omnibus clericis, ecclefias habentibus, 
ut ad fingula tempora ordinum (e offerant ad ordinandos j 
& qui ordinati firnt in ecclefiis luis refideant , nifi eis aliter 
de licentia noftra lacere permittatur,- * - 

Si quid de (anguine , ia eft de facramento (anguinis ce- 
cidit (uper corporalia 5 (ugenda eft pars intinda , Sc ipfiim 
corporale , vel aliquo panno mundiflimo involutum pro re- 
liquiis (ervandum •. vel fi (acerdos illud tribus vicibus abjuat, 
illud calice (iibterpofito , Sc aqua ablutionis ab ip(b facer- 
dote fumatur , vel (altem duae primae ablutiones, & tertia 
in (aerario reponatur. Si autem (uper pallam altaris vel 
aliquod (aerum indumentum ceciderit * fimiliter (acerdos 
faciat. $i (uper commune veftimentum ceciderit 5 intin&a. 
pars (ugatur, 8 c pars fcindatur, & comburatur , & cinis in 
(aerario reponatur/ Si autem (uper lapidem , terram , li- 
gnum ceciderit $ lingendus , tergendus , radendus eft locus 
jfte , Sc pulvis in facrario reponendus. Si per negligentiam 
facerdotis iftud evenerit j ad epi(copum debet mitti. 

Calix poft miflam mundiflimo panno involvatur , ut mi- 
niftri eo calicem intus tergant* (ed alio ad hoc deputato, 
qui dum non decens (atisfecerit , vel vetuftate attritus in 
facrario comburatur. 


Digitized by {jOoq le • 


ECCLESUE CONSTANTIENSIS. iS ? 

Corporalia vetuftate attrita , vel nop latis decentia in la- 
crario comburantur , ne manti* laicjfld 'da polfit extendi, 
& de illis poteft fitrai pannus , quo calix intus [tergatur : 
prohibentes ne laici ad illuni manus extendant , lea t an- 
cum a lacerdote contredetur. 

Imagines vetuftate deformatas & linteamina facra ve. 
tuftate attrita , lacris ulibus inutilia comburantur in lbco 
mundo juxta parietem ecclefias : pulvis.in facrario repona- 
tur, quia pollent intuentes inducere in errorem. 

. Singuli, facetdotes. lingulos habeant calices , in quibus 
communicentur infirmi , nec permittant diaconos deferre 
infirmis fandum corpus , nili in necellitate lacerdos abfens 
fuerit * fed femper cum magna reverentia & maturitate 
illud deferat in pyxide idonea bene clau fa propter calum: 
& in eundo ad infirmum & redeundo , fi longa fuerit via , 
pfalmos pcenitentiales dicat cum letania. 


/ 

CAPUT XXXVI. 

Quomoj&o fkcerdos circa, infirmum fi debeat habere . 

C Ura autem lacerdosad infirmam venerit , &eiChri- 
fti Corpus dederit 5 fi quid de Corpore Chrifti in ore ' 

. infirmi remanferit , vel exinde exierit , quod ab eo recipi 
.. non polfit, aliquam formam habens 3 ab iplo lacerdote debet . 
fumi convenienter > vel comminutum in calice cum modico 
. vino vel aqua benedida alicui habenti bonam confcien* 
tiam dari. Si autem infirmus adeo fuerit ardatus , quod 
' fuh magna forma Corpus Domini recipere non poffit-3 Ihb 
. minima forma detur ei in calice comminutum 3 & cum mo- 
dico vino live aqua benedida in ore infirmi ftilletur, & 
maxime fi fine fcandalo ahter fieri non polfit, ne infirmus 
fine viatico obire- videatur. 


ito STATUTA SY NODALI A 


CAPUT XXX VIL 

. i 

D* poenitentia , ft) eonfeffiont . 

A B infirmis in periculo mortis- conftitutis pura eff ia* 
quirenda peccatorum confeffio , non poenitentia in- 
jungenda } fed tamen eft eis intimandum ut conterantur ^ 
£c doleant de peccatis fuis univerfrs. & fingulis, non tam 
timore poenae , quam pro peccato meruerunt - r fed quia 
Deum Patrem & Creatorem., & Redemptorem fuum of- 
fendere praefumpferunt J acerbitates aegritudinis quafi fla- 
gella patris, quandiu ei placuerit , cum gaudio luftinen- 
tes. 

Si autem convaluerint 5 flati m ad facerdotem accedere 
debent V & tunc eis poenitentia competens injungatur, 
Poteft autem facerdos abfolyere in articulo mortis quem, 
libet excommunicatum i quolibet etiam a Domino papa y 
juramento prius ab eo recepto T fi inciderit in canonent 
latae fententia: , quod fanitace recuperata , & opportuni- 
tate recepta , Romanam ecclefiam vifitabk , vel eum ad- 
ibit qui fuper hoc a Sede Apoftolica habeat poteftarem. 
Si autem pro re judicata fuerit excommunica ros ; prius 
.Jatisfaciat , fi fuper habuerir facultatem r & fic cum ab- 
fo Ivat recepto prius juramento , quod quamcito poterit 
excommunicareris fui prarfentiam adibit , mandato ipfius 
pariturus. Idem faciat fi pro offenfa fuerit excommunica- 
tus infirmus , videlicet quod prius emendet * fi autem emen- 
dandi vel folvendi non habuerit facultatem , juret quod 
pofle fuum faciet , cum ad fortunam pervenerit pinguio- 
rem. Si autem in rali articulo decefferit ; haeres fuus ad 
hoc faciendum pro ipfo tenetur •. & hoc debet facerdos eis 
intimare , non tamen per ipfufn compellendus eft. 


Digitized by v^oogle 


JiCCLESIiE CONST ANTIENSIS. 169 


' CAPU T XXXVIII 

De concilio Later Ane n/i \ 

C Um infirmitas corporalis nonnunquam ex peccato condi. Ut. 

proveniat, dicente Domino languido , quem fanave- e *P- “• 
rat , yade 0* amplius noli peccare , ne deterius tibi aliqmd con* 
tingat : pt#fenti ftatuto ftatuimus , & diftride praecipimus 
medicis corporum , ut cum eos ad infirmos vocari conti- 
gerit j i pios ante omnia , id eft antequam aegrum fiimanc 
in curam , moneant & inducant , quod medicos advocent 
animarum , ut poftquam fuerit infirmo , de fpirituali falute 
provifum ad corporalis medicinae remedium ia-lubrius pro- 
cedatur , cum caufa cefiante cefifet efledus. 

Hoc quidem inter alia huic cauiam dedit edido , quod 

3 uidam ledo aegritudinis jacentes , cum eis a medicis fua- 
etur , poftquam eos in curam fumpferint , ut de animarum 
ialute difponant , in defperationis articulum incidunt :unde 
facilius in mortis periculum incidunt. Credunt enim aegri 
quod medicus _de eorum falute defperet. Ceterum cum 
anima multo pretiofior fit corpore fub interminatione anaj 
thematis prohibemus , ne quis medicorum pro corporali fiu 
lute aliquid aegro fuadeat , quod in periculum animae con- 
vertatur. 


CAPUT XXXIX. 

Quomodo Jacerdotes in confejjlone de poenitentia, injungent, 
da fi debent habere erga J anos ex concilio Lateranenfi \ 

D Oceatur d facerdotibus maxime ante quadragefimam Concil. Lw. 

quod omnes fideles utriufque fexus , poftquam ad an- ***' tr * 
nos difcretionis pervenerint , omnia fua peccata fideliter 
confiteantur faltem femel in anno proprio facerdoti , & 
injundam fibi poenitentiam ftudeant pro viribus adimplere, 


Digitized by 


Google 


tyo STATUTA SYNODALIA ; 
fofcipientes reverenter ad minus in pafcha euchariftiae fa- 
cramentum , niti de confilio proprii faeerdotis ob aliquam 
rationabilem caufam ad tempus ab ejus perceptione du- 
xerint abftinendum s alioquin & viventes ab ingreflu eccle- 
fiae arceantur , & morientes careant fepultura chriftiana. 
Unde hoc falutare conftitutum frequenter in ecclefiis pu- 
blicetur, ne quifquam ex ignorationis ccecitate anfam inde 
excufationis aflumat. Si quis autem alieno facerdoti jufla. 
de caufa voluerit fua confiteri peccata , licentiam prius 
poflulet & obtineat i proprio facerdote - t cum aliter ille 
ipfum non poflit abfolvere vel ligare. Sacerdos autem fit 
Clifcretus & cautus , ut more periti medici fuperfundat vi- 
num & oleum vulneribus fauciati : diligenter inquirens d 
peccatore circonftantias & peccata , per quas prudenter 
intelligat quale ille debet prasftare conhlium , & cujufmodi 
remedium adhibere , diverfis experimentis utendo ad fa- 
nandum aegrotum. Caveant autem omnes ne verbo , vel 
figho , aut quovis alio modo prodant aliquatenus pecca- 
torem* fed fi quis prudentiori indiguerit confilio, illud ab/que 
ulla exprefiione perfonx caute requirat: quoniam qui pec- 
catum pcenitentiali judicio fibi detectum praefumferit reve- 
lare , nonfolum d faeerdotis officio decernimus deponen. 
dum , verum etiam ad agendam poenitentiam perpetuam 
in ardum monafkerium detrudendum. 

Ad audiendas confeffiones eminentem locum fibi indi, 
eant facerdotes , ut communiter poffint videri , & in locis 
abditis extra ecclefiam nullus recipiat confeffionem , nili 
in neceffirate. 

In confeffione habeat facerdos humilem vultum , & ocu- 
los in terram , nec indiferete & frequenter faciem refpiciac 
confitenti, maxime mulieri. Patienter audiat quae dixerit, 
ut confiteatur in fpiritu lenitatis , & ei pro poue fuo plu- 
ribus modis perfuadeat ,ut confiteatur integre , nude , vere^ 
alias dicat non valere : falfa enim poenitentia efi , cum 
ipretis principalibus terminis de uno folo agitur poeniten- 
tia , aut cum fic agitur de uno T ut non difcedatur ab alio : 
.Unde feriptum efl r qui totam legem obfirvaverit , offendat 
autem in uno fafttu efi omnium rem, fcilicet quantum ad vitam 

«ternam. 


Digitized by 


Google 



ECCLESIA CDN-STANTIEKS1S. tjt 
aeternam , id eft nullum meritorie adimplet. Quid, enim 
£rodeft fi tota civitas cuftodiatur y & unum foramen , per 
quod hoftes- intrent ,, relinquatur : qui enim opera medii ‘ 
cantis expetat , oportet quod membrum aegrum detegar'. 
Similiter faHa eft poenitentia eum pcenirens forte verei 
cundia dutfus apud fe dividit confeffionera ,, videlicet ut 
quawlam crimina uni presbytero dicat , & ei alia celet , U 
alii iacerdoti revelet : quod eft femper venia carere. 


C A P U T XL ' 

.... 4 } 

Deeffe&ueonfefpoms peccatori dedar Anio. 

iEbet etiam facerdospeoeatori , cum accedit ad corn. 

' feffionem , eftedlum confeffionis declarare -vide- 
licet quia fine ea non eft falus 4 In confeffione omnia mun- 
dantur , & per confeifiojiem peccator Deo reconciliatur, 

& ad Deum deducitur , ut Deus in ipfo habitet , & de 
pofieffione diaboli in pofleffionem Domini convertatun 
tc confeffio hominem ian&ificat ficut icriptum eft In 
exitu iftael de JEgtptb id eft de peccato ,, Fa&a eft fudaa, 
id eft Qonfefao ijanttificatio ejus. Et Deus nullum approbar, 
nifi illum confeffio cuftodiat, & magnam partem ppen& 
tollit erubefcent ia habita in confeffione. Vult enim Deus, 
ut habeat juftam cauiam ignofcendi vel quod * quoniam * H ; c j tt * 
icriptum’ eft Confitemini Vomi no quoniam bonus , quoniam in uliytid. 
fe mifericors eft : non dicit quoniam juftus. In quantum enim 
bonus abfolvit peccatorem , in quantum juftus condemnat. 


C A P U T~ XL r. 

De circumfiantiis peccatorum i facerdote inquirendis . 

I N confeffione caveat iacerdos , ne inquirat nomina per- ' 
fonarum r cum quibus peccaverunt confieentes , fed cin. 
circumftantias fecundum quantitatem criminis. Primo in- 
quirat videlicet de loco , de tempore , de perfeverantia , / 
oe varietatq perfon» v 6c quali hoc fecerit tentatione, 

Mm 


Digitized by v^oogle 



vjt STATUTA ST>TOD ALIA 1 
de vitii ipfius multiplici executione , & modo operis ,ut iii 
fornicatione vel adulterio poreft perpendi. Debet inqui- 
rere lacer dos d fornicante , fi fit laiciis vel clericus j & fi 
iit laicus, utrum fblutus vel conjugatus, quando turpitu- 
dinem fuam peregir. Similiter cum qua , videlicet utrum 
fum conjugata vel cum foluta * & n cum foluta , utrum 
cum meretrice publica , vel cum alia ; fi cum virgine , cum 
fandimoniali , vel voto aftrida , fi cum affini vel conian- 
jguinea , fi cum filia Domini fui vel cum ancilla , cujus 
jetatis & fapientiae fuerit. Si clericus , utrum in facris Or- 
dinibus conftitutus , & in quibus , .& qualiter turpitudinem 
luam peregit : utrum ordinarie , vel extraordinarie. Ve- 
rumtamen fi quxrat poenitens quomodo extraordinarie, 
refpondeat facerdos , fi in loco facro , aut in loco cui de. 
buit reverentiam , ut fune domus Dominorum & aliorum 
inultorum, fi in tempore orationi conftituto , ut funr feftf- 
vitates fandorum , & tempora jejuniorum. Inquirat autem 
quantum perfeverayerit , nam perfeverantia auget deli. 
dum j & quam tentationem fuftinuit. Sunt autem quidam, 
qui non expedant tentationem , fed praeveniunt, & pecca- 
to fe offerunt. Inquirat autem de multiplici executione vi- 
tii. Haec enim omnia tenetur confitens & poenitens confi- 
teri ,quae praefumuntur , 6c indicant peccatum majus vel mi- 
nus , ratione harum circumftantiarum. Inquirat etiam utrum 
peccaverit publice , & fi exemplum mali extiterit aliis , 
vel occulte, fimiliter circa alia vitia capitalia debet facer- 
dos inquirere. 

— 1 " ' " ■* 1 ■ ■■ ■ 1 t ! « — 

C A P U T XLII. 

De feptem principalibus vitiis. 

S Unt autem feptem vitia principalia , quorum duo fime 
carnalia, videlicet gulofitas & luxuria j & quinque fpi- 
ri tua lia , fcilicet avaritia, triffitia five acedia , ira live odium, 
invidia , inanis gloria five fuperbia. Confiftit autem vitium 
gulpfitacis in crapula & ebrietate, id eft in exceffa circa 


Digitized by v^oogle 


ECCLESIA CONSTANTIENSIS. 4? j 
ipoiA & potum. A crapula & ebrietate omnes clerici di.* 
ligenter at>ft ineant t Unae fibi vinum temperent , & fe vinoj 
nec ad bibendum quifpiam excitetur , cum ebrietas & men- 
tis inducat exfilium , 8c libidinis provocet incentivum. Sf 
quis autem faper bis fe culpabilem exhibuerit , iiifi com- 
monitus i fuperiore fatisfecerit competenter , & ab officia 
fc beneficio forpendatur. Circa hoc virium inquiratur» 
utrum pcenkens alias ebrius fuerit. Si autem laiciis per 
ebrietatem vomitum fecerit 5 tres dies poenitere debet fintf 
carne & vino , ficut dicit Beda. Si autem fine vomitu ebrius 
fuerit, pro lingulis ebrietatibus, quae turbant mentis fla- 
tum j focerdos poenitentiam quam etiam judicaverit impo- 
nat, majorem vel minorem , fecundum quod affiduus fuerit 
in ebrietate vel crapula. Inquiratur etiam cum debuit je- 
junare , utrum ad horam pervenerit , utrum nimio ardore 
comedendi cibum fumferk , utrum immoderate , & alii 
quae notantur his verfibus : 

„ Quinque gulx vitio rumpunt jejunia , puta 
Hora , libido*, modus , pretiofa cibaria , cura. 

. Si quis vero ea die qua eucharifliam fumferit per roraj 
citarem Sc ebrietatem vomuerit y graviter eft puniendus, 


C A 2 U T X L III; 


JHjvalitif perbitentia fit injungenda, 

a U ia defedus poftri temporb. tantam cenfurani 
nere ;non patitur , quantum canones- praeripiunt 
injungendis poenitendis fibi caveant facerdotes; Secunchmt 
enim quatatitatem culpx & poffibiiitateru poenirentis , de- 
bet effe qualitas .poenitentiae In arbitrio enimt facerdo-t* 
tum eft: poenitentiam debitam temperare ^ in orationibus^, 
eleemofynis , & aliis fatisfa&ionibus , prout noverit expe- 
dire maxime circa peccatum luxuriae , &. fecundum quocf 
fiepius & negligentius poenitens commifit tale peccatum r 
Sc tempus addatur & modus in poenitentia. In hoc debet' 
fitcerdo& eflet follicitus , ut poenitenti pondus importabile 

M m i j. 


Digitized by v^oogle 



i 7 4 STATUTA S^YNOD ALIA r 

oon imponat , licet recipere fit paratus 5 fed fic poeniten- 
tiam temperet injungendam , uta Audio non cogatur cefl 
fare (cfiplaris , faber vd agricola , vel alius laboriolus , -ut 
domi fuae providere non pofiit , vei Dominum curfor fequi . 
fiium non pofiit , & ne pro peccato occulto poenitentiam 
publicam injungat. Provideat autem diligenter , ut pec- 
cantes publice faciat in aliquo publice poenitere. Si quis 
autem ad pro Arantes acceflerit maxime ignotas jquafi 
pro adulterio ei poenitentiam injungat. 


C A P U T XLIV. 

De adulterio. 

S .I quis conjugatus folutam cognovit j quinque annos fe- 
cundum rigorem canonum poenitere debet,, videlicet 
fecunda , quarta & fexta feria ia pane £c aqua : quia foe- 
dus conjugii violavit •: & illa quinque fecunda , quarta & 
fexta feria jejunando $ fed fecundum quod facerdos viderit 
expedire , poterit poenitentiam temperare. 


C A P U T XLV. 

. Qui mittendi Junt ad epifiopum. 


D Efloratores. virginum , inceAuofi , qui cum fan&imo. 

nialibus peccaverunt , vel cum voto adAri&is , qui 
contra naturam. Qui autem in follemnitatibus praecipui* 
fornicatus fuerit , vel adulterium commiferit , noneftum 
videtur ut in vigiliis feAorum , quia violavit , in pane & 
& qua jejunet Sc competenter redimerer. 


Digitized by v^oogle 


ECCLESIAS CONSTANTI EN SIS. 


* 7 f 


CAPUT XI VI. 

De peccatis carnalibus. 

C Ontra peccata omnia carnis , folent fic muniri poc^* 
nitentes , vitando malam focietatem & opportunita- 
tem peccandi, quod eft evitare loca & perfonas cum qui- 
bus vel per quas peccare poflumus & folemus. 


CAPUT XLVII. 

De noBuma pollutione . 

I Nquiratur utrum dormiendo aliquando ei contigit pol- 
lutio : quae fit ex ebrietate , vel ex praecedenti cogitatione 
illata huic evenerit , magis eft timenda. Quaeratur etiam 
titrum contigerit ei aliter quam dormiendo. Si dicat quod 
fic , quaeratur quomodo. Quaeratur utrum munditiem in- 
tus fervaverit caftitatis ; quia qui viderit mulierem ad conctt - 
fi/cendam eam , &c. & utrum mulierem alienam follicita- 
ve.rit , lafcive afpexerit , concupierit , & eam fuerit ofcu- 
latus : quia licet non ad adum pervenerit , tamen forfitait 
illa confenfu , & ille nihilominus mortaliter peccavit , 
dummodo curiofitatem & operam , quam potuerit , exhi- 
buerit , & in animo luo affedum retinuerit. Similiter in- 
quiratur de illis qui confilia & auxilia pro talibus crimi- 
nibus perpetrandis curam ponunt & impendunt. Audita 
«onfeifione fem per fac er dos interroget confitentem , fi velit 
a peccatis abftinere : Si enim dixerit fe non poffe abftinere, 
& tamen ei declaret quam poenitentiam deberet (uftinere , • 
& eum admoneat ad poenitentiam. In dubiis autem fem. 
per conlulat epilcopum , aut fapieotes viros , quorum eoa* 
filio certificatus , iolvat fccurius & liget. 

'i - ' ■ ■ ■ ; 


Digitized by L^oogle 



STATUTA SYNODALIA. 


* 7 < 


CAPUT XLVIIL 

De cupiditate & avaritia. 


W*\ U*ratur utrum confitens habuerit rem aJienamfti- 
> fci licet per fraudem y ufuram , furtum. In furto,’ 
ufiira , rapina , valde caveant facerdotes , ne alias pceniten- 
tias injungant , fcilicet miflarum , eleemofynarum , & alia- 
rum hujufmodi , priufquam reddiderint. Non enim dimit- 
titur peccatum nifl reftituatur ablatum. Non fufficit ta- 
men fbla reflitutio * fed cum reftitutkme debet condigna 
injungi poenitentia pro peccato. 


CAPUT XLIX. 

Cui e fi reftitutio fidenda. 

E St autem reflitutio damni facienda ei i quo habuir j 
fi potefl invenire. Illo vero mortuo vel non invento , 
re Ili tuendum efV proximioribus perfonis , ut uxori ejus quod 
^iflum fuerit pro parte fua. Si autem ignotum efl a quo 
habuit , vel non pofllt ille inveniri ? tunc ad confilium ec- 
clefia» debet fieri reflitutio pauperibus, injungendum la- 
(ori ut ei quem laefic , vel a quo rem alienam habuerit in- 
jufte , fi poteft fatisfaciat immediate , fi velit & audeat 
revelare. Sin autem , mediante facerdote vel alio bonto 
viro, nemine nominato-, vel compenfet Isefor per fervitia 
quae poterit animo reflituendi. Si vero grave fit damnum^ 
& lafor non poflk folvere , debet petere veniam perfona- 
fiter a damnificato , fi audeat revelare v alioquin hoc fa- 
ciat aliquo bono viro mediante v nemine nominato , GC 
ipfe fatisfaciat jejuniis v & orationibus , & corporalibus 
difciplinis , habens in propofito quod omnia reflituet , & 
ad fortunam pervenerit meliorem. Quaeratur qtrum ali- 
quando pro cupiditate rei alienae procuraverit vel fidem 


Digitized by {jOOQle 


ECCLESIA CONSTANTI ENS IS. 
violaverit , vel ecclefiam , vel coemeterium * & tales debent 
^d epiicopum mitti. Sacerdotes in confeflionibus majora re- 
fervent , $c mittant ad epi/copum homicidas , perjuros , inje- 
&ores manuum in parentes, in clericos , in quofcumque reli- 
gio Cos , incendiarios, fimoniacos , faliarios , haereticos, fchi/1 
maticos , /brtilegos , qui de facris ecclefiae iortilegium com- 
Uii/erunt, vel ad hoc auxilium praeftiterunt , & qui abor- 
tum facere prae/um/erunt , & qui ad hoc 1 auxilium & con- 
filium impenderunt. Item clerici qui furtum commi/erurifc, 
& qui irregulares fa&i funt quocumque modo , & qui bis 
permittunt baptizari , & qui fine prima tonfura aliquent 
ordinem receperunt , & qui in fufeeptis ordinibus falturil 
fecerit y qui per fe vel per alium homicidium perpetra- 
verit, vel judicio /anguinis interfuit. Item qui audorita- 
tem , confilium , five auxilium , vel confen/um in aliquo 
impendit unde mors hominis vel mutilatio membrorum 
eft fecuta , vel fi caufa fuerit vel occafio, vel fi litteras 
didayerit, vel /cripferit , vel legerit, vel aliquod admi- 
niculum ad hujufmodi praeftiterit ,ut aliquis mutiletur , vel 
occidatur , & qui in /ufpenfione vel excommunicatione 
promoti /unt , vel divina celebrant, ad epifeopumfimt 
wittendi* 


CAPUT L. 

Ghtomodo mercator accedit ad poenitentiam . ' 

D iligenter attendat /acerdos cujus officii fit confit ens. 

Nam fi mercator , vendens , vel emens ad menfuram, 
prohibendus eft ne habeat pondus fal/um & fal/am men- 
fiiram. Et fi habuerit falfam menfuram , & falfo men/ura- 
veric } tenetur reftitucre , fi fciat quibus : Si autem ne/ciat 
quibus * fatisfaciat ecclefiae vel ecctefiis , quorum illos cre- 
dit parrochianos , vel pauperibus j tamen ad confilium 
ecclefia:. It6m quseratur utrum cau/a ftupri aliquid habue- 
rit d conjugata : Si fic , marito luo reddat. Similiter fi d 
pertona religiofa , ecclefia: fi ix reddat. Si a fervo , ve| 


Digitized by 


Google 



»78 STATUTA SYNQErALIA 
ab ancilla de rebus Domini fui ipfi Domino eft red- 
dendum. 


C A P U T LI. 

i . 

De his qui confinfirunt damnis alienis. 

Uberatur utrufn quis alieno damno eonfenfit * quod 
V 3 fi fecerit , mani fellandum eft ei. Quod fi conlenlerit 
de (implicitate vel negligentia non impedierit laefuram 
Cusu pollet , vel laedendum- non praeveniens , non videtur 
•teneri ad rellitutionem damni ; fed ad fatisfa&ionem poe- 
nitentiae pro negligentia. Si vero praebuit confilium v au- 
xilium , vel favorem in damnum alterius , vel partem ha- 
buit damni t tenetur in folidum , nili quantum ab aliis no- 
verit efle folutum. Injungendum eft etiam haeredibus rap- 
torum, foeneratorum , Iasiorum quod debent reddere 
damnificatis , prout poliunt , damna illis d parentibus luis 
illata, vel ab illis quorum habent haereditates etiam de 
proprio luo , in quantum ad eos pervenerit haereditas. 


CAPUT- LIL 

I ... 

De ina g) odio. 

I Tem quaeratur utrum poenitens ex ira alicui convitiatusr 
fuerit, vel enormiter Deum 81 fanda juraverit , vel ali- 
quem occiderit vel caulam damni alicui fecerit , vel in 
triftitia mentis inciderit , qux mortem operatur asternam 4 
vel aliquem odio habuerit. Q^od fi fuerit $ moneat eun* 
diligenter , ut deponat rancorem & odium omnino 5 led 
emendam non tenetur remittere^. fed poteft pacato animo 
coram judice petere. 


CAPUT 


Digitized by v^oogle 



ECCLESIA CONSTANTIBUS IS. <$ff 


CAPUT LIII. 

De invidia, 

I Tem quaeritor utrum per invidiam * , vel dolubrft de * ot*fi /M 
utilitate proximi, vel ae ejus infortunio 'Ixtatus fjjerit. 

Item utrum, per invidiam alicui detraxerit, & maxime ci 
qui praceft : de quo Ba illius ■: Si quis detraxerit illi <j*i praefi; 
feptem dies poenitere debet. Eft enim invidia dolor ex alicu- 
ius felicitate nafcens , animum torquens. Invidus enim di. 
citur , qui alterius felicitatem torquetur , & inde provenit % 
detra&io , quod eft alicujus bonum denigrare: Dfetra&orbs 
Deo inac odibiles , .& inde provenit fiiiurratio , ex quia djif- 
cordia inter comites feminatur^ & inde privatio , quod eft 
bona alterius creaturas vel mala memorari. Exinde etiam 
.provenit ingratitudo , quod eft . pro bonis perceptis gratias 
■non referre y fic inde compreffio boni , quod eft alterius 
bonum tacere , & inventio mali , quod eft ei cui invidetur, 

-novum genus peccati imponere. ' ■ 1 - 



CAPUT L I V. 

• ■ • : .11 . 


De acedia. • f ,r • 

I Tem quaeratur utmm acediofus fuerit in bis quar perti- 
nent ad falutem , id eft negligens & indevotus , & talis 
timeat , quia maledidus homo , qui opera Dei facit neglj. 
"genter. Eft autem acedia torpor animi , quo quis inchoan- 
da negligit inchoare, aut inchoata fatfidit perficere , ex 
qua largit defidia , pufillaniraitas , negligentia , & a li£ 
inulta. 


i 9 t ' • r \ i 

t - ■ * ' 

v* 


Digitized by 


Google 


jfa . r STATUTA SYNOD ALIA 


C A P U T jL V. 

IXe Juperbia. 

Useratur utrum per fuperbiam ftper alios mente & " 
m -f opere {je levaverit cum .dicat eyaagclium, qui major ’ 
ejtyejlrum , jiat fient minor y&L quanto major et * humilia te , 
in omnibus. Ei qui fuperj alios mente & «corpore fe elevat* 
injungatur quod frequenter in ecclefia vel alias genua fiia 
jnukoties jfledat pedus fiepius tundendo , & orationem 
jDomiaicam dicat : pauperes (ufcipiat 4 manus pauperum 
^abluat* ped?s lavet. Injungatur ei ne malum de proximo 
,difat^,ne bonum alterius diminuat } fed ii (icit bonum in 
jalterOj» pro pofle extollat* Si fuperbus fuerit in veftibusj 
«pauperibus elargiatur. Si fuperbus quod multos ad fui grau 
.tiam ad prandia vocabat , multos pauperes fufeipiar , vel 
du l^rgifione eleemoiynacum 4k largus. £i qui in fiiperbi^ 
vitium inciderit , .quod fe credit aliquod bonum nabere 
in fe , d ie quod habet vel meritis tuis accepifle - f iajutu 
genda eft poenitentia in madatione carnis (use , Sc dUcat 
vquod omnis caro fqemim , & ficut dos aeri decidet. Ei 
ivero qui (uper alios per fuperbiam (e extulerit ^ injunga* 
fur ut alios pro pofle fuo ‘promovere procuret., ut in heno 
promoveantur , fi (uper hoc pofle habuerit j & eonfilium 
Jk, auxilium impendant ad alterius bonum provehendum % - 
(nihilominus tamen dftleatdfi eo, quodfiiper.be egit 4 fc 
l^jtnitentiam agat. 


C A P U T X. VI. 
De recompenfatione jejunii. 


Ciendum eft quod omnibus , qui ex jufta cau(a vident 
Aj^ttir non pofle fine magno gravamine frequenter cum 
.dieta. jejunare^ pofTunt redemtiones ftfccompenfiu 


Digitjzed by v^oogle 



ECCtESIAE C' O N A NTI EN S I $. & 

fiooes adhiberi > fcilicet per orationes r per ekemofynas 
per dilciplinas ^per abftinenriaih i carnibus vel pi (cibus* 
Vel hujulmodi , fecundum flatum perfortarum , vel d vipo* 
in cruadragefimalibus cibis; Propter viam peregrinationis 
tecilkis quam proptet aliud relaxatio indulgenda velcom* 
Jtmtatio. Similiter & propter focietatem non quamlibet- 
fed fi accedat ad ittenfam alienam , vel alios ad fuam , cui 
fe debeat conformare , & hoc fi fine gravi damno vel fcan~ 
dala nequiverit evitare v vel etiam pro follemnitate , fi tune 
ktetm&fit Dominus. 


C A P 15 T t ttz 
De jejunii t. 


S 


tam inftituta jejunia obfervare ut jejuniurti quadra., 
jefimale ^ quatuor temporum vigiliarum videlicet Nata- 
lis Domini * Aflfamtionis Rf Mariae , S.Johannis Baptilhe 
Apoftolorum Petri & Pauli , B; Matth*i , Simonis & Judav 
B. Andre» , Laurentii martyris , Omnium San&orum , je'- 
jfcnium in fefto S. Marci evangeliftae quando lerania ma- 
jor cantatur , & in tribus Rogationum diebus. Si qtia de 
yigiliis prataxatis die Dominica evenerit } .indicendum e# 
, & jejunandum? die fiibbati procedenti. 


CAPUT? LVilE 

I r . 

De feriis. 

'p < Ttimandum efi laicis , ut fciant tempora. feriandi per 
J[annum , id eftper omnes Dominicas a vefpera ufque irr 
vefperam. Feriandi vero per annum illi fiint dies , Natale 
Itamini , SSr Stephafii , Inventionis ejus ; S. Jbhannis evan, 
gfelifte., Innocentium , & Thom» martyris , S. S-ilveftriy 
Domini , Epiphania # Nativitas Mari» , Aflumtio * 

Na 


Digitized by 


Google 


iM, STATUTA SYNODALI A 
Annuticiatio , Purificatio , Conceptio B. Matia; , fan&om 
Pafcha cum tribus diebus fequentibus ad minus , Afcenfio 
D,o/nii%i , Inventio & Exaltatio S. Crucis , San&idiesPen- 
Nativitas ScDecollatio S. JohannisBaptifta; ,duo 
decim, Apoftolorum.Sc maxime Petri Sc pauli , quoniam 
fiia praedicatione mundum illuminaverunt , S. Marci Sc 
S. Luca; evAngeliftarum , SS. Laurentii , Clementis, Vin- 
cendi r Dionyfii martyrum , S. Michaelis archarigeli , Sc 
Dedicatio cujuflibec Oratorii, &, Qtnnium Sanftorum ,SC 
S. Martini , Sc S. Maria; Magda lenae , Sc illae feftivitates, 

3 uas finguli presbyteri in luis parrochiis ab antiquo collau- 
averunt cum populo , qua; vicinis tantum commoranti, 
bus indicenda; wnt , non generaliter omnibus. Feftum vero 
Reliquiarum matricis ecclefia; Conftantienfis omnibus ce- 
lebretur. In aeftivo S. Micbaefis in Monte Gargano , relia 
quas vero feftivitates per annum monendi fiint , ut juxt^ 
morem Antiquum obfervent. 


£ A P U; T LIX. 

. - : ''.'T : •• • " ' • . ' 

/• , : Dematrimonio contrahendo. 

I Ntiment frequenter Iaicis facerdotes , ut ne dent libi mui 
tuo fidem de matrimonio contrahendo , nili coram la- 
oerdote , vel coram pluribus fide dignis Sc non liafpe&is , 

S »er quos fidesdatapoffit probari : alioquin eos luper fide. 

ara , nili rem voluerint coram nobis confiteri , non au- 
diemus. Sunt autem perfona; fiifpe&ae , pfter 8c mater, 
foror Sc frater , quea tales videntur diligere Sc afle&are in* 
crementum filii vel lilia; , fratris live fororis. 

— ■ — L - — — — 1— ~ 

CAPUT LX. 

De Spon/alibus. 

. . , , . 0 - 

N On fiant Iponlalja five fidentia lia c«m repentalitiis i 
quia, libera debent elle matrimonia , nec metu poenas 
adftringi. Fiant autem fpoofalia per versa de futuro > ita 


Digitized by 


Google 


ECCLESIA CON-ST ANTIENSIS, i8j 

quod unus dicat alteri : Ego accipiam te in meam ; & illa illi : 
-Ego accipiam te in meam , fi ita ecclefia poterit fe fuflinere. Et 
poft poteft juramentum apponi , vel fides ex utraque parte 
pra; flari. Inhibeatur eis etiam ne fe carnaliter cognofcant; 
donec 'matrimonium inter eos celebretur : quod fi inde 
conyi&i fuerint, graviter punientur. 


CAPUT L X I. 

De denuntiationibus iribus faciendis. 

A Ntequam celebretur matrimonium per tres dies Do- 
minicos fiant denunciationes in ecclelia, in qua perqui- 
rat presbyter d populo iub poena excommunicationis de lega- 
litate fponfi & fponfie , qui debent conjungi , utrum videlicet 
impedimentum obfiftat, fcilicet utrum inter eos fit confan- 
guinitas , vel affinitas non accedit , utrum confanguineus 
ejus quem vult accipere in tertio vel quarto gradu aefpon- 
laret puer verba de 'futuro. Sponfam ejus nullus confao- 
guineorum fibi aliquando matrimonio copulare poteft , & 
hoc propter honeftatem ecclefia ; , five publicae honeftatis 
juftitiam , quod idem eft : quia ifta quamprimum defpon- 
favit, conjux ipfius fuifle dicitur. Utrum fint aetate legiti- 
ma , utrum alter eorum fit voto adftri&us , vel ordo impe- 
diat , utrum fit inter eos cognatio fpiritualis five compater- 
nitas, qua; contrahitur per fufceptionem alicujus de bap- 
tifmo vel facro fonte : ex qua fufceptione triplex furgit 
fpiritualitas , una quae eft inter eum qui fufcipit puerum & 
matrem pueri vel patrem carnalem pueri , quia compa- 
tres fimt hoc impedii* matrimonium contrahendum in- 
ter compatrem & commatrem , & dirimit contra&um. Alia 
furgit fpiritualitas inter eum , qui fufcipit , & illum qui fu£ 
cipitur, fcilicet filiolum vel filiolam , & fimiliter impedit 
matrimonium inter illos : quia patrinus numquam poteft 
habere filiolam fuam in uxorem. Tertia furgit fpiritualh 
tas inter fufceptum ab aliquo de facro fonte & filium ejus 
carnalem * & hoc fimiliter. matrimonium impedit inter illos. 


Digitized by 


'Google 


s*4 STATTJTA SYHOD&LIA 
quia, filius meus carnalis , nullo modo copulari poteft m**- 
trimonialicer cum illa quam de facre fonte levavit. Filii 
autem duorum com patrum five ante compaternitatem fint 
geniti , five poft r legitime poflunr copulari , excepta illa 
'perfona qua mediante contrada eft com paternitas. Inter 
alias pertonas non impedit fpiritualis cognatio five com» 
paternitas : unde parer alicujus licite poteft accipere in 
uxorem filiam fui compatris vel eommatris, dummodo per 
iilam non fit contrada compaternitas. Item nullus- facer. 
dos audeat cafit dubio matrimonium celebrare r nec decani 
purgationes recipiant fuper matrimoniis , nec de caufis ma- 
trimonialibus cognofcant y fed omnes- matrimonii dubita- 
tiones ad nos referantur.. 


CAPUT LXII. 

w • 

De Jortilegih. 

.QEmper in nuptiis prohibeantur fbrtilegia fieri. Cele-^ 
^Fbretur autem matrimonium cum reverentia & honore,. 
& in facie ecclefiae:, non cum riiu aut contemptu; Si autem 
mulier quae defponfatur , alium virum habuit ; iuper eam 
non debet dici benedidSo vel oratio Pro^'r/<trr,qu* d6bet dici 
Aper eas , qiue non habuerunt virosantequam pax detur j Sc 
hoc eftquod dicitur , quod fecunda: nuptiat non debent be- 
nedici j & hoG ad exhortationem continentiae. 


CAPUT L XI IX 

* 

De . Extrema JVnftione; 

A D (aeramentum Extremse-uodionis moneant fiepe 
facer dotes populum , non tantum divites , fed etiant 
pauperes , maxime » quatiiordecim annis & extra , ut om- 
nes communiter , cum fuerit ncccfie , exhibeant fe paratos- 
femodeflos, fandum oleum cunv magna rever en t ia &ho*. 


Digitized by ^ooQ le 



' ECCLESIA CONST ANTIENSIS. tZf 
«ore deferentes. Doceant fiepe facardotes hoc facramen- 
*um licite pofle iterari , & faepe recipi in qualibet & ma- 
gna infirmitate unde mortis eft metus : quia per eum , ficu* 
«icit beatus Jacobus , veniaJia dimittuntur , & quandoque 
alleviantur infirmi , quandoque ad veram contritionem & 
jeterni gaudii .confiderationem per eam incitantur. 

Pro pnedidis autem Iacramentis conferendis , videlicet 
pro baptifiao , pro benedictionibus nubentium , pro exe- 
quiis defun&orum , & aliis iacramentis , nihil exigatur : fed 
gratis ecclefiaftica {aeramenta conferantur Unde nulluf , 
ance collationem facramencorum pecuniam extorquere 
praeiumat , aut plegium exigat , aut propter impedimen- 
tum fi&itium fraudulenter opponat i Sic eft ftatutum in 
concilio Lateranenfi. Debent autem i parrochiani* , qui. 
bus fmpenfa fune facramenta , piae confuetudines obfervari, 

& iunt per epifeopum compefcendi , qui malitiofe nitun- 
tur laudabilem confhetudinem immutare, & ideo inhibe- 
mus ne -facerdos aliquis in hujufmodi cafibus fibi audeat 
jus dicere , fed apud fuperiorem querelam deponat. 


CAP U T LXI V- 

[De Ordine- j 

Q Uia vero iacerdotes ex fulceptione ordinis pofefta- 
tem confitendi , ligandi atque folvendi , & admimfl 
srandi fufeipiunt ; reflat videre quomodo in fufeeptione or- • 
sdinis exeeutionem fufeipiunt , 3c quomodo ordinem, (uf- 
ceptum debent obfervare , & quando poft exeeutionem 
, ordinis fufeeptam eam amittunt. In primis ergo clerici vei 
presbyteri ne irregulariter ordinentur , & antequam ordi- 
«entur confiteantur diferetis pcenitentiariis. Sunt autem 
irregulares, qui non debent ad (aeros ordines promoveri, 
bigami , faltem viduarum mariti vel corruptarum , qui ca- 
dlicatem vovit & qui eam promiflam violavit matrimonia- 
‘liter contrahendo , qui duas uxores fimul in diverfis temu . 
poribus habuit , qui cognovit uxorem fiiam poftquam i&viK 


Digitized by V^.OQQle 



&6 ' STATUTA SYNOD ALI A ' 

eam adulteram , qui «unam duxit de jure, aliam habuit 
de fa&o, quae in veritate uxor non fuit. Item homicida, 
qui fa&o , aut praecepto , aut confilio , aut auxilio, aut 
adminiculum praedando , homicidii confcius fuerit , etiam 
qui fe deffendendo homicidium fecerit. Si tales ordinen- 
tur , executionem ordinis non recipiunt , neque cum tali, 
bus difpenfatur. Item excommunicati , ,vel fufpenfi irre. 
gulariter ordinantur : & tales cum ordinantur , vel fciunt 
fe cxcommunicatos $ & fic in perpetuum debent abfque ali. 
-qua difpenfatione deponi : vel non recolunt fa&um pro 
quofunt excommunicati * vel fa&um fciunt , fcd juris ignari 
nec credunt fe excommunicatos propter tale facium & 
ifti rariter ordinantur , nec cum talibus , fi fint excommu. 
nicati , qui inciderint in canonem lata; fententiae , vel alio 
niodo , non poteft difpenfari cum illis y nifi de mandato 
Sedis Apoftolicx fpeciali. Item qui contra prohibitionem 
fiib excommunicatione fa&am ad ordinem le ingerit , ir. 
regulariter ordinatur * nec cum eo , nifi per Sedem Apo- 
ftolicam poterit difpeniari. Item qui furtive (ufcipit ordi- 
nem , etiam fine prohibitione , executionem ordinis non 
recipit j quia tenetur renunciare ordini , quia non dimit- 
titur peccatura , nifi reftituatur ablatum , quia fur fcmper 
eft in mora reddendi. Item illegitime nati fine difpenfc- 
tione Domini papas irregulariter ordinantur , & qui indi- 

f nus , quantum ad ordinem reputatur , vel quantum ad 
eneficium ecclefiafticum , indignus debet judicari : unde 
beneficia qux fufpenfi vel excommunicati funt adepti non 
poftunt aliquatenus detinere. Item qui {altum in promo» 
rione fecerit , fufpenfus eft quantum ad executionem ordi- 
nis , quem fufcepit , donec ordinem , quem praetermifit, fuerit 
afiecutus. Item qui funt in enormibus peccatis five pec- 
cata illa fint occulca , five manifefta , ad ordines non de- 
bent accedere , nec in fiifcepcis ordinibus miniftrare $ in 
peccantes contra naturam inceftuofi , perjuri , fures & 
confimiles. Item qui fortilegia de {acris ecclefiae fecerit j 
irregulariter ordinatur j quia in eo debet quis puniri , in 
quo peccavit. Item qui fimoniace ordinatur, irregulariter 
««linatur : quorum tripartita eft diftin&io $ alii enim firnc 

fimooiaq 


Digitized by ^ooQ le 



£ C CL E SI3E C ON ST AI^CLEKSi S. \$J 

fimoniace afimoniacis ordinati , & illi in- perpetuum de- 
bent deponi ; Alii fimoniace ordinantur , fed non i fimo- 
Jtiacisr, ut illi qui collateralibus opifeoporum dant iftunera 
.pra ordinibus habendis , vel aliis quos credunt pro fe pofffe 
intercedere *.&rifti J executionem notu habent , fed debent 
deponi : alii fimoniace ordinantur fed ipfis-ignorantibuS, 
ttc illi quorum parentes dant munera epifeopis aut colla- 
teralibus epilcoporum pro ordinibus i filiis 1 luis habendis 
* ipfis ignorantibus. Ifti autem in luis ordinibus ex dilpen- 
.latione poflunt remanere quia irmoniaci Aon funt, & eum 
talibus videtur quod epifeopus pofik: di/peniare - ut exeeu- 
tionem fiiorum ordinum habeant qai per talem (imo: 
niam , de qua non luerint confini , beneficium obtinent', 

.ex epifeopi ddlpenfiwione poflunt illud retinere. Item- qui 
ipromiflionem. vel . juramentum faciunt ordinatoribus vel 
pr« (e ntatoribus eorum - antequam • ordinentur ■ quod eos 
juper provifione fua nem inquietabunt irregulares funt 
& liilpenfiy donec difpenfationem fuper hoc per Sedem 
Apoftolicam meruerint obtinerc. Verius. 

Ultra. po fle meum nbnme lex nlla coegit, 

„• • Nec rcor ede reuna, qui totum polle peregit. 

. . Item clerici beneficiaci vel infasris ordinibus conftiruri, 
fi pofl lententiam • Galonis & admonitionem eis fa&am , 4 

Jfive. concubinas in domibus luis, tenuerint, vel alias unde 
Ibandaiuip; ortum habuerit , fententian» excommunicationi* 
jndumiot yjc cales fime excommunicari y nec debent ordi- 
nari ; n£e exeeotionemi ordinis 1 recipiunt , nifi prius fuerint 
jiblbhicr ; & hi fi ordinibus ante fufeeptis in hoc cafu mi- 
jiuftraverinc , antequam adiuperiores promoveantur, opoii 
XCf quod sudi eis -fuper ^rrcgularitatelic difpdniatum fquod 
eil obfervandum in presbyteris, jam- promotis , videlicet 
quod Aon debent celebrare , nifi prius fuerint ablbhrti. Si 
autem celebraverint , irregularitatem incurrunt , nec pod 
fimt diipeoiationerri habere , nifi aDomrao -papa : fed ab 

... .. > : V ' V: ,r ; > Qo - 

' i ' + ~ 

* ' sf GaJo Legariis SedlsApoftoHc* quafdam edidic condictione® , qtfct anno ito»* 

% fynodo Sigicnfi fub SiJveftro iprfcopo promulgatae funt cx ms. cod i cc Majoris* 
sioaaftcrii s quarum hic capuc i. attingitur. 


Digitized by LiOOQle 


A : SWjODA LIBO ■' 

epilcopp non potejl abfojyi 4 niii iple fpedale privileghlfk 
habuerit. Tales enim qui in fornicationem prolapfi iunt, 
fufpenfi iunt quo ad fe & quo ad alios , dummodo, peccsu 
«tum. eorum notorium fuerit per fententiarri , vel per coii- 
/effionem in jure fadam , vel evidentiam Trei , quantilla, 
jpoflk tergiver&tione p elari } unde nec talium eft officium, 
audiendum , cum fit datu tum fub excommunicatione , ut 
nullus audiat miUam facerdotis > quem fcjat concubinam 
indubipanter. habere, 

, H eftac videte qualiter ordinem fufceptum debeant ob- 
iCeryar.e , & qualiter ratione beneficii , quod adepti feric, 
//e debeant cuftodire & alios. Item ordinamus ut mundi fide 
&L fandi, quia feriptum eft, SanSH eflote , quia ego SanShtu 
furtt. £t' mandamini qui fertu vafa Domini , ut videlicet fer- 
vet paftitatem coram Deo in corde , & cora ip hominibus in 
forfice. Nihil enim valet incorruptio corporis , ubi non 
eft integritas meptis. Nihil enim valet mundum eKTe cor. 
gjore , qui pollutus eft in mente ; maxime autem facerdores 
a parrochianis luis & eis qux peccata fua confeflae fuerinr, 
yel quas baptizaverint , vel de facro fonte levaverunt ab. 
ft ineant, Dicit enim canon t Si quis facerdos cum filia fua ft>i- 
rituali fornicatus fuerit i fciat fe grave adulterium commi fiffe : fjf» 
quod medum exemplum dedit omnibus , ab omni officio deponatur* 
qjr peregrinando quindecim annis perniteat, i P roter ea l>ero admo- 
paflerium "Vadat , ibiqsse cunSiis diebus yitafuo Deo fetviut. 

. Item ut ratione ordinis praebeant fe exemplum fidelibus 
f onyerfatione faq&a , ut fborietatem in feipfis cuftodiant, 
Peo pietatem , & proximo juftitiarn exhibeant, & exem* 
pium praebeant fidelibus in fermone , ut fermo eorum non 
fit fatuus , ied cum fale conditus , ut attendant quid 'db- 
-tanf quando , ^ cui , fc qualiter. 

{rem in caritate V ut Deum tora mente diligant * hoc eft 
£nim quod dicit Apoftolus ad Timotheum : Exemplum efto 
fidelis ip verbo , &. converfttione > in fidt , & caritate , ceu 
Jlitate. Et ttd Titum c In omnibus prabe exemplum bonorum ope~ 
rum in doSlrina re SI a , fcilicet integritate yit* , fed & cor- 
poris integritate 5 nec levis fit , ied redam vitam cuftodia* 
apud Deum & homines. 


Digitized by ^mOoq le 


£CCtE5!Af eO N* T AIKTIE^ S I S. ify 

Item ut officium tam diurnum quam no&urnum Deo Ane 
5nterniiffione perfolvanr , Hcecnon habeant curam anima- 
rum. Ratione, autem beneficii cui eft cura animarum an- ' 
nexa ,«ctendant quid fufceperrnt r quiacumm fubditorum? 
Aiorum , cujus rationem reddituri funt Deo i-rf£ die judicii y 
timentes ne de damnatione ipforum , fi negligentes & in- 
curiofi exticerint in cura y poffint per eos accuftri f & inde 
condemnari. Et accendant quia paftores funt ebrum :unde 
eos debent pafcere y ficut dicit Apoftohtsin A&ibus’ Apof^ 
ftolorum ; .AHendite yobit j cJr uoiverfo gregiyobis comrhifjbj* 
inyuo pofkit ~>os Chriftus regere ecclejiamfuam r quam aequi fi* 
">if fangume /ia. Et Petrus i Pafcite y pafeite qui in T/obtt ' 

eft ,gregeip Domini f providentes non coa€fo< y fcdijpontanee feL 
eundum Deum , neque turpis lucri gratia , ut dominantes' inrlero, 
fed formantes fafih' gtegwex\ animo * ut fcilicet ptrl>os grex in^ 
Ititetur ad humilitatem : memores ejus quod feriptum eft i RcElo- 
rem ppfuerunt te 1 efto in illis quoji unus ex illis. Quod‘aUterr» 
dicyt r non turpis lucri, gratia», quia<non debet primo& priii- 
cipaliter officium exequi propter pecuniam , vei luctdm ‘ 
temporale fed principaliter proptef «ternum ; fi tfetriien' 
poftea 6c fecundario pro fuftentatione fua aliquid eipetat, " 
non pectat : quia dignus, eft operarius mercede fua , 6c qui’ 
altari fervit r vivat de altario.. Caveant- autem omnes* ’ qui' 
divina .celebrarirjytel .qoi i pfalceri# tegutft 0 propter peu- ' 


niam v ne; finem' firam inifpe: ptcomje habendae pdh£hfc-Sed£ 
fbe cantum aetelnorumi hqc; raciant, 'Seturtd&Hotarnen adf‘ 
fljiftentacionem fin aliqiuxf.luerum temporale po fiunt expet. 
dare, &> de jure accipere; i 


JVTTT. 1 :; 


C A P OwT. ■ . L X V.' - ‘;i ;.r' ; 

f Dt Tkftamintit. ] - ' V 

v ■ r • ff •• • 7 / ■' -- 1 ; 

M Oneant- & doccanri parrocloanos f fiios presbyteri 

reftamenta fud faciant fine pratentia' ipfbnim , dunt J 
tamen commode putuerint? inrerefTe *. quia* voluntates de-' 
fjm&orom debent exe cutium- demandari- pet eccIefiahS s* 

Qo ij 


Digitized by {jOOQle 


.:v STATUWA: SXNOD ALIA 0 '> : T 
upde praecipimus ,, ut presbyteri Ce exhibeant ad’ hoc pro 
parfocfiiqnis , £c ne fraudulenter le Subtrahant vel ablen. 
-ten^, f qpfncU>. parrocKiani fui debent condereteftmnbntd;^ 1 
nep jea^aceafione quafi non interfuerint’, dicant teftamehfa, - 
non ? yajcre v nec occafione hujufmodi pradumant pecuniam' 
extorquere. - ' - , ; 

Similiter prohibemus-nc propter cupiditatem-teftamenta ' 
audeant impedire*, pisentes , ©©n beneordiaavit ^ illi dedit" 
«imiqni, psrqrnfibi 'farti fit.',. & hujuftnodi fida impedimenti^ 
opponentes., quoufqueeorum -cupiditati fuerit fatisfadtrtri. - 
;Item prohibemus ne exSCutores teftamenporum, live laici, ; 
ilve cleyici,, fivereligiofi , live regulares , pecuniam &aiia 
bo»a , gqas per ipinus ipforum de tellamentis -deceden-.* 
•tiurii jd.eb^nt. in ulus pios impendi , aliis ufibus applicent 3 ‘ 
vel JiJai audeant 'retinere y fed i pia bona -fideliter •& plena- . 
?rie in ulus piofi convertant ,, juxta defundi voluntatem. Si. 
autem refidaum. fuerit ultra ea quae in tejlamento fuerunt 
fimibter in pios ufus, convertant, -dummodo eow 
rupi difpqfitiorii commjferit hoc teftator. Refiduum bcu 
«orum fhorum certis perfonis vel -incertis 9 debet fandis ' 
locis , vel hofpicalibus , vel certis locis erogate : alioquin 
nos tqtum refiduum deferatur. Licet autem de benigni, 
tate canonica , qui extremam voluntatem luam in alterius 
diipofitipnem committitynonvideacurdecedere intefihatus s * 
tamen ojm omnibus piis voluntatibus defundo rum fit per 
Jocorum epifcopos providendum ^ utroniverfa bene proce, 
dant A licet et jam i teftatoribus id contigerit interdici , vo- 
durnus & pracipimus , ut is in cujua difpofitionem volunta- 
tem luam tefta-tor committit , coram -nobis de bonis illis 
^ordinet , utlciamus in quos ufus bona defundi convertan- 
tur., & ne ille cuju$: fidei eftxommifium de fado contin- 
gat diffamari , fi dicetur quod de bonis talibus tectoris 
magnam partem refinuerit , vel alias fecerit fuam volun- 
tatem. Iaem dicimus de illis -quorum arbitrio committi- 
tor y ,m 4e refiduo -boo orum :teftatorum difponant , ut jf 
auid.uitr* ,quindeoim dibras coram nobis Scdedodis bonis 
Itudeant ordinare. -Hoc -autem de illis intelfigimus , de qui. 

pofiet fu^jcio /uhoriri. Bona veto inrefiato- 

f! ’ ! 


Digitized by v^oogle 


ECCLESIA C 0 N‘S TANTI £ I S. ant- 
rum ad nos fideliter & plenarie deferri jubemus. Intefta- - 
tos autem dicimus, qui omnino nijllum teftamentum fe- 
cerunt, aut fi fecerunt poftea irritum fadtfm eft per con- 
trariam voluntatem , nec poftea aliud fecerunt , utfuntilli LotBI Nr 
qui fatis minus fiia parte fecerunt fumferunt , vel qui fere i uptu1, 
torum fuis relinquunt , vel perfonis non capacibus. Inhi- 
bemus nihilominus ne clerici per manum laicalem tefta-; 
menta fua tantum difponant : quia laici folent in rebus' 
clericorum maxime incrafiari 5 & licet de rebus filis mobi- * 
libus rationabile poffint facere teftamentum , ut puta le-. 
gando pauperibus locis religiofis , 8c eis qui ipfis viventi- 1 
bus fervierunt , five confanguinei fint , five alii : bona ta- J 
rtenimmtobilia ipfiu&ecclefia; , vel de bonis ecclefi*, aequi- 1 
fica de jure non pofiunt in alios ufus transferre 3 & fi forte 
tranftulerint , ab ecclefia poterunt vendicari. Cum autem 
leges humana; teftatoris extremum , quod non redit, ar- 
bitrium ranquam legem jubeant obfervari : ftatuimus ut 
infra odo dies poft obitum teftatoris , ^fi clericus benefi- 
ciatus teftator ruerit, ad no»j fi laicus ad nos vel ad de-' 
canum vel ad officialem noftrum , hi per quos teftatot- 
voluntatem voluit exeeutioni demandari , veniant , ipfum 
teftamentum , fi feriptum fuerit, deferentes , ut rite fub 
figillo audentico , ne fraudi forfitan locus relinquatur, 
valeatjpublicari 3 fi nuncupativum , per tefles rite probetur, 

& in formam publicam redigatur $ & extunc infra annum, 
exeeutioni demandetur modis omnibus, fi fieri pdffit. HuI r 
los vero ad impediendum juftum judicium teftatoris bona 
defundi in manu noftra arreftare pradumat. -Quod fi quis 
presbyter vel decanus ex jufta caufa fecerit 5 nobis denum 
ciare curet fic bona efle arreftata , & qua caufa , quam 
citius’ poterit non omittat-, ne contra hominem , qui hoc 
xnatirioie fecerit prsefumamus. 


Digitized by v^oogle 


MV 


STATUTA SYN OD ALTA 


CAPUT LVL 

[De fiat ut is memori* commendandis & objeroandis. J 

Q Uia vero parum alicui prodeft audire ,nifi teneatur 
in mente $ nec (cire fumcit* fi non* comprobetur ef~' 
rectu j jubemus ip virtute obedientix & fub pc&na excom- 
municationis firmiter injungentes , ut omnes facerdotes- 
hxc flatu ta feu prasccpta , nec non documenta lynod&Ji* 
diligenter audiant & attendant , & ut pofltnt facilius com- 
mendare memorias r feribant ea , vel feribi faciant r ut ii»; 
eis : diligepter fludeant , ut ad fequentes fynodos ea in ma-: 
nibus offerentes , cum fuerint interrogati fuper capituli* 
fingulis fciant legere , & nobis etiam refpondere , & juxt» 
ea. viventes fuos mbditos verbo pariter & exemplo fic in- 
ftruant , utin diftriClo poffint examine villicationis luas red- 
dem titionem. 

— * " 1 11 1 ■ 'I 1 » " 1 11 1 mmmmir 

CAPUT LVIL 

I 

[ De ufaris . J 

*ff TSurarum voraginem , quae animos devorat , facuJtares- 
exhaurit , compefcere. cupientes , Conftitutionem cen- 
* i>ufi $U- cilii £,ateraaienfi$ contra ufurarum diarum * fiib divinae» 
vnbum. maledictionis interminatione praecipimus, inviolabiliter, ob-r 
fervar j. fit: quia quo minor fceneratoribps aderit Aenew» 
randr commoditas r ' eo magis adimetur -foenus exercendi 
libertasj hac generali Conftitutione la nci mus t et nec col- 
legium , nec alia univerfitas , vel lingularis perfbna , cujuC 
cumque fit dignitatis , aut conditionis , aut flatus y alieni- 
genas aut alios non oriundos de terris ipfbrum publice pe- 
cuniam foenebrem exercentes aut exercere volentes* domos 
in terris fuis conducere , aoc condu&as habere y aut alias 
habitare permittant. Sed omnes ufurarios hujjufmodi infra 


Digitized by 


Google 



ECCLESIA CONSTANTI ENSIS. ixpj 
*res menfbs de terris iuis expellant , uumquam alios tales 
ale cetero adroifluri. Nemo illis ad foenus exercendum 
aiqmos locet , vel &b alio titulo cpocamque coacedat.-Qui 
vero contrarium fecerint j fi perlonae ecclefiaftica: , patriar» 
*;bae , archiepifcopi , fufpenfionis ; minores vero perlonas 
lingulares , excommunicationis ; collegium autem feu alia 
univerfitas , interdicti fententiam i pio -rodo fe noverint in- 
curfiiros t quam fi per menlem animo luftinnerint indurato; 
terrx iplorum quamdiu in eis iidem uiurarii commorentur, 
■^ttunc ecclefiaftico fubjaceant interdicto. Ceterum filaici 
fuerint ; per luos ordines ab hujiifmodi exceflu , omni pri- 
vilegio ce flante , per cenfuram ecclefiaflicam compefcan- 
*ur. Quamquam' uforarii manifefti de ufuris , quas rece. 
d>erint , fatmacere , exprefla quantitate , vel alias in ultima 
«laudaverint voluntate , nihilominus tamen eis fepufrtrra 
iccclefiaftica denegetur , donec de u furis ip fis, prout facul- 
tates eorum patiuntur, plenarie fit fktssfa&um illis » qui- 
htB facienda eft reftitutio , fi pracfto fint , aut' adiisquie» 
poffint acquirere , vel eis abienfibus loci ordinario ,, r aui 
ejus vices gerenti , five rectori pasrochiac , in qua teftatof 
habitat , coram aliquibus fide dignis de ipia parrochia t 
quibus quidem ordinario vicario 8c rectori praedictis cau. 
tionem hujufmodi eorum nortine liceat praefenris conftittu 
tidnis audoritate recipere : ita quod illis proinde g&to - 
acquiritur , aut fervo publico de his ordinarii mandaro 
idonea de reftitutione facienda fit cautio. Ceterum fi re- 
ceptarum ufurarum fit quantitas manifefta; illam femper 
in cautione praedi&a exprimi volumus , atioquin aliam re» 
cipietis cautionem , hujus arbitrio moderandam. Ipfe inde 
fidenter non minorem ,quam vifibiliter credit, moderetur; 
& fi fecus ‘fecerit ; ad fatisfa&ioriefn refidui teneatur. Om» 
nes autem religiofos & alios qui manifeftos ufurarios con- 
tra pradentis fan&ionis formam ad ecclefiafticam admiu 
tepe aufi fuerint fepulturam , poenae in Lateranetsfi con- 
cilio contra ufurarios promulgatae ftatuimus . fubjacere» 
Nullus manifeftorum u larariorum tefta mentis interfit , 
•iit eos ad confeffionem admittat , five ipfos abfolvat , 
nifi de ufuris fatisfecerint , aut de fatisfaciendo pre 


Digitized by v^oogle 


i$4 ‘STATUTA SYNODALIA 
fuarum viribus facultatum praedent , ut praemittitur , eatf 
tionem idoneam. Teftamenta quoque manifeftorum ufu*. 
rariorum aliter facta non valeant fed fint irrita ipfo 
jure. 


CAPUT LVIir. 

De reverentia eeclefiU ft) coemeteriis debita. 

D Ecet domum Domini fanditudo , decet ut cujus ik 
pace fadus eft locus ejus , fit cultus cum debita vene- 
jcatioae pacificus. Sit itaque ad ecclefias humilis & de'- 
yotus ingrefiirs , fit in eis quieta conver&tio , Deo grata 
infpiciendbus placida ,, qu* confiderantes non foJum in- 
itruat , fed & reficiat convenientes- Ilrelin nomine iljoy 
quod eft fuper omne nomen , 4 quo aliud fub caelo non 
:«ft datum hominibus , m quo falvos fieri credentes opor- 
jteat., videlicet Jefu Chyfti qui falyum faciet populum 
•fuum i peccatis, eorum , exhibitione reverentia fpirituali* 
ter attollant , &quod generaliter feribitur , ut in nomine 
Jefu genufledatur, finguii fingulariter in- fe ipfos implent 
Ks , praecipue, dum-agufltur mifiarum facra myfteria , illud 
doomen quandocutnque recolitur , fledant genua cordis fui, 
quod cum capitis inclinatione reflentur v attendantur in 
Jocis ipfis intentfspraecordiis facra .follemnia , devotis ani*, 
fpis orationibus intendatur. Nullus in locis eiftiem , in qui* 
huscumpace & quiete vota convenit' celebrari , fed itio* 
fiem exciter r conclamationem moveat , r impetumye conu 
mittat. Gefteht ip •. illis unWcrficatum ^c fbcietatum qua-i 
rumlibet confilia-j Contentiones , & publica parlamenta, 
.ce fient vana , & multo fortius foeda , & profana collo* 
quia. Ceflent confabulationes quaelibet , fint poftremo 
quaecumque alia! divinum quae poflent turbare; officium , 
Xut oculos divinae Majeftatis offendere ab ipfis prorfus 
.extranea , ne ubi eft peccatorum venia poftulanda , ibi 
peccandi detur occafio , aut deprehendantur peccata com- 

cn ittences.Cefient: in ecclefiis earumque coemeteriis nego- 
" ' tiationes. 


Digitizecf by 


f v 

Google 


ECCLESIA CONST ANTIENSIS. *** 

tjationes , & praecipue nundinarum ac fori cujufcumque 
tiimuitus , omnis in eis fecularium Arepitu» judiciorum con- 
quiefcat. Nulla ibi caufa per laicos-, criminalis maxime,, 
agitetur. Sint loca eadem a laicorum cognitionibus aliena. 
Ordinarii locorum haec faciant fuadefi , facienda iuadeanr, 
interdi&a bujus canonis au dor itate compefeaBt. Ad hoc 
alios etiam in ecclefiisdpfis magis afliduos , & ad praemifla, 
magis idoneos deputando, & nihilominus proceflus judi- 
cum fecularmm ac fpecialiter fententiae prolatae ineiftlem 
locis omni careant robore firmitatis. Qui vero pfaemiflas 
inhibitiones animo petulanti contemferint , praeter procefl 
fum ordinariorum & deputandorum ab ipfis divina? ultio- 
nis , & noftrae poterunt acrimoniam formidare , donec fuum 
confeffi reatum a fiinilibus firmato propofito deliberave- 
rint abflinere. 



Digitized by v^oogle 


0$4bm Di» 

yiwun. 


0pofc/£o. 


Commmnio. 




lilcatiam. 


ANTIQUA STATUTA 1 

AR.CHIMONASTERII ROTOMAGENSIS 

S: AUDOENI 

r. 

N primis flatuimus quod omnes monachi confli.; 
cuci infra abbatiam fecundum Regulam S. Bene- 
didi mox ut audierint fignum , relidis omnibus 
agendis , cum nihil Iit divino operi praeponen- 
dum , ad ecclefiam cum debita maturitate feftinent , & 
cum timore & reverentia Dei in ecclefia ferviant ; & fecun- 
dum Regulam principium & medium & finem horarum 
tenentes , in puritate confcienti# , & animi devotione , of». 
ferant Deo facrificium 'laudis frudum labiorum fuorum. 

H. 

Singulis menflbus in monafterio fiat omnium fratrum 
confeffio , ad quam omnes & Unguli , fine qualibet excu» 
fatione accedant, 

I I I. 

Provideat ergo abbas ut in prima Dominica menfis Cor- 
pori & Sanguini Domini noftri Jefu Chrifti communicent: 
quod fi aliqua de caufa aliquis duxerit abftinendum , cau. 
fam ei , vel priori , feu pcenitentiariis ab abbate deputatis 
non differant intimare , ut ejus judicio vel abflineat , vel ad 
communionem accedat. 

IV. 

Rigor difciplinas fervetur in capitulo , filentium in eccle. 
Ca , in clauftro , in refedorio , in dormitorio teneatur: 
poena tranfgredbribus fecundum flatuta regularia impo- 
nenda* , 



Digitized by 


Google 



STATUTA ANTIQUA MONASTERII , &c. 1,7 

V * 

Omnibus autem ad religionem ingredi volentibus expo- Nuritii, 
liatur laepius & fpecialius illa tria , fcilicet obedientia , 
continentia , fine proprio vivere. 

VI. 

Circa ingrefium vero &.egreflum novitiorum quod Re. 
gula conftituit obfervetur. Admittendis novitiis praedicen- 
tur dura & afpera t Sc eifdem admiffis legatur & expona- 
tur Regula ter in anno probationis , terminis a B. Benedi- 
&o conftitutis *. & novitiis fidelis deputetur inftitutorf; & 
nulla eis omnino donec profeifi fuerint adminiftratjo com- 
mittatur. 

VII. 

Completo ergo probationis anno , novitii ftatim profefl 
fio nem faciant & benedi&ionem recipiant : quod fi facere 
noluerint, mox recedant. 

VIII. 

Nullus autem qui aetatis fuae annum octavum decimumf 
non attigerit admittatur ; nec de talibus admittendis ulla 
permiffio fiat. 

IX. 

Prioratus , decanatus , prxpofitur* , & ceterae omnes Benefici* 
adminiftrationes gratis & abfque ulla venalitate & pa&io- ela * ftr * lia * 
ne , nec nili dilcretis & bonis perfonis monachis conferan- 
tur. Et prioratus conventuales non nifi facerdotibus com- 
mittantur i vel talibus qui infra annum promoveantur : quod 
£ infra annum promoti non fuerint y prioratum amittant; 

Si quis autem monachus pro hujufmodi aliquid dedifie 
vel promififle inventus fuerit j fimoniacus habeatur & i 
fic obtento amoveatur , & numquam in ordine ipfo digni, 
tatem habeat vel adminiftrationem. Abbas autem qui vem* 
diderit , tanquam fimoniacus puniatur. 

X. 

Si quis autem per interventum fxcularium perfbnarunt 
committi fibi obedientiam vel prioratum depolcat $ non 
illum obtineat $ fed nec alium infra annum. 

XI. 

Prioratuum conventualium quoque priores non delfc 

P P ij 


I 


Digitized by v^oogle 


t $ 8 -STATUTA ANTIQJJA 

tuantur fine rationabili caufa. Nec ullus prior litteras Con- 
firmationis habeat quod de fuo prioratu vel de fua obe- 
dentia non debeat- amoveri : quae-fi obtenta -fuerit , fit irw 
tita ipfo jure. 

XII. 

Senendorum Illud quoque diftricltm inhibemus ne quis monachus 
pluralius. plures habeat abbatias vel prioratus 5 vel abbatiam & prio- 
ratum , nec in pluribus monafteriis monachatum (8c qui acU 
miniftracionem habet in abbatia exterius , cum eanullara 
habeat, nifi forte interiori adminifirationi fit annexa.} nec 
in aliquo prioratu unus folus monachus commoretur , fed 
jil.Ii qui {olus eft focius monachus adjungatur , aut {ocii 
luperius loci fuppetant facultates } alioquin revocetur ad 
clauftrum , provifo tamen de facultatibus-ecclefiae alicui &. 
cerdoti , ne debitis Qbfequiis defraudetur. 

:xm. 

"Cum autem abbas ballivam fivepraspofiturauntvel curam 
«.liquorum redituum alicui de fratribus committere' volue- 
rit , firmam cum ipfonon -faciat , nec plegios ab iplb re- 
1 fipiat , yel-requirat : & abbas diftri&e praecipiat iis qui in 
adminiftratione conftituti fuerint, quod neminem concu- 
tiant , velcalumniam faciant , nec injuriis aut exadionibus 
indebitis opprimant , nec carius vendant. ad terminum , 
Jiec contradus faciant inhonefios. 

XIV. 

ObcdientUrii 'De prioribus , obedientiarlis & monachis temporalem 
infirmi. adminiftrationem habentibus , baillivis feu praepofitis in 
infirmitate gravi decumbentibus ftatuimus , ut adminift ra- 
tiones fuas, & univerfa quae habent , de ipfis fa&a ratione, 
-fine mora 4 confelfione-prtevia , "refignent & a dignent abbati. 

X V. 

Cibi A refles. Circa qualitatem ciborum & habitus .praecipimus obler- 
vari , ut omnes monachi habeant velles de uno velliario ; 
&. comefiionibus quas per cameras fieri folent penitus in- 
terdi&is , Jn uno refedorio , de -una coquina < de uno pane, 
de uno potu regulariter reficiantur. Salva picantia quae ad 
majorem menfara deferri confuevit , nifi forte in infirmi- 
toio , vel feorfum.cum abbate comedant. 


Digitized by v^oogle 


MONASTERII S. AU D OENI. 

XVI. 

Ab Idibus Septembris ufque ad caput quadra gefima» fe- jejunim». 
-eundum Regulam S. Benedi&i reficiantur ad Nonam *, 6z 
in aliis temporibus fecundum eandem Regulam & eo mo. 
deramine ciborum quod deferibit Regula ; & ordinatis 
pittantiis, fi quando eas fieri contigerit, fint contenti : nec 
aliquis cibo & potu delicatiora parari vel deferri faciat ^ 
vel recipiat prxfentata j fed quidquid praefentatum fuerit 
coram eo qui conventui praeeft-, deferatur , & ipfe taliter 
provideat , five de aliis pittantiis quod illorum confortet ! 
naturam , qui delicati vel debiles commode communibus 
«ibis uti non poliunt. 

X VII. 

In refe&orio & infirmitorio cyphis argenteis vel aureis^ 
feu etiam pedem feu circulum argenteum vel aureum ha- 
bentibus non utantur -nec zonam , nec cultellum cum oc» 
natu auri vel argenti deferre licitum fit alicui vel habere. 

XVIII. 

In infirmitorio autem nullus carnes comedat , nili mo- Camo* 

* uachus vel converfus , qui infirmus fuerit , aut propter de- 
•biJkatem corporis ad infirmitorium mifTus. 

XIX. 

Nullus monachus in quocumque loco , five in domo fit 
ordinis , five extra , carnes comedat , nili fecundum quod in 
'Regula continetur. Illas autem carnium refe&iones , quas 
fenis in quibufdam monafteriis confueverunt -certis tem- 
poribus ha denus exhiberi , penitus inhibemus : & ficut in- 
terdicimus ufum carnium , ira farfeturas de tritis carnibus 
denegamus. 

XX. 

Si quis comedere carnes contra prajdi&a prxfumpferit ^ 
-iemel vel etiam fecundo * regulari fubjaceat difciplinar $ fi 
-tertio, quarta & fexta -feria proximis in pane & aqua jeju- 
net. Quod fi in confuetudinem duxerit * fubjaceat gravi 
culpa». Abbas vero fi in hoc deliquerit, fecunda , quarta & 

> fexta feria fitin pane & aqua contentus. Si autem in con- 
■ fuetudinem duxerit, nec monitus a diocefano vel vifitato- 
jribus, corrigere fe voluerit j adminiftratione privetur. 


Digitized by ^mOoq le 



Infirmi. 


Veft* 


Mutuam, 


500 • ANTIQUA STATUTA 

XXI. 

Infirmis autem fratribus in cibariis , in ledis , in fervi- 
toribus , & aliis neceflariis fecundum quod eorum requirit 
infirmitas , & continetur in Regula > praecipimus obfervari* 
& provideri : & in his omnibus fi infirmarius inventus fuerit 
ineptus , per proprium abbatem , vel priorem , abbas vel 
prior per vifitatores , cum ad locum accefierint , poena pu- 
niantur condigna, 

XXII. 

Illud obfervari praecipimus ut de veftinrentis & calcia- - 
mentis ordinatis tempore congruo provideatur tam mona- 
chis quam converfis , & ne propces hoc detur alicui pecu- 
nia diftriclius prohibemus. 

— XXIII. 

Monachi communibus indumentis in cfauftro ita foris 
exeuntes honefte fe habeant T nec incedant fine cuculla , 
& habitu regulari y nec cappam habeant coloratam y nec 
cum fella, minus regulari & fiimptuofa , vel clavorum or- 
natu decorata fuperfluo aliquis equitare praefiimat. Cal- 
caria deaurata vel deargentata non habeant y ferratura; 
ad ornatum in frenis prorfus amota , nec chirothecis digi» 
tos diffindis , nec ocreis roftraris quis uratur, 

XXIV. 

Nullus in quocumque loco utatur Cunicis vel cooperto- 
riis de burneca vel alio panno colorato , vel pellibus filva» 
ticis, vel lineis camifiis , vel linteaminibus , fed veftiti dor- 
miant & cindi ficut in Regula continetur y nec veftes fcifla» 
habeant ante vet retro. 

XXV. 

Nullus prior elauftralis vel alius monachus cameram^, 
equos , familiam , barnefium fibi appropriet , vel de eis 
contendat 5 fed fi vel ex utilitate vel ex neceffitate opor- 
teat eum exire y per illum qui preeft in neceflariis provi- 
deatur eidem.. 

XXVI. . 

Precipimus infuper ut omnes abbates & priores confilio 
omnium fratrum quibus praefunt vel majorisJSs fariioris par- 
tis ipforum , cum facienaum efl mutuum vel minorandum^ 


Digitized by {jOoq le 


MONASTERII S. AUDOENI. 3or 
lioc ira faciant , quod omnibus liqueat quanta fumma ', qui. 
bus creditoribus , quibus conditionibus & quibus terris de- 
beatur, & in quos ufus mutuum fit converfum , & ut do- 
ni orum flatus certius habeatur, fingulis tribus menfibus co- 
ram abbate feu priore , fi ibi non efl abbas , & fenioribus, 
reddant officiales de fuis officiis rationem , computationem 
de omnibus expenfis & receptis fideliter facientes. 

XXVII. 

Abbates & priores bis in anno in Calendis O&obris col- 
le&is annuis frudibus , & Calendis Aprilis flatum domus. 

£dx in capitulo vel coram fenioribus vel etiam coram vifi- 
tatoribus , cum venerint , manifeflent. Abbas autem , vel 
prior , feu praepofitus qui in pra:didis ratiociniis gravia de* 
bita fupprefferint fraudulenter , ab adminiftratione quam 
obtinet penitus repellatur. 

XXVIII. 

Si vero abbas vel prior fine confenfu conventus fui con« 
traxerit mutuum , non teneatur monaflerium nifi quantum 
probatum fuerit in utilitatem monaflerii fuifTe converfiim, 

XXIX. 

Nullus quoque abbas vel prior prioratum , aut gran- AKenatto 
chiam , penfionem , aut praebendam monachalem perfbnis ^° r r ° m m ®“ 
fiecularibus donare audeat. Pofleffionem vero nullam ven- 
dat , vel commutet , nec alienet , nifi in cafibus i jure 
conceflis , nec & donet $ fed fciat alienationem fibi penitus 
interdi&am. 

XXX. . _ . .. 

Monachi proprietarii excommunicentur ab abbatibus fnoftxmh 
fuis , & fi in morte proprietarius inventus fuerit , ecclefia- 
flica careat fu pu Itura, Nullus autem prorfus nifi pro offi- 
cio fibi commiflo arcam vel elavem fine licentia abbatis 
habeat * & quotienfcumque abbas petierit , clavis eidem 
tradatur j & fi aliter habet , eo ipfo proprietarius repu- 
tetur. 

XXXI. . . . 

Cxcommuntcationis fententiam in proprietarios & conl- 

piratores abbas femel in anno , fcilicet in Ramis Palmarum 
iblemniter in capitulo publicabit : & fi poft aliquis inventus 


Digitized by CjOOQ le 



$01 STATUTA A/NTIQJJA 

fuerit habere proprium , ballivam , fi quam habet , amittat j? 
nec infra annum libi alia committatur , nec tunc nifi pro. 
prio reftituto , & peradta poenitentia competenti: Abbas 
qui Icienter proprium conceflerit monacho vel punire con- 
lenlerit, fulpendatur ad tempus. 

XXXII. 

Proprium autem intelligimus fecundum B. Benedi&i Re« 
gulam , fi nec commodatum , nec locatum , nec depofitum 
aliquis omnino monachus vel converfus nomine luo reci- 
piat, nec & monafterii nomine, nifi de abbatis vel con~ 
ventus licentia fpeciali j fed nec mutuum ultra illam quan. 
titatem quam moderatam taxari volumus per- capitulum. 
& abbatem. 

XXXIII. 

Iple autem abbas det lingulis prout cuique opus erit 
ut non fit perlonarum acceptio v fed infirmitatum confi- 
deratio habeatur. 

XXXIV. 

immobilia & Illud diltri&e praecipimus , ne quis abbas conlanguineo 
t?o&non dan- e S enc ^ immobilia ecclefise luse concedat , nec etianr 
da, mobilia donet, nifi aliquid modicum nomine eleemofynas 

largiatur. £t qui de immobilibus contraire praefumlerit^ 
ab eadem amoveatur ecclefia : prioribus & officialibus , fi 
eos talia commififle conftiterit , ab adminiftratione pror- 
fus amotis , & alias prout- poenas qualitas exegerit gravi- 
ter puniendis. 

xx x r v: 

Mulicribo* Clauftri , refectorii , dormitorii , & chori , quando canJ 
gtd^prohil tatur officium, cuftedia certis committatur perlinis* & nulla 
bitus. mulier permittatur intrare praedicta loca , neque chorum 
quando cantatur ibidem , nifi forte in conlecrationibus & 
indulgentiis iplarum ecclefiarum , & fello principali ipfius 
eeclenas, & exequiis mortuorum aliquas mulieres perclao- 
Urum vel chorum tranfire contingat : exceptis nobilibus 
quas pa&ione funt monafterii , vel aliis nobilibus , quibus 
fine gravi fcandalo non poffit introitus denegari', & eildem 
certis horis & temporibus poterit ingrelTus ab abbate vel. 
priore concedi , & falvis indulgentiis fiiper h«c certis per. 

fong 


Digitized by v^oogle 




MONASTERII S. ATTDOENI. jej 
fbnis ab Apoftolica Sede conceffis vel etiam concedendis. 

Quod fi contra praefumptum fuerit * officialis per cujus 
oftium mulier intraverit , abbas quoque vel prior fi hoc 
fieri mandaverit , pro qualibet vice in pane & aqua una 
die jejunet. 

XXXVI. 

Abbates vel priores fi fervientes fecum habuerint equiu Famuli al- 
tantes de propria vel continua familia , non nifi maturos bat “' 
habeant & honeftos , & in habitu non* lafeivo. 

XXXVII. 

Volumus quoque & mandamus ut in quolibet monafie- Hofpitaliu* 
rio vel prioratu abbas vel prior, aut ipfis cefiantibus , vifi- 
tatores qui pro tempore fuerint, fecundum poffibilitatemt lo- 
corum hofpitalitatem ordinent ad eleemofynas faciendas 
certo tempore ; hofpitioad recipiendos pauperes, & alios 
.hofpites , & miniftro idoneo qui eis deferviat deputato ; 

& fi alicui perfonae religiofae hofpitium negatum fuerit • 
qui hofpitio tunc deputatus fuerit tribus diebus jejunet ia 
. pane & aqua, 

XXXVIII, 

Inhibemus erfim fub interminatione damnationis xt er- Reditu* elee. 
uaj , ne pofleffiones aut reditus ad eleemofynam five ad“ 0 /V ois ’ Vf- 
Jhofpitaliratem vel ad infirmariam deputati vel collari , ab^d^*^ 0 ' 
.eifdem ufibus abftrahaptur. Si contra hoc prxfumtumfiie- epuia * l% 
xit , non teneatur , fed ad ufus prasdiftos revocentur : &c fi 
abbates contra venire praelumferint ^ ab adminifixatione per 
vificatores , monachi per. abbates fijfpendantur j & fufpenfi 
.maneant quandiu fecundum qualitatem delici viderint ex- 
.pedire, 

XXXIX. 

Et quia non eft defraudanda pauperum eleemofyna, Eiecmofp» 
nullus de cibis qui fibi praefentantur in menia , nullus de 
vefihftentis veteribus , vel calciamentis , cum recipiat nova' 
defraudet eleemofynam : fed haec omnia ad manum elee- 
mofynarii perveniant , qui eadem pauperibus largiatur ^ 
inec alicui dentur nova , qui vetera non refigner. 

XL. Vagationes _ 

Inhibemus quoque diftri&ius ne Ubera detur monachis 

0-1 


Digitized by VxOOQie 


0O+ «STATtfTA 'ANTIQ.UA 

evagandi poteftas , nec detur clauftralibus licentia revi- 
dendi fiecularia , nifi forte rariffime & ex caufa rationabili, 
.& ad tempus modicum , matura quoque focietate eifdem 
„ad cuftodiam deputata : & ipfi horas dicant in via, & de 
libris provideatur eifdem. £t cuilibet monacho loquenth 
.Cum muliere fme honeftis duobus teftibps vel tribus licen- 
tia denegetur. 

XjLI. 

Monachus qui in abbatia live in prioratu moram fece» 
rit , ii fine licentia claufuras domus exire praefumferit, re, 

. gulari poena; fubdatur. 

XL II. 

Monachi in Jllud quoque diftride praecipimus quod monachi qui ia 
jfii^catibu». prioratibus exterioribus Commorantur , in divinis fervidis 
'In honeftace habitus & ciborum abflinentia abbatiis Ce Coa- 
/ornsent } jaceant veftiti £c .cindi ficut .monachus ia 
dormitorio abbatia; > quod etiam ab omnibus qui jacent 
extra dormitorium prxcipimut obferyari. Nec mulieres ia 
aliquo lochp ad monachorum fervitium prapfentialker a 4 - 
mittantur. 

XLiir. 

Abbatum re- Denique cum abbates & priores difcurrere vel vagati 

fideoti». <non debeant 5 volumus ut in clauftro cum fratribus fedeanr, 
& divinis interfint maxime vigiliis , capitulo , & collatio* 
411 , & alii divinis Officiis cum eifdem , nifi caufa uecefla* 
4fia vel utili dc hpnefta fuerint impediti. 

X LI V. 

Nullus abbas vel monachus prope monafterium vel ceL 
Jam monafteriiiui ad leucam unam in domo fieculari cq. 
jinedat vel pernodet. 

XL V. 

Ceterum quoniam quolibet anno prima fecunda feri# 
^quadra gefimae , excommunicantur ab omni prolato in ca- 
pitulo confpiratores omnes , incendiarii omnes , & omnes 
«qui fcienter etiam alii falfo imponunt ; confpiratorura no- 
mine vocat omnes qui inter fe confoederant adfubverfionetm 
domus vel fta tutorum i majoribus falubriter inflitutorum. 
*e.i ad depqfitipnem aficujus prxlati vel fratris ex odip vel 


Digitized by v^oogle 


MONASTERII S. AU D OENI. Yf 
ambitione , vel qui eos malitiofe defendunt. Qui vero hu- 
jufmodi deprehenfi fuerint. . ... .... propria perpetuo ex. 

pellantur. 

X LVI. 


Quolibet anno prima & fecunda feria quadragefimjc 
excommunicentur in capitulo ab omni praelato omnes, 
qui fiipra , &c. & qui crimen aliis falfo imponunt, .vel qui 
ut fupra alios malitiofe defendunt. Malitiofe defendit qui 
propter. .. . quam propinquitatem vel familiaritatem vel 
gratiam aliquem defendit. Malitiofe defendit qui propter 
odium praelati , vel fratris cujus eft accufator vel odiofus 
defendit. Malitiofe defendit qui propter evitandam fimi- 
lem emendationis poenam , fi deliquerit. ..... puniatur de- 
fendit. Malitiofe defendit qui propter regularem difcipli- 
nam evitandam , & poteftatem praelatorum circa delin- 
quentes minuendam defendit. Malitiofe defendit quf 
propter fed. difcotdiam feminandam inter praelatos 
fSc fubditos defend. . quicumque et odio rancore vel am- 
bitione praelationi» alicujus. praelatis vel fratribus 

icienter & contra confcientiam aliquod. crimen imponunt, 
<j lc imponentes fovent , & defendunt. Item qukumque 
aliquem accufi .. ... defendit , ut illi & ceteris placeat & 
accufanci noceat. Item qui contra fententiam in capitulo' 
fpmtnuni afienfu propter difciplinam. . . . . murmurat, e** 
Communicatus eft. . BstfUcit 4* cmfriraporilm. 



Os* 


Digitized by {jOoq le 


jpfi 

A N T I Q U M 

CONSUETUDINES 

CANONICORUM REGULARIUM 
Monafterii S. Jacobi de Monteforti in dioeeefi 
Maclovienfi. 


CAPUT I. 

De Prima, 

P parente aurora , fa&o ligno d priore , fra- 
W Tm tres de liratis f urgentes praeparent fe , & in cJau- 
(Irum exeant , lotifque manibus pergentes ad ec. 
ntsS&jmm defiam a (pergant fe aqua benedi&a , excepta 
Dominica. Et ingreui ecclefiam uoufquifque } prout Deus 
infpiraverit , orabit. Statim autem fubfequentelonitu horae 
Primas , (i qui orandi vel alicujus neceffitatis caula alicubi 
diverterint , in choro conveniant , & flent , aut fedeant in 
flallis luis., donec lignum- remaneat. Et tunc faciant eam- 
dem orationem quam ad vigilias fecerunt , & eodem modo : 
.qua finita , revertantur ad fedesfuas & inchoetur Prima. 
Sciendum quoque quod in hymno cum Deum precemurfupplices 
dixerint , moderate inclinabunt. Abbas etiam , fi adfuerit* 

*am ad hanc horam , quam ad completorium Confiteor dicet. 

/ 

CAPUT II. 

De MiJJis. 

C Antata regulari Prima •, exeant in clauftrum , lacer. 

dote interim ad celebrandam millam cum minillris 
•{fe) praeparante. Deinde ad convocandum fratres pulfetnr 


Digitized by 


Google 



^NTIQTLE CONSUETUDINES CANONIC. 307 
modice lignum. Qui cum venerint , inchoetur mifia. Ee 
notandum quod in lubpelliciis privatis diebus miniftri fer- 
viunt. Nam feftis diebus , quibus non laboramus, dux mittx 
celebrantur 5 prima in mane, fecunda in albis poft Ter- 
tiam. Septimo decimo Calendas Odobris hic otdo mit- 
rarum lq^pit & ufque ad Pafcha producitur. Hoc etiam 
tempore , diebus quibus novem lediones facimus & laborat 
mus , poft Primam fummO mane didam , induant fe mi- 
niftri albis , ficut ante Tertiam illis diebus quibus non la- 
boramus j & adjuvent eos praecedentis feptimanx miniftri. 
Dida denique milia , fubjundaque Prima de Sanda Maria, 
exeant fratres in clauftrum , vacantes ledioni , & orationi, 
atque confeffioni ufque ad Tertiam. Interim quoque pof- 
fiint mittas celebrare privatim qui volunt. Sed & lacer- 
dos & lubdiaconus qui in praeterita feptimana majoris millie 
hebdomadarii fuerint , parati mittam pro defundis ex more 
perfolvant. 


CAPUT III. 

De Tertia. 

C Antata milia pro defundis , lonet Secretarius Tertiam', * . 

& dimitto ligno , folaque oratione Dominica ad nu- 
ptum abbatis feu prioris terminata , inchoent Tertiam. Fiet 
autem haec oratio tam ante iftam , quam ante alias horas 
diei ab inclinis , feu etiam lub formas , prout tempus dida- 
•verit. Poft regularem horam diei liibfequatur Tertia de 
.S. Maria : qua finita , prior pullet lignum ad convocan- 
dum fratres in chorum , nec dimittat illud nili ad nutum 
■abbatis li adfuerit. 


CAPUT IV, j 

De Capitulo. 

D imitto autem ligno , exeant eo ordine quo ftant in 
choro , & bini procedentes intrent capitulum. Quo 


Digitized by ^jOoq le 


ANTIQUAE CON S tTET TJ D I N E S 
ingreffi 9 antequam fedeant , verius orientem inclinent^ 
Advenienti abbati aflurgant omnes , & inclinent illi ante 

3 uos cran (Ierit : priori vero afiurgant tantum : quo refi- 
ente refideant. Sed & illi qui juxta abbarem femirus eft,. 
humilietur profunde de loco fuo verius abbatem , & fic 
refideat j & ita faciat in omnibus locis , qui jux£ eum. fe- 
dere voluerit , excepto in ecclefia. Nam ibi fratres ei non 
iupplicant , nec ad: menlas ,neque in dormitorio , fednee 
flo&urno tempore.. Ledor veniens ante analogium , ape- 
jiat librum , debinc inclinet fe ad benedidionem. Poft pri* . 
mam ledionem non dicat Tu autem Domine , Sed poftquam 
dixerit : Et aliorum plurimorum fandorum , jurgant fratres,. 
Ac vertant (e ad orientem , dicentes verfum,. id effcPrtticfa 
Ufuum^cifter- ** CQ *JP e &» Domini *, facerdote hebdomadario inchoante* 
cientium c>7<>. dum dixerit Gloria Patri , proftemantur aut incurventur 
fuper genua fecundum tempus 5 fti per i ores ,-fci licet qui lunr' 
in fede abbatis ,& ii qui fedent hinc & inde juxta ingrefl 
(iim capituli verfus orientem • ceteri autem incurventur vel 
proftemantur ex adverfo. Quando lacerdos dixerit : Et ne 
nos inducas in tentationem , erigantur & flent (Icut ad ini- 
tium verius r (cilicer Pretio/a , donec incipiatur colleda v 
id eft Dirigere , & tunc incurventur luper genua. Qua: in- 
• curvatio net omnr tempore eodem modo ad hanc colle- 
gam, Ledor quoque ita (e incurvet vel profternat- ante 
analogium plicat illi qui ftmr juxta ingreftum capituli. Di- 
do autem qui fecit caelum & terram , refideant * ita tamen 
at prius amdeat qui tenet capitulum. Poftquam* omnes 
refederint , incipiat ledor ledionem pro tempore legen. 
a dam , live de Regula * , Uve de evangelio. Qua finita dL 
cat Tu autem Domine , & tunc pronuncietur anmverfariutn y 
fi affuerit. Quod fi quod breve pro defundo ipfo die le- 
* gendum fuerit , ftatim fubjungarur : quibus pronunciatis , 
fi praebenda pro eis fuerit , dicat ledor , habet prabendam , 
vel habet prabendas , quot feilicet annotatas viderit. Deinde 
dicat, qui tenet capitulum , anima ejus , vel anima eorum , 
fi plures luerint, & anima omnium fidetium defunctorum re- 

s Diebus privatis legebatur Regula , feftivis cvangelium feu homilia aliqua ia 
ftvangclium dici. 


Digitized by ^mOoq le 


CANONICORUM REGULARIUM. jo* 
jpuiefcant in pace ; & refponfb ab omnibus Amen , ledor ac- 
cipiens tabellam legat breve, diaconos & gradu inferiores 
•vocans fratres ; domnos vero vocans presbyteros : feipfum 
Autem non aliter nominet quam fratrem cujuflibet fit 
ordinis.- Et dum breve recitatur , cui nomen fuum in. 
tellexerit , inclinet. Cui autem hebdomada aliqua a£ 
cripta fuerit , fi intelligit illam propter aliquam in r 
commoditatem non pofle complere i poteft inae mjferi- 
cordiam in capitulo querere. Nam extra non debet fa- 
cere. Poftea inclinet lector } & eat in locum fuum , & 
di <3:o Benedicite ab eo qui tenet capitulum , fiat fermo , fi 
-faciendus eft. -Quod fi aliquis poft Benedicite advene- 
rit , dum affidens inclinaverit , dicat Benedicite fiibmifia 
voce , ita ut illi pofiint refpondere Dominus qui circa eum 
/edent. 


CAPUT V, 

Be corre&ione culparum. 

F Acfco autem fermone, nemo loqui praefumat , neque 
veniam petat , donec ille qui tenet capitulum dicat, 
loquamur de ordine nojiro. Poftea vero qui fibi in aliquo 
confcius fuerit tranfgrdfioae communis ordinis aliquos ofr 
/endifle $ ftatim de fede fua ultroneus furgens., & ante fe» 
dem abbatis proftratus, paulo plus fuper dextrum latus 
vergens . nihilque adhuc dicens , in terram tantum faciem 
demittat. Tenenti autem capitulum eumque interroganti 
quid dicitis ? refpondeat proftratus mea. culpa. Et ad juffiua 
illius eredus humiliter confiteatur culpam fuam , & poeni- 
tentia pro voluntate tenentis capitulum fiifcepta , inclinet, 
pec inde fe moveat donec ei dicatur Ite fefjum. * Deinde 
fiant clamationes fi faciendae funt. Qui autem clamat , fl CIC , e , 79t j 
aion quaerat circuitiones in clamatione fua 5 fed aperte dicat; 
ille hoc fecit , & qui clamatus fuerit , mox ut audierit no* 
qnen fuum , non refpondens in fede fua, eat petere ve. 
sftiam, & fecundum,quod a<tfe defcripfimus, profternessfis 


Digitized by 


Google 


3io ANTIQUA CONSUETUDINES 

& erigens , fi reum fe cognoverit j de reliquo emendatio* 
nem promittat. Si autem fe culpabilem non intelligit , qui 
eum clamavit , ipfam clamationem non repetat. Et icien» 
dum eft quod qui clamatus fuerit , non faciet clamorem 
ipfo die fuper illum qui eum clamavit. Quando autem 
nliouis furgit ad judicium clamatus ab alio , quotiens cla. 
maoitur , in ipfo judicio , totiens fatisfaciat. Qui dum in 
terra jacuerit , nemo loquatur. At poftquam eredus fue- 
rit , dicatur ab eo in ipfo judicio quod dicendum eft , nec 
compellatur fiirgere poftquam refiderit , nifi aliqua ratio- 
nabilis caula in ipfo capitulo contra eum poftea (uccreve- 
rit. Si quis (ponte in judicium venerit , fub una venia con- 
fiteatur omnes negligentias , quas confefiiirus eft. Qupd fi 
alius eum clamando (urgere compulerit , illo clamore per- 
tradato y fi de fe ipfo aliquid dicere voluerit , iterum petat 
veniam. Porro fi plures infimul fuerint in judicio 5 qui 
prior fuerit , prius loquatur : & cum loquutus fuerit,ftatim 
judicetur , & de judicio dimittatur , nifi fotte abbas eum 
remanfere fecerit , vel quemlibet ex ipfis ceteris dimifits , 
ut majus judicium fuftineat , fi majorem ceteris culpam 
babet. Similiter judicentur fingulariter ceteri , & fin- 
gulariter dimittantur. Nemo prxfumat loqui in ipfo 
capitulo , nifi clamando alium , vel clamatus ab alitr, 
prater abbatem , & priorem , & quofdam de lenio- 
ribus , quibus abbas conceflerit , nifi forte jufius vel in* 
terrogatus ab eo qui capitulum tenuerit ? vel aliquid de 
ordine quaefitUros. Quod fi forte aliquis jurfu abbatis (al- 
vationem epifcopi vel abbatis capitulo praetentaverit } hos. 
milienj: (e , pro epifcopo quidem ponendo manus ufque ad 
terram } Cea ad falvatronem abbatis inclinent te tantum; 
Similiter inclinent quando abbas indicit eis facere ajiquam 
communem orationem. Similiter inclinent quos voluerit 
promovere vel degradare , vel in gradum fuum refti tuere, 
feu quos decernit ligare per poenitentiam • vel (blvere $ & 
fimiliter omnes, quibus aliquid juflerit facere. Nullus cla- 
met aliquem ex fola (ulpicione , nifi de hoc quod audierit 
Vel viderit. Quando aliquis clamatus verberandus fuerir , 
poftquam ab abbate exui jufius fuerir, mox refideat ia 

eodem 


Digitized by 


Google 


CANONICORUM REGULARIUM, ps» 

jwxteffl loco , in quoflac j & depolitis veftibus ufque ad tu- 
nicam per capucium tunicae exerat brachia, fua , & totum 
carpus denudet ufque ad cingulum r & fic confiftens nihil 
dicat nili mea culpa, egome mundabo , quod crebrius- repe- 
tat. Qui indutus ad juffionem tenentis capitulum & ere- 
dus , non fe moveat donec dicatur r ite feffum ,* & tunc in- 
clinans eat in locum Tuum. Hoc etiam caveatur ne ali- 
quis extra capitulum loquatur alicui , vel fignificet de cuL 
pis feu de fecretis caulis quae recitantur in capitulo. 


/CAPUT VI, 

* • l * ; . 2>e ritu admittendi ad fociefdtenr, 

Q Uod E epifeopus y vel abbas , vel etiam rex afi- vM. fifi.Sfc 
quando capitulum intraverit ; adurgentes ei inefi. c,ft * c ’ 7 ®' 
nent cum- ante aos tranfierir. - Si vero fbcietatem quasfierir,. 
adurgentibus omnibus concedatur ei per librum y & ref- 
ponlo Arnen : fimiliter abbas quaerat ab eo partem beneficii 
lui. Et poftquam demoratas fuerit quantum ei' placuerit Y 
deducat eum ad hpfpitium prior , vel cui abbas juflerir, 
pmtequam conventus egrediatur nifi abbas eum ufque ia 
finem capituli retinere voluerit.- Quod fi monachus , vel 
Clericus , vel 'etiam (laicus fuerit * fimiliter recepta ibeife. 
late ab quolibet fratre deducatur. 

: ' Nullus ex. quo fratres ingreffi firnt capitulum exeundi 
licentiam qu£trat y nifi aliquis obedicneialjs fuerit , aut ne^ 

.fdfitas natura: coropulerijt ^aut cui abbas non indixerit. Ift» 
namque cum neeefle habuerint , folenc pro officio fuo b* 
sentiam exeundi quaerere- v 


: e A P U T* V I L 

* Da ConfeJjtotHJ' 

i<. . . . ; • % 

Radaris Igitur qUartradanda funr, furgentes omnes va. Iit. TE- 
r JL vertant, fe adorientem , 6c fic qui tenet capitulum dh. c ‘ c ' 

£IL adjutorium nojhrut» i» uomin* Domini % 3C refponfo- ab 

Jkx — • 


Digitized by v^oogle 


t 


31* ANTIQJtJiE CONSUETUDINES) 

omnibus , Qui: fecit coelum & terram , inclinent ad orientent£ 
& exeant. omnes , nifi aliquis revocetur caula- confeflionis 
in. die quo non laboramus. Nam omni tempore ledioois 
ante prandium & .etiam in intervallo ance Primam , qui 
ante idum fecerint lignum , poliunt confiteri, In qifai cotu 
feflione , .petac veniam qui confefliira* eft : Poft quam re* 
fidentes., dicat prior Benedicite ? refponlb Dominus lubfe’ 
quatur prior Deue fit nobifcum \ St relponfo y4men , confju 
teatur breviter culpas , pro quibus veniam petiit. Quibus 
didis ftatim lublequatur De his & omnibus aliis peccatis meis 
sne reum confiteor &* veniam, pofiulo. Tunc prior fada ejus 
abfolutione , injungat poenitentiam : Deinde poteft eum 
Confortare , monere , increpare ,»prout viderit ei expedire * 
fi voluerit j breviter tamen. 


CAPUT VII L 


De labore manum*. : . 


■vid. lib. ut TH Inito capitulo 8t praeparatis fratribus ad laborem j 
^pulletur tabula a priore vel liibpriore, fi prior juflevit^ 
ad cujus fonitum conveniant omnes , exceptis infirmis, 
variis jolficiis deputatis. : Servitor tamen infirmorum , nifi 
apparatu infirmorum retentus fuerit, & cantor , & lacrt; 
Ita , & hofpitalis ^ & magifter novitiorum r ficut & alii 
«onyeniant. Si quis pro qualibet cau^ remanferit , ofteo. 
dat necelfitacem luam fubpriori , & quod juflerit .facia#. 
Quod fi juflerit remanere , provideat prior laboris , ipfo 
fratre commonente, quid facere debeat , poflquam iilu4 
compleverit, pro quo remanet. Ferramenta & alia in* 
* ftrumenta ad laborem necellaria prior dividat , prout vi- 
derit expedire. Exeuntes autem fequaptur ( priorem ) vel 
-quem prior juflerit. Pervenientes autem ad laborem , non 
multiplicentur inter fe ligna , nec praefumant loqui , nifi 
‘ de iplo labore breviter , & neceflario , & filenter ^TJtnl* 
priore feorfiim a fratribus.. Sed & prior raro loquatur ab- 
dia te abbate i pradente vero ob reverentiam ipfius rari®. 


Digitized by 


Gpogle 



C^ONlOORiUWKEG ULARlim ^ 
nier Non paufent/ nec digrediantur alicubi quacumque 
aeceifitate fine licentia. 'Sed fi contigerit digredi ) expleta 
neceffitare ad laborem eidas revertantur. Sed fi le&or,. 
fcrvitores ., vel aliquis alius mixtum accepturus , ibi fue- 
rint , audito figno ad mixtum , quaerant d priore li- 
centiam eundi r quid etiam poft mixtum facere de- 
beant interrogent. Cum repaufaverint fecundum quod 
qualitas aeris vel ficus loci permiferit, circa priorem re* 
paufent. Et fciendum quod tempore laboris nec legere, 
nec librum ad laborem deferre cuiquam licear. Audito 
figno ad horam , intermittant opus , etiam fi ibi hora na 
dnfturi funt. Si prior fignum non audierit , qui audit figni- 
ficet ei. Ceflante vero figno , oratio Dominica ad nutum 
parioris pratmiffa r facerdos hebdomadarius , fi affuerit , irt- 
cijpiac horam : quod fi defuerit , alius aliquis eui prior in- 
nuerit /incipiat. In qua videlicet hora ita profteimantur 
&ht incurventur ficut tn ecclefia. Quod fi propter 'a eris 
intemperiem/ vel aliam aliquam rationabilem caufam ad 
opera egredr/ion potuerint $ ab ipfer priore opus quod fiat 
in-rlauftro diligenter provideatur : pro quo tamen opere 
de hora non remanebant j qua finita , revertantur ad opus. 
Revertentes autem de labore * ponant* inftrumenta qu« 
detulerunt } ubi ad laborem praeparari folent ,8t reddantur 
priori. . - 


CAPUT Tx7 " 

r * ~ ' 

• • J * 

De mixto. 

■ .. , . / . ■ ; . > 

^1 dies> prandii fuerit , ad mixtum percutiatur cymbalum vtf. l>b. UC 
tribas i&ibus ante Sextam d fervitore. Si autem jeju . eift ' €r7i ' 
jaii & le&ionisy poft Sextam. Si vero laboris & jejunii , 
fotidem fignum in ecclefia; Quo audito menfie le&or & 
adii mixtum accepturi veniant in refe&orium. Quod fi ait 
■quis eorum defijerit , qui pracfehs eft non expe&et t Si duo 
«ve^plores affuerint/ qui inferioris eft gradus dicat Bene, 
jkcite qui majoris / bepetjicat* A- capite vero jejunii ufque 


Digitized by CjOoq le 


«4 ANTlQU-fi CONSUETUDINES; 

ad pafcha , exceptis Dominicis , & in .tribus diebus rog&?< 
«onum &.quatuor temporum & vigiliis Domini &&mSbou 
irum mixtum non fumunt. 


CAPUT X. 

i 

I Je abflintnt i a & jejuniis* 

' ' . ; r . ' 

A B efu carnium & fagiminis abftinere ftataimus; Abit 
Idibus Septembris ufquead pafcha Ungulis diebnd 
exceptis Dominicis jejunamus. In adventu vero exceptio 
•diebus novem lectionum ficut tp quadragefima abftinemuv 
A pafcha ufque ad pentecoften non jejunamus , excepds tru 
Jjus diebus rogationum & die letania: majoris , infra heb- 

domada rq pafcha non obeurrerk , ia quibus tamen que 
nobis apponuntur cum gratiarum adione percipimus. Ia 
fexta feria poft odabas afcenfionis & fabbato fando pen- 
tecoften ficut in quadragefima jejunamus. Quarta autem 
feria & fexta • & fabbato infra hebdomadam pentecoften 
jejuna mos .ficut in rogationibus. A pentecoften ufque ad 
Iflus Septembris fexta feria jejunandum ftatuisnus aout m 
rogationibus. Ceteris autem diebus , exceptis m vigiliis 
& quatuor temporum jejuniis , bis in die reficimus. Vigilias 
yero in qu^dragefimali vidu obfervamus. 

> ' ■ “ ■ ~"i . ■ .i i i <i ■ —— " * 

C A P U T XI. - 

* 

Ve Vejtimentis , 

- ■ ■: 

vid: Tfb. XJf. *¥ TEftimenta fecundum. abbatis providentiam donentur 
£ia.«. //. y fratribus , quae religioni & paupertatis fuae competant 
• profeffioni. De quorum colore aut groffitudine pauperes 
Chrifti non murmurent. Sufficiant ergo fratribus fecun- 
dum noftrx domus inftituta viventibus tunica: duae , pelli- 
cia una , fuppellicium , five pelles vel pallium , cappa-^ 
/e moralia^ caligae , pedales & propter laborem iapulare^ 


Digitized by 


Google 


^ANOmcOlUJM '.UGJTLARJfflf. 5*1 

£e&ualia vero hujufmodi fugiant culcitra de flodis linea, 
dive laneolum , capitale auriculare linteum. , > 


G A P V. f t X M* \VlrZ ' ‘ 

' ^ \ ‘ 1 i , ' . • . ? « > i / i . i 1 

Qujbm horis laborandum fit, ;^> 

O Mnflaus diebus quibus , jejuna mus v quibus operati 

licet & vacat , femel in die poil capitulum , quod, poft ■ £3 d Keg ‘ s 
Tertia m tenetur , ad Nonam ulque laboramus,;: : Diebus • c e * * 
vero quibus non jejunamus bis in die , i capitulo dilidet 
.quod poft Primam tenetur ufque ad Tertiam , & 4 Nona 
-ufque ad Vefperas laboramus. 


C A P UT 

De Silentio. 


X I it 


' j - ji •>■> 


O Mnibus tam clericis quam laicis continuum injun- 
dura eft lUentium intra totius manfionis noftrasam- 


bitum , nili propter latrones , vel impetum ignis & bis fi- 
• milia. Excipiuntur vero hi quorum lollicitudini exteriora 
.domus regenda commifla funt. Cum abbate autem festio- 
re de necefiairiis. loqui poterunt. Si vero. quadibgt. pertonas, 
vel quilibet extranei , vel confanguinei advenerint v ,non 
.debent fratres quaerere licentiam loquendi cum eis.: ■ 


No*£t 


C A P U T. XIV. 

De refeftione. 

P Gft horam praeveniat prior pullare cymbalum.. Quod 

fi forte cibus nondum paratus fuerit , non puli(etur3o- VM.8b.TO!» 
. nec. paratum lit. Nec fratres abluant manus, fed interim c ‘ 7 *’ 

; fint in le&ione donec cymbalum percutiatur : quod & ad 


Digitized by ^jOoq le 


.'XtiYx^A~cnmxjZTximwt&' 

pmiic»it«feftione$ fimUi^r teneatur; Loti» igitur raariibiU 
& deterfis , intrent reTe&orium : Sc venientes ante fedes 
luas , inclinent fe verfas principalem menfam , deinde eri- 
gantur, & fic fient donec abbas veniat. Si autem diu ma. 
ratus fuerit, quod. omnino 1 caVerb debe*' , fcdeat interim 
qui voluerit. Cum ergo abbas venerit , affurgant ei & in- 
clinent: qui inclinet fe ante federii Ibam^antequam pullet 
Campanam , quae tattdiu pulletur ad utramque refe&ionem, 
donep • fecundum congruam expecfcatioriem fratres 
, ^i^eipodTe *ftim*abic. •'•Qua dimiffa , dicat * 06 ^enms^f»ri 
dieiVtf j & di<Ho veriu , curti dixeridc Gtwia&a&i-f inclinet fe 
xhbftft «ofitra Jcborum dicentes Qtefria -ffatriv K^ieeleifon. 
Tatej. nofte*. Cum autem focerdos dixerit £# nr- nos tnducMs>, 
erigar le, & ftans contra principafem ^mew^m dicat Ore- 
mus Benedic Domine , &c. faciens unam crucem fic com- 
pleat benedi&ionem. Poft b?c lector veniens ad locum 
conftirutum , f-ibl domne didat ,6clbd& non moveat donec 
abbas benedictionem finiat : qua accepta, leCtum eat. Poftea 
fratres ingrediantur menfes. Porro fervitores provideant , ut 
quot feutellas potuerint'ante Gloria Patri per menfas difpou 
4iant,n«e tranant anttf fratres 3c retro dum itt- circuitu nie. 
-rinttatxum ete&ifueriM,poflunt perficere quod inceeperatit: 
-Appbfito itaque Commiini cibo, fi cellarius voluerit fiiper- 
.addiereprO mifericordia illis, de quibus indidtum eft ei ab 
-abbati , ipfemet dse^fefat eis vel deferri faciat^ & ficut volue- 
t fit tribuat. Woc idem faciat & minutis. Cecpta ergo le&ione,. 
rftatr^sdifofioper iant^ifes , abbate primum difeooperiente. 
Ex hincnCfllus fexeacderefe&orio, nullus incedat comeden- 
do , nttllus ibi abluat [cyphum , fed liniat qui voluerit , nullus 
"tergat manus vel cultellum adorna upullam, nili prius cum pa- 
ne terferir. Qui voluerit lal accipere, cum cultello aceipiatr 
qui bibit utraque manu fcyphum tenear. Si quis viderit 
alicui aliquid aeelle ; requirat a fcrvitore : quod fi alius 
f non adverterit , ipfe cui deeft juxta fc fedenti .fignificare 
-•poterit. Qui aliquid, apponit. , & cui apponitur invicem 
- - i&i inclinent. <€ui abbas aliquid' miferit , prius inclinet 
" ' deferenti j-deinde adurgens, humilis fe *vprftis abbatem/ £)e 
cibo -communi nemo dividae alicui. Quod fi cui aliquid 


Digitized by v^oogle 


CANONICORUM J^OUtAJXI^f. ^ 

fiiperadditum fuerit, hifi pro mkrapgj^fxe 

datum, fuerit & cellario , tantum* [d^C; 

ad dextram vel ad fioiftram, . lUk 

Si autem unitantum dederit , iHfc<daro pote^, 

fito , fed ultra non procedat. Si quis de comedentibus vel 

fervitoribus aliquo modo offenderit , petat 'veniam 'anttr 

gradum , &c fa&o (obitu ablablfetti cibn Cultello furgat , 

& inclinet fe & redeat ad locum fuum. Remotis fcutellis, 
colligant fervitores coclearia' ,-indpientes d menfa abba, 
tis j dehinc d finiftra parte , id eft d menfa prioris. Po/l 
Exc ad juflum abbatis dicat lie&or tu autem *, ^r?fb<*r$> -.-j * t : » - 
a conventu Deo^ gratia* r percixiatar- choipafca ;id> •- rj 

i&u urio, SOtunc cooperiant quod- fijperieEtkbp^nfc: Mqm 
qtte (urgentes: flenr ante menfaseb ordmer^aorrAnt^ j^, , 
re&ionem Reterunt. Iterum abbas pulfetcampapamjtdfiUfc* 
de dicatur verius d conventu, quem cantor incipiet, di. 
mifla campana. Quo dido, inclinent & exeant cantantes 
Mi feter e mei Deu» , qudm incipiat- cdhtdfc, 91is cum eo can. 
tantibus, qui fiint in dextro choro in ecclelia ; fecundum 
vero verfum dicat finifter choriis y'8c fic cantent alterna, 
tim bini Scbini euntes , junioribus fcilicet praeeuntibus j ira 
tamen ut abbas fblus eos fequatur. Qrod; £;&5oi/a£t*te , ; 
afluent • carit ambo fimul. Ipgi«diente£&4no f cjbonw^d/ . 

cantent Miferti* mei Dem * flantes! f5cucpadrrcdtenb8;,pw> 
mos , ufque Gloria Patri : & tunc profternantur fuper for- 
mas , vel inclinent fecundum tempus. Finitis gratiis , re* 
cedant, nifi vefperX pro mortuis agendx mox fubfequi de- 
beant.’ 


C A p:,u Trn X -Y. : v_ - A 

' • ■ "• ! 4 / r • 

: . '.«•;* -'i- . . 1 

- 'Dt cotjuin&i V '• : 

• v * • • ' • ■ * i « • r 

N Ullus ingrediatur coquinam , excepto cantore & vid. lib. UC 
fcriptoribus ad pia nandam tabulam , aut faciendum c ‘ e ’ 7 *' 
incr.uftum , ad exficcandum pergamentum, &facrifta pro 
accendendo lumine in ecclefxa , vei prunis in thuribulq 


Digitized by ^mOoq le 



jig ANTt^JTiE CONSUETUDINES k 
vel m patella ponendis. Sed nec rfti intrare debent , fi i» 
calefattorio ignem (ufficienter invenerint; Poteft & pro 
officio fuoinnrrnarius intrare y & quem coquus vocaverit 
ad ponendum fupcr ignem caldarium vel deponendum. . 

“ \ 

, - GAP U T XVI. • 

^ - " ‘ * J " * * * f * ■ • . . . r , »v . J 

- r -'*~ •' - . J Dr rcfe&oria- „ 

, I ' / . • ■ 

Vifeb ,U£ fcfe&Grium {Similiter nullus ingrediatur y ni(T per illud!. 
Cift. ibid. 'aliquam officinarum traniitus fiat ,exqepto infir- 

matio Sc cacisSc fervitor ibus pro officio minifterii fui + &C. 
«ecefis^mnibu* cum bibere indiguerint fervitores ec~ 
ctefiirpro telino^ 

*• * f 4 - * 9 # * 

- - U G-A P U T XV1L 

I." \ ; / . ; . 

ovi'- De Cdlefa&orio. 

vi<r. Gb. ur. j^>Afefaddrfa poilunt ingredi ad quaefiepius diximus fa- 
caw ibi*, t • j cienda v ad {oculares ungendos , ad (eminuejndum v ac£ 

«alefaciendttin r quod honeue faciendum eft. 



€ A F U T xvitr- 

De ^fedttorur. 



A Uditorium nunquam ingrediantur jjed fx aliquo opuv 
habuerint , quaerant figno vel foniru ad oftium , dc 
fune li concedum fuerit r ingrediantur j completoque pro 
quo ingreffi funt cito exeant nifi detineantur* 


v £APU? 


Digitized by ^jOoq le 


CANONICORUM* RIGUE ARtUM 


CAPUT XIX. 

Ve Vomitorio v 

D Ormitorium ingrediantur quotiens opus habuerint; 

Intrantes vero domum neceflariam quantum poflunt' 
abfcondant vultus fuos in capitiis fuis. In dormitorio non> 
fcdeanc , nifi quando fe calcianr & difcaleiant, & quando- 
mutant tunicas vel fcemoralia , nili aliqua rationalis caufa 
interierit ; & tunc in ledis luis vel in iiippedaneis exuentes- 
& induentes fe honefte , ne nudi appareant. Nullus Je. 
dum alcendat redus , fed de fponda divertar pedes fuov 
in ipffim ledum, nullus ibi veftes excutiat, nec ligna iau- 
ciac nili ob neceflitatem. 


C A P U T X X. 

Ve tempore xftatit.- 

A Pafcha ufque ad Idus Septembris poli matutina Ie‘ 
officium fratres redeant ad ledos , quodam fratre 
fi opus fuerit v lucernam praaferente. JExpanfo autem die 
cum lignum d priore fadum audierint , praeparati omnes- 
in clauftrum exeant : pexique ac loti intrantes eccleliani 
afpergant fe aqua benedida , excepta Dominica die .• & 
fada oratrone prout cuiqpe Deus donaverit , redeant in 
clauftrum fado intervalla ante Pximarri’, It dies labo- 
ris fuerit ,- praeparent fe cum fuis adjutoriis, qui volunt ante 
jnilfam cantare. Ceteri autem poffisnt. interim ad confeA 
Aonem ire, orare , & legere, & qui miffiim pro defiuu 
dis ex- conluetudine debep, ficut fupradidum eit , cum fu© 
fervitore perlolvat. Ea finita , pullet facrifta Primam , & 
mox omnes, in chorum conveniant , & fada trina oratione 
fieut ad vigilias , cantent Primam , dehinc eant ih capitum 
lum , poft haec ad laborem ufque ad lignum ante Tertiam; 

sc 


I 


Digitized by v^oogle 


Vid. Iib. 
Vfuum Ciftcr 
fcicufium c.B) 


p9 & W JQU te. eONOTETim 

quo audito , piparent fe qui miflam funt cantaturi : qui- 
"bus prfeparatis , pulfetur Sc canteturTertia , poft Tertiam 
roi/Ia : poft miflami iedeant In cladftre Cum hora, fuerit 
i percipiendi mixtum , puifetur cymbalum eo modo quo di- 
ximus. Poft Sextam eant in refectorium , ppft refe&orium. 
ad ecclefiam pergentibus nullus hat ebrius , nec quando 
poft verfirm exierint , vel' quando poft ; N emam 
remorium vel quando poft Corfipjetoriiitn indormi- 
Coluum T five: etiamlquando capitulum egrediurith*. 'Exetinj.; 
tibus omnibus de -ecclefia pratter /acriftam , holius 
-feparet Jac conventu s dohec ifltrent dormitorium : It.’ 
, men nullus exeat fine licentia , excepto facrifta , cellario, 
:ho/pital i ,> &. cu ftod e infirmorum, fi tunc afiffierint , cau/a( 
. ©ffiflii iui. Servitores vero poft refectionem cantantes Mi. 
ffrtrc.mei Dtus* divertant in capitulum , verfom, complen- 
tes : deinde intrent dormitorium. *Fa6to vero figno aa /ur- 
gendum feftinenc quorum officio competit. parare, aquam 
in favatorio ad lavandum manus, & iii refedorio ad * por- 
tandum. Ceteri vero parati , & manus abluti ,, aut intrent 
.chorum , aut /edeant in cjauftro , donec lignum pulletur. . 

. VI I ‘ . II |I!T » -y 

C A P U T % X J. 

- ' . Ve bibere fojl fjonam. 

O lftaNona, eaift in refe&oriuni praeeuntibus juniori- 
bus eo ordine quo ftant in choro, bini & bini in- 
, cedentes jjprior vero /equator folus , abfente abbate } vei 
lubprior , fi prior defuerit. 'Qui venientes ante /edes /uai 
inclinent , & facta benedi&ione ,ficfe agant ficut ad bi- 
bere poft vcfperas.^oftquam biberint , repercutiat prior 
, campanam , & /urgentes exeant in clauftrum 5 terminatis 
de&iombus, ceteris praevifis , quae ad. opus Dei pertinent, 
«ant in dormitoriam piparentur ad laborem. Quibus 
-praeparatis ,polfetUr tabula & eant. Ante velperas revec- 
tantur. P orft ve/peras , ficut /uperius diximus, percu/To cym- 
balo accedant ad <#enam. ' 


' Digitized by 


Google 


<5A:KTONTC OIUTI5r WEGVL AVClXm. & 

.-•Hic ordo fervfibitur apafcha ufque ad Idus Septembris 
omnibus diebus quibus laboramus & nomjejunamus. Ceteris 
vero diebus, fiat ficut hyeme, excepta vigilia pentecoften; 

Poft vefperas fedente? in clauftro tam hiemali quam aftU 
VO tempore , non alte legant vel cantent. Non fignificent 
nifi de neceffariis nec jungantur firriul , fed feparatim Ce- 
dentes aut ledioni vacent , aut orationi. Priore autem per- 
cudente cymbalum j conveniant in refedorium ad biben- 
dum , ^inclinantes ante fedes Tuas ficut faciunt ad prag- 
dium , expedent poft campanulae foniturH potus benedidio- 
jpCm , quamdioat hebdomadarius ,& fic refideant in locis 
ftiis. Qdi vCro poftea occurrerit , veniens ante menlam yi<?. tib.' 
majorem quaerat licentiam bibendi : qua perceptk, incli- Ufuum ci- 
oetibi, &c eat ieflum y eunti viderit qui (edet ad majol fterc ’ c ‘ 8o< 
remr menlam tempus Congruum, percutiat uno idu cart- 
panulam ,.ad quem (urgentes fratres dent ficut prius ante ' 
sftenlas (uo ordine , & dido ab hebdomadario , qui bene- 
didionem fecit , ISit nomen Domini benedictum , & refponlp’ 
txhoc nunc & uf^ue in Jseutum > ixeatici in clauftrum. 



e A p u t x x ii: 


1 - De collatifint^dhte ctiurpletoriiim. 

•, w . ■ 1 

S Ecrerario fignum collationis pulfante , inferent fratres 
capitulum, & fedentes expedent abbatem : quo adve- 
iiiente, furgant omnes, 8c inclinent illi ante quos tranfie- 
rit : Priori vercdfiiurg^nt tantum : quo r e fidente , refideant. vid. lib. UC 
Tunc ledor ad nutum abbatis dicat fube domne , & legat. cift - «• 
Interim qui biberi defuerit ; fblus & fine .licentia in refe. 
dorio poteft bibere etiam in (capulari. Nam quicumque 
-alio tempore Jedionis (eu laboris poli prandium bibere 
.voluerit,- licentiam quaerens ab illo , quem priorem inve- 
nerit,- ducat quemlibet -fecum. Abbas non quafrat licen- 
•tiam bibendi vel minuendi , neque prior nifi (ab) abbate , 

•fed nec (ubprior , nifi ('ab) abbate vel priore. Ledione 
Sgicur (inita ,iiirgant omnes $ & liantes verfi ad orienten* 

S f ij ; , 


Digitized by ^mOoq le 



|M ANTIQJJj® CONSUETUDINES 

dicae abbas adjutorium noflrum in nomine Domini , &refp6n- 
fo qui fecit edum terram , Se inclinantes .omnes ingrei 
diantur ecclefiam, 

.CAPUT XXIIL 

De fne completorii, 

D l£io completorio regularis horae , circa finem com- 
pletorii Beatae Maris provideat cui, injunctum fueric, 
jBc accendat lumen ia lanterna vel in abfconfa ante fra. 
tres , fi necelTe -fuerit , deportando. Quo accenfo , & fu per 
gradjum presbyterii collocato , redeat ad locum iunm.. Finito 
autem completorio de S. Maria * eat .abbas per medium 
.chorum } & priores ordinentur poft eum ^ facientes trinam 
oratipnem. Si abbas , vel prior* & fiib prior defuerint j ille 
hqram compleverit jimiliter faciat , & manens in 
Joco prioris terminet orationem : qua terminata , afpergat 
yid. lib. Uf. fingulos aqua benedi&a ordinarim egredientes : & fratre, 
dCift- «• **• cui injun&um eft , lumen praeferente , ponant omnes ca- 
pitia in capitibus fuis , & nufquam divertentes praeter fa- 
-criflam ingrediantur dormitorium. Unde nullus nifi per li- 
centiam exeat , excepto facrifta * .cellario , hofpitali , & 
cuftode infirmorum. b Sine tunica vero & caligis non de- 
Jbejqt jacere^ 

CAPUT XXIV. ! 

Quibus diebus dut tmjfc dicantur. 

I N die Natalis Domini , in CirGumcifione , in EpiphaJ 
nia , in die pafchae & tota hebdomada , in omnibusfcd- 
lemnitatibus S. Mariae , excepta Purificatione. ........... 

• • • • •• •• ^ » I tA •• •• • * •••»•••• i •• * 

tace S. Mariae Magdalenae & S- Laurentii., San&ique Au- 
guftini , Michaelis Ar.changeU , Omnium San&orum & 



Digitized by ^mOoq le 


CATATONICORUM REGULARIUM. 39 
B. Marti ni , S. Nicolai, in Dedicatione ecclefiae & omni-, 
bus diebus Dominicis cantantur duae midae , excepta Do- 
minica in R<amos palmarum , & vacant fratres ledioni. 
Aliis omnibus feftis una tantum canitur milia , exceptis 
quae eveniunt in<Quadragedma , fcilicet S. Gregorii & S. Be- 
nedidi , li ante palmas occurrerit , & vadunt fratres ad 
laborem, 


CAPUT XXV. 

Ve pueris. 

S Tatuimos quoque nos ultra pueros infra annos matu- 
ros non admiduros , neque ad fcholarem difciplinam, 
seque ad converfionem , donec omnium moderatrix Dei 
lapientia concedent aliqua nobis religionis loca. Totr- 
'dem de aegrotis in articulb infirmitatis laborantibus. Sed 
se quifquam fratrum filvaticum opus cujuflibet emat , aut 
■m itinere i foro fecum deferat prohibemus. 

L CAPUT XXVI. 

Ve fujfrdgik pro defun&is. 

F Ratri defundo tam laico quam clerico debent qui fa-' 
cerdotes funt unufquifque x. privatas midas : qui autem 
inferioris ordinis funt Unguli v. plalteria Jakorum vero 
unufquifque dcc. Pater nofter & l. Similiter pro forore. 
-Si vero alius moriatur antequam hae orationes perfolvan- 
cur , reincipiantur d capite pro utroque defundo dmul , 8C 
ufque ad praefinitum numerum terminetur. 


Digitized by ^jOoq le 


IH ANTIQJJ M CONSUET ETDINES* 


. C A P U T X XV I I. 

De fratribus laicis &vconverpss 

B Omine quoque cooperante {latuimus , & inconvtflfg 
tenere decrevimus i quod nullum poftquam in laicumF 
fratrem & converfum 4 nobis fufceptus fuerit , in canoni- 
cum recipiemus maxime fi ille per .{e fcoc petere pra:- 
flimferit. Qujcumque etiam ex propria ele&ione , vel pro- 
tervia de aliquo rudi propter decorem infitum indumentum' 

Ubi fieri poftulaverit >. 

.Sed fi difficilis res habetur ,-feorfum &hnmihter a difcipu^o 
niagifter , vel folus vel cum paucis conveniatur. ; ut nefri© 
fimtrum in filentio conGftens quoflibet loquentes aufculrare 
cqn{he{car,.ut tabula a laico fratre laboris prxpofitoinane' 
poftquam excitati fuerint oratione completa , ici licet Pater 
fiofter,, Credo in Deum , Miferere mei Deas ,. pulletur , ut nemo 
pannos fuos nifi mora itineris vel fquallor langueris com* 
pulerir ad abluendum per fe mittere afiuefcat. 

: r~’ t T— — 5 

C A P ir T XX VI II. 

» 

De multis in tnonajl er io vitandis. 

T%£ quocumque , etiam notabili ofienla , .alius alium fifi- 
jL/pedum habuerit , fecundum Regulam noftram abbati- 
vel priori prius indicetur. Quifquis etiam in -itinere vel' 
.quocumque loco hujufmodi proximo fuo detrahenti aflo-- 
ciatus ffierit $ icriptura facra commonente , triftis eidern j 
exhibeatur facies. Nullus etiam fine fapientum confilio* 
fidem ab aliquo fieculari de converfione facienda exigere 
pradumat , ut* nemo fratrum alius cum alio infra ambitum 
manfionis nifi in pratfentia magiftri loquatur ; quo exiftente* 
in aliquo itinere ,jd coram priore fieri licet, exceptis ver^. 
bis quae: ad alicujus. rei indicium pertinent. Ut nullus cum- 


Digitized by 


Google 



CA N O N IC O RU MREGULARl V M. ns 

if* quidpiam maledicar. Nemo in coquina pannos ex- 
cutiat,, caput abluat aut radat^ fed neque cum aliquo nifi 
sui tres prarpofitos domus , de aliqua re conqueratur. Nemo 
fidus habitaculum feminarum vel fine licentia ingrediatur* 
aut loquatur. Nullus inconfulre extraneis fe creta domus Nota. 
. referat fcu coram fiecularibus 5 fi quominus caute gefta 
reprehendere audeat v propter hoc enim & Cha.m filius 
Noe reprobatus eft. Nemo ahfque licentia magiftri ali-i 
quid praeter communem cibum appqnere audeat , nifi forte 
infirmus,* aut bofpes , aut minutus fuerit, exceptis illisi 
quos propter priftinam confuetudinem fuam Regula noftra.: 
mifericorditer excludit, Semel & fimul omnibus injungor 
.familiares veftros i. vobis fupervenientibus falutandes , unufw- 
quifque veftrum de rebus incertis potius aeftimando quam 
affirmando loqui difcat. Nullus in opere fuo alicunde mur- 
murare audeat. Nullus extra refe&orium comedere aut 
.bitere * aut extra dormitorium jacere domi txiftens prae^ 
ter aegrotos pracfumat. Nullus exceptis coenobii pracpofitis 
aliquid vendere,., vel emere , vel accommodare , vel mu- 
tare fine licentia, audeat : Sed neque aliquid tribuat aut 
recipiat nifi cum licentia. Frater nugigerulus aut fufiirro 
penitus a vobis, ne contagione peftifera plurimos perdar 1 , 
removeatur , ut nullus fratrem imum ^quamvis in obediea- 
tia fibi com mitia erraverit in faciem redarguere audeat» 
s Sed fecundum Regulam pnepofito prius eventus rei aften- 
.datur. Qmtliter fit intelligendum quod ait 'Dominus, fi 
peccaverit tn te frater -tuus , & quod non fit contrarium Apo- 
ftolo dicenti , peccant escoram omnibus argue , ut ceteri metum 
habeant. -Quoa omen » Deo gratias t habemus ad Dominum , di- 
gnum & eft , Pater nofier , ante & poft cibi percep* 

tiortem pretns labiis & fratribus dicenda funt. 'Ut etiam 
ioco trirye orationis Pater nofier cum Credo in Deum poft 
'Completorium ante Matutinas & ante Primam Iaici quo-' 
tidie decantare debeant. Ut inter JLibera nos a malo , & pax 
Domini fit femper yobifcum , memoria a fingulis pro flabili* 

*ate loci & ordinis habeatur. Nullus etiam fratri fuo cui* 
pam emendatam objiciat. Si quis fratrum , abbate & ca* 
pitulo ei quidquid legitimum eft offerente , ad archiepifir 


l 


Digitized by ^mOoq le 


3i« ANTIQUA CONSUETUDINES 
copum vel epifcopum querimoniam de quacumque 
facere praelumpleric j pro uc vilum fuerit abbati xl. dies 
pceniteat. Si ad aliquem potentem , x. dies. Si ad alium, 
abbatem xx.dies fatisfaciat. Prohibemus uc etiam de fa>- 
mjlia noftra nemo fratri a conventu per regularem difci- 
plinam eje&o communicet. Sed neque fi omnino talis di£ 
ceflerit , quifquam pannos ejus accipere aut emere audeat, 
nec conduclum praebeat. Poftquam frater ad le&um polt 
completorium venerit , nec ante ftratum , nec fiipra diu 
refideat : fed corporeis neceffitatibus completis , flarim Ce 
in cubiculo luo collocet. Quicumque etiam in capitulo, 
ubi peccata delenda fiint, protelare audeat remurmurando, 
veritati relidendo nequicquam reveritas fuerit , & in con- 
tumacia illa diutius perftiterit j illi qui prudentiores ha- 
bentur adverlus hujus modicum abbate inlurgant.. 


CAPUT XXIX. 

Anus emittendi profejJionU 

N Ovitius probatas fa&urus profeflionem luam accedatr 
ad altare , Sc dicat ter Sufcipe me , Domine , fecundum 
eloquium tuum & hivam > & non confindas me ab expe&atione 
mea t petens veniam quotiens finierit ipfum verlum. Deinde 
profternat le ante altare , abbate inchoante antiphonam 
i Sufcepimus Deus mifericordiam tuam in medio templi rui , quam 
•fratres liniant , lubjunctoque primo verfu pfalmi fcilicet 
Magnus Dominus cum Gloria Patri , eamdem reincipianr. 
'Qua finita, lubjungatabbas Pater nofter. Et nenost Salvum 
fac fervum tuum. Mitte ei , Domine , auxilium de fanElo. E fio 
ei y Domine , turris. Nihil projiciat inimicus in eo y Domine 
exaudi orationem meam. Dominus 'yobifcunt. 

Deus qui 1 non mortem peccatorum , fed poenitentiam & emen- 
dationem yitt femper inquiris , fuppUciter deprecamur , ut huic 
fathulo tuo N. fecularibus aElibus renunciaturo , larga tua pie * 
ratis gratiam infindere digneris > quatenus cafiris tuis infertus , 
'ita ttbi militando fiadium prafentis hitse percurrere videat , ut 

br avium 


Digitized by v^oogle 


CANONICORUM REGULARIUM. 317 

hrdvium aterna >rf a remunerat ion» te donante percipiar. Per 
Dominum. 

Poftea (urgens novicius legat profeflionem Tuam hoc 
modo : Ege frater N. promitto , Dee auxtltante , fubjettioncm 
& obedientiam Domine N. abbati & fuccefforibus fui* * & (ha- 
bilitatem huic ecclefia Sanfta Dei genitrici* Maria ,, & cano- 
nicam yitam fecundum Regulam S. u iugufini Patri* nofri. 

' Et ponat eam fuper altare ofctrlans illud. Deinde prcr£ 
ternat fe , & incipiat abbas antipbonam Confirma hoc Deus$ 

3 uam fratres finiant. Qiia finita > abbas fubjungat bene- 
i&ionem. 

Deus qui famulum tuum a faculi yanitare converfum ad fa- 
perna yocationU accendis amorem > pedoribus nojirts purificando 
illabare , <Zr gratiam in eo , qua in te perfeveret , infunde ; ut 
proteSlionis tua munitus praftdiu , quod te donante promifit , inu 
pleat } &• fua profejfonis exeeutor cffeElus , ad ea qua per fe- 
cerant ibut in te dignatus ts promittere gaudia pertingat. Per 
Dominum noftrum. 

Poftea furgat novicius , & doner ei abbas- per Regulam 
communem focietatem congregationis dicens , Sufcipiat te 
Deus Pater in numerum fidelium fu orum , & nos licet indigni 
-fufeipimus te in orationibus nofris : concedatque tibi pes Unigeni- 
tum fuum mediatorem Dei & hominum locum bene yivendi > & 
infantiam bene perfeverandi , ai aterna yita hereditatem fi- 
deliter perveniendi , & ficut nos hodie cantai fraternitatis fpc- 
aialiter conjungit in terris , ita divina pietas qua fraterna dite- 
itionis efl auftrix amatrix cum fidelibus juis conjungere di- 
gnetur in calis. Per eumdem. 

. Ecce quam bonum & quam jucundum habitare fratres in unum. 
'Xyrie eleifon iij. Pater nofier. Salvum fac fervum tuum . Mitte 
ei auxilium de fando. _ Oremus. 

Protende , Domine , mifericordiam tuam famulo tuo y dex- 
tramque colefiis auxilii , ut & te toto corde perquirat , & qua 
digne pofiulat ajfequatur . — 

Alius Ordo ad faciendam professionem. 

Novitius volens profeflionem facere , poft offerenda 
veniat ante altare , & conventus in circuitu j, & dicat, no-; 

Tt 


Digitized by L^oogle 


3*8 ANTIQJ?^ C0^SCETUI>INE5 

* volvens, yicius * volens fle&endo genua cercio hunc vgrfum , Sufiipt 
me , Domine , fecundum eloquium tuum & yivam , non con « 

fundas me ab expeftatione mea : Fratribus reipondentibus ter- 
cio , Sufcepimus Deus mifencordiam tuam in medto templi \ tui» 
fecundum nomen tuum Deur , fic & laus tua in fines terra , ju- 
fiitia plena efi dextera tua. Gloria. Denique novicio proftra. 
to , dicantur hi pfilmi , Magnus Dominus » Miferere mei Deus» 
Bcce quam bonum. Quibus finitis , incipiat pradatus , vel cui 
ipfe juflerit letanias , & in fine dicant, Piterpofier. Et ne 
nos inducas in tent asionem. Sed Ubera. Salvum fac. Mitte ei 
Domine. Efio es Domine. Nthi[ proficiat. Domine exaudi. 
Oremus. Omnipotens fempiterne Deus , miferere famulo tuo. 
Deus qui non mortem peccatoris , fed poenitentiam & emenda . 
tionem Itita , &c. Tunc fur gens novicius legat cartam fuam 
hoc modo. 

Ego frater ili. offerens trado me ipfum Deo ecclefia SanBta 
■ili. &r promitto obedientiam fecundum canonicam regulam S. ^iu- 
guftini Domno ili. profata ecclefix abbati 0* fuccefioribus ejus , 
quos fantor pars congregationis canonice elegerit j nec non & cor- 
poris mei flabihtatem. 

Et ponat eam fuper altare , pradato dicente cum fra- 
tribus antiphonam Confirma hoc Deus tertio. Poftea praela- 
tus donet novitio ante fe flanti communem focietatem 
congregationis dicens hanc orationem S. Auguflini : Ante 
amnia , fratres carijfimi , diligatur Deus , deinde proximus , quia 
ifta pracepta funt nobis principaUter data. Hac funt. qua ut oh. 
fervetis fracipimus in monafierio conftituti. Primum propter 
quod e fi is in unum congregati , &c. Sequitur integra S. Au. 
guftini Regula , -quam profeflo novitio totam perlegebar. 




Digitized by ^mOoq le 



328984 


VETERUM 

SCRIPTORUM 

NOVA COLLECTIO 

TOMI PRIMI , PARS SECUNDA- 


1 



Digitized by 



Google 


X 



MISCELLANEA 

EPISTOLARUM 

ET DIPLOMATUM- 


PRAECEPTUM DAGOBERTI IT. REGIS 
Impetratum ab Ibbolcno Abbate Anifolenfis 
Coenobii. 

Confirmat immunitates ejujdem Monafierii. 

Agobertvs Rex Francorum vir inlufter Circa an- 
omnibus agentibus praefentibus atque fu- num 7 
turis. Si petitionibus fervorum Dei, in quo 
pro opportunitatibus Ecclefiarum vel Mo- 
nafteriis noftris patefecerint auribus , li- 
benter audimus > regiam confuetudinem 
exercemus , & nobis ad mercedem vel Ha- 
bilitatem regni noftri ftabilire confidimus. Ideoque Vene- 
rabilis Ibbolenus Abba de Monafterio Anifola , qui eft 
in pago Cynomanico , in honore peculiaris noftri Patro- 
nifque pii , Beati videlicet Car. ile fi ConfefToris cou- 






% MISCELLANEA 

ftru&us , per m illos fuos Clementiae regni rfoftri detulit itt 
notitiam, eo quod confobrinus nofter G untramnus Re* 
ad ipfum Monafterium fub omni immunitate per Tuam 
au&oritatem concelfiffet , & hocpoftfea avi noftri Chlo- 
tharius & item Dagobertus feu etiam Chlodoveus 
nec non & Chlotarius, etiam Domnus & avus no- 
fter Theodericus , nec non <5c avunculus nofter item 
Chlodoveus , & pracelfus Domnus & genitor nofter 
Childe&ertus quondam reges , qui per eorum ati* 
ttoritates ipforum manus roboratas , ipfi monaftcrio hoc 
confirmalTenc : unde & ipfas praeceptiones fe ex hoc pr* 
manibus habere adfirmant, & hoc circa ipfum monafterium, 
nullo inquietante , afferunt conferyatum , fed pro totius rei 
munimine poftulat in hoc noftra au&oritas ut in ipfo mo- 
nafterio plenius debeat confirmare , quod nos praeftitiffc 
veftra non dubitet magnitudo. Quapropter praefenti praece- 
pto jubemus , ut licut per au&oritates feu per fcriptdra- 
rum principom leguntur , & ufque nunc fuit obfervatum, 
neque vos , neque priores, neque fucceffores veftri in 
caulis ipfius monafterii , neque ad caufas audiendas , neque 
ad freda exigenda , nee manliones requirendo , penitus 
ingredere non pracfumatis , nili per auftoritatem firmatam 
ipfc Abba fuique fucceffores atque congregatio eorum in 
ipfo monafterio Deo auxiliante c©nfiftentes,quod ad pr*- 
fens rationabiliter habere videntur , aut adhuc a Deo ti- 
mentibus hominibus ibi fuerit additum vel augmentatutn 
fub omni immunitate infpe&as ipfas praceptiones fupra 
memoratorum principum , quem fe pr* manibus ex hoc 
habere affirmant , valeant tenere , poflidere, & ibidem ad 
ipfum locum fandum per hanc au&oritatem noftram , ut 
hoc quod cft firmatum perenniter proficiat ad augmentum, 
quod potius eis melius delcdet pro ftabilitatc regni noftri 
Domini miferitordiam deprecare. Et ut h«c pr*ceptior 
noftra firmam obtineat vigorem , manus noftr* fubfcriptio* 
nis roborare, figilloque noftrO hoc decrevimus affirmare. 
In Chrifti nomine Dagobertus Rex. Dafa fub die xy, 
Cal. Februar. 


Digitized by LjOoq ie 



3 


EPTSTOLARUM, 

.PRAECEPTUM LUDOVICI PII IMPERATORIS 
de elc&ione Abbatis Anifolenfis. 

I N nomine Domini Dei 8c Salvatoris poftri Jesu Anno 
Christi. HLudovicus divina ordinante providen- 8ij. 
tia Imperator Augnftus , omnibus fidelibus fanda: Dei 
ecclefiae & noftris , feu etiam Deo difpenfante fuccefibri- 
bus noftris > notum fit quia Venerabilis Alboinus Abba 
monafterii S. Caulephi , quod dicitur Anifola , ad 
noftrim accedens clementiam , fuggefiit manfuetudini 
noftrae , ut ficut au dor itas canonica & regularis jubet , 
monafterio, cui ipfe Deo audore praeeft , per noftrum 
praeceptum confirmare & poft ejus obitum, fi talis inven- 
tus in pradido monafterio fuiflet, qui fecundum regulam 
S. Benedicti monachis Deo ibidem militantibus pra- 
eflet, prodefle potuiflet*, licentiam haberent inter fe eli- 
gendi Abbatem. Cujus deprecationem , quia jufte & ra- 
tionabilis nobis vifa eft , aurem accommodavimus , & hos 
noftros imperiales apices fieri juflimus , per quos decerni- 
mus atque jubemus , ut poft pra?didi Abbatis difcefium, ii 
talis ibi de eadem congregatione inventus repertus fuerit, 

2 ui ceteros fecundum reguIamS. B enedicti regere pof- 
t , licentiam habeant inter fe eligendi Abbatem , qualiter 
ipfam congregationem pro nobis , conjuge noftra, proleque 
noftra, & ftabilicate totius imperii noftri hilariter Domini 
mifericordiam exorare deledet. Et ut hanc audoricatem a 
nobis fadam verius credatis , & diligentius confervetis, 
manu propria noftra fubterfirmavimus , & annuli noftri 
impreflione fignare juifimus. 

Signum HLudot ici Sereniflimi Imperatoris. 

Dur a n dus Diaconus ad vicem F ridegisi recognovi» 

Data pridie Calendas Junii anno Chrifto propitio xn. 
Domni HLudovici Imperatoris, indidione tertia. 
Adum Aquiigrano Palatio Regio. 

A a 


Digitized by 


Google 



4 


MISCELLANEA' 


P RECEPTUM CAROLI CALVI 
de ele&ione Abbatis Anifolcnfis. 

Anno T N Dei nomine fandae & individuae Trinitatis Car.o lui' 

8/*. X gratia Dei Rex. Si fervorum Dei non inrationabilibus 
petitionibus benignum affenfum praebemus ; regiae celfitu- 
dudinis opera frequentamus. Itaque notum fit omnibns 
fandae Dei Ecclefia: fidelibus & noftriSj prafentibus atque 
futuris , quia venerabilis vir Re i n o l dus Abba Monafterii 
fandi Cari lefi , quod vocatur Anifola , ad ooftram ac- 
cedens fublimitatem , humiliter petiit , ut eamdem a nobis 
fibi commiflam & datam Abbatiam omnibus diebus vitae 
fuae habendam per noftrae audoritatis praeceptum denuo 
confirmare dignaremur. Ejus incompctitionem clementi 
aure excipientes , hoc fcriptum Altitudinis noftrae fieri 
jufiimus , per quod fecundum preces ejus , eamdem iterum 
cellam fecundum Regulam Sandi Benedicti ab eo gu- 
bernandam, ei commifimus : videlicet ut quandiu fecundum 
proprium propofitum in Dei voluntate vixerit , atque in 
noftra fidelitate duraverit ; ipfam fuperius nominatam 
Abbatiam, cum omnibus fibi jufte legaliterque attinentibus 
rebus, fecurus teneat atque poflideat, & regulari inftitu- 
tione difponat. Poft fuum vero ex hac vita deceflum , 
licentiam habeant fimuj cum noftro audoritatis afienfu. 
Monachi ejufdem loci , fi inter eos inveniri potcft , fecun- 
dum canonicam audoritatem & facradftimi Patris Bene- 
dicti traditionem , ex fe eligendi Abbatem. Si autem 
contigerit eum , quem fibi praeftituendum elegerint , pro 
fuis nequiter admiffis , aut in Deum , aut in propofitum 
* fuum , aut in nos , ab eadem obedientia praelationis Imo» 
veri five expelli 5 non hac Serenitatis noftrae audoritate 
conceffionis eligendi Abbatem priventur , fed quandiu esc 
ipfis inveniri poterit , qui eis & pracefle & prodefle poflit , 
veluti praemiflfum eft , lemper habeant licentiam de fe eli- 
gendi regularem abbatem , fine cujufpiam fidelium fandae 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. f 

Dei pcclefi* noftrorum aut futurorum temporum contra- 
di&ione five impedimento. Et ut haec magnificentiae 
noftrx auctoritas femper in Chrifti nomine meliorem 
obtineat firmitatem, manu noltra eam fubterfirmavimus & 
de annulo noftro figillari juffimus. Signum Car oli 
gloriofiffimi regis. 

Butholoheus notarius ad vicem HLudovici' 
recognovi. 

Data ix. Calendas Junii. Anno x. regnante Car olo 
gloriofiffimo rege , Indidione xiii. 

Adum Velmeria palatio regio in Dei nomine feliciter; 
Arnen. 

THEODULPHI AURELIANENSIS EPISCOPI 

VERSUS 

•AD CAROLUM IMPERATOREM 
addendi ad librum de Proceffionc Spiritus-lan&i 
ab ipfo edirum. 

P Erge, libelle, celer Car oli ad veftigia ceLQ 
Regis, & 6 pie dic , Induperator ave. 
tSratus humi plantis , da bafia grata decoris. 

Hinc furgens digna mox pete forte genu. 

At' fi in te rutilos oculorum fixerit orbes. 

Et te clementer fumat amoena manus, 

Et roget unde venis? quid vis ? quo tendis ? es aut quis t 
Protinus huic fupplex talia dida dabis. 

Qui duce Theudulfo per plurima prata cucurri. 
Floribus en adfiim cernis onuftus ego. 

Quod Patre procedat, feu Prole Spiritus almus 
Adftruere ftudeo dogmatibus fidei. 

Cumque illis venio dextram conferre paratus. 

Qui fecus incedunt, haneque viam fugiunt. 

Sic tu, fi mox , num poteris? pius inferat ille. 

Dic potero, potero. Rex 5 Deus addet opem. 

Inclita fandorum mecum eft fententia vatum. 

Quos bene fpiramen Flaminis hujus agit. 


Digitized by L^oogle 



e MISCELLANEA 

Tuque manum injicies, vegetat quem Spiritus ille,' 
Caufa tuocujus tempore coepit agi. 

Qui decus es mundi, lux regni, tutor & sequi , 

Catholicae •& fidei munus, & armafimul. 

Jufta jubes , injufta vetas , largiris honores , 

Artibus ingenuis rite alimenta paras. 

Has & amas , & amare jubes , recreafque , forifque , 
Gurgite de illarum pocula large bibis. 

Quid referam ? virtute cluis , pietate redundas , 

Inque bonis cunttis te, fcio, nemo praeit. 

His tibi fi dicat, dextram impofiture duello 
Exere virtutis jam modo, fi quid habes. 

Tu mox arma Patrum vafto de gurgite fumta 
Cernito, docuit lex nova five vetus 

His dum noftra acies munita fatifcere nefcit. 

Cum vero vinces cujus es ipfe fequax. 

Fulgida fplendifluis adirit viftoria pinnis , 

Et voti fan&i , Rex pie , compos eris. 

Imperii veftri, Rex inclite, jufla fecutus. 

Defero Theodulfus ha:c documenta libens. 

Queis Patre feuNato procedere Spiritus almus 
Ad&ruitur , legis hoc roboante tuba. 

Hoc evangelium j hoc promittit Apoftolus au&or , 

Hoc canit unanimi vox pia corda Patrum. 

DIPLOMA ROBERTI REGIS FRANCORUM 
pro Monallerio S. Maglorii Parifienfis. 

G Onfiftentis in unitate Deitatis Summae & incompre- 
henfibilis Trinitatis in nomine Rotb er. tus Franco- 
Xum Rex Auguftus, difponente pradibatae Deitatis clemen- 
tia , intervenientibus reginis Adelaide venerabili fui 
genetrice , cum nobiliflima uxore Bert a nomine, omni- 
bus cujuflibet ordinis fub imperio noftro degentibus li- 
quido pateat volumus , obnoxii Deo fanttifque ejus dum 
civimus , movemur , & fumus , expedit ka pro noftri 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. 7 

noftrotumque erratus diluvione commoveri , atque meri- 
tis fandorum imprecari , eofque inceffanter exorare , qua- 
tenus per ipforum inccrceflionem valeamus pacifice vivere 
atque poft metam hujufce labentis sevi Deum deorum in 
Sion fandam contemplari. Quapropter congrua via , 
tjuod nobis pro commifti talenti lucro adcitulatur , repu- 
tantes quod Domino fidelibufque ejus tribuitur, inviola- 
bile arque intemeratum perfiftere : fimul moti mifericordia 
pauperum & efflagitatione fupradidarum honorabilium 
reginarum , cum afienfu primatum noftrorum , fecimus 
Praeceptum firmitatis de rebus , quas Pater nofter beatae 
memoriae Hugo Rex, nofque pie contulimus monachis 
famulantibus Chrifto fandiffimoque Maclorio, in urbe 
Farifiaca quiefcenti > ubi etiam fundavimus monafterium 
praetaxato praecipuo confeflori ceterifque fandis inibi aili- 
gnatis ob illorum corpora, quse ut peregrina hofpitaban- 
tur per aliorum rura. Eft autem prius terra in qua ipfum 
fitun eft monafterium , & praedium quod dedimus ipfo 
die tranflationis fandorum , & dicitur Villaris cum omni 
integritate, quae ad ipfum pertinet, & capella inibi confe- 
crata in honorem fandae Dei Genetricis MARijf. Item 
aliae res quae prius datae funt , unde prior eft tcdefio^ in 
fuburbio Parifiaco haut procul it moenibus * in honore 
S- Maglorii dicata cum terra fibi adjacenti, in qua 
ipforum eft fepultura monachorum. Claufus etiam vine* 
juxta Saveias litus, quem dedit divae memoriae Hugo 
avus nofter, aequivocique noftri Rotbertt regis filius. 
Item pars terrae juxta Moncem-martyrum quam tomes. 
Fulco dedit. Parvus etiam alodus q\jem tribuit VVil- 
tELMUs juxta eundem fitus fupra fcriptum montem. 
I^ec non & alodus in comitatu Mellico,qui dicitur Gran- 
dis-cam^us , & praedium quod dicitur alodus in comitatu 
Parifiacenfi fecus Fonti ni acum. Sdd & ecclcfiae in Pin- 
ciacenfi comitatu : prima in poteftate Madriaca in honore 
S. Dionysii dicata, cum capella in Maroilo fita in 
S. Marti ni honore fundata. Alia inVemoilio ecclefia 
S. St e ph ano dicata, St in eadem villa capella S. Hila- 
aio confecrata. Denique tic ecdefiola in villa , quas 


Digitized by L^oogle 



8 MISCELLANEA'- 

dicitur S. Leodegar.ii , in cujus etiam nomine benedi- 
cta conftat. Sunt etiam manfi m. tenuit Riculfus in 
beneficio ex fupradida poteftate Madreia in epifcopio 
Parifiaco &comitam. Ecclefia S. Mari/e nomini fan&i- 
ficata & in eodem comitatu in poteftate Ifiaca vinearum 
atque preatorum xvim arpent. Etiam in Venua v. ar- 
pent vinea:. In poteftate qnoque Cataronis manius i. 
arabilis terrae cum vinearum foecunditate. In pratdifto 
etiam comitatu in villa quae dicitur Montium , manius i. 
arabilis terrae cum vinearum ubertate. In eodem quoque 
territorio fupra fluvium Urgenne dimidium maifnilum , 
quod dicitur Marcinelus ciun pratorum copia. E proximo 
quoque maifnilum alterum , quod dicitur Sienis Villere, 
cum capella inibi in honore S. GenovefjE aedificata. 
In Aurelianenfi quoque comitatu alodus qui dicitur Cilli- 
• < niacus cum omnibus fibi adjacentibus. Molendinum quo- 

que unum Parifius in Fluvio Sequanae. Item in comitatu 
Aurelianenfi ecclefia in villa , quae dicitur Gimminiacus. 
Haec omnia fupradida , vel quae deinceps a Catholicis vi- 
ris eidem conlata fuerint , ecclefia: ob amorem Dei & re- 
verentiam ipforum fandorum confirmamus au&oritate 
noftra , quatenus femper fub pleniflima deffenfione & 
emunitatis tditione corroborata permaneant : ita videlicet 
ut nullus ab hinc ad caufas exigendas , aut freda, vel tri- 
buta exigenda , aut manfiones , vel paratas faciendas , vel 
fidejuflores tollendos , ut homines ejufdem Ecclefia: tam 
ingenuos quam fervos fuper terram ipforum commanentes 
injufte diffringendos , nec ullas rehibitibnes aut illicitas 
occafiones requirendas , noftris & futuris temporibus ingre- 
di audeat , vel ea qua: fupra memorata funt exigere prae- 
iumat. Sed liceat Abbati fuifque fucceflbribus res pratdifti 
monafterii fub emunitatis noftra: defenfionem quieto ordi- 
ne poftidere ad ftipendia monachorum ibidem Deo famu- 
lantium , perennibufque proficiat temporibus in augmentis. 
Volumus etiam ut omnium epifeoporum ac comidxm no- 
ftrorum in hoc concordet aftenfus , ut idem locus femper 
Abbatem habeat ex propria congregatione , qui ipfam 
<afam Dei , & monachos ibidem degentes cum Normali 

honore 


Digitized by ^mOoq le 



-fc.jp 1 S T O LA RUM. 9 

honore cuftodiendo tradet, fimulque ut nullus Metropo- 
litanus , aut aliquis fuus fubjedus , etiam pontifex Parilia* 
cus t caufa alicujus ordinationis illuc ingredi praefumat r 
nili vocatus venerit aut ad fandam milfam celebrandam y 
aut ad ecclefias confecrandas , aut ad benedictiones cleri- 
corum faciendas , & quod debitum cxcufare non debet ,. 
qui vocatus fuerit. Et quoniam peregrini atque alienigenae 
efle nofcuntur, benigne, mifericorditer , ac pie, almis & 
catholicis viris femper tractari ac contueri debeant pro 
Chrifto , a quo <5c nos eundi peregrinamur in mundo. 
Decrevimus etiam per noftri audoritatem praecepti , ut 
nemo fuper ipfos fervos Dei poteftatem exerceat , aut 
quempiam inter eos contra volunratem ipforum imponere 
tentet.Sed in eorum femper difpofitione, ordinatione, & ele- 
£tione intus & foris omnia confiftantr, quatenus fervos Dei y 
qui inibi Deo famulantur pro nobis & Habilitate totius 
regni a Deo nobis concefli , proque remedio animarum 
eorum qui pro amore Dei & fandorum inibi fua tradidere 
donaria. Eorum quoque qui futuris temporibus daturi 
funt praemia , liceat tute atque condigne Domino preces 
fundere, & hanc audoritatem , ut firmior in Dei nomine 
habeatur , fidelibus quoque fandae Dei Ecclefiae & noftris 
diligentius confervetur , manu propria fubterfirmavimus y 
& annuli noftri impreflione fignari juilimus. 

Locus monogrammatis. 

Rotgeb.ius Cancellarius fcriplir. 

Locus figilli. 

DOT ALITIUM 

ADALSINDIS DE CERNAYO. 

I N humanae creationis initium , cum Deus hominem de 
limo terrae plafmaflet , & vitae fpiraculum ei dediflet, 
fadus eft homo m animam , viventem. T unc Deus dixit , 
non eft bonum hominem efle fblum , faciamus ei adjuto- 

B 


Circa an- 
num 1000 

II» 


Digitized by Cjoogle 


Ephtf.i.xj 


10 M ISCEt LAN 'E A 

f ium fimilem fibi : inde fecit eum obdormire , Sc tulit 
unam de latere ejus collam , de qua femina fabricavit : Sc 
illa ei adduxit, & fub viri poteftate conftituit,eifque benedi- 
xit , & ait , Crefcite Sc multiplicamini & replete terram, 
quamobrem relinquid homo patrem Sc matrem Sc adhae- 
rebit uxori fuae , Sc erunt duo in carne una , & quod Deus 
conjunxit homo non feparet, Poft hatc vero annorum cur- 
ricula in tali conjundionc multi nobiliter procreati funt. 
adveniens vero Dominus Jesu$, fummae videlicet divini- 
tatis Filius, cooperante Spiritu-fando uterum Virginis in- 
travit , & fine virilis commixtionis conceptione homo fadus, 
in mundum dignatus eflnafci. Et ut fandam JEcclefiam fibi 
faceret fponfam, ad nuptias venit, eafque jfuap&efentiafan- 
diftcavit , Scut in fjponfi & fponfie conjundionis vivificatione 
fignum laetitiae demonftraret , aqua in vinum convertit. Apo- 
flolus quoque ejus viri Sc mulierjs conjundionem corrobo- 
rare vofens , viros admonet ita dicens; Viri diligite uxores 
veftras ficut & Chriflus Ecclefiam t mulieribus praecepit, 
:UC viris fujs fint fubjedae in omni caflitatis honore. Hujus 
igitur audoritatis inftitutione monitus. Ego in Dei nomine. 
Amaldmcus tibi., fponfa mea ^ dalsenni, affumens 
mihi in conjugem meam, de rebus meae proprietatis , fub 
nomine dotis honore tradens fecundum cives Romani 
cedo tibi , fponfa mea , ecclefia , quae in villa Cemiaco , 
Sc quantumcumque ad ipfa Ecclefia pertinet : id eft Con- 
flandus cum uxore fua ad que infantibus fuis , & Dodus 
cum uxore fua adque infantibus fuis, St Renedidus cum 
uxore fua adque infantibus fuis. Cedo tibi , fponfa mea , ia 
curto Duciaco vineis , terris, cultis & incultis, quod com- 
paravit de Beringario facerdote ad cenfum folvendi in fefli- 
vitate S.Martxni folidos m. Sunt ipfa$ vineas. In vili» 
Madrinniaco 4 e terra inter Madriniaco Sc Duciaco cedo 
tibi , fponfa mea , in villa RiviroJa manu firma in terra 
S, Petri de Parciaco ad cenfum folvendi ad mifla Sand! 
Maurii folidos ii. hac funt vineis fi lvis , terris , cultis Sc 
incultis. Cedo tibi , fponfa mea , in villa Lintiniaco alodum, 
Sc quantumcumque ad ipfum pertinet , vincis, terris cultis Sc 
incultis , fervos , Bernardo cum uxori fua Sc infantibus fuis. 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. n 

Cedo tibi, fponfa mea in villa, quae dicitur Saconiaco,de 
una quartae tantum quantum ad me pertinet , hoc eft V. 
parte ad cenfum folvendi in fefti vitate S. Marti n i vernalia 
folidos in. Hii habet haec e colefia ,‘ aquis , terris , cultis & 
incultis, dcfilvis. Cedo tibi, fponfa mea, alodum de Sola- 
rio & quantumcumque ad ipfum pertinet , hoc eft vineis 
cultis & incultis, hoc eft Cervus Rainonus cum uxore fua& 
infantibus fuis; G aerino cum uxore fua adque infantibus 
filis. Ancilla nomine Denfitia cum infantibus filis, Ildcburga 
cum infantibus fuis. Cedo tibi, fponfa mea , in viUa Saigre-- 
niaco alodos tantumcumque ad me pertinet hoc eft V. 
parte. Cedo tibi, fponfa mea, alodum in villa , quae dici- 
tur Montius tantumcumque ad me pertinet. Hii abet 
vineis, terris , cultis & incultis. Servum Gofcelino cum 
uxore fiia & infantibus fuis > fervo Lamberto cum uxore 
fiia & infantibus fuis $- Mainardo cum uxori fua & infanti- 
bus filis. Cedo tibi, fponfa mea, in Tarerna villa de una 
quarto tantum. quantum ad me pertinet , hoc eft v.parte ad 
cenfum folvendi , quantum ad me pertinet in feftivitate 

5. Andreae. Hii habet terris cultis & incultis , vineis ,filvis, 
farinarios. Hxc omnia fupra fcripta ditta , carifllma mea, 
conjux mea,habeas, teneas , adque poftideas , & quicquid 
inde facere volueris , liberam hac firrniffimam in omnibus 
habeas poteftatem faciendi, neminem in quid contradicen- 
tem, Si quis vero poft hunc diem eft aliquid de hairedibus 
aut pro haeredibus meis , aut ulla alia extranea perfona , . 
qui contra hanc traditionem infurgere voluerit ; aurum >■ 
ad purum co&i libras c. multatus componat; & quod re-' 
petit non evindicet , omnique tempore maneat inconvulfa 
oonftipulatione fubnixa. Signum Ama l&i c o qui hanc- fieri: 

6. adfirmare rogavit. 


b;> 


Digitized by CjOoq le 



it MISCELLANEA 

DOTALITIUM TEUTHELIN^E. 

Circa an- Um Deus omnipotens per infinitam majeftatis fuae 

num iooo clementiam per unigenitum filium fuum in initio 
creaturarum multimodas rerum varietates condidiflet ; ut 
numerum perditorum redintegraret Angelorum $ in fimi- 
litudinem imaginis fuse hominem condidit , de cujus latere 
eodem fpeculo infignitam mulierem produxit. Sed ne 
tantummodo in duobus primis parentibus tanta , tam 
magna, tamqueprsecelfa creatura permaneret, donum be- 
nedittionis fax mafculum &: feminam ad propagandam 
humani generis fobolem copulare , protulit , dicens : Gre£ 
cite Sc multiplicamini & replete terrarn. Qua deinceps 

Vtn.t. a-f. propter hoc relinquet homo patrem & matrem, & adhae- 
rebit uxori fuae , & erunt duo in carne ulu. HujufcC- 
modi igitur benedittionibus fecundati , patres humani 
generis genuerunt filios & filias , & propter copiam femi- 
nis compleverunt amplitudinem orbis. Talibus ac tantis 
camque praeclaris omnipotentis Chrifiri aufloritatibns mu- 
nitus , 3c admodum remoratus , ego Sul p i t i us in nomine 
Summipotentis Dei , ipfiufque gratia, voluntate , Sc pennif- 
fione ipfius omnipotentis Dei,& aflenfu utroriunque paren- 
tum & amicorum meorum , huic amantiflime conjuge 
meae TE(J thelin a , ut ex nobis filii ndcanmr , qui u\ 
numero Chrifti aggregentur, conjungere cupio. Idcirco 
ego Sulpicius dono tibi , examantiffima conjux mea 
Teutheuna , per deprecationem fenioris mei 
Gozfredi, cujus hoc beneficium efir,ecclefiam liberam in 
villa quae vocatur Cv.rfx tali tenore , ut fi fuperftas mea 
fueris, x. folidos pevfolvas illi, cujus hoc beneficium erit, 
videlicet mi.fla S. Vincendi martyris quae eft xi. cal. Fe- 
bruarii. Et in ipfii vilia beneficium Tctboldi fidelis 'mei 
per deprecationem videlicet Senioris mei, terram cultam 
& incultam, vindicet vineis, pratis, & hoc tibi trado. Et 
in alio loco de u-fii poteiLirc in loco qui vocatur ..r..iiio 



EPISTOLARUM: 13 

beneficium Ulgerii. Et concedo ei villam, quae vocatur d uas 
Tafceias,cumecdefiam,& quicquidad ipfam pertinet aqua- 
rumve curfu , & manet in vicaria Aurelianis fuper fluvium 
Carum.Et trado ei alodium in comitatu Bituricenfi, qui vo- 
catur Adftivallum , vineas , terram arabilem , filvam , pratis, 
cultis & incultis. Hac omnia fuprafcripta, examantiffima 
conjux mea , per hunc libellum ofculi tibi cedo ad haben- 
dum, tenendum, & poffidendum/ Si autem aliquis fue- 
rit, qui contra hunc ofculum venire , aut ulla repetitione 
' infrangere tentaverit s quod petit non vindicet. Sed cili 
litem intulerit , auri libras centum coattus difolvat. 

DOT ALITIUM JUDITH^E COMITISS^ 

NORMANNIaE. 

7. Conftituta funt prifcorum fan£Hone Patrum , Sc 

in utrifquc novi ac veteris Teftamenti pagina invenitur 
fcriptum . . . Creator omnium legitimam conjun&ionem 
viri ac mulieris praceperit,ficut fcriptum eft : Creavit Deus 
hominem ad imaginem & fimilitudinem fuam : mafculum 
& feminam creavit eos , dum fabricavit Evam de una ex om.t.tt, 
coftis viri fui Adas, & dixit: Quamobrem relinquet homo 
patrem & matrem , & adhaerebit uxori fuae , & erunt duo 
in carne una. Ipfe Deus conditor omnium quod dixerat 
difponens....crefcite & multiplicamini in finem , ficuti per 
unigenitum Filium fuum Dominum Jefum Chrifhim 
defignavit, dum olim in Cana Galila:ae vocatus, ad nuptias 
pariter cum Matre & difcipulis , venit idem Redemptor , 
ipfafquc nuptias fua praefentia fan&ificavit . & cum adcum- 
. bentibus fimul recubuit , & ibi aquam Deifica poteftate 
propter amorem novae prolis in vinum convertit , corda 
namque difcipulorum fuorum inibi ad fidem roboravit, & 
annulum fidei in fuam fandam Ecclefiam per eofdem ma- 
nifeftavit. Huic quoque de duobus legalicer nuptis in 
$vangelio ait : Jam non funt dup , fed una caro 5 & , qued MstUf.n 


Digitized by 


Google 


f.tcckfiM 


14 mi iClLIA NE A 

Deus conjunxit homo non feparet. Hinc etiam Paulus 
Apoftolus viri ac mulieris conjunCtionem. corroborare 
volens , primum admonuit viros dicens : Viri diligite uxo- 
res veftras, ficur & Chriftus diiexit Ecdefiam. ; mulieribus 
quoque praecepit ut. viris hiis fint fubjeCtae in omni cafti- 
tate , bonitate, «5c honore-: cujus exempli & auctoritatis in- 
ftmitione edoCtus ego Ric ha udus ia Dei nomine cupiens - 
per annorum curricula; difponere pii conditoris clementia 
habere liberos, Deum timentes, adamavi te , d dulciflima 
f|>onfa atque amanti {fima conjux Judith a ,& a parentibus 
& propinquis tuis expetivi te,& fponfalibus ornamentis def- 
ponfavi te : praeterea legitima conjunctione expleta, in dote 
tua dono tibi , donatumque in perpetuum effc volo in 
pago videlicet Sifoienfe Brenaieo cum appendentibus fuis, 
fcilicet Campols, Katorcias, Fraxinus, Grandem-campuuv 
Til , Cambrenfe. Fercrias, Villa Remigii , Folmatium, 
SanCtus Albinus , Laubias, Maitgrant, Kahin, Novum Maf- 
nile , Pons , Manneval, Tortuc r SanCtus Leodegarius. 
Item Til ,. Valenias, Corbefpina ,. Fait r Laubias , Villa 
Audefridi, Karentonus , Campflorem ,.Fontanas , Belmont, 
Belmorrtel, Litulas,* Cebefias in fupradiCtis villis xx. & 
unam , molendinos x v im. trededm carrucas boum , cum 
fervis & omni fupelledili earum, cum pratis, filvis, ter- 
ris cultis, «Incultis r exiribus^ & reditibus aquis , aqua- 
rumque decurfibus ,. pifcatoriis quidquid inibi pertinere 
videtur. In vicariam quoque Cingatenfem concedo tibi has 
villas : Cingal , urtulum Frafnetum , Bretevilla ,Ofgot, 
Mafnil, Coibei, Mafnil Robert , Avavilla, Merlai, Petra- 
fica, Mafriii, Anfgoe, Til, Peladavilla ,. Longum Mafnile, 
Novavilla, Corteleias, Corteletes, SanCtus Audomarus, 
Villa Petitel, Bosblancart, Novum.manfum , Afcon,Bruol, 
Torei , Donai , Donaiolum , Villare , Matroles ,.Combrai r 
Longavilla , Placei, & in fupradiCtis villis ecclefias xv. 
Farinarios xv. cum terris, culeis, & incultis, aquis , aqua- 
re mve decurfibus , exitibus & reditibus , viis & inviis, 
filvis , pratis , pafcuis , & quidquid ad fupradiCtas villas- 
pertinere.vid^tur , abfque ullius contradictione. In vicaria 
infuper quae vocatur Kelgenas concedo ribi has villas qu® 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. ij 

Ita nominantur : videlicet Trelvilla, Rolvilla, Flameno- 
villa, item Flamenoyilla, Fegelvilla , item Rolvilla , Kal- 
villa, Benedidi villa. Nova villa, Cantapia , Geroldi villa, 
itemGcroldi vifta, Solomonis villa, Longavifla, Brotavilla, 
Fagum , item Nova villa, Bikroboe > Sottevilla, Sandus 
Chriftophorus , Seroldivilla , Stobelont , Bojorodevilla, 
Rodulfi villa, Mafnile, Manuine , Englebertvilla, Sotenvaft, 
Sandus Martinus cum quatuor villis , Coleclelia, Starletof: 
item Engilberti villa, Virande villa,Cafuetum,Herardi villa, 
JBruet , Huntolf , Tobec, Vuaft» Fraxenus, Beroldvuaft, 
Regina villa , Bruet, Huntolf , Tober, Vuaft, Fraxinus, 
Beroldvuaft, Regina villa , Ketevilla xvi i . ecclefias , xv. quo- 
que molendine, cum terris cultis & incultis, aquis, aquarum- 
que decurfibus , pratis , pafcuis , filvis , & quidquid inibi 
pertinere videtur. Concedo infuper tibi jure proprio 
& familia mea quingentos utriufque fexus. Et ut hax 
omnia quae fupradiximus , in perpetuum poflideas , & vera 
efle credantur , <5c inconvulfa omni tempore permaneant, 
hunc propriae -dotis libellum difcribcre jufli , ac manu pro* 
pria fubterfirmare decrevi. 

charta roberti norma nnorum 

Ducis de permutatione Monafterii Villatiscum 
coenobio S. Taurini Ebroiccnits. 


Go in Dei nomine RoBERTUsNormannorumDux, 
notum efle volo omnibus Chrifti fidelibus tam prae- 
fentibus quam feturis, quia pater meus dedit ad Monacho* 
Sandaj Trinitatis quod appellatur Fifcannum , Monaftc- 
rium quod dicitur Villare in proprium alodum ad vidum. 
& ufes monachorum , ut facerent cx ipfo quidquid facere 
vellent., ficuti de propritf alodo. Ego vero filius ejus 
volens accrefcere elecmofynam patris mei, per multam 
deprecationem deprecatus futn abbatem ipfius monafterii 
Sandas. Trinitatis , qui tunc erae nomine Jqh an nes, ut 



Jg miscellanea 

confentiret mihi in ipfoVillarc monafterio conftrnere an- 
cillarum Dei congregationem : quia aptus mihi videbatur 
ad hoc locus ipfe , acceptoque pro hac mutua viciflitudine 
alio quodam monafterio , quod quamvis difficile , poft ta- 
men impetravi. Sufcepi ergo illud & dedi apud Ebroas 
jnonafterium S. Taurini, ut eadem conventione & tenore, 
quo tenebant monafterium villare , id eft in alodum te- 
neant funditer terras S. Taurini quas antiquitus ibi tenuit, 
& quas ego dedi , id eft , filvas dc fuis terris indominicatis 
omnibus, & decimam telonei ,& villam qua: dicitur Nulle- 
rias cum omnibns qua: ad eam pertinere videntur in pro- 
prium alodum , ut quicumque fuerit Abbas Fifcanni & 
noftris & futuris temporibus teneat & poflideat ipfum lo- 
cum ad ufus monachorum in ipfo loco & Fifcanni Deo 
infervientium , ficut <5t aliam terram quae pertinet ad Fif- 
cannum , & fit cella praedidi monafterii Sandae Trinitatis 
ufque in fempiternum. 

Signum Rob e aTi'comitis.HH 

Signum Herberti Epifcopi.^r Signum Robb&ti 
Epifcopi. q. Signum Huo o n i s. 

CHARTA VVILLELMI TALDAII COMITIS. 
Reftituentis monachis Fifcanncnfibus terram 
Rainaldi Vicccomitis. 

I N nomine Patris & Filii & Spiritus fandi. Ego VVil- 
lelmus gratia Dei comes Richardi n. Normannorum 
ducis filius infpiratione divina tadus reminifeens proprio- 
rum aduum , admifla quae in adolefcentia nimis perpetra 
veram ,- pariterque pietatem Dei expedantis me ad poeni- 
tentiam : ex intimo corde ei gratias innumeras juxta mei 
poffibilitatem refero , qui mihi* dedit velle & pofle diver- 
tendi a malo ad bonum : & ideo defidero ut omni populo 
chriftiano innotefeat ejus bonitas erga meam juventutem 
declarata , quae non folum & lubricis adibus feparavit , 

verum 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. I 7 

M|rum etiam ab inimicis contra me inique infurgentibus mi- 
rabiliter protexit. Undique enim mihi laqueos tetenderant 
ip/is in eofdem corruentibus , ego liber ab eorum infidiis 
Deo protegente inventus fum. Non autem illis grati» fed 
fed falutis referantur audori. Quapropter volens recompen- 
fare vicem beneficii Dei, decrevi fandam ejus Eeclefiam 
honorare, fervientes ei fuftentare , & fi neceflitas creverit 
pro ejus amore ufque ad mortem certare. Inter ceteras 
vero ecclefias praecipue ftatui locum Fifcannenfem in ho- 
nore fandae & individuae Trinitatis confecratum mire at- 
tollere, & de bonis mihi a Deo concefiis remunerare - y 
& fi qua ab eo injufte ablata funt quolibet modo per ne- 
gligentiam quarumcumque perfonarum ex integro refti- 
tuere. H otum fit igitur tam praefentibus quam futuris 
quod Pater meus Rrc ha& dUs Comes dedit omnem terram 
Rainaldi V icecomitis monafterio Fifcannenfi,ipfo adhuc 
vivente, quam Robertus comes frater meus poft ejus 
mortem contulit ex toto, cum militibus, hofpitibus, pra- 
tis , pafcariis , molendinis , falinis, filvis , omnive fubftantia. 
Poftea vero Abbas loci ipfius nomine Johannes largitus 
eft ipfam terram Gozelino Heddonis filio loco beneficii 
ut quoad viviret teneret , poflideret , pecudibus , porca- 
riis , carrucis inft rueret , & in fua dominicatura retineret 
• nulli alio homini quicquam de ipfa terra tribuens. Reti- 
nuit quoque Abbas de ipfo alodio pro inveftitura terram 
quae dicitur Sandiniacus, quam poftea commutavit cuidam 
matronae nomine Emmae, pro alia terra quam ipfa tenebat 
in Donovilla , eo quod fibi vicinior haberetur. Porro 
jam didus Gozelinus parvipendens convenientiam cum 
abbate & fratribus habitam , beneficium acceptum non 
Colum , non auxit , fed etiam ad nihilum redegit atque 
fuis hominibus contra ftatutam padionem diftribuit , infu- 
per namque ipfam partem quam faepefatus Abbas fibi reti- 
nuerat, abfque ulla juftitia Deique timore, de nieo folum- 
modo juvenili poteftate confifus abftulit , & fuo genero 
Godfrido vicg comiti contradidit. Haec ratio pene omni- 
bus nota eft. Enimvero, Deo praecipiente , finem vitae for- 
titus eft, recipiens juftam retributionem fadorum fuorum. 

C 


Digitized by CjOOQie . 


ij MlSCELtANfiA 

Acciit poft haec uc interpellarer 4 Domno abb#d 
Jolmrne , ceterifque fratribus ipfius monafterii , quatinus 
memoratan hareditatem abfque ulla cuneatione in domi- 
natione monachorum redire facerem , quam interpellatio- 
nem confiderans juftam efle & veram querimoniam, nec- 
noil injuftitiam quam impie fuerant perpelli , adquievi 
voluntati ipforum , & veniens in conventu eorum cum 
quibufdam fidelibus meis , deliberavi fan&a & individuas 
Trinitati reddere fupradi&um alodum ad ufus fervorum 
ejus inibi communiter viventium. Hanc igitur donatio- 
nem pofui fuper altare fandti Salvatoris pro anima Patris 
mei, omniumque parentum meorum , nec non & pro mea 
anima , & uxoris ac filiorum meorum reddens Deo vero 
trino & uno injufte fubduftam pofleflionem a pradeceflo- 
ribus meis collatam ex integro cum militibus , hofpitibus , 
molendinis, pifcariis , filvis , pratis’, & falinis , Omnique 
fupellettili ut femper poffideatur ab ipfius fervis ufque in 
aeternum. Si quis autem huic placito contrarius cxriterit, 
& aliquam moleftiam loco Fifcannenfi pro ipfa re aliquo 
modo inferre tentaverit, primitus iram Dei incurrat, & ab 
omnibus Ecclefia catholica; ordinibus excommunicetur, 6c 
cum Juda traditore partem habeat, fi non digna fatisfattione 
emendaverit. Hujus autem conventionis tefles adfuerunt 
hii Domnus Abbas Johannes & omnes fui monachi, Ni- 
colaus etiam filius Baldrici , Robertus & Pontius filii 
Drogonis, Aldulfus de Braceio,Giflebertus filius Lode- 
mari. 

A&a publice Fifcanni caftro die xv. cal. Auguftarum 
in Conventu generali fub prafentia Johannis Abbatis, 
ceterorumque fratrum , nobis propter eum haud procul 
relidentibus, anno ab Incarnatione Domini miUefimo qua» 
dragefimo fepcimo, Indi&ione decima quinta. 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 


19 


EPISTOLA JOHANNIS I. ABBATIS 
Fifcancnfis ad Monachos jugum czcutientes. 

F Ratcr Jo h a n n e s. Fifcancnfis Abbas fratri M.quondam 
filio fociifque ejus oculos in capite. 

Omifiis plurimarum teftimoniis fandarum fcripturarum , 

r bus proprio hirrio utentes redarguuntur , ad puram & 
plicem Beatiffiaii Patris noftri Benedidi audoriratcm re- 
curramus.Lege inter cetera ubi dicitur : Quidquid unufquif- 
que offerre vult Deo, abbati fuo fuggerat , & cum ejus fiat 
oratione & voluntate : quia quod fine benedidione Patris 
ipiritualis fit, praefumptioni deputabitur «& vanae gloriae, 
non mercedi. In capite vero ejulHem fandae Regulae , ubi 
quatuor genera monachorum depingit, primum Coenobi- 
tarum , ideft , praecipuum genus militans fub Regula vel 
abbate collaudat. Secundum genus Anachoretarum fub- 
infert : Qui non converfionis fervore nbvido , fed monas- 
terii probatione diuturna didicerunt contra diabolum mul- 
torum folatio jam dodi pugnare , & bene inftrudi fraterna 
ex acie ad fingularem pugnam heremi fecuri jam fine 
confolatione "alterius , fola manu vel brachio contra vitia 
carnis vel cogitationum, Deo auxiliante , fufficiunt pugna- 
re. Audi frater, & fubtiliter intclljge , fi diuturna proba- 
tio vos , & vitiorum excodio , & abbatis imperium , & 
voluntas , vel permilfio ad tam egregiam vitam provexit , 
aut potius propria voluntas illexit. Si ' autem fabulofum 
aut authenticum ifhid videtur, vos potius judicate. Nam 
redo ttamite regiam viam incedere dignum elt. Denique 
fi aliqua fimulatio vel tranfgrefllo intercurri*, veftrae phi- 
lofophix argumentationi committimus expurgandum : ca- 
ritas non quaerit angulos. Sane nofeite .... incenor oculus 
veftrorum me fanguinem innocentem fundere , aut crude- 
lem in filiorum noftrorum morte fore. Quis noftrum 
crudelior exiftat advertite.Scimus namque quia Deus e II 
qui mortificat & vivificat, & quia proprium eft fibi peccata 


Rtg. S. **• 
ued*(*t*+P 


Ctf.U 


Digitized by LjOoq le 


ao MISCELLANEA' 

dimittere , &quem refufeitat, difcipulis praecepit abfolvere: 
veruratamen & hoc refeimus quia quandiu culpa manet, 
abfolvi quifquam nequaquam valet. Prodigus filius quan- 
diu in regione -longinqua porcos pavit , non pro eo vitulus 
faginatus occiditur. Cum vero in fe reverfus poenitentia 
dudtus ad patrem revertitur , non folum pro eo vitulus 
occiditur , fed ftola prima & annulo induitur ; & cum 
grandi honore a patre recipitur , fatis eft de hoc di&um. 
Sapientibus aut infipientibus quia his omnibus debitor fum, 
adhuc E excellentiorem viam reminifei vultis, audite pau- 
i.O . ij i. lulum •' Si linguis hominum loquar & Angelorum, & ca- 
ritatem autem non habeam , nihil mihi prodeft. Si glo- 
riamini Angelorum linqua loqui per fcopum contemplatio- 
nis, caritatem perdidiftis, quod eft vinculum perfedrionis. 
Deus caritas eft*, qui contra caritatem fentit, Deum per- 
dit : Qui Deum perdit , nihil habet 5 qui fe ipfum odit , 
alium fe fingit amare 5 ipfe fe ipfum perimit ,” qui fponte 
fua obedientise jugum refugit > qui obedientiae derogat, 
Chrifto derogat , qui fadfus eft Patri obediens ufque ad 
mortem. In hoc enim frudium obedientia: perdidiftis , 
cum de fub jugo Regula: collum furtive excufliftis: ergo 
qui contra obedientiam arma librat , contra Chriftum facit ; 
qui contra Chrifturn facit , antichriftus eft. In hoc fiqui- 
dem luce clarius patet , quia non ego effudi fmguinem 
filiorum noftrorum , fed ipii filii fe peremerunt. Quid 
plura ante dies nobis , quam teftimonia feripturarum defi- 
cient. 



EPISTOLA MAURILII' ARCHIEPISCOPI 
Rotomagfpfis & Johannis Abbatis Fifcappcnfis 
^ad Epilcopum Ebrotccnkm. 

Conqueruntur quod incon fulto abbate monachum ob tnfraStam 
treviam mulctaverit. 

S Anftae matris Ebr&cacenfis ‘Ecclefia* reverendiflimo 
epifeopo M. Rotomagenfis Ecclefia: humilis Archiepjf- 
copus. Abbas quoque Joh an nes Fifcannanfiiunfervulus, 


Digitized by v^oogle 


It 


epistolarum: 

rede offerre & dividere re&ius. 

Audivimufc yeftram fraternitatem quemdam monachum 1 
exterminiodamnavifleeoquod treviam Dei comperiebatur 
infregifle : quod bene vos fecifle laudamus, fed incaute illud 
infpexifle judicamus. Nec enim Sandi BenediQiinftitufio ul- 
lius legis praeferibitur judicio.Propterea, frater cariifime Sc 
rede. offerre , & redius praecipimur dividere. Auream ergo 
virtutem fequamur,difcretiOnern fcilicet, quae omnium vir- 
tutum dicitur mater. Quando enim abbati cura animarum 
imponitur ab epifeopo, palforalitas ovium Chrifti fibi tra- 
ditarum ei commendatur omnimodo. Nifi enim ab abbate 
epifeopus invitetur pro qualicumque negotio , nullum jus 
epifeopus habere decernitur in ejus monafterio : fi autem 
contra haec quae dicimus aliquis repugnare tentaverit, Re- 
gulam fandi Bencdidi fibi proponimus. 


- EPISTOLA EJUSDEM ABBATIS 
ad Leonem Papam IX. 

Pofi laudatum fummum pontificem conqueritur de vi fibi 
ab Italis illata. 

S Ummo Apoftolicae fedis Pontifici Leoni , Dei gratia 
fandificato vice Petri , Johannes fratrum minimus & 
in . numero abbatum ultimus primatum in caelefti curia 
cum Senatus apo dolorum feftiva gloria. 

Gaudeat orbis Romanus tanti praefulis infula adornatus, qui leonis p a * 
ut lucifer inter aftra purpureus emicat , tam pia quam nova p * 
religione rutilans, ad depellendas e gremio matris ccclefia: va- 8Um% 
rii erroris nebulas. Denique quis paftor in Romana Ecclefia 
poft aurea illa fecula in quibus Leo, Gregorius, claruerunt, 
vitro puriora, fpiritalis dodrina: lumina , furrexit tam dili- 
gens & vigilans , ut tu , Prefulum Sandiflime , qui pafeis 
gregem Dominicum fuper vividis montes pafcuae ? Nam 
ut fidem didis faciam , quis non miretur & in laudis jubi- 
lum prorumpat, pro inaudita nodris feculis oculati pado- 



Bigitized by u-oogie 



zz MISCELLANEA 

ris providentia ? qui non eo contentus in propria fede urbis 
Romae uni populo confidere, aut folam frugum fertilem Itar 
liam imbre cxleftis verbi irrigare , verum etiam Cifalpinas 
ecclefias fynodali ferutinio circuit & luftrat ; & fi quid incul- 
tum & a norma rectitudinis dift ortum invexit, mox ecclefia- 
ftica # cenfura corripit, ac regula juftitix emendat & corrigit. 
Ave pater, Papa mirabilis. Ave praefulum praefui fpecia- 
lis , ave j. inquam , illa ignis columna , olim Ifrahelicico 
populo praevia, qui prxdux inoffenfo calle pervaftain mundi 
hujus folitudinem populum Dei fandum provehis ad cx- 
ldtem Jerufalem , veram terram repromiffionis. Igitur 
impleatur os 'noltrum laude , & lingua ijoftra exaltatione. 
Cloria in excelfis Deo, vificavit nos oriens ex alto. Sed o 
mortalis conditio ! Quam nihil fidum, & ex omni pane 
beatum in hoc labili fxculo t Ecce memorande pontifex, 
dum in laudes tuas attempero modulos linguae , pro terris 
pace reddita, per almam tuae difperrfationis providentiam, 
pulfat me dolor e latere interrumpens ftridulo planClu 
organa lxtitix. Nota loquor in aurem pontificis, deprx- 
f varicatione ecclefiafticx pacis , quam mihi veftrx fidelita- 

ftoiic*^k- c ’ s ntmeio, immo ipfitis Petri apoftolorum principis lega- 
gacuj. tione fundo irrogaverunt , non exterx nationes , fed ipfi 
Romani cives, & in fecundo loco Richesburh , &Aqux- 
pendentis fuburbiorum potentillimi habitatores. Hi certe 
contempta fuper pace , Apoftolica veftra fandione , me 
invaferunt , fpoliaverunr , & omnibus piis lacrymabiliter 
dehoneftaverunt , fruftra mandata veftrx legationis prxfe- 
rentem , & in defenfionem mei patrocinium apoftolicx 
audoritaris vocantem. Porro hxc Italorum in Northman- 
nos invidia adeo exarfit , 3c jam inolevit , ut pene per 
omnia Italix fuburbia 'vix umqnam ulli NQrehmannorum 
liceat tutum iter carpere , etiamfi fit peregrina devotione, 
quin affabatur, trahatur , nudetur, colaphizetur, vinculis 
religetur, fxpe etiam triftem exhalet fpiritum, longo car- 
ceris fquallore maceratus. Unde notum tibi fit, Chriftianx 
plebis humaniffime Pater , quia nifi Romana pietas Apo- 
ftolica interdiftione aboleverit hanc indifciplinatam barba- 
riem ,& maxime in fpecialis fui legati injuriam vindicaverit: 


Digitized by ^jOoq le 



EPISTOLARUM. 13 

ita ut totus orbis audiat & contremifcat , valde depretia- 
bitur Romanas majeftatis audoritas , nec erit gens illa 
Jtforthmannorum bellica in veftra fidelitate, adeo prompta 
4 c devota. Intereft etiam tuae famae , vir totius liberalitatis 
<& gloriae , larga manu noftra perdita reftaurare , quia ecce, 
Utjuflifti, Pafchali termino adeft nofter nuncius cum litteris 
&c certa cautione omiflorum , qua; ego non mei caufa 
lolummodo repeto , fed eorum quorum devotion^ condo- 
leo, qui -haec fanda: Trinitati delegaverant fub mea: fidei 
teftimonio. His itadecurfis, non pofium non indicare quae 
audito de Domino meo Apoftolico ventilari finiftra inter- 
pretatione , quem ego ampledor fpeciali devotione , Sc 
.quem volo tutum efle apud Deum & homines. Fabula au- 
tem haed fubfannationis vertitur deTEDBALDo" comite Sc 
Burgundionum infrunito Duce R. qui tranfgreflores Pon- 
tificalium decretorum, fas nefafque confundunt , qui ab- 
dicatis legitimi thofi connubiis . volutantur in inhoneftis 
& confanguinitate foedatis thalamis. Hinc populus fibilat, 
hinc mihi quivis pravicors infultat } mihi , inquam , pro vc- 
ftro honore decertanti , & hanc confentionis maculam 
auram finceritate detergenti : & ut me magis confundant, 
& infelici vidoria in fuggillationem veftra: audoritatis 
convincant, objiciunt & in faciem oftendunt quodTedbal- 
4us etiam veftrum colloquium adierit, nihilque dignum 
hac culpa adum fit : immo magis quafi audor itate veftra 
roboratus , lupinam ovem, dico talfam illam Ag n e m in fua 
vindicet , Sc vivente marito ufurpet execrabili ftupro , fado 
illicito licitae conjugis divortio. Qua de re perpendat ipfe, 
quasfo , prudentilfimus antiftes , quid poftulet.res hujus 
emendationis , ne adnullctur, ne irritetur opera Sc ftudium 
Ecclefiafticx fua; fandionis. 



MISCELLANEA 


*4 



EPISTOLA CLERI ET POPULI NAMNETENSIS 
Ad Leonem Papam. IX. 


Recufant recipere mififum ftbi a Pontifice Epifcopum. 

V Enerabili multumque verendo Papae L. Clerici Nam- 
netenlis ecclefiac & cum Comite populus humilem 
tantoque non indignam Patre devotionem. 

Quia te fedes apoftolica noftris temporibus talem fubli- 
mavit , ut perturbationibus noftris a tua paternitate fperan- 
da viderentur remedia 5 ante oculos omnes conjereramus , 
expedtantes pacem , ut ait feriptura, quae non venit} quae- 
rentes bona & ecce affuit turbatio : homo iine affedtione 
ipdifpofitus , homo imperfuaftbilis , quod experimentis 
quam pluribus nimiifque cognovimus : homo bonis ad nul- 
lum bene confentiens, mifliis quidem d te, fed cum mit- 
teres prorfus hominem non novifti. Miniis autem nef- 
cientibus omnibus , neque illud petentibus nobis. Hunc 
hominem non epifcopali tantum, fed omni dignitate indi- 
gnum, quod fatis nimiumque expertis nobis credere debet 
paternitas tua , hominem omni publicae adminiftrationi 
omnino imparem , hominem vacuum , procacem , inquie- 
tum , nullius conftderationis , nullius ponderis , nullius mo- 
derationis , ftbi ipfi ad omnia pene diilidentem , non ad 
injuriam audloritatis tuae , fed ad communem populi falu- 
tem & quietem rejedlum , nulla umquam ratione a nobis 
ultra recipiendum fore expedies. Nullius te perfuafio mo- 
veat , nullius importunitas ad illud adducat , ut ingerendam, 
nobis ulterius peftem illam exiftimes. Non hoc meruimus 
Romanae Ecclefiac filii , non hoc decet patrem Apoftolicae 
Sedis. Sed & fi te & nos, quod abiit, forte contemneres, 
fidtem illi parcendum elfe perpenderet fublimitas Apoftolicae 
Sedis , nec molem homini quam portare non novit impo- 
nendam efle cenferes. Hacc feribenda putavimus Paterni- 
tati tuae, ut jam tandem ad confulendum Namnetcnl^cccle- 

fiac. 


Digitized by 


K gl e 


EPISTOLARUM. 

fi* , pace tua, Epifcoporum noftratum, quos ea res attingit, 
cura fecundum reda fandorum canonum inftituta invigilet 
vale. 

PRAECEPTUM ODONIS COMITIS 
De Ponte civitatis Turonica?. 

N Ovimus in humanis negotiis quoniam -ea Confuetudo 
fervatur , ut fecundum modum crediti unufquifque in 
debito teneatur : <5e quanto quis majoris commifli acceptio- 
ne praefertur , tanto ampliori exadione folvendi tempore 
conftringatur. Quod quia aequabilitatis lex ratioque jufti- 
ti* videtur expofcere , apud juftiflimnm quoque judicem 
Deum idem fervatum iri credimus in judicii extremi exa- 
mine. Et ne in tam cert* rei firmitate noftrx fidei clau- 
dicare greflus aftutia diabolica faciat , obviantis Salvatoris 
parabola prudentium fideliumque fervorum remuneratio- 
ne , & damnatione torpentis , id taliter futurum efle in 
cvangelica talentorum exadione proclamat. Unde per- 
pendere facile eft , ea qus nobis ad temporalem ufum 
clementia divina largitur, non abutenda efle, quafi pro- 
prietarii juris ufurpato dominio, a quibus multis ex occa- 
sionibus poflumus expoliari breviflimi temporis intervallo r 
fed conditionis humanx noftrxque fragilitatis memores,. 
& ufufruduario ac difpenfatorio potius jure eorum nOs 
curam iiifcepifie recognofcentes : ita debemus ea tradare 
m tranfeuntis vitx hujus tempore propter Deum, ut ex 
fideli adminiftratione ipfo mereamur frui xternaliter Deo. 
Hxc Ego Odo comes confiderans : hxc mecum tacitx 
. cogitationis fedulitate revolvens , memorabile aliquid , 
atque ad profedum pofteritatis accommodum , ac per hoc 
Deo placitum, qui me gratuita largitatis benignitate inter 
primates hujus fxculi connumerare dignatus eft , operari 
difpofui. Igitur majora quidem debens , fed ad majora 
non adeo paratus ad prxfens , quod in promtu fuit fupra 
flumen Ligeris juxta civitatem T uronicam Ponte adificare 

D 


Digitized by 


Google 


xS MISCELLANEA 

decrevi ubi inundantis aquae tempore multos noveram rapidi 
amnis impetu periifle. Et ne poft tanti operis confumma- 
tionem ab aeterna mercede quae fola caufa fuit incoepti, lucri 
temporalis appetitu privarer , Dei inftin&u , qui me paflus 
non eft tanti laboris digna remuneratione fruftrari , uxorif- 
que meae hortatu, cujus etiam inflantia ac labore plurimo 
opus hoc videtur efle perfettum, cyrografum hoc exau- 
ftoritate Domini mei regis Hainrici placuit facere. 
Quo noftris pofteris innotefcat quarumlibet provinciarum 
homines Omnium ordinum atque officiorum , live extranei 
lint , live indigenae , live peregrini, live mercatores , live 
pedites, live equitet, live pauperes , live divites, live cum 

f dauftris , live cum onuftis vacuifve jumentis , vel quibuf- 
ibet animalibus, live quocumque modo iter agant, abfque 
ullius penitus telonei exaftione liberam per ipfum Pontem 
tranfeundi , nobis concedentibus , habere facultatem. Quod 
ut perpetua firmitate inviolatum permaneat, propria manu 
lubfcripli , filiorumque meorum manibus confirmandam 
tradidi : quos etiam remunerationis me cum fleri participes 
volui, quofque confirmando fubfequuti funt curiae quo- 
que noftrae prioiates , quorum nomina inferius habemur . 
i cripta, 

S. OdonjS fratris regis. $. AddONiS, 

S. Hes c elini epiflopi. S.NiveloniS, • 

S.VValeranni comitis. S.Hugonis. 

S. Rodulfi comitis, S.Rotgerii. 

S.Burchardi. 5. Theodericu' 

S. Milonis. S. Manasse. 

S . W I don i s archiepifeopi. S. Ro d u l f i. 

fl. Beraldi epifeopi. S. Odonis. 

S.Tetbaldi comitis, S. HugoniS Camotenlis, 

S. Stephani comitis. S. VV alcheri i. 

S.Hildu ini comitis. S.GaUzberti clerici. 

S. Manasse comitis. S. Durandi capellani. 

jS. Gilduini. 

Locus 

flgilli. 


Digitized by v^ooQle 



47 


EPISTOLARUM. 

NOTITIA 

Dc Emm* VicccotnttifTa? Cenomsmenfk exequiis 
& dc dono quod fecit Radulplius vicccomes 
monafterio S. Sergii Andegavenfis. 

t 

A Nno ab Incarnatione Domini noftri Je s u C h a i s t r 
millefimo quinquagefimo odavo obiit Emma Vice- 
comidfla Cenomanenfium n. idus Septembris : quae fuit 
neptis DormriHuBER.ri dulcis memori» epifeopi quondam* 
Andegavenfium : cujus corpus fepultum efl intra monafte- 
rium fandorum martyrum Chrifli Sergii & Bacchi per 
Domnum G er v a s i um Cenomanenfium epifeopum & ve- 
nerabilem religiofumque virum Domnum Fr edehicum 
abbatem monafterii beati Florentii ,. Domnum quoque 
Vulcunum abbatem fandi Sergii,, poftea epifeopum 
Cenomanenfium, cum reliquorum hujus dioecefis abbatum 
monachorumque , nec non & clericorum fed & popularis 
multitudinis ingenti frequentia cum ludu publico & moe- 
rore. Anno Incamationi$ Dominicae millefimo quadrage- 
fimo feptimo, V. nonas Martii , ob hujus propinquitatem, 
fanguinis & diledionem cariflimam , fed & propter patris- 
foi St e ph ani & matris fua: Adebeuga tumulationem : 
qui&ipfi in coemeterio praedidi monafterii fandi Sergii 
humati jacent , praedida matrona ibidem fepeliri maluit. 
Pro ejus fuaque eleemofyna nobilis vir ipfius Radulfus 
vicecomes Cenomanenfium dedit fando Sergio dimidiam 
curtem & dimidiam ecdefiam fandi Remigii in pago 
Metallico, immo potius reddidit. Siquidem longe ante 
eamdem venerabilis Rain a ldus epifeopus fando Sergio 
donaverat , quando de reliquis alodiis fuis Metallica: regio- 
nis & Pidavenfis pagi fando Mauricio teftamentum fecit. 
Sed ea univerfa Fua. conis comitis violentia tam fando 
Mauricio quam & fando Sergio abitui erat : fadoque ibi 

D i. 


Digitized by CjOoq le 



MISCELLA NE A 

caftello , quod Montem rebellem nominavit, militibus uni- 
verfa in beneficium tribuerat. Itaque Rapulfus vicecomes 
ad quem per prxdidam conjugem fuam Emnam poflefiio illa 
pervenerat , quique eam ab epifcopis Andecavenfium tene- 
bat, ad exequias uxoris diledx fando Sergio medietatem 
curtis & ecclefiae fandi Remigii libenter reftituit peraudo- 
ritatem Domni Eusebii tunc prxfulis: ira ut milites, qui 
inde cafatierant, a fando Sergio & abbatibus ipfius mona- 
fterii beneficialiter tenerent & defervirent, & fi quid inde 
in dominicaturam fuam monachi legitime retorquere pof- 
fent, nullo prohibente id facerent. Dedit etiam medieta- 
tem terra* , quam laborat villanus, & intra foreftem & ex- 
tra i dimidiamque capellam juxta forefiem , <5c in fuburbio 
ejufdem caftelli dedit fuburbanum unum nomine Hilgo- 
dum cum tota confuetudine fua & fucceflorum ejus in 
perpetuum : dedit quoque duos arpentos vinea; juxta civi- 
tatem Ande cavam, & unam manfioneip in fuburbio ejuf- 
dem civitatis. 

Teftes donationi huic prxfentes affuerunt. 

Domnus Theodericus abbas fandi Albini. 

Ipfe vicecomes Rapulfus. 

Adal ardus de Caftrogontcrii. 

Tes ce L ipus de Monte rebelli. 

G i r a r dus Sinifcalt. Seuvinus nepos Marcoardi. 
Radulfus grandis. Rapulfus Patrafter. 

Domnus Eusebius epif. Domnus Landricus archi*. 
diaconus. Mansellus capellanus. 

Rai nardus Sinifcalt. Algerius de Morenna. 
Girardus Manens. Adam de Vallibus. 

V.ua^i nus yicarius. 



Digil by v^oogle 


r 


EPISTOLARUM 19 

PRIVILEGIUM C REGORII • P AVJE VII 
Ad Almodum abbatem Rothonenfem. 

! 

Confirmat privilegia monafierii Rothonenfis. 

G Regor rus* Epifcopus Servus Servorum Dei dile&o 
in Chrifto filio Almodo abbati monafierii S. Salva- 
toris, conftrutti in loco, qui dicitur Rothonenfis, in Bri- 
tannia conftituti , fuifque fuccefloribus ibidem regulariter 
promovendis in perpetuum. 

Supernae miferationis refpe&u , ad hoc univerfalis eccle- 
fiae curam fufcepimus , & Apoftolici moderaminis follicitu- 
dJnem gerimus, ut juftis precantium votis attenta benigni- 
tate faveamus , & libram aequitatis omnibus in neceffitate 
pofitis, quantum Deo donante poffumus , fub venire debe- 
mus. Praecipue tamen de venerabilium locorum ftabili- 
tate pro debito honore Summae & Apoftolicae Sedis cujus 
membra funt , quantum ex divino adjutorio poiTIbilitas da- 
tur , nobis penfandum & laborandum effe perpendimus. 

Proinde juxta petitionem tuam praefato monafterio, cui tu ^ 

praeeffe dignofeeris , & quod juris S. R. E. effe dignofei- 
tur, unde per fingulos annos cenfus trium denariorum au- 
reorum fibi redditur , hujufinodi privilegia praefenti aufto- 
ritatis noftrae decreto indulgemus. Concedimus atque fir- 
mamus, ftatuentes nullum regum , vel imperatorum , aut 
antifiituni , nullum quoque dignitate praeditum , vel quem- 
cumque alium , de his quae eidem venerabili loco de pro- 
prio jure jam donata funt , vel in futurum Deo miferante 
collata fuerint , fub cujuflibet caufie occafionifve fpecie 
minuere, vel auferre, &five fuis ufibus applicare vel aliis 
quafi piis de caufis pro fuae avaritiae excufatione concedere : 
dsd cun&a, quae ibi oblata funt, vel offerri contigerit, tam 
& te , quaim ab eis qui in tuo officio fuccefferint perenni 
tempore illibata & fine inquietudine volumus poffideri, 
eorum quidem ufibus , pro quorum fuftentacione guberna- 


Digitized by LjOoq le 



3 o M I* C E L L A N E A 

tioneque concefla funt , modis omnibus profutura. Ite» 
conftituimus, ut obeunte abbate t non alius ibi quacumque 
obreptionis aftutia ordinetur , nifi quem fratres ejufdem 
coenobii cum communi confenfu fecundum timorem Det 
elegerint > maxime de eadem congregatione r fi idoneus 
inventus fuerit. Quod fi talis , qui huic regimini con- 
gruat , inter eos inveniri non poflit , cum confilio Romani 
Pontificis alium fibi patrem & magiftrum expetant. Hoc 
quoque praefinti capitulo fu b jungimus , ut ipfum monafte- 
rium & abbates ‘ejus vel monachi ab omni faccularis fefvitii 
fint infeftatione fecuri , omniquc gravamine mundana; op- 
preflionis remoti in fimfttc religionis obfirvatione fiduli 
& quieti , nulli alii nifi Romanae & Apoftohcae Sedi, cujus 
juris eft, aliqua teneantur occafione fubje&i. Conficra- 
tiones etiam ecclefiarum , & ordinationes monachorum five 
clericorum ficpefato coenobio pertinentium ab epifcopis,, 
in quorum dioecefi fimt , accipient : ita tamen- fi epifcopi 
canonice ordinati fuerint & ordinationes gratis fecerint. 
Sin autem aliquid horum obftitcrit 5 Abbas cum licentia 
& audoritate Romani Pontificis ad qualemcumque catho- 
licum epifcopum ei placuerit, canfit conficrationis & ordi- 
nationis tam locorum quam perlonarum licenter pergat. 
Haec igitur omnia qua; hujus praecepti decretique noftri 
pagina continet , tam tibi r quam cunftis qui in eo quo es 
ordine locoque fucceflerirrt , vel eis quorum interefle po- 
tuerit in perpetuum refervanda decernimus. Si quis vero 
regum , facerdotum , clericorum , judicum , ac faecularium 
perfonarum, hanc conftitutionis noftrae paginam cognof- 
cens , contra eam venire tentaverit > poteftatis honorifque 
fui dignitate careat , reumque fi divino judicio exifterc 
de perpetrata iniquitate cognofcat,& nifi illa quae funt male 
ablata reftituerit, vel digna poenitentia illicite a£ta deflexe- 
rit, a fiicratiflimo corpore & (anguine Dei & Domini Re- 
demtoris noftri Jhsu Christi alienus fiat,. atque in xter- 
no examine diftrittae ultioni fubjaceat, cunftis autem eidem, 
loco jufta firvantibus fitpax Domini noftri J e su Christi, 
quatenus & hic fruftum bonae aftionis percipiant, & apud 
oiftriiftum judicem prasmia *tern* lucis interveniant. Ameo. 


Digitized by v^oogie 


EPISTOLARUM. 


3 * 






BULLA EUGENII PAP^ III. 
ad Ivonem Abbatem & Monachos 
Rothoncnfes. 

Confirmat eorum privilegia. 

E Ugenius Epifcopus Serws Servorum Dei dileftis 
Filiis Ivoni Abbati Rothonenfis Monafterii, ejufque 
fratribus tam pratentibus quam futuris regularem vitam 
profeflis in perpetuum. 

Defidcrium quod ad religionis propofitum & animarum 
falutem pertinere monftratur , au&ore Deo , eft fine di- 
latione complendum. Ea propter dilcfti in Domino Filii 
veftris juftis poftulationibus clementer annuimus, & prae- 
fatum Rothonenfe monafterium , quo<^ S. Romana; eccle- 
fix juris exiftit , ptaedecefloris noftri felicis memoriae 
Gregorii VII. Papae veftigiis inhaerentes , fub B. Petri Sc 
tioftra protettione fufcipimus , Sc prafentis fcripti privi- 
legio communimus ftatuentes , ut quafcumque poffeflio- 
nes , quaecumque bona idem monafterium in praefentia- 
rum jufte & canonice poffidet, aut in futurum conceffione 
Pontificum , largitione regum vel principum , oblatione 
fidelium , feu aliis juftis modis , Deo propitio , poterit 
adipifci , firma vobis veftrifque fucceflbribus & illibata 
permaneant. Obeunte vero te nunc ejufdem loci abbate, 
vel tuorum quolibet fucceflorum , nullus ibi qualibet fub- 
reptionis aftutia feu violentia praeponatur , nili quem fra^ 
tres communi confcnfu , vel fratrum pars confilii fanioris 
fecundum Dei timorem & B. Benedicti Regulam de 
eadem congregatione providerint eligendum. Quod fi talis 
• qui Jiuic regimini congruat , inter vos inveniri non pote- 
rit > cum confilio Romani Pontificis aliunde fibi patrem & 
magiftrum expetant. Porro in ecclefiis quas tenetis , fta- 
tuimus ut presbyteros eligatis 3 Sc epifcopis prxfentetis. 
Quod li idonei fuerint , epifcopi curam animarum corn- 


Digitized by 


Google 


MISCELLANEA 

mittant , ut hujufmodi Sacerdotes de plebis quidem cura 
eis refpondeant , vobis autem pro rebus temporalibus de- 
bitam fubje£tionem exhibeant. Chrifma, oleum fandum in 
confeCratione altarium five bafilicarum , & ordinationes 
monachorum feu clericorum , qui ad (aeros fuerint ordines 
promovendi , a diocefanis accipietis Epifcopis ; fi quidem 
gratiam atque communionem Apoftolicac Sedis habuerint, 
& fi ea gratis & fine pravitate voluerint exhibere: alioquin 
liceat vobis k quibus malueritis , catholicis Epifcopis eadem 
facrainenta fufeipere. Sepulturam quoque ipfius loci libe- 
ram efle concedimus , ut eorum qui fe illic fepeliri delibe- 
raverint , devotioni & extrema: voluntati , nifi forte ex- 
communicari vel interdidi fint , nullus obfiftat. Salvo ta- 
men jure matricis ecdefia:. Hoc queque pra:fente capitulo 
fubjungimus , ut ipfum monafterium , & Abbates ejus , vel 
monachi ab omni fxcularis fervitii fint infeftatione fecuri, 
omnique gravamine mundana: opprellionis remoti , in fandx 
religionis obfervajione feduli atque quieti, nulli alii nifi Ro- 
mana & Apoftolicx Sedi , cujus jurjs eft , aliqua teneantur 
occafione fubjedi. Ad indicium autem quod coenobium 
eorum juris fit B. Petri & S. Romana: Ecclefiac, fingulis 
annis tres aureos nofiro Laterancnfi Palatio perfolvetis. 
Decernimus ergo, ut nulli omnino hominum liceat prx- 
fatum monafierium tenere , perturbare , aut ejus pofleflio- 
nes auferre , vel ablatas retinere , minuere , feu aliquibus 
vexationibus fatigare ; fed omnia integra conferventur, 
eorum , pro quorum fuftentatione & gubernatione con- 
cefia funt,ufibus omnimodis profutura , falva Sedis Apo- 
ftolicx audoritate. Si qua igitur in futurum ecclefiaftiea 
fxcularifve perfona hanc noftrae conftitutionis paginam 
fciens , contra eam temere venire tentaverit , fecundo 
tertiove commonita , fi non fitisladione congrua emenda- 
verit, poteftatis honorilque fui dignitate careat, reamque 
fe divino judicio exiftere de perpetrata iniquitate eognoP* 
cat, & a fa erat ii limo corpore & (inguine Dei & Domini 
Redemtoris noftri Jesu Christi aliena fiat , atque in 
extremo examine diftrida: ultioni fubjaceat. Cundis 
- autem eidem loco jufta fervantibus fit pax Domini noftri 

jESUt 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM: # 

Je s u Christi , quatenus & hic fruttum bona asionis 
percipiant , & apud diftri&um judicem praemia «ternae pacis 
inveniant. Arnen. Arnen. Amen. 

S. Petrus S. Paulus. Euge nius papa III. Fac niecum 
lignum in bonum. 

t Ego Euge nius catholicae ecclefiae epifcopus fubfcripfi. 
f Ego Teodevvinus S. Rufinae epifcopus fubfcripfi. 
t Ego Al ber.icus Oftienfis epifcopus fubfcripfi. 
t Ego Ima rus Tufculanus epifcopus fubfcripfi. 
t Ego Guido prefbyter cardinalis tituli S. Chryfogoni fub- 
fcripfi. 

f Ego Gislebertus indignus facerdos tituli S. Martini 
fubfcripfi. 

t Ego Gregorius Diaconus cardinalisSS. Angeli fubfcripfi 
t Ego Jaci ntus Diaconus cardinalis Sanftae Maria; in 
' Cofmedim fubfcripfi. 

Datum Meldis per mamim GuidonIs S.R. E. Diaconi 
Cardinalis & cancellarii vin. calendas Julii. Indidione X. 
Incarnationis Dominica: anno MCXLVII. Pontificatus 
vero Domini Euge n i i tertii papa: anno tertio. 


* EPISTOLA CONGREGATLONIS S. ALBINI 
Andegavends , ad P. Papae nepotem. 

Conqueritur de injujlitia legati apojlolici in cauft ec defio, 

S- Clementis de Cr edoni o- 

D Omno P. Papa: nepoti Congregatio S. Albini. 

Quam diligenter, D. vir nobiliflime , Domnus*G. *G«i»rdn» 
Oftienfis epifcopus juflui apoftolico obedierit , dignitati 
veftrae non minimum folliciti fuimus intimare. Certe D. 

Papa, nifi nos fefellit memoria , fagacitate veftra interve- 
niente , fuderat , quod fi legatorum pars Romam aliis 
revertentibus ierat , tempefti ve rediret ille , caufam noftram 

E 

4 A&a controTerfiae quae inter monachos S. Albini Andcgavenfis 
Vtndocinenfes de ecclefia S. Clementis de Ciedonio agitata eft 9 edidit ▼. c, • 
itc£junas &*lurius in M i fcci laneorum lib. ad quam rcfjncit haec c^iflola. • 


t 


Digitized by u-ooq ie 


*Aruldi. 


34 MISCELLANEA 

in fubtili indagatione examinatam jullo fine determinaret : 
quod fi fieri nequiffet , fcilicet mora prsdida: partis diutius 
tardantis impediente , vel rei veritatem teftimonio explo- 
ratam fibi renuntiaret. Ille igitur litteris apoftolicis per- 
le&is , legato noftro • nihil certitudinis prius refpondit. 
Poftea vero patriam noftram ingreflus , Turonifque plures 
. dies demoratus , caufam noftram etiam obfecratus audire 
nolens , extra fines noftros fequi fe nos ammonuit , dicens 
fe narrationem noftram auditurum Vindocino vel apud 
Carnotum. Uterque locus nobis nimium contrarius. Hinc 
quod undique imminentibus infidiis hoftium , tam mune-, 
rumquam perfonarum tali qua:ftioni congruentium, copiam 
illuc conducere nobis vel impoflibile ftabat vel difficilli- 
mum. Inde quod adverfariis aderat facultas ficuti Do- 
minis five domefticis illius regionis tam pecunia: ad animos 
judicum corrumpendos , quam amicorum ad ipfam jufti- 
tiarn magis garrulitate impudenti , quam facundia laudabili 
pervertendam aftutorum. Quid ergo ? Vix cum paucis 
fufffagiis , Vindocino pra:terito , Carnotum ingreffi , in 
curia pontificis * A. Vindocinenfium quondam monachi 
multis perfonis tam fub monachili , quam fub clericali ha- 
bitu degentibus , ipfo G. narrationem cum contrariis nul- 
lius oppofita objicientibus ponderis habuimus , qua bis aut 
amplius duos dies dilucidiflime perorata , eundis prater 
eorum fautores fufurrantibus , feu aperte affirmantibus 
S. Albinum caufam habere juftiflirnam & honeftiffimam : 
illos vero e contrario. Nos expedantes fententias judi- 
cum 'ex audoritate canonum & cardinalis definitionem 
juxta papa: prceeptum , nulla eum impediente repugnan- 
tia , excepto Carnotenfilim epifeopo , homine , ut dicunt , 
verfutiarum magiftro j ex conventu ipfe cardinalis & prae- 
didus A. in quoddam diverforium confulendi gratia con-» 
duxerunt. Nobis autem pofleffionem ecclefia: jure haere- 
ditario ftabilem propter pecuniam numeratam renuentibus 
ex petitione eorum alienari , afleruit cardinalis fe nihil 
cauf* impofiturum definitionis in feffione prxfenti , jubens 
fecum ire ad aliud concilium Parifius poft paucos dies affu- 
turum. Nos vero in ipfo itinere arripiens , cuique fingu- 


Digitized by U.00Q le 


EPISTOLARUM. 59 

latim capere nummos fuadendo , quantum precum , quan- 
tum minarum , nunc blandiendo , nunc deterrendo confum- 
fit , in epiftola fcribi non potuit , vel inde lux clarius appa- 
ruit eum magis paratum partes eorum fpecialiter defende- 
re , quam inter partes aequanimiter judicare , cum leges 
faeculares prohibent quem defenforero fimul efie & judicem. 
Parilius etiam multum & a multis.. .xatus coram... epifco- 
pifque pluribus , qui aderant , ut finem labori noftro daret, 
teftibus noftris praefentibus , jus noftrum affirmare paratis , 
cum nimia ira nihil profuturos refpondens , ad aliud nef- 
cio quod concilium in alienis partibus affuturum invitavit : 
ita tamen quod fi nec illic quaeftio finiretur, Romam item 
repeteremus. Impedimentis nos non pofie tres hebdoma- 
das jam fecum demoratos pluribus palam oftenfis , exci- 
pere necelfitatem noluit. Quid plura > Gaudium ab apo- 
ftolica majeftate veftra adeptum benignitate vertitur in moe- 
rorem. Quam afpere, immo quam crudeliter nos deter- 
ruit , exafperavit , cum quibufdam publice contendit , op- 
probrium fecit , & in ablconfo fe pejus fatturum fi Roma- 
nam Synodum expeteremus , promifit. Quam inhonefte 
Fkotmundiim bene vobis notum , ex hofpitio fuo ipfe 
pulfando manibus fiiis expulit ? Faftidium vobis fieri me- 
tuentes, quippe homini de tantis rebus tra&anti non fui- 
mus aufi, juftitiae adipifcendae omnem fpem prorfus abfci- 
dit. Nos igitur triftitia conflictos redeuntes epifcopus A. 
arripiens ducentas libras propter ecclefiam contra canonum 
interdiCla multis precibus perfuafit.. Heu triftes in capit 
tolio fuo fuga juftitiac compellente annuimus. Infuper ab 
abbate noftro extorfit quod illam conventionem in capitu- 
lo fuo Andecavis monachis fuis faceret confirmari : qua 
de re nondum confenfu congregationis S. Albini audito, 
chartam contra confuetudinem fieri Carnoto praecepit. 
Nofter igitur abbas priore fuo abfente, nec vocatis deca- 
nis., nec viris majoris intelligentiae & aetatis, minorem par- 
tem,. quae praefens inerat in capitulo , fuo fenfu vel aetate 
puerilem conventioni annuere coegit , quibufdam aperte ^ 
repugnantibus r cun&is pene clamantibus , fe invitos , fe 
coaCtos , tali, concordare pa&o. Unde inter nos exarfic 

E 2- 


Digitized by u-ooQie 



Ante finem 
fftcpli j.1. 


5 <f n 1 s C E L L A N E A 

contentio pejor quam civilis feditio , ac propter hoc pcae» 
lens malum noveritis hinc germinare non parvum Ecclefiae 
inantea detrimentum. Nam nulli ecclefiae miniftri audio» 
ritatem ex apoftolico legato retinentes , vendere aut do» 
nare amplius verebuntur, parvipendentes calumniam pau» 
perum ab haereditate ecclefiaftica jftipem expcdantium. 
Et hoc pro certo fciatis , nullum deinceps, audito cauf* 
noftrae fine , Romam petiturum caufa juftitiae. In ore 
enim omnium volvitur illud proverbium Jugurtinum : 
Romam venalem eflc , fi emptorem invenerit , & omnes 
Roma difcedentes. Quare vir prudentilfime , tanti morbi 
pullulationi refiftite, ne rata remaneat elaborate. Hoe 
Apoftolici vigilanti» fuggerite , ut ad nihilum redigatur. 

LITTERAE QUAS MISIT ANDREAS DE VITREIO 

Domno Girardo abbati S. Albini. 

Cj* S. Albini abbati omnibufque fratribus A. de Vitreio 
Sc B. Mater ejus obedientiam & fidele fervitium. 

Precamur vos pro Dei amore & nollri, ut memoriam facia» 
tis anniverfarii Ro b e r. t i fratris mei x v. calendas Septembris, 
unde promitto vobis me cuftoditurum fideliter omnia veftra 
ubique Valete. 

PRAECEPTUM MAINONK DOMINI FULGE- 
ricnfis , dc ccclcfia Savignicnli. 

A D fananda variorum vulnera peccatorum , quae funt 
mortalibus univerfis, tum maxime furrepunt occupa» 
tis faeculi negotiis j congruentem bonitas divina providit 
eleemofynarum medicinam,ut quae curis terrenorum damna 
accidunt , cocleftium compenfentur terrenarum largitate 
facultatum ; & unde procellit obligatio , fequatur abfolutio. 
(bonum autem eicempfyna: non tantum abolet mala, veruoi 


Digitized by 


Google 


EP TS TOL A KXJM 37 

>«13111 adauget merita bona ; & quod datur in abolitione 
-deliCtorum , provehit incrementa virtutum > ficque ltudio- 
fius mifericordiae duplum in fuam lucrum conveCtat ani- 
mam, dum & poenas vitiis debitas redimit, & praemia vir- 
tutibus propofita conquirit. Hac confideratione permotus. 
Ego Maino homo militiae fieculari deditus, multis 3c 
peccatis obvolutus , & periculis oblitus , beneficientiae & 
communionis etfi non obfequutor idoneus, non tamen pe- 
nitus oblitus , decrevi ex his quae ab omnium Domino 
•immeritus accepi , pauperibus communicare , & terrenas 
opes in thefauris caeleftibus recondere , & de tranfitoriis 
manentia , de carnalibus comparare fpiritualia , eofque 
amicos providere , qui me in aeterna cum defecero reci- 
piant tabernacula , ut quod meis meritis non debetur, alio- 
rum mihi precibus concedatur. Fratribus igitur qui in 
coenobio S.Martini Majoris-monafterii Deo ferviunt om- 
nipotenti } qui videlicet in voluntaria paupertate fublimes 
mundi divitias abdicantes , terrena pollhabuerunt caclefti- 
bus , Chriftumque pro nobis factum paupetem pauperes 
ipfi fpiritu liberis & expeditis fequuntur grclfibus , do ec- 
clefiam quandam juris mei , Saviniacum nomine , cum 
terris & omnibus quae competunt ecclefiae , ficut eam 
Tescelinus quondam dederat canonicis quibufdam , 
nulla ullius participatione implicitam,, nulla confuetudinc 
aggravatam , fed omni exactione liberrimam , omni domi- 
natione extranea abfolutiflimam , omni poftremo calumnia 
vacantem, favente uxore mea Ad e laide , filioque meo 
Juthale. Nobilillimus etiam Normannorum comes 
Guillelmus , de cujus eft ecclefia illa cafamento , do- 
nationem hanc liberalitatis fuae munivit auCtoramento , 
iftudque praeceptum, quod de ea feribi feci, manus pro- 
priae roboravit fignaculo , & corafii omnibus curiae fuae 
frequentia firmavit, ratumque in perpetuum fore fancivit. 
Cujus nomen una cum meo & uxoris meae filiique noftri 
Juthalis illic eft pro aeternae auctoritatis fubfcriptum 
munimine. Nec non & aliorum, qui & viderunt hoc Sc 
audierunt , adjunCta funt vocabula pro teftimonii fempi- 
terni tutela. Ipfa quoque noftra , ut firmitati nihil defit 4 


Digitized by v^oogle 



j3 MISCELLANEA^ 

manibus noftris exarara funt ad crucis fimilitudinem Ggnx. 
Idem noftrae facrificium eleemofyn* fi quis unquam vel 
aperta: immanitate violentiae vel dolofae fraudulentix ca- 
lumnia temptaverit evacuare , fervofque Dei ab ejus opere 
& fua quiete litigiis avocare , gloriofi confelforis Chrifti 
Marti ni r cujus incurret offenfam , experiatur , nili refi- 
pucrit & fatisfecerit r ultionem. Infuper convi&us injufti- 
l tix , fuaeque fa&us impos audaciae , auri talento pro prae- 
f fumtione multetur, ut non folum in j ullum lucrum de alieno 
[ non aflequatur ; fed julhim damnum de fuo patiatur. 

I S. RiChardi filii Toreftini.^LS. GUiLLELMr comitis Nor- 
S. Rotgerii de Monte Go- mannorum. 

merici. S. VVillelmi comitis' de 

S.RAdulfi Taxonis. Mauritonio. 

S. Ai RALDi Senefcalchi. T S. N 1 ELL 1 vicecomitis». 

S. Rotberti filii Gerogii. TS. MaiNONiS de Filgeriis^ 
S. Hugonis Brittonis. S. AdelaidiS uxoris ejus.. 
S. Tetbaldi filii Bernerii. S. JuthaliS filii eorum. 
S.Tudualdl Rufi., 

NARRATIO 

De Alberico presbytero & ejus fcclcribus^ 


Ckc» »n- IVTOtum eundis facio tam prae lentibus quam futuris^ 
hd »050 |^\( cgo monachus S. Martini nomine Fulcodius , 
quomodo Albericus presbyter mihi & omnibus aliis mo- 
nachis S. Martini Majoris-monafterii ecclefiam S. Sulpicii 
omnibus modis fpontaneus querpivit. Longum quidem elt 
enumerare quomodo & me & alios anteceflores meos , fuo 
tempore Filgcriis commoratos , infidiis fuis male tradave- 
rat , & quomodo ipfe foetido fanguine inquinavit altare , 
& omnia indumenta, & cortinam defuper politam ,. quali 
per illam defeenderet fanguis , & dixit fandum feeifle virtu- 
tes, propter hoc quod Ad e l a i s ecclefiam emerat, & mona- 
chis dederat, ad quod videndum cucurrit omnis populus velut 


Digitized by LjOoq le 



EPISTOLARUM. 35 

ad rem mirandam ; & quomodo ipfe abfcondit crucem fu- 
per altare illitam 'humano ftercore , quam ibi invenit Gau- 
fridus prefbytcr de Romaniaco & E udo fcriptor , & hi 
tradiderunt Lenardo ; hic autem oftendit eam Rigardo 
grammatico , & Maurino piftori , & Maurino genero Le- 
tardi , & Armengodo T apeto , & multis diis. Et quomodo 
ipfe furatus fuerat nummos Domini fui Raginalai Sacer- 
dotis de Belceaco , unde fur revelatus facrilegus fixit, 
teftibus omnibus primoribus Filgcrenfis caftelli. Et quo- 
modo furabatur quodcumque & ubicumque poterat offe- 
rendas ; ita ut ubi accipiebat ante altare per manicam fa- 
ceret decurrere in finum fuum quicquid boni habebatur , 
vel fubtus corporalibus abfconderet ; & hoc teftibus om- 
nibus cuftodibus qui illi praeponebantur , quod me prxfente 
probatum eft. Nam in die Natalis Domini cum eflet Ro- 
bertus Rotabili monachi filius in ecclefia , vidit furtum fub 
corporalibus poni , quod mihi indicavit. Ego autem prae- 
cepi quod fi umquam videret fieri mihi ftatim afferret. 

Craftino autem die affuit , vidit , rapuit , & mihi adtulit. 

Sed quia omnia ejus fcelera breviter narrare non pofliira, 
ideo quicquid ad ecclcfiae querpitionem pertinet , illud 
folum memorabo. Ego autem fupradifti prefbyteri mala 
opera videns & pejora audiens , ad ultimum cogitavi ut 
divinum officium , quod ab eo tam indigne fuiffe cele- 
bratum mihi a pluribus fuerat relatum , & ipfe audiendo 
crederem , & credendo aliis manifeftarem. Quarta igitur 
die Nativitatis Dominica:* monaflerium illius ingrediens , *idcft Ic- 
plura audivi quae credideram , fed cum ille contumax 
emendationem meam recipere nollet , clamavit fe receptu- 
rum correptionem Harduini Carnotenfis , qui tunc praeerat 
Filgerenfibus fcholis. Cujus petitioni ego confentiens, 
rogavi Harduinum , ut eum legentem aufcultaret. Cui 
patienter corrigere volenti , quod a prefbytero male fcie- 
bat prolatum effe ; ille arrogans concedere noluit j fed 
etiam fe illi odibilem finxit. Quem ego omnino confequi 
volens provocavi ad Redonenfem civitatem , volente Ra- 
dulfo & omnibus burgenfibus : quam invitationem ille re. 
futare non audens , mecum abiit. Sed ciun obiter relin- 


Digitized by u.oogie 


4 o MISCELLANEA 

queremihi ecclefiam vellet, & impetrare non pollet, clamt 
enim facere volebat ; rogavit Margueriim de Galhart,.- 
quinque folidos ei pollicendo , ut pro eo me interpellaret,, 
quod ecclefiam noltram acciperem & illum ante archi- 
diaconum non accufarem. Quo mediatore venit & ille 
relinquens mihi ecclefiam gratis S. Sulpicii liberam atque 
folutam , ita ut neque ipfe , neque alius per eum , neque 
pro eo clamorem vel querelam inde faceret , ’neque ca- 
lumniam hereditariam illic imponeret , tali conditione , ur 
ego eum facere officium fiium ante archidiaconum non 
cogerem. Adeo enim imbecillis erat , ut etiam canonem 
mifiae ignoraret. Huic rei interfuit Guannundus & Ju- 
hellus de Savigniaco, homines S.Martini, quos ipfe mihi 
legitime fidejuflores dedit, tali conventione, ut fi ipfe ne- 
gare vellet quod ecclefiam fpontaneus & gratis non di- 
mififlet, fine ulla vi quas fafta ei fuifiet , eo libenter con- 
cedente, illi probarent erga eum conventionem. Teftibus 
illis Harduino , Marguerio , Alberic-o de S. Germano,.. 
Maino Decano , Morino genero Letardi , Engelbaldo 
Baleltro , quos mifit Radulfus de Filgeriis , ut audirent 
quis haberet re&um; monachus, an Albcricus. Tranfa&is 
autem annis duobus, ego fcdu£tus promiffis fallacibus ver- 
bis illius & amicorum libi faventium , & coa&us inopia 
boni facerdoiis , in ecclefia reftitui , fado tamen ab dlo- 
prius juramento &fide data, datifque fidejufloribus feptem 
fcilicet , Radulfo ipfo Domino , Raduifo fenefcallo , & 
Stephano filio Ivonis, & Haimerico Cordone , & Herafto 
Guillelmi filio , & Giraldo de Romaniaco & Mainfredo 
carnifice ,. quod in quacumque hora ego vel aliquis mona- 
chus S. Martini meus fucceflbr diceret nolo te amplius in 
ecclefia efle, ftatim fine ira, fine calumnia, & odio , fine 
di&is & fattis., quod noceret monachis vel prefbytero, , 
difcederet. 

Ego autem Albertus fuccedens Fulcoio juveni prelby- 
terum illum in ecclefia omnibus modis male fe habentem 
& omnes fere homines dicentes , quod ejus confilio <5c 
ingenio fecerat Fulcoius quidquid male fecit. Paucis au- 
tem. diebus poft difceffionem Fulcoii , exufla domo & 

ecclefiat 


Digitized by LjOoq le 


EPISTOLARUM. 4I 

ecclefia perditi fuerunt libri cum aliis rebus plurimis , inter 
quos ‘perditus fuit quidam libellus , quem mihi praeffite- 

rat Domnus Urvaius de Galhart. Ego autem nomine 

multas feci querelas, adhuc autem in diebus Nativitatis cum 
audiente Radulfo, querimoniam facerem , ille autem inter- 
rogans cujufmodi quererem , & unde , loqueretur liber dixi. 
Ille vero dixit fe fcire hominem quemdam hujufmodi li- 
brum habentem, fcilicet Albericum' prefbyterum. Forte 
fortuito aderat ibi quidam , qui nobifcum erat, cui librum 
commodaverat , & interdixerat ne mihi offenderet j & ta- 
men offendit. Oftenfo. autem libro , & recognito , & , 
iterum repofto , fecimus eum venire : cui ipfe Raduifus 
obviam ivit , & feparatim duxit , & de 4ibro interrogavit 
quem faepe viderat eum legentem. Ille autem Juravit fi- 
dem quam fibi deberet, & Dominicum corpus , quod ipfo 
die facraverat , illum librum non efle in tota patria illa, fed 
reddidifTe Rigardo Paenel , qui fibi adcommodaverat. Ra- 
duifus autem hoc audiens dixit , Jam forfitan pejus evene- 
rit, & Juffit librum afferri. Huic rei adfuerunt quatuor 
monachi S. Martini, Bernardus, Fulbertus , Rialonus & 
ego Albertus , unus autem S. Carileffi. Et fuit ipfe Ra- 
duifus & Juhellus Urboii filius , & Johannes villicus, & 
Lupellus , Troferius , Leoardus & prefbyter Damarhceus. 
Illum fic probatum & multis aliis rebus adcufatum projeci 
ab ecclefia , quem modo non retinet fides , nec jufjuran- 
dum , neque ' fidejuflores , quin faciat monachis & prefby- 
tero quicquid mali poteff. 

Succedente vero tempore Arnulfo Redonenfi archidia- 
cono circuraeunte , ut confuetudinis eff , Redonenfem par- 
roctiiam } contigit ut ad oppidum Filgeriacenfe veniret, 
ibique defcenderet apud domum monachorum. Quod 
audiens populus Filgeriacenfis venit ad eum, petens ab eo 
confeffionem & poenitentiam peccatorum fuorum. Inter 
quos affuere quaedam mulieres conjugatae , quae indicave- 
runt archidiacono illi fe non potuifle habere confeflionem 
neque poenitentiam 4 fuo prefbytcro Albcrico fupradifto 
a tranfa&is tribus feu quatuor annis, eo quod ipfae nol- 
lent cum eo concumberet Archidiaconus autem audiens 

F 


Digitized by L^oogle 


Sil refler 
qui obiit 
tono 10 ) 4 . 


Aia» uoj 


4 % MISCELLANEA 

hoc deteftandum fcelus , miratus ed fupra quam dici poffit. 
Et veniens domum , de ecclefia exclamavit palam dolens 
ac maerens , quod re vera parum vel nihil omnino valeret 
ipfe , neque epifcopus S. Redonenfis , neque monachi il- 
lius loci, qui tot & tanta Alberici nefandi prefbyteri tole- 
rarent facinora multa. 


CHARTA BENEDICTI EPISCOPI* NA MNE- 
tcnfis, de dono Eccicfiae S. Adedar di de Dolon 
Canonicis Regularibus fa&o. 

O Mnibus notum fieri volumus, tam prxfentibus quam 
poderis , quoniam Ego Benedictus N amne cieas 
fedis epifcopus in ecclefia Beati Medardi non longe ab 
eadem urbe fita , clericos qui fecundum regulam San&i 
Augusti ni viverent ad ferviendum Deo conditui , eifque 
& eorum fuccefforibus eamdem ccclefiam poflidendam 
tradidi. Sed ne gratia nimiae brevitatis minus dicatur quam 
opus fit : rem ut geda ed ordine a principio revolvamus. 
Fuit itaque vir quidam dives ac prarpotens Harscoi dus 
nomine qui praefatam ecclefiam jure quidem poflidebat 
hereditario. Sed is tandem compunttus corde, quas in- 
j*ude & contra Deum aliquandiu poflederat , ecclefiam vi- 
delicet , cimrterium & decimae partem tertiam in manu 
mea reliquit , fuppliciter ppdulans , quatenus ibidem cle- 
ricos collocarem, qui fecundum regulam S. Augustini , 
ut praedittum ed, viverent. Ego vero bonam intuens ani- 
mi illius voluntatem , quod jufte & religiofe petierat , dili- 
genter adimplere decrevi. Statui igitur deriCos in ptae- 
difta ecclefia fub Regula S. Aug‘ustini degentes, eifque 
& eorum fuccefforibus ut fupra memoravimus , eamdem 
ecclefiam cum cimiterio & praefata pane decimae in perpe- 
tuum poflidendam concedi ab omni laicali quidem , nec 
non etiam clericali , nifi in quantum ratio & j*uditia exe- 
gerint , potedate folutam. Dimifimus infuper illis fy noda- 
lem cenfum , quem per fingulos annos ecclefia illa reddere 


Digitized by 

0 


Google 


o 


E FIS TO LARUM. 43 

folebat. Ecdefias quoque , quae fub dicione noilra in honore 
Beati Medardi fundatae fune , auc erunt , eifdem dare decre- 
vimus. Addentes ut quicquid in epifeopatu noftro cano- 
nice poterint adquirere, Deo adjuvante crefcentes, libere 
adquirant. Dedi etiam in ufus canonicorum tam futuro- 
rum quam prafentium juxta veterem Buteriam tantum ter- 
rae , quantum poterint qguatuor boves arare per duas fatio- 
nes, cum mandone nc cellaria agricolae operanti terram 
illam. Praefatus vero Harfcoidus dedit fupradidis eccle- 
fiae canonicis illam terram totam , qua; efl inter caftellarium 
S. Lupi & terram Cummei. Sed & in praefentia Domni Ra- 
dulfi Turonenfis Metropolitani, qui in diebus illis paulo 
pod ad urbem Namneticam venerat, dum in craflino paf- 
chae ad Sanctos Martyres Donatianum & Rogatianum (la- 
tionem faceremus, communi aflenfu cleri, procerum , & 
plebis (latuimus , ut quicumque ad annuam (olemnitatem 
dedicationis praefate ecclefiae , quam in quinta fer ia pafcha- 
lis hebdomadae eo tempore dedicavimus , per (ingulos annos 
confelfi convenirent, a Deo, & ab ipfo archiepifcopo , & 
a me , & foccelforibus meis remifiionem feptimae partis 
poenitentiarum fuarum perciperent. Datum Namneci in 
ecclefia S. Laurentii xvii. Calendas Februarii, Lunaxxvu. 
Epada in. concurrentes vi. Indi&ione xm. Anno ab 
Incarnatione DominiMCV. Philippo Ludovico filio 
«jus regibus Francorum , Ac ano Britannorum duce. Papa 
Paschasio. Univerfi qui adfuerunt tam laici quam cle- 
rici dixerunt, Placet. S.Mor. vanni V cnetenfis epifeopi. 
S. Aloes e ati Cenomanenfis epifeopi. Signum Radulfi 
T uronenfis Metropolitani. S. Benedicti Nemnetenfis 
epifeopi. S. Mas. b 001 Redonenfis epifeopi. S. Bene- 
dicti Choriofopitenfis epifeopi. S. Judicaelis Aleten- 
fis epifeopi. S. Willelmi abbatis S. Florendi. 
S. Lambe ati abbatis S. Nicolai. S. Justini abbatis 
Rothonenfis. S. B a i c e i i abbatis V ertavenfis. S. Fu l- 
cheaii abbatis S. Sepulcri de Belloloco. Signum Ri- 
va l l o n 1 1 archidiaconi. Hi omnes & alii plures quos 
nominare pertaefum fuit interfuerunt & cognofcentes 
propriis manibus fubfcripferunt. 

F 2 


Digitized by {jOoq le 


44 MISCELtANEA 

ALVE DONATIONES EIDEM ECCLESIA 
AB ALIIS FACTAE. 

O Mnium tam prxfentium quam pofterorum memor» 
commendari volumus, quia nobis canonicis Regula- 
ribus in ecdefia S. Medardi Doloncnfis a B. Namnetenfi 
epifcopo conftituris , nobifque ab eodem dericifque fuis 
omnib us concefio , quod quidquid in epifcopatu fuo cano- 
nice adquifere poflemus licenter adquireremus. Placuit 
Deo fuggerente Marino de Chefail & Raginondo de Ca- 
pella , & Petro Girundi nigri filio mundum deferere,& 
nobis affociari. Qui mundo abrenuntiantes , & nobis in 
Dei fervitio adhaerentes, conceflerunt Deo & S. Medardo 
& nobis : Petrus omne feodum fuum , ficut pater Tuus ha- 
buerat. Marinus ecdefiam de Chefail cum medietate de- 
cimae. . Aliam vero medietatem dedit etiam nobis epifeo- 
pus , quam tunc in manu tenebat. Raginundus ecdefiam 
de Capella & tertiam partem decimae cum omnibus quae 
in capella habebat. Dedit quoque nobis Bernardus de 
Gulo capellam fuam cum omnibus ad eam pertinentibus. 
Adquifivimus etiam quandam infulam quae dicitur Chafteil- 
lon. Quae omnia adquifita conceifit nobis B. Namne- 
tenfis epifeopus, videntibus & audientibus pluribus, R. fci- 
licet de Gof. archidiaconibus. Harcoido de S. Petro. 
Magiftro Angitio , Petro monacho , & aliis pluribus fin- 
jrulis conceflionibus afififtentibus. 



Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 


41 



NOTITIA 

De donatione Petri filii Geraldi nigri fa&a 
S. Mcdardo de Dolon. 

Q Uia Domino docente didicimus , quod in ore duo- 
rum vel trium teflium omne habebit verbum : cum 
ceterae rationes , live cujufcumque generis conventiones , 
memoriali fcripturarum cavillatione carentes, cum propriis 
velociter deleantur au£loribus. Saluberrimum atque 
utile ecclefue S. Medardi & canonicis tam futuris quam 
prcfentibus dignum fore duximus fub teftimonio & aufto- 
ritate prxfentis chirographi concordiam inter Alanun 
comitem & canonicos S. Medardi faftam fempiternac 
memoriae commendare. Ille igitur Alanus cum audiflet 
& cognoviflet quod Petrus filius Geraldi nigri faftus Cano- 
picus dediflet S. Medardo poflelfiones luas, tam in agris, 
quam' in domibus , & vineis 5 iratus prohibuit canonicos ne 
res luas abfque Tua conceflione aut confilio datas aliquo 
modo podidere praefumcrent. Sed cum tandem poft ali- 
quantum temporis interceliionibus comitidac & aliorum 
amicorum nolhrorum canonicoram adquievidet eis ; quam 
intulerat calumniam , pro Deo & anima fua penitus fini- 
viffet, accedit ad domum Afcodii de S. Petro; & acceptis 
a cononicis S. Medardi Laurentio & Fulcoio vi. libris 
denariorum concedit, & in perpetuum podidere firmavit 
ecclefix S. Medardi , & canonicis tam futuris quam prae- 
lentibus omnia illa , quae praedirius Petrus Geraldi nigri 
filius dederat. Concedit etiam adquirere & adquifita pa- 
cifice podidere quaecumque Deo volente ex fidelibus pro 
animabus diis largientibus de filis rebus aut fuorum homi- 
num pollent acquirere , aut emere. Idipfum etiam Co- 
ii anus filius ejus concedit , & habuit vi. denarios de illis 
qui dati funt comiti, quos quae livit puer cum videret eos 
numerari. Fa&a autem funt ! httc & ad finem ufque per- 


Digitized by i^.ooQle 


A ana 1109 


4 <? MI S-GEL LANEA 

du&a in domo Afcodii de S. Petro 11. Nonas Juhii Luna 
xviii. concur. vi. Regular. vi. Eparia m. In^idtione xiii. 
Philippo Francorum rege. Hujus rei firnt auditores & 
teftes Mainfinitus canonicus & decanus , & Gaufredus Sa- 
cerdos S. Laurentii , cum cujus cultello hujus conventio- 
nis . htmatum eft donum , & Afcodius de S. Petro, & Petrus 
filius ejus, 6c Thomas nepos, ipfius, Mo/y annus finifc alius, 
Tanqui filius Fancionis , Simon filius Hervei familiaris 
nofter , .& multi alii, quos enumerare perlongum eft. 



PRAECEPTUM 

BENEDICTI EPISCOPI NAMNETENSIS 

De ccclefia S. Medardt de Dolon. 

Quam donat Majori-Monaftcrio. 

I N nomine Sandtac & Individua: Trinitatis , Ego Bene- 
dictus Namnetenfium Epifcopus CQnftitui in ecclefix 
S. Medardi de Dolon , quae eft prope menia urbis Nam-- 
neticae , quofdam canonicos ad ferviendum ibi Deo 
Fecundum Regulam S. Augustini. Sed heu contra 
fpem & voluntatem noftram in parvo tempore canonica- 
lis ihidem coepit religio miferabiliter deftitui. Quod cum 
ego vidiflem s in capitulum eoram aliquotiens veni : fiepe 
eos de corredtione fui commonui : & cum nec fic pro- 
ficerem; ad ultimum etiam comminatus fum eis, nifife cor- 
rigerent, me eos ab ecclefia emiflurum , & alios ferven- 
riores ad Dei fervitium immiflurura. Illi autem nec fic fe 
corrigentes , Sc res lod per fe pofle detineri diffidentes, & 
hoc etiam affirmantes ; tandem acceflerunt ad Abbatem 
S- Nicolai And^gavenfts r diccnteS ife velle fierimomebos, 
& locum S. Medardi ei & ejus monachis fubakuras. Quod 
cum ad me perlatum edet, &. advocatis eis requififlem fi 
fic feciflent; Sc reipondiflent rem ita 6 & habere : Ego au- 
tem , inquam, illi -ecclefia: providebo. Mi fi itaque ad ve- 
nerabilem aW)atem.M^oj:i5-niondl6rii nomine V Yi uel- 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. 47 

jnom , & mandavi ei , quod illam ecdefiam decreviffem 
B. Marti no & ejus monaftetio condonare : Unde ille 
accepto confilio , tranfrnifit ad me duos ex monachis fuis 
Domnum VVillelmum priorem & Domnum Milonem. 
Pratentibus, igitur & concedentibus archidiaconis noftris 
RJvallonio , & Gaufrido , & Harcodio de S. Petro, dequo 
illa ecckfia movebat fecundum fiecularem poteftatem , qui 
eam in manu noftra reliquerat } dedi Beato Marti no& 
monachis ejus in manu Domni VVillelmi prioris ecclefiam 
illam cum omnibus ad eam pertinentibus , falva juftitiae 3c 
au&oritacis nofttte canonica reverenda. Huic dono inter- 
fuerunt Rivallonius & Gaufredus archidiaconi Namnetcn- 
fes y 5c Petrus cantor. De monachis VVillelmus prior, 
Milo , Guarinus de Fundeta , Gilduinus filius Gilonis. 
Parvo poft tempore Domnus Gi a ardus legatus apofto- 
licas fedis celebravit concilium Lofduni >• ubi & ego 
interfui $ & in ejus praefentia confirmavi praefatum donum, 
ipfo mihi inde magnas gradas referente. Hanc autem 
confirmationem feci ipfi abbati VVillelmo : ubi inter- 
fuerunt pratentes & videntes de Monachis ejus V V dici- 
mus prior, Andraeas Gommes, Milo, Gilo, Frot mundus 
prior Taventi. 

A&um anno Dominicae Incamadonis MCVIIII. Indi- 
ctione III. & regnante in Francia rege Ludovico. 


NOTITIA 

De Donatione ecclcfia? €. Medardi de Dolon 
fa&a monachis Majoris-monafterii. 

A D notitiam pofterorum noftrorum B.Martini Majoris- 
monafterii monachorum hoc feripto mandare cura- 
vimus, quod vir recolendae memoris Benedictus Nam- 
netenfis epifeopus , ordinem meliorare fbllieitus in ecclefia 
S. Medardi de Dolon , quae eft prope moenia urbis Namne* 
treae , in qua ipfe ccnftituerat quofdaro canonicos regulares i 


Digitized by v^.O( le 


48 MISCELLANEA 

mific nuncios fuos ad abbatem nodrum Domnam VVil- 
c.elmum, mandans ei quod vellet ecclefiam illam nodro 
monaderio condonare. Unde abbas noder accepto con- 
{ilio , tranfmifit illuc Domnum VVillelmum prius archi- 
diaconum Redonenfem , tunc priorem monaderii nodri 
& cum eo Domnum Milonem prius Metenfem canoni- 
cum , tunc monachum nodrum. Prxfentibus igitur & 
concedentibus archidiaconis Namnetenfis ecclefia: Rival- 
lonio & Gaufredo. Concedente etiam Arfcoito de S. Pe- 
tro., de quo illa ecclefia movebat fecundum- fatcularem 
potedatem , dedit epifcopus fupra memoratus B. Martino 
& nobis in manu Domni VV. prioris per quemdam cultel- 
lum ecclefiam illam , & omnia quae ad illam pertinebant 
jure perpetuo poflidendam. Altum anno Dominicae In- 
carnationis MCVIIIh ante capitulum Namnetenfis eccle- 
fiae. Tede &• concedente ex parte epifcopi Petro Cantore 
de Namnece Ex paete vero nodra monachi jam nomi- 
nati & alit nihilominus monachi nodri Guarino fcilicet de 
Fundeta , & Gilduino filio Gilonis. Hoc fallo venit epif- 
copus ad concilium quod Domnus Ger.ar.dus legatus 
Romanae ecclefiae & Engolifmenfis epifcopus celebravit 
Lofduni xv. cal. Novembris. Porro ibi concedit ipfe Nam- 
netenfis epifcopus donum fupradi&um in praefentia ipfius 
legati & Domni V Vi l l»e l wi abbatis nodri : ipfo legato 
donum ipfum confirmante , & inde referente gratias ipfi 
epifcopo. Tedibus ex parte epifcopi archidiaconis fupra- 
di&is : ex parce vero nodra Domno abbate VVillelmo. 
VVillelmo priore, Andrea de Gommes , Milone, Gilone, 
Frotmundo priore Taventi. Deinde Finito concilio duxit 
fecum Namnetenfis epifcopus Domnum abbatem nodrum 
ad recipiendam ecclefiam illath. Et cum Namnetum per- 
veniffenr, voluit epifcopus emittere canonicos ab ecclefia 
illa, & Domnum abbatem revedire de ea, & de Omnibus 
ad eam pertinentibus. Interim autem venerunt quatuor 
ex canonicis illius ecclefia: ad domnum abbatem , obfe- 
crantes eum, & monachos , qui cum eo erant , ne pate- 
rentur eos emitti ab ecdefia illa. Domnus igitur abbas & 
alii monachi -precibus canonicorum ad pietatem commoti, 

renun- 


Digitized by v^oogie 



EPISTOLARUM. 4<* 

renuficiaverunt cpifcopo per domnum V Ville Imum prio- 
rem , & per domnum Andream de Gommez , fe nullo modo 
velle ,ut ipfe, vel per placitum, vel per aliam occafionem, 
emitteret umquam canonicos illos ab ecclefia illa quandiu 
viverent , & honefte fe haberent : illis autem vel obeunti- 
bus , vel ad monachicam vitam fe convertentibus , veniret 
ecclefia in dominium B. Martini & noftrum. Quod totum 
ipfe epifeopus conceffit. Porro parvo poft tempote canonici 
illi divinitus, ut credimus, infpirati, accepto inter fe confilio, 
providentes ne poft decefliim eorum redigeretur ad faecu- 
laritatem locus ille : confuluerunt domnum Gauf jlidum 
inclufum,. vitas laudabilis virum , quid facerent de ecclefia 
illa data monafterio noftro , ficut fuperius praedi&um eft. 
Refponditque eis eos parum confulte egifle, quod ex toto 
non dimififlent fe & ecclefiam in poteftate noftra: quia for- 
Etan peccatis impedientibus poft deceffum eorum reverte- 
retur ecclefia illa ad*miferabile dedecus irreligionis : & quia 
hoc per eos eveniflet , peflimum detrimentum animarum 
fuarum incurerent. Qyapropter canonici illi tranfmiferunt 
adnos mandantes , quid confilii de illa ecclefia accepiffent. 
Unde & nos deftinavimus illuc domnum VVillelmum prio- 
rem & domnum Andream de Gommez , ut audirent cano- 
nicos illos. Convenerunt itaque iidenr monachi noftri & 
canonici illi ad praefatum inclufum , & per confilium ejus de 
augmento religionis follicitiores effe£ti , elegerunt duos 
canonicos ex numero eorum Laurentium priorem & Ful- 
codium , quos ad noftrum capitulum deftinarent , & per 
eos & fe & ecclefiam & omnia appenditia ejus noftro mo- 
nafterio condonarent. Igitur anno MCX. incarnationis 
Dominicae venerunt duo illi canonici ad capitulum noftrum, 
& dederunt , &fubjecerunt , & concefferunt fe & concano- 
nicosfuos, & ecclefiam fupradictam , & omnia appenditia 
ejus, in perpetuum monafterio noftro per quemdam bacu- 
lum , quem pofuerunt fuper majus altare noftrum, prorfus 
omni proprietate poftpofita, & difpofitione fui,.& totius 
illius ecclefiae , & appenditiorum ejus dimifla in arbitrio 
Domni Abbatis noftri VVillelmi & fucceflorum ejus > in 
tantum uc domnus abbas nofter & ftatuat , & deftituat cum 

G 


Digitized by 


Google 


5 o MISCELLANEA 

confilio eorum priorem illius ecclefia live obedien- 
tiarum ejus quemcumque ex cis elegerit more (tellarum 
noftrarum. Remanebunt autem in canonicali ordine ,quan- 
diu eis placuerit : & fi quis eorum elegerit monadicam vi- 
tam , recipiemus eum. Si quis vero in canonicali ordine 
obierit , faciemus de eo quantum de monacho noftro , & 
eos infuper qui jam defundi funt ex eis fcribemus ki mar- 
tyrologio noftro. Ipfi fimiliterde unoquoque defundorum 
noftrorum facient tantumdem, quantum & de canonico fixo. 
Quod fi quis alius voluerit fieri canonicus inter eos, npn 
recipient eum , nifi per confilium & conceflionem domni 
abbatis noftri , nifi forte ad fuccurrendum. De illo etiam 
qui fadus fuerit canonicus ad fuccurtendum propter timo- 
rem mortis ita erit. Ipfe & omnia quacumque condona- 
verit illi ecclefia, venient ad mimum vel ad voluntatem ab- 
batis noftri , & de eis fiet fecundum ordinationem ejus. 
His ita concedis , requifivit domnus abbas a canonicis illis, 
fi ecclefia illa eflet debitis aggravata an non. Refponderunt 
illi fe debere xxii. duas libras denariorum & x. lolidos pro 
faciendis vineis, & aliis qua neceflaria fuerant illi ecclefia. 
Adquietavit igitur domnus abbas nofterecclcfiam illam ficut 
cellam rioftram a debito ilio ; & dedit eis fex boves ad ex- 
colendas terras & duos modios annona ad feminandum. 
Adquietata igitur domo illa ficut noftra : fuit convenientia 
inter nos & eo$ quod nihil ultra mutuo acciperent , nec 
venderent aliquid , aut emerent fine confilio abbatis noftri, 
aut fine confilio unius de prioribus, domorum noftrarum , illi 
ecclefia vicinarum, cui utili confilio domnus abbas provi- 
debit trattanda efle negotia illius ecclefia. Quod fi forte ad 
tantam paupertatem redafta fuerit ecclefia illa, quod abfit, 
ut ex reditibus ejus non poifint canonici procurari : mittet 
Domnus abbas de eis quantos fibi videbitur in quafcumque 
voluerit domorum noftrarum , & ibi procurabuntur honefte, 
ficut monachi noftri. Et iterum quando fufterre potuerit 
facultas ecclefia , revertentur adeam. 


Digitized by L^oogle 



E FIS TO LARUM. 




NOTITIA 

Dc poenitentia Guegoni Vicarii Se donatione ab 
eo fa&a cccleftae Alctenfi, 


N Otum fit tam praefenribus quam faturis hominibus, circa an. 

quam emendationem fecerit Gubgonus Vicarius,®®*» ‘ ,0 *. 
Herhadi filius fuper infradura ecclefiae B.Petri Aletenfis, 
quam in diebus fandae Quadragefimae infra ipfam ecclefiam 
facere praefumfit anno ab Incarnatione Domini MXCVIII. 

Cum itaque in fubfequenti aeflate divino judicio graui plaga 
in capite eflet vulneratus , & mori inde timeret : vocans & 
obnixe per nuncios deprecans praefulem praefatae ecclefiae 
'•‘BENEDicTUMnomine, qui tunc fbrteapud S. Maclovium 
de infula morabatur , ut ad fe vifitandum veniret , fuper tanti 
facrilegii crimine , quod in Deum & in praedidam eccle- 
fiam exercuerat , emendationem reciperet. Cum in primis 
venire contemneret , tandem ad eum venit. Plorans igitur 
peccatum fuum , ab Epifcopo & a presbyteris fecum ad- 
liantibus confcflionem canonicam fufeepit , fub ea condi- piuribusTi- 
tione , ut omnia quae in praedida ecclefia rapuerat r & pau- ”^ < ^ lbai 
peribus abftulerat, in proximo redderet, & arma non ferret, am * 
nifi cum confilio & licentia Epifcopi. Ecclefiae vero Ale- 
tenfi B» Petri hoc modo fatisfecit. Conceffit enim totam 
terram liberam abfque aliqua calumnia in perpetuum, quam 
prius dederat Robertus - Brefelli filius in eleemofynam epi£ 
copo Benedicto, & omnibus fuccefforibus fibi epifeopis, 
invefliens epifeopum de hoc per virgam ejus pafloralem. 

Praeter hoc etiam dedit ipfe Guegonus & frater ejus Haimo 
ecclefiae S .Petri Sc epifeopis ejus in eleemofynam perpetuam 
duas partes decimae praefatae terrae , quas in manu fua tene- 
bant , dedit quoque epifcopo in eleemofynam ipfe Guego- 
nus duas partes decimae carrucae fuae , conceffit etiam fieri 

* Benedi&am eo nomine fecuadum qui ccclcfiz Aleten fi praefuit circa annum 
itot. 

G a. 


Digitized by 3Qle 


ft MISCELLANEA 

cimiterium de una corda juxta ecclefiam in terra fua. Super 
his itaque omnibus funt hi .teftes. Benedictus epifcopus, 
qui hoc donum fu fcepit, Galterius monachus , atque Ra- 
tuilius, Robertus Clericus, Inhois , Hugo presbyter, Guil- 
lelmus presbyter , Menfintot presbyter, Anfchetil presbyter, 
Kemmarocus presbyter, Hingant presbyter, Rleu Baftar- 
dus , Guillelmus filius Ingomari, Lunguens presbyter filius 
KemmarocijLungomarus filius Halanau, Berhaudus Praepo- 
firus, Dungomarus filius Eveni, Paganus filius K.... vandj, 
Ingomari H.& uxor ejus M.Evouus filius Judicael, Guillel- 
mus Mal.... quicumque abftulerit hoc donum praefatae Ee- 
clefiae. 


NOT I T I A 

Dc donatione ecclefiae Alctcnfi a Robcrto 
filio Brefcl fa&a. 

N Otum fit tam futurae quam praefenti generationi hanc 
fcripturam legenti vel audienti , Robe&tum filium 
Brefel de Plohierno pro falute animae fuae & filii fui Hin- 
gandi atque uxoris fuae E. & omnium parentum fuorum in 
eleemofynam perpetuam B. Petro civitatis Aletae atque ejus 
epifcopo nomine Benedicto, qui tunc ecclefiam Aleten- 
fem regebat ejufque fucceffotibus dedifle quamdam terram 
juxta praefatae urbis portam fanttique Servatii cimiterium 
fitam,quam hoereditario jure a Vicario nomine VVigono 
libere tenebat , eo videlicet tenore, ut ipfe ipfiufque fuc- 
c effores omnium fupradidae ecclefiae beneficiorum in per- 
petuum particeps permaneat , cun&ifque epifcopatus illius 
ccdefiarum dedicationibus ejus memoria perennis fiat, & 
quando ad finem pervenerit , ejus corpus pro alterius cri- 
mine inhumatum non exiftat , quod ne temporum prolixita- 
te, feu fuccefforum livore corrumpi valeat , fcripti memoriae 
commendavimus. Hujus rei teftes funt ipfe Benedtctus 
epifcopus , qui de manu Roherti hanc eleemofynam fiifce- 
pit,fratrcfque ipfius, Eudo videlicet monachus, & VVinfie- 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 53 

•noeus, Boiftardus presbyter , Evenus presbyter de Dinan, 
Simon & Lucas capellani , Hamen presbyter de Ploemo, 
V villelmus de Melbraio. Judicael Talvagu. Tanec medicus, 
aliique Ut igitur hoc donum inconvulfum magifque con- 
firmatum exiftat , ipfeRobertus ejufque filius Hingandus 
haec figna manibus propriis fecerunt, t Signum Roberti. 
t Signum Hingandi. 

Quicumque hanc eleemofynam infringere vel auferre 
praediftae ecclefiae tentaverit, a liminibus fanftse Dei ecclefiae 
feparatus fit , nifi ad emendationem canonicam venerit. 


CHARTA FUNDATIONIS SAVIGNIENSK 
M ON A ST ER II. 

• Atmoiu* 

I N nomine Patris, & FiKi, & Spirirus fan&i. Arnen. 

Ego Radulfus Fulgerienfis univerforum confumma- 
tionem& finem attendens , & in futurum faluti meae provi- 
dens , iimul ac confulens , quod propriis meritis obtinere 
non pofium , a pauperibus fpiritu regnum caelorum , quod 
ipforum eft , emendum putavi. Eos enim in illa cadefti 
-curia femper advocatos habere defiderans , utpote cujus 
ipfi funt concives fimul & praefiiles , ad eofdem tamquam 
ad fanftae munitionis azilum confugio , ut eorum faltem 
merear opitulatione falvari , qui de meis meritis non nifi 
mortem & damnationem invenio. Dono igitur ego Ra- 
©ULFUs-CTim uxore mea Av iTiA,&ftliis meis Mainone, 

Fr. ansgalone,Henu co, & Robe ut o, Deo & Domno 
Vitali eremitae in pofle itionem & coenobiale domici- 
lium monachorum , videlicet foreftani de Savigneio, ficut 
•ex una parte fluvius 3 qiii vocatur Chamba , ipfam forcftam 
a Coenomanniadifterminat 3 & ex altera parte Chambef- 
neta fluviolus ab ipfo vico feparat , qui Savigneium ap- 
pellatur. Sicut enim Spiritus-fanfhis ait in pfalmo , cedros 
Libani Deus plantavit, ut in earum ramis nidificare fan&i 
pafleres permittantur. Quam nimirum ob incolumitatem 
coq orum & falutem animarum , mei videlicet , & uxoris. 


Digitized by L^OOQle 


<4 MISCELLANEA 

a filiorum meorum , & dominorum , & amicorum meo- 
rum j & pro animabus patrum noftrorum , & matrum , & 
dominorum , & amicorum 3 & baronum meorum , & om- 
ni uffe- fidelium , tam vivorum quam defundorum , ita ab 
ofimi 'tam clericorum infeftatione , quam laicorum, quiete 
reddimus. Et ut nemo contra hanc donationem fit , qui 
fervos Dei inibi commorantes inquietare vel audeat vel 
praefumat. Quam nimirum quietem & tranquillitatem 
.TuRGrsius Abrincenfis fedis epifcopus ab omni confue- 
tudinum epifcopalium exadione ratam & inviolabilem pol» 
fidendam concedit. Si quis autem contra hanc donatio- 
nis noftrae paginam temerario aufu venire , vel eamdem 
ecclefiam infringere , vel diripere , vel nocere tentaverit, 
perpetui feriatur anathematis ultione donec ad plenam 
fatisfadionem & congruam emendationem redierit, 
f Signum Radul fi Fulgerienfis, • 
f Signum Avi Tii* uxoris ejus, 
t Signum Fxancalonis. 
t Signum He n r. i c i. 
t Signum Roberti. 

Haec donatio confirmata eft & fignata apud SWigneium 
anno ab Incafnatione Domini MCXII. Indidione V„ 
Epada XXL odavo Calendas Februarii anno regni primi 
Henrici Regis Anglorum & Ducis Normanorum XIII. 
anno vero Archipraefulatus Gauf&ioi Rotliomagenfis 
archiepifcopi III. Tuacrsii quoque Abrincenfis 
epifeopi anno prxfulatus XVIII. Hujus itaque donationis 
& confirmationis funt tcftes legales & veridici Hame- 
linus de Meduana. Juhellus frater ejus. Harfcoitus 
de S. Hilario , & filius ejus Philippus , Robertus Abrin- 
cenfis , Bozardus de Caftellerio , Maino de Polleio , 
VVillelmus filius Guidonis , Hamelinus filius Pinelli y 
Senfatus de Maifnilio Helduini. Gaufridus Viator. Eudo 
de Monte Fulcherii. Hervaeus de Lineriis. Gunterius 
Frumenterius. Paganus de Amero. Stephanus filius Alve- 
redi. Guillelmus filius IlgeriL 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 



PASCHALIS II. 

Ad Vitalem abbatem Savigneicnfcm. 

Permittit ut tempore inter difti divina celebrent officia. 

P Aschalis epifcopus Servus fervorum Dei dileCto 
filio Vitali Abbati S. Trinitatis de Savigneio falu- 
tem & apoftolicam Benadi£tionem. 

In nemore quodam deferto & invio ecclefiam aedifica- 
tam & rcligiofos fratres per tuam induftriam in Dei fervi- 
do illic congregatos audivimus : unde omnipotenti Deo 
gratias agimus , cujus gratiae eft bonum omne quod agi- 
mus , & quieti veftrae pro officio providere curavimus. 
Veftrae fi quidem religioni conceffionem hanc litterarum 
praefentium au&oritate concedimus , ut- pro interdicto 
communi parrochias , in qua manetis , ecclefia veftra nullo 
modo officiis debeat carere divinis. Tu igitur in Chrifto 
venerabilis , tam pro nobis quam pro univerfa Ecclefia 
omnipotentis Dei mifericordiam inftantius exorare memi- 
neris , qui nos per gratiam fuam- in dilectione fua femper 
cuftodiat. Dat. Lateranis x. cal. Aprilis. 

HONORII PAP JE II. 

Ad Gaufridum abbatem Savigncicnfem. . 

Confirmat bona monafierio Savignienfi conceffa. 

H Onorius epifcopus Servus fervorum Dei dileCto 
filio Gaufrioo abbati S. Trinitatis de Savigneio 
ejufque fucceflbribus regulariter fubftituendis in perpe- 
tuum. 

Ad hoc nobis & Deo paftoralis officii cura commifla 
eft, ut & beneplacentem Ded religionem laboremus fta-~ 


Digitized by 


Google 


jtf- MISCELLANEA, 

tilere , & ftabilitam exa&a diligentia confervare. Ea pro* 
pter , dile&e in Domino fili G auf R. i d e abbas , venerabi- 
lis fratris noftri Turstini Eboracenfis archiepifcopi 
precibus inclinati, tuis rationabilibus poftulationibus duxi- 
mus annuendum. Statuimus enim, ut monafterium B.Tri- 
nitatisde Savigneio, cui Deo auctore praeefle cognofceris, 
quxcumque inpraefentiarum jufte & legitime poflidet fir- 
ma tibi tuifque fucceflbribus & illibata permaneant : quae- 
cumque prxterea in futurum largiente Deo , conceffione 
pontificum, liberalitate regum ^ largitione Principum , po- 
teritis adipifci , firma vobis & integra conferventur, falva: 
nimirum diocefani epifcopi juftitia & reverentia. Decer- 
nimus ergo , ut nulli omnino hominum liceat praefatum: 
monafterium temere perturbare , aut ejus pofleffiones au- 
ferre, vel ablata retinere, minuere , vel temerariis vexa- 
tionibus fatigare ; fed & omnia integra conferventur eorum, 
pro quorum fuftentatione & gubernatione concefla funt , 
afibus omnimodis profutura. Si quis autem huic noftrx 
conftitutioni fciens temerario auiu contraire tentaverit,. 
anathematis fententiam fe noverit incurfurum. Datum Late- 
ranis v. Idus Decembris. 


EPISTOLA JOHANNIS CONSTANTIENSIS 
Ad Gaufridum abbatein , Richardum Priorem, 

& monachos SavignicnEs monafterii : feu 
Praefatio in librum de Computo 
ccclcfiaftico. 

Tj Everendillimo Domino «Sc Dei fervo abbati Savignienfi 
|\Gausfmdo , nec non & ejufdem coenobii Vene- 
rando Priori Ric h a r do , Univerfoque Gonvenrui Jo- 
hannes Conftantienfis fic de virtute in virtutem profice- 
re, ut Deum Deorum mereantur in Sion videre.. 

Gratias & laudes divina: mifericordix refero , quoniam 
olivae, fru£tiferae. domus Domini , nec non & altitudo ce- 
drorum libani , quin immo & montis Sion cyprefli , me 

fervum 


Digitized by L^OOQle 


EPISTOLARUM. 57 

fervam pigram , arborem pene inutilem & ulmi fimilitudine 
infruduoum , faltem ad Domini vineam fuftentandam in- 
vitare & fupponere gratia Tua dignantur. Petitis etenim, 
Domini mei , ut de mari magno & fpatiofo compotorum 
ea qua: neceflariora funt fuftentationi regiminique fandx 
Dei Ecclefix , compendiofe decerpta vobis in unum con- 
fcribam , & fcribendc planiore vulgatiorique Termone ficut 
introducendis pueris fieri folet , etiam nomina rerum 6t 
verba interpretando , vel ethymologias enucleando, eundis 
patefaciam. Quamvis itaque multorum dentes & cachin- 
nos , qui in multis aliter quam ego Tendunt , in me fcien- 
. ter commoveam 5 libenter tamen de Domini pietate confi- 
fus veftrifque meritis & orationibus adjutus 3 onus & opus 
expetitum Tubeo, & prout Deus dederit complebo. Si igi- 
tur aliquantiTper longius quam putatis illud complere di- 
ftulero ; quxfofuppliciter ne txacat Dominos meos. Gra- 
viter namque medix hiemis algore & intemperie impedior 
& ecclefiallico Tervitio. Vos autem Domini mei beati & 
vere Philofophi, quorum vera PhiloTophia in humanis at- 
que divinis jam longe lateque diffunditur, fi quid inutile 
in hoc opuTculo videritis, illud corrigite, vel corrigendum 
mihi notificate , novi enim Tandum venerandumque colle- 
gium veftrum , multos honeftos & eruditos viros habere : 
qui fi placuiflet vobis, hoc opufculum potuiffent Tufficientius 
explere , & ubi fuerit opus iidern poterunt emendare. Volo 
autem vos praemonere , ut prxnofcatis de veterum regulis 
& tabulis & laterculis in hoc opere me multa poftponere, 
quia quandoque fallunt & veritatis tramitem nequeunt 
confervare , & quoniam de his quae juvant ecclefiafticura 
compotum tradabitur , titulus hujus operis erit Commotus 
eccUfiaJlicus. Intentio vero tradare de eodem compoto fe- 
cundum Tolis & Iunx curfus , & ea qux ex his colliguntur. 
Utilitas quippe efl ut hoc compoto ledor edodus tendam 
Pafchalem lolemnitatum folemnitatem , reliquafque prxei- 
puas anni feftivitates , & natalitios dies fandorum eccle- 
fiaftica Tandione condituros , propriis temporibus Sc diebus 
denunciare Tciat & obfervare. Curfum quoque temporum 
Sc flatum computare , Ted & haereticos & quoflibet devian- 

H 


# 


Digitized by L^OOQle 


$8 MISCELLANEA 

ces ad viam catholicae veritatis au&oritate & ratione con- 
fringere , orantem pro nobis caritatem veft ram mifericors 
Dominus exaudire dignetur. 


LUCII PAP.E II. 
AdHcnricum Fulgericnfem & Juhellum dc Mcduana. 

Commendat eis monachos Savignienfes, 

L U c r u s Epifcopus fervus fervorum Dei nobilibus 
viris Henhico Fulgerienfi& Juhello Meduanenfi 
falute m & apoftolicam benedictionem. 

Gratum vobis eft , quod religiofos fratres Savignienfis 
monalterii , licut dilcCto filio noftro Semone abbate re- 
ferente cognovimus , in terra poteflatis a Deo vobis com- 
miflai juvatis , & manutenetis , & de facultatibus vobis a 
Deo commiflis Optata eis folatia miniftratis. Quia igitur non 
incoepifle ,fed pcrfeciffe virtutis eft } per apoftolioa feripta 
vobis mandamus atque in peccatorum remiftionem injun- 
gimus , quatenusjuxta bonum initium Jocum & fratres ibi- 
dem Domino fervientes ab omnibus injuftis calumniis & 
oppreflionibus defendatis, & ad ejufdem loci augmentum 
ftudioftus intendatis. Sic enim & in futuro fempiternam 
i Domino retributionem promereri poteritis , & in prae- 
fenti bonorum temporalium abundantiam & incremen- 
tum honoris obtinere. Datum Lateranis vii. Idus De- 
cembris. 



Digitized by ^mOoq le 


t 


E PTS T OL ARUM. 


59 




EUGENII tAP-iE III. 
Ad Serlonem abbatem Savignienfem. 


Ut obfervantia Cijlercienfis ordinis in ejus monafierio & ab 
eo defendentibus teneatur • 

E U c e n i u s Epifcopus fervus fervorum Dei dilefto 
filio Seuloni Savigneienfi abbati, ejufque fucceffo- 
* ribus regulariter promovendis in perpetuum. 

Apodolicae Sedis , cui divina gratia prsfidemus , nos 
au&oritas admonet , beneplacentem Deo religionem da- 
tuere , & dabilitam exafta diligentia confervare. Quocirca, 
dilette in Domino fili Serlo abbas , tuis judis podulatio- 
nibus clementer annuimus & Savigneienfe monaderium , 
cui praede dignofeeris , feriptorum nodrorum patrocinio 
comiUunimus : Statuentes ut Ordo monadicus fecundum 
inditutionem Ciftercienfium Fratrum tam in praefato mo- 
nade rio , quam in his quae fub ejus potedate confidunt, 
futuris temporibus inviolabiliter confervetur , & ut abbatis 
quae ad jus tui monaderii pertinere nofcuntur, in tua tuo- 
rumque fucceflorum obedientia & fubje&ione permaneant: 
quarum nomina duximus exprimenda , abbatia de Furum. 
Abbatia de Bufert. Abbatia de Biluvvas. Abbatia de Noth. 
Abbatia de Carreia. Abbatia de Strafort. Abbatia de 
Cogiierhala. Abbatia de Bafingvver. Abbatia de Cumbre- 
mare. Abbatia de Behelaride. Abbatia de Suineshenad. 
Abbatia dei Caldrei ,& abbatia infulae de Man. Has itaque 
abbatias cum omnibus earum pertinendis , tibi tuifque fuc- 
cefforibus in perpetuum confirmamus. Nulli ergo homi- 
num fas fit fuper hac nodra conditutionc vedrum mona- 
derium perturbare , aut aliquam ei exinde contrarietatem 
inferre , fed omnia in perpetuum ita intemerata ferventur, 
quemadmodum prafends feripti fan&ione nofeitur inditu- 
tum. Si quis fane hanc nodri privilegii paginam feiens 

H i 


» 


Digitized by v^.ooQle 


60 MISCELLANEA 

contra eam temere venire tentaverit ; fecundo tertiove 
commonitus , nifi congrue fatisfecerit , poteftatis honorif- 
que fui dignitate careat , reumque fc divino judicio exiftere 
^ ae perpetrata iniquitate cognofcat , & a facratiffimo cor- 
pore & fanguine Dei & Dbmini noftri Jesu Christi 
alienus fiat , atque in extremo examine diftri&ae ultioni 
fubjaceat. Cdnfervantes autem eidem loco quae fua funt, 
a remuneratore omnium bonorum Deo , intervenientibus 
Beatorum Petri & Pauli meritis, aeternae vita; praemia con- 
fequantur. Arnen. Amen. Amen. t Fac mecum fignum in 
bonum. S. P e t r u s. S. Paulus Eugenius Papa III. 
Ego Eugenius catholic* ecciefiae* epifeopus SS. 

»1 Ymarus ^ Eg°* Li n a rus Tufculanus epifeopus SS. 

* t Ego Oddo Diaconus cardinalis S. Georgii ad velum 
aureum SS. 

, t Ego Octavianus diaconus cardinalis S. Nicolai in 
carcere Tulliano SS. 

t Ego Johannes Paparo diaconus cardinalis S. Mariae 
Novae SS. . 

t Ego Gur d o diaconus cardinalis S.Mariae in Porticu SS. 
f Ego Iacinctus diaconus cardinalis S. Mariae in Cof- 
medin SS. 

t Ego Ffub aldus presbyter cardinalis tituli SS. Johannis 
& Pauli SS. 

| Ego A r i b e rtus presbyter cardinalis tituli S. Anafta- 
fiae SS. 

• f Ego Julius presbyter cardinalis tituli S. Marcelli SS. 
j EgoGui do presbyter cardinalis tituli PaftorisSS. 

Ego B er nardus presbyter cardinalis tituli S. Clemen- 
tis SS. 

Datum Remis per manum Gui donis S. Romanae ec- 
ciefiae diaconi cardinalis & cancellarii IIII. Idus Aprilis. 
Indi&ione xi. Incarnationis Dominicae anno MCXLVIII. 
Pontificatus vero Domini Eugenii Papae III. anno quarto. 


Digitized by CjOoq le 



EPISTOLARUM. gi 

ANASTASII PAP ^ II II. 

Ad Richardum abbatem Savignienfem. 

Ejufdem argumenti. 

A Naftafius epifeopus fervus fervorum Dei dile&o filio 
Ric haedo Savigneicnfi abbati ejufque fucceflorfcfts 
regulariter promovendis in perpetuum. 

Apoftolicas Sedis , cui divina gratia praefidemus, nosau- 
doritas admonet, beneplacentem Deo religionem ftatuere, 
&ftabilitam exada diligentia confervare. Quocirca,dilede 
in Domino fili Richar.de abbas , tuis juftis petitionibus 
clementer annuimus : & Savigneienfe monafterium, cui Deo 
audore praeefle dignofeeris, feriptorum noftrorum patroci- 
niis communimus : ftatuentes ut ordo monadicus fecun- 
dum ordinem Cidercienfium fratrum tam in praefato mon i- 
fterio , quam in his quae fub ipfius potedate & difciplina 
confidunt , futuris temporibus inviolabiliter confervetur, 
& ut abbatiae , quae ad jus tui monaderii pertinere nofcun- 
tur, in tua tuorumque fuccefforum obedientia & fubjedio- 
ne permaneant j quarum nomina duximus exprimenda. 
Abbatia de Belbreh , & abbatia de Briodel cum pertinentiis 
earum , abbatia de Sarnago , abbatia de Brollio , & abbatia 
de Trappe cum appenditiis earum , abbatia de S.Andrea de 
Goffejr, & abbatia de S. Clemente ale Tyrunhel cum ap- 
penditiis earum , abbatia de Fulcardi monte cum appen- 
ditiis fuis , abbatia de Luncuiler cum pertinentiis fuis , ab- 
batia de Chalocheio cum pertinentiis fuis , abbatia de Buf- 
feria cum pertinentiis fuis , abbatia de Fontibus cum perti- 
nendis fuis, abbatia de Ve teri Villa cum pentinentiis fuis, 
abbatia de Alneto cum pertinentiis fuis, abbatia de Fua- 
nefio, abbatia de Holanda, abbatia de Caldra,& abbatia de 
Man cum pertinentiis earum , abbatia de Bella Lauda , & 
abbada de Joreval cum pertinentiis earum , abbatia de 


Digitized by 


Google 



6z MISCELLANEA 

C umbra mara, abbatia de Bafinwerch, abbatiaS. Matis de 
Durelina, & abbatia de Pultuna cum pertinendis earum, 
abbatia de Bilduwas cum pertinendis fuis,abbada de Neth 
cum pertinendis fuis , abbada de Buffeftren cum pertinen- 
dis fuis, abbada de Qgarraria ,& abbatia de Drogonis fonte 
cum pcrtinentiis earum , abbada de Straforth cum perti- 
nendis fuis , abbatia de Quoquofala cum perdnendis fuis. 
Has igitur abbatias cum omnibus pertinendis fuis ad exem- 
plar prxdecefToris noftri fan&x memoriae Papx Eugenii 
tibi tuifque fucceiforibus in perpetuum confirmamus. 
Ntllli ergo hominum fas fit fuper hac noftra confirmatione ' 
veftrum monafterium perturbare , aut aliquam ei exinde 
contrarietatem inferre ; fed omnia in perpetuum ita inte- 
merata ferventur , quemadmodum praeditti prxdecefloris 
noftri pagina nofcitur inftitutum , falva in omnibus apofto- 
licx fedis auctoritate. Si quis fane hanc noftri privilegii 
paginam fciens contra eam temere venire tentaverit 5 fe- 
cundo tcrtiove commonitus > nifi congrue fatisfecerit ; po- 
teftatis honorifque dignitate careat : reumque fe divino 
judicio exiftere de perpetrata iniquitate cognofcat , «St a 
facratiifimo corpore & fanguin Dei & Domini Redemtoris 
noftri JesU Christi alienus fiat , atque in extremo exa- 
mine diftri&x ultioni fubjaceat , confervanres autem eidem 
loco qui fua funt a remuneratore omnium bonorum Do- 
mino intervenientibus Beatorum Petri & Pauli meritis 
xternx vitx prxmia confequantur. Arnen , Amen , Arnen, 
t Cuftodi me Domine ut pupillam oculi. S. Petrus. 
tS. Paulus. An astas ius Papa Illi. 

Ego An astas ius» catholicx ecclefix epifcopus S.S. 
f Ego Ym a rus Tufculanus epifcopus • SS. 
t EgoODDo Diaconus cardinalis S.Georgii ad vcluni au- 
reum SS. 

f Ego Gregorius presbyter cardinalis tituli S.Callifti SS. 

Ego Hugo Oftienfis epifcopus SS. 

^ Ego Cen c ius Portuenfis epifcopus & S.Silvx candidx SS 
^ EgoGumo Diaconus cardinalis S. Marix in Porticu SS. 
i Ego Ffub aldus presbyter cardinalis dtuli S. Praxedis SS. 
t Ego Gregorius diaconus cardinalis & Sabinienfis ele- 
ttus SS. 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. 

Ego Johannes diaconus cardinalis SS. Sergii & Bac- 
chi SS. 

t Ego Julius presbyter cardinalis tituli S. Marcelli SS. 

+ Ego Odo diaoonus cardinalis S. Nicolai in carcere Tul- 
liano SS. 

,+ Ego VVido presbyter cardinalis tituli PaftorisSS. 
t Ego Astaldus presbyter cardinalis tituli S.Prifcae SS. 
t Ego H e n i a i c u s presbyter cardinalis tituli SS. Nerei <5c 
Achillei SS. 

Datiim Lateranis per manum Ro landi fanfta: Romanae 
ecdefiae presbyteri cardinalis St cancellarii xi i . Calend. Mad. 
Indi&ione ii. Incarnationis Dominicae anno MC L 1 1 1 1. 
Pontificatus vero Domini Anastasii Papae IIII. anno 
primo. 

ALEXANDRI PAP^E III. 

Ad Savigneienfes. 

Eximit eos a folvendis decimis ex terris quas propriis 
manibus colunt. 

A Lexander. Epifcopus fervus fervorum Dei dileftis 
filiis abbati & fratribus ecclefiae Savigneienfis , qux 
eft de Ordine Ciftercienfi, falutem & apoftolicam benedi- 
ctionem. 

Juftis petentium defideriis dignum eft nos facilem prae- 
bere aflenfum , & vota quae k rationis tramite non difcor- 
dant effeftu , funt profequente complenda. Ea propter , di- 
le&i in Domino filii , veftris juftis poftulationibus grato 
concurrentes aflenfu , au&oritate apoftolica indulgemus, 
ut de laboribus veftris quos propriis manibus aut fum- 
tibus colitis , de nutrimentis animalium veftrorum , nullas 
omnino k vobis decimas exigere audeat. Decernimus ergo 
ut nulli omnino hominum liceat hanc paginam noftrx 
conftitutionis infringere vel ei aliquatenus contraire. Si 
quis autem hoc attentare praefumferit ; indignationem om- 
nipotentis Dei & Beatorum Petri & Pauli apoftolorum 
ejus fe noverit incurfurum. Datum Anagniae IUI* calen- 
das Decembris. 


Digitized by 


Google 


*4 miscellanea 

& & y&f & y&i • ^ # v!i >J/ )lr A jfir 

CHARTA GAUFRIDI EPISCOPI 

Carnotcnfis dc ccclcfia BeifordiL 

Aono tiu \T Otum fit univerfis tam clericis quam laicis per tem- 
X >1 porum tempora fucceffuris , quod ego Goffridus. 
Dei gratia Carnotenfis ecclefiae humilis minifter . monachis 
ecclefiae B. Martini Majoris-monafterii capellam de Villa 
Berfordii quae antea lignea erat , lapideam fieri permifi ,• 
concefli etiam ut ibi tintinnabula haberentur , & proprii 
famuli illius domus audirent fervidum falvo Pontificali & 
parrochiali jure. Et utcarta rata & inconvulfa pcrfifteret? 
hi teftes affuere Gir.ab.dus abbas de Jofaphat, Stepha- 
niis abbas S. Johannis , VVillelmus abbas de Tiron. 
Magifter Rainardus , Hugo praepofitus , Bernardus capice- 
xius, Augerus arch. Hugo V indocinii decanus , Gigomarus 
monachus , Odo monachus, Goffridus qui tunc erat prior de 
V ilia Berfordii» 

EPISTOLA ENCYCLIC& MONACHORUM 
S. Albini Andegavenfis , dc obitu Marbodi 
epifeopi Rcdonenfis > nccnon & S.Gcrardi ejufdcm 
coenobii monachi» 

T - "fNiverfis unius facrofan&ae Ecclefiae filiis humilis 
Atmo * uj Congregatio Beati Albini Andegavorum epifeopi 
plenam dc hofte vi&oriam & de vi&oria coronam. 

Apofioliea nos informat auftoritas , ut pro invicem 
orantes alter alterius onera portemus, & fic adimplebimus 
legem Chrifti. Legem igitur Chrifti nos fervi Chrifti pia 
follicitudine adimplere fatagentes , denuntiamus vobis obi- 
tum Domni Mar.b odi venerabilis epifeopi, femper cum 
laude memorandi , lingua facundi , religione praecipui, 

hone- 


Digitized by u-oogie • 


'EPISTOLARUM. 

haneftate praeclari, litterarum eruditione dodiffimi , cujus 
fcrmo fale fempcr conditus erat , & cx ore illius omni meile 
dulcior femper fluebat oratio & quamvis eodem tempore 
variis ftudiis tota Gallia refonaret , ipfe tamen oratorum rex 
Gallicanae arcem eloquentiae fpecialiter optinebat. Tertio 
fi quidem Idus Septembris infirmatus carne , fed fpiritu 
fortior, excedens a faeculo, vivens in Chrifto fua nos viduavit 
praefemia ± 6c amoris fui jaculo vulneratos intolerabili do- 
lore confecit. Qui poft longa liberalium ftudiotum longe 
lateque vernantium exercitia*, quibus in Andegavenfi civi- 
tate , cui famofiffimus ac nominatiffimus extitit magifter, 
eflicaciflime claruit , elcdus a Re verendiflimoPapa Ur- 
bano inTuronenfi concilio fandae fedis eccfefias Redo 1 
nenfis , annuente Domino , Pontifex ordinatus eft. Quam 
ipfe dignitatem, immoonus accindus gladio Spiritus- fandi, 
licet inter barbaros & naturali quadam armatos feritate per 
annos viginti odo fideliter prudentetfque gubernans , fuper- 
borum colla juftiti® cenfura perdomuit > arguendo, obfe- 
crando, increpando, diffidenda pacificavit. . Tandemque lon- 
gaevo confedus fenio, plenus dierum in fanda confeffione, 
ut praemiflum eft, in Domino reqnievit. Ingrcflurus itaque 
.viam univerfae carnis , mortemque ! vicinam praefentiens, 
onere Pontificali depolito , fandiflimi B enedicti habitum 
humilitatemque' fufeepit , Monachumque profeflus Beato 
Albino fe tradidit $ ac fic exoneratus , pauperem Chriftum 
pauper & ipfe fecutus eft. Ante quidem ut Martha fbllicitus 
erat & occupatus erga plurima, nunc vero velut altera Maria 
unum efle neceflarium recognofcens , optimam partem 
elegit , quae non aufferetur ab eo. 

Commendamus edam orationibus veftris tranfitum Domni 
Gerar, di fratris noftri, viri plane mirabilis , quem profedo 
temporibus noftris prolixum vidimus traxifle martyrium. 
Rebus pauper , meritis dives , parcus fibi , largus egenis: 
cujus honefta converfatio in caelis erat, dum angelicam in 
terris vitam gefebat : ubi enim erat thefaurus ejus , illic & 
animus ; qui juxta Apoftolum fcmetipfum exhibuit hoftiam 
viventem, fandam, Deo placentem ; cui jejunando, vigilan- 
do , & orando jugiter aflifteris, oneratus ferro , vindufque 


66 MISCELLANEA 

catenis, rationabile reddidit indefefius obfequium , & ut ma- 
gna breviter explicemus , mirabilem vitam mirabiliter in- 
choavit & mirabilius confummavit , bonis meliora, melio- 
ribufque femper adjiciens optima. Obiit autem eodem anno 
pridie nonas Novembrisin fenedute bona virtutum floribus 
adornatus , cadoque fpiritum reddens , terram terrae man- 
davit. 

. Certum quia corpus quod corrumpitur aggravat animam, 
& deprimit inhabitatio terrena fenfum multa cogitantem $ & 
nemo mundus i forde , nec. infans cujus ed. unius diei vita 
iuper terram ; dilediflimam nobis caritatem vedram per 
vifcera mifericordia: Dei noftri petimus & rogamus, ut pro 
illis fundatis ad Dominum preces', & contra eunda eis 
adverfantia orationum vedrarum clypeos opponatis. Infu- 
per admonemus, ut vanitantimn vanitates & nugarum nenias 
penitus recidatis, ne quod utiliter nimis inditurum ed , notam 
habeat levitatis, N qs enim vota precum animabus profutura, 
non verborum phajef as. podulamus , quae defundis nihil pro- 
ficiunt & vivis plurimum folent obefle , cum feriptum fit de 
omni verbo otiofo reddituros nos rationem. Latori quoque 
praefentium pro amore Dei & mirandi Pontificis honore 
neceflaria miniftrate,nc fi dimiferitjs vacuum, quod abfit, 
. deficiat in via. Denique praefenti rotulo titulos veftros appo- 
nite , defundorum nomina breviter annotate, ut quod no- 
ftris falubriter petimus , vedris devotiflime perfolvamus; 
& ne forte de rotuli procradinacione, miremini fciatishoc 
indubitanter ob expedationem pontificalis ecclefiae conti- 
gi fle : fedquia nullus extitit eorum qui hoc faceret, malui- 
mus nos ede quam neminem. 

EPITAPHIUM. 

Sancti Xjer.ar.di Monachi S. Albini 
Tranfiit e mundo vir magnae relligionis 
Sacri Gerardus numinis hofpidum. 

Eloquio fimplex , habitu defppdus, honoris 
Impatiens , pacis manfio , verna crucis. 

Cunda caduca nihil, magni cacledia pendit»' 

Subtraxit vitiis pedus, fic ora dolis. 

«reminos & tres fine pot;u tranfiit annos. 


Digitized by U.00Q le 


m 


EPIStoLAfcOttJ 6j 

Et totidem panis ufibus abftinuit. 

Cujus longa fames , fitis , algor, vincula fletus, 

Adiduaeque preces , promeruere Deum , - 

Clarus, inops , vernans ; cruce , rebus , virginitate ; 

Jufte, facra, polum; vixit, amavit, habet. 

Fefta dies obitu foret ejus quarta Novembris, 

Ad qua: tranfivit tantus ad aftra pater. 

* - "**,_?* * 1 ' 

AL IUD: 

Floruit indutus corpus mortale Gerardus, 

Nec minus exutus operum capiet quia fru&us. • 

Huic fuerat panis recreatio 5 fpiritualis, - J.i 

Pofthabitis variis quibus utimur hic alimentis» 

En legit oda lapis hominis tantae pietatis 
Quas merito facris edent condenda fub aris. 

VERSUS MAGISTRI ULGERII 
Anoegavensis Episcopi. 

De Marbodo. 

S I quis quantuserat Ma&bodus noscere qusrat: 
Poftulat hoc quod ego dicere pode nego. 

In toto mundo non invenietur eundo 
-Ullus compar ei nominis atque rei. ‘ 

Omnes facundos fibi vidimus e(Te fecundos. 

Nullus in ingenio par, nec in eloquio. 

Cedit ei Cicero , cedit Maro , jucundus Homero. 

Ut dicam breviter, vicit eos pariter. 

Per eundas metas, per quas fua fe tulit aetas 
Nulla fibi placuit res nili quae decuit. 

Curans ut fieret virtutem quod redoleret, 

Tranftulit huc ftudium , tranftulit ingenium. 

Illi fic noto dedit ejus fed fine voto 
Chrifti judicium Pontificum folium; 

Hic Praefui fadus, nolens licet atque coadus 
Effecit melius quae bene eunda prius. 
jEqua menfura menfurans omnia jura 
Lenis erat placidis , Sc rigidus tumidis. 

I l 




Digitized by v^oogle * 



MISCELLANEA 
jugiter Orabat , jejunat, vigilabat. 

Quodque fibijaiuuifc , pauperibus tribuit. 

Hic tam laudari dignus, tam dignus amari. 

Sorte cadens hominum , tranfiit ad Dominum. 

Omnes perfonae , que &nt- in relligione. 

Ingemuere nimis plan&ibus & lacrymis. 

Nobilitas flevit, nec plebs a flendo quievit. 

Tam gemit & plorat, quam bona commemorat: 

In cun£ti$ annis nova mors erit illa Britannis: 

Quos vivens tenuit , quos aluit , docujt. 

Praecipue Redonis proprii quae mone patroni 
Eli velut aegra jacens, fa&aque muta tacens. 

ITEM DE EODEM. 

M Aubodi vita do&rinae luce perita 

Efutait mundo , fenfu foecunda profundo. 

Natus erat quorum decus, extitit Anaegavorum, 

Poft Redonum turbis & clero praefuit urbis. 

Dum lhxdio vixit quae profuht , plurima dixit. 

Occidit antiftes : facit hoc oc callo triftes. 

Sed fuccurrat ei Deus & fociet requiei. 

VERSUS RIVALLONIS REDONENSIS 
. Aichidiaconi. 

De Marbodo • \ 

R Eddidit ingenium lapientem , lingua difertum. 

Mens memorem , vigilem follicitudo gregis, 

.®tas longa fenem, jucundum gratia moris. 

Ordo Pontificem , relligioque facrum. 

Sobrietas parcum libi , munificentia largum 
Pauperibus , re&um regula juftitiae. 

Hic bafis Ecclefiae pondus portabat , & idem 
Manfuetudine bos , & feritate leo. 


w A. 


Digitized by ^mOoq le 


EPISTOLARUM. 69 

FULCONIS COMITIS ANDEGAVENSIS 
ad Gaufridum abbatem $c monachos 
Vindodnenfes. 

Tundat anniverfarium fuum in monafterio Vindocinenft & i* 
cella Andegavenji ab eadem coenobio dependente . 

F Ulco 'Dei gratia Andegavorum comes & An. em bur,- Abboiis* 
gis comirifla ejus dilediflima uxor , filiufque eorum 
major natu Goffridus. Goffiido Abbati &univcrfz 
congregationi V indocinenfis monafterii falutem. 

Quotienfcumque homines ea quae in hoc mundo poffidenc 
Deo offerunt , nori debent quafi contriftari de przienti mu- 
nere ; fed gaudere ex fideli redditione. Reddunt enim fuo 
creatori temporalia, ut abipfo recipiant fempiterna. Hac igi- 
tur confide ratione offerimus Patri & Filio & Spiritui-fando, 

Sandae & Individuae Trinitati, uni Deo,& vobis, veftrif- 
que fuccefforibus jure perpetuo poflidendas aquas omnes 
& pifcationes fluvii Meduanae a muro civitatis Andegavae 
ufque ad rupem Canciaccnfem. Ad fupplementum vidus, 

& veftitus, & aliarum neceffitatum cellae veftrae quae Ande- 
gavis in honore Sandat & Individuae Trinitatis fita cft. 
Conftituimus itaque & praecipimus ut in eifdem aquis nemo 
deinceps pifcare praefumat abfque veftra licentia & volun- 
tate. Sed fint in veftra poteftate integrae & quietae. Eo 
iiquidem tenore ut de pifeibus qui ibi capientur meliores in 
cotidiadUm Generale fratribus ejufdem celiae fufficienter 
eligantur ; reliqui vero ad ceteros ufus eorumdem fratrum 
depurentur. Vos autem veftrique fucceffores in perpetuum 
poft obitus noftros Anniverfaria noftra tam in Andegavenfi 
cella, quam in Vindocincnfi monafterio facietis ficut ali- 
>cujus Abbatum veftrorum facitis. Et in ipfis. Anniverfariis 
habebit tota Congregatio Vindocinenfis de reditu pifcatio- 
nis ejufdem pidantiam Generalem. Praeterea tumbam 
Fulconis comitis qui in Monafterio veftro Andegavis 


Digitized by 3Qle 


70 |?MlS CELLANEA 

fepultus jacet , veftro fumptu talem facietis , fi non melio 
rem, qualis eft tumba Helice Cenomannenfis comitis, qui 
inMonafterio de Gultura fepultus eft. Anniverfaria quoque - 
patrum noftrorum & matrum noftrarum facietis. Et ut haec 
Eleemofyna noftra, fine cujufque retraftatione inviolabilis 
omni tempore maneat^ figillis noftris eam firmavimus. 

A dum Turonus in Turre comitis anno Incarnationis 
Dominica; M CXXIIII. Indift. II. VII. Kal. Decembris 
Et interfuerunt ipfe Fulco comes. Ar.embur.gis comi- 
tiflfa. Goffridus major filius eorum. Goffridus ab- 
> has Vindocinenfis. Paganus Alerici. Sa varicus prior 
Villae Dei. Petronilla abbatifla Fontis -Ebraldi Sc 
AlgardIs priorifla. Radulfus de Balgenriaco > & de 
ftiis duo, Ganilo & Gerv asius Dapifer. Guilliel- 
mus de Paflavant. Gervasius deTroea. Goffridus 
filius Garini. Petrus de Monte Sefberti. Adam Nu- 
tritius. 

EPISTOLA S. VIENNENSIS ARCHIEPISCOPI, 
ad Alberi cum Oftienfcm epifeopum. 

De variis criminibus accufatus ad concilium venire recufat y 
avellat que ad Sedem Apojtolicam • 

A . Dei gratia Oftienfi epifeopo S. Viennenfis ecclefix 
minifter indignus falutem. 

Poft Bellicenfe concilium ubi archiepifcopus Lugdu- 
nenfis adverfum me , * Reverende Pater , tanta impietate 
malignatus eft , ad Dominum papam humiliter ve- 
niens , noviflime obtinueram ut caufa mea ante ve- 
ftrain praefentiam difcufla fine canonico terminaretur. 
Sperabam enim , ut quod furor debacchantis praecipi- 
taverat, veftrae diferetionis manfuetudo ad modum & ordi- 
nem reduceret , & perfona mea ab xmulis maliriofe vexata, 
apud vos vel cum juftitia requiem inveniret. Sed dum 
fugio arma ferrea, videor mihi incidiffe in arcum xreum; 
litteras enim magnitudinis veftrse fufeepi terribiliter me non 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 7 1 

invitantes, fed potius urgentes, ut infra quinque hebdoma- 
das omni occafione fublata, extra Viennenfem provinciam 
inter hofHum laqueos ad remotiffimas Lugdunenfis provin- 
ciae partes veniam non judicari ut apparet ; fed iterum cru- 
cifigi. Illic mihi contra accufatores meos conflittus indici- 
tur, & adverfus eos quos nunc penitus ignoro defenfionis 
jubeor arma corripere. De numerofo quoque i.xxn.teftium 
populo mihi fermo non fit , quorum examinatio licet ubi- 
que difficilis fit , & longam multorum dierum folemnita- 
tem requirat , in externis tamen finibus multo mihi diffici- 
lior extat. Praeterea in horum omnium defedu cum cano- 
nice Sc evangelice abfolvi debeam & audire , Nemo te 
condemnavit , nec ego te condemnabo , rurfus mihi novus Sc 
lingularis modus purgationis ingeritur, Sc a facris canoni- 
bus penitus alienus , ut quaeram fcilicet religiofos Sc fandos 
epifeopos, quorum major pars de Viennenfis ecdefiae fuf- 
fraganeis exiftat. Memento* igitur , Pater , quoniam de 
religione & fan&itate omnium decernere non meum , fed 
jllius tantum qui folus ferutatur renes & corda, Sc qui folus 
novit qui funt ejus. Multi enim in ecclefia Dei fpecie 
tenus tantum in veftimentis ovium veniunt , fed teftimonio 
ipfius Jefu Chrifti reprobantur , quoniam intus mihi funt 
lupi rapaces. In Viennenfi quoque provincia cum non fint 
nifi tres epifeopi habitu religionis induti , qualiter ex tribus 
vel quinque ad purgationem meam aflfumerc valeam pror- 
fus ignoro : & cum eorum quidam adverfum me feriptis fuis 
Dominum papam Sc ccclefiam meam follitaverint , ut eos 
fubito partis meae defenfores & perfonse mea: purgatores 
efficiam, fupra vires humanas fore intelligo. Ipfa etiam 
capitula nihil expreflum , nihil determinatum habentia, quid 
certum, quid fpeciale oculis meis offendunt, cum paffim Sc 
indiffinite dicatur de ecclafiarum venditione, de immunditia 
corporis mei , de perjurio militum meorum , de fide pro- 
mifla & mentita, Scfalfificatione monetae . ? nonne haec om- 
nia magis odium Sc fimultatem aemulorum fignificant, quam 
alicujus canonici & legitimi examinis formam demonftrant? . 
ut cum magis ad omnia imparatus fim, non dicitur quas 
ccclefias vendiderim > Sc cum incontinentia corporis multi- 


Digitized by L^OOQle 



7 z MISCELLANEA 

formis fit , cujus fuerim incontinenti* reus 5 cum etiam 
multos habeam milites , quos vel qualiter ad pejerandum 
compulerim : & cum faepius habitum fine culpa & nota 
deponere liceat, quando & qualiter &'quem habitum depo- 
fuerim > & monetarius cum non fim , nec fuerim umquam f 
quando vel qualiter vel cum quibus monetam falfificaverim. 
Quod fi totam vitam meam ab ineunte aetate confufe & 
indeffinke fub hujufmodi purgatipnis difficultate concludi* 
tis; ego quoque evangclica vos omnes alloquor fententia. 
Qui fine peccato eft veftrum, primus in me lapidem mittat. 
Nunc igitur velut inobediens & contemptor praeceptorum 
Domini papae Vizeliacum venire refugio, quoniam fi omnia 
illa quae praediximus effient portabilia mihi , domus tamen 
mea hoc tempore multipliciter afflifta ad tot & tantos fum- 
ptus non fufficit , nec velle penitus debeo , ut refiduum 
locuftae comedat bruchus. Omnis quippe obedientia poffi- 
bilis debet efle , & loco & ttempori congruens : pro his 
itaque gravaminibus vocem appellationum exhibeo , & 
ne quid contra me ftatuatis ex parte Domini papae liber in- 
terdico. Quod fi haec apud vos locum non habuerint , pro 
cefto fcio quia pugnabit pro me contra vos ipfa conficien- 
tia veftra , & in confpe&u aeterni judicis vos caufa mea 
praecipites fuiffie convincet. Mundus etiam me tacente cla- 
mabit , quia egrefla eft iniquitas de Babilone a feniotibus 
judicibus, qui videbantur regere populum. Ego vero etfi 
non fuero epifcopus , ero tamen matris ecclefiae hu- 
milis & obediens filius , & redeunti mihi de tenebris & 
anguftiis hujus mundi occidetur in domo B. Rufi vitu- 
lus faginatus , ut accenfa lucerna comedamus fimiiiter & 
epulemur poft paululum per Dei mifericordiam ad aeterni 
regis convivium intraturi. 



EPISTOLARUM. 


7f 



EPISTOLA GUARNERI1 ABBATIS 
& fratrum Majori s-monaftcrii ad fratres 
Celtae Briefi^s. 


Ne faerifiU ajffgnata bona alie difirahurt* 

F Ratres Capituli Majoris- monafterii & eorum humilia Circi *m- 
minifter frater G. dile&is filiis filis 6c fratribus capituli 
Cella: Brienlis-i regularis obfervanti* tramite nufquam de*, 
clinare. 

< Sicut in earum adquifitione rerum, quae ad utilitatem & 
decus ecdefix fpe&ant , indefefib nos convenit iludio la- 
borare i ita nihilominus circa ea qux futtt adquifita, ne cu- 
jtiflibet incuria dilapidentur , feu negligenter adminiftren- 
titr, diligentiori nos decet obfervancia vigilare. Proinde 
ftatuendum aeque praefentis paginulae au&oritare fanciendum 
decrevimus, quatenus univerfa qux facriftarix veftrx obe- 
dientia tam in thefauro , quam in ornamentis , feu aliis 
redhibitionibus, vel pofleflionibus , inprxfentiannn pofli- 
det, aut in futurum poterit adipifei , eidem obedientix 
perpetuo jure inviolabiliter conferuentur. Interdicentes 
omnimodis ac prohibentes ne quiilibet priorum vel facri- 
ifarum de prxlibatis facriHarix rebus quippram abfque ca- 
pituli noftri & noftfa permiffione diftrahcre prxfumar , aut 
ingadiare , feu- quolibet ingenio alienare , vel prioratus 
ufibus applicare. Quod ut a vobis prxfenribtxs atque futu- 
ris irrefragabiliter obfervetur , hujus cartulx feripto man- 
dare ftuduimus , noftrique (Igilii impretfione munitum vo- 
las ad monimentum tranfmittendum curavimus. Valete. 




Digitized by 


Google 


KrrCEt'1'AMEZ 

PRIVILEGIUM CONANI DUCIS 
Britanniae, dc fundatione BuzccrfisMonaftcrii 
Ordinis Ciflcrcic^Ls indioeccfi Nannctcnfi. 

Q Uoniam fxpius contingit, ut quod a nobilibus viri# 
retroagis temporibus bene geflum efle conflat , i fenfu 
moitalium fimul & memoria quantocius tranfic ac labitur, 
nifi litteratum apicibus cauta ac prbvida commendatione 
. commendetur : Ego Con anus , Alani comitis filius, ac 
Britannorum dux , juflum fore fum ratus ac commodum, uc 
quod, juvante Deo, corde propofui confummare , praefentis 
membranulae ftylo pofteritatis pandam notitia. Dudura 
eft quod ego&E&MENG ardi s mater meaprofalute ani* 
marum noftrarum & omnium parentum noftrorum abba*; 
tiam quae Buzeium vocatur xdificare ftatuimus : fed pro* 
pria negligentia , & quorumdam finiftro decepti confilio, 
coeptum opus, ut debuimus, ad effe&um ufquenon duxi* 
mus : immo multa , qu® habitatoribus prxdi&x abbatiae 
prius dederamus, fubtraximus. Vemens igitur olim vifita*. 
tionis gratia apud Britanniam domnus Be r. nardus abbas 
Clarxvallis , ad cujus abbatiam Buzenfe coenobium fpettat, 
confiderans eumdem locum non juxta promiflionem, quam 
feceramus, conftrudum & xdificatum ; fed pene defolatum, 
fupramodum vehementer doluit , & me quafi perfidum & 

- mendacem aufterhBmis increpationibus redarguens, abbati 
ac fratribus qui ibidem morabantur, ut locum relinque- 
rent , Sc apud Claramvallem unde advenerant, citius redire 
feft inarent, imperavit. Quod ego audiens vehementer triftis 
effedus , fimulque verecundia maxima repletus id omni- 
modis fieri, prohibui, & me deinceps* abbatiam aedificatu- 
rum, ac multa bona eidem largiturum , in prxdi&i abbatis 
Clarxvallenfis multarumque aliarum perfonarum prxfentia 
promifi, & infulam de Coiero» , quam in principio apud Bri- 
tanniam adventus Ctarxvallenfium monachorum libere de- 
deram, fed poftea abftuleram , & quingentos nihilominus 



fcPISTO.LAfctrMV n 

folidds , qu6s ih reditibus N amneteofis fori randiu praedirae 
abbatiae, innarim reddendos prondferam , donec omni» 
aedificia conTummareotur , & hujufmodi cenfu locus ipfe 
nbn indigere evidenter cognofcererar , reddidi, & dona om- 
nia quae prius dederam , ipfam videlicet Buzei infulam, &c. 
Verum fi quis quaerat cur hoc fecundum privilegium poft 
primum fcribi , noftrc^ue figiQp mifnM voluimus » fciat mc 
hocfecifle rogatu dc interceflkmeEH.MENGAB.oi s- cariffi- 
rnx matris meae , &c. Hujus donationis teftes fuht,RoTAU- 
dus venerabilis Venctenfis epifeopus r A l anus Redonen- 
fis epifeopus, Johan n e s Maclovienfis epifeopus, Hesius 
Namnetenfis tpHcopus , R aduc fus ' Redbnenffe arthidla- 
conus, RoftEKTUs G&iMiutt canonicus Namnetenfis, 
Petkus abbas ejufdem coenobii , .An na. e as Monachus* 
Pacamus praepofitus comitis, Gui ul e l mus S.Albini. 

m- 

EPISTOLA ADEL^E . BLESENSIS C0MITISS>£ 

& poftea Marciniaccnfis fan&imqnialis 

ad GaufridumCarnotenfcm epifeopum* 

- ■ N >- - • 

'Ut no» permittat monachos Majoris-monajleru molefiari 
a Canonhti S- Carikji* 

C Ariflimo Domino & patri G. Dei gratia Carnotenfi 
epifeopo & San&a: Romana: ecclefiae legato As Mar- 
ciniacenfrs monacha comius T. mater fidelium munus 
orationum. 

Pervenit ad nos , qtfofd canonici S". Carjlefi deci- 
mam de dono eleemofynae de Francavilla , quam ve- 
nerabilis fcilicet comes & focius nofifer & ego Majoris 
monafterii monachis dedimus, calumniantur. Unde nove- - 
rir veftra paternitas hanc calumniam in’ praefentia noftra , 
cum adhuc in faeculo agerem , fit ventilatam & omnino 
definitam e fle , ut nullatenus fuper hoc praefati monachi 
.iiiqjuietari debeant. Quippe quia canonici illi nobis coram 
politis Sc pluribus legitimis teftibu-s hanc querelam mona- 
ghfc , «fidem grorfus quiete dimiferunt. C^iocirca veftrae 


Digitized by LjOoq le 


is ^ MISCEL L ANFX 
Sanftitatis paternitatem exoro , ne fuper hoc jam di&os 
Majoris-monafterfi monachos ulterius ullomodo fatigari 
permittatis. Vate. 



EJUS DEM 

Ad Theobaldam comitem Blcfcnfem. 


i-juftltm argumenti- 

C Afiifimo fuo fclefcftfium comiti A. MarciniacenfiS 
monacha materh* diie&tutiis affe&um. 

Memor lum <piktefti,F ili CarMimc, quod cum adhuc in Ce- 
lari habitu degetem , Canonicos S. Carilefi de decima fuper 
dono eleemofynae de Francavilla, quamfocius nofter, comes 
fcilicet , pater tuus , Ego Majoris-monafterii monachis 
dedimus , conqueftos , fuifle. Super, quo noverit dile&io 
tua quod iidem canonici hanc querelam in prsefenria noftra 
diftis monachis ita prorfus dimiferunt , ut eadem querimo- 
nia deinceps fine reclamatione perpetuo fopiretur. Ea 
propter te , dile&ilfime fili , exoro , ut eleemofynam no- 
ftram , quam libere monachis dedimus , fic iUis libere cu- 
ft odias , ne ulterius aliqua controverfia fuper hoc ecclefia 
Majoris-monafterii fatigetur. Vate. 

y&f tir tlr iit ili ifr iit ySf • \!f • >!r • ^ til ilr \lr & yif ilf & ylk 

m • m- mmnwmwM 

} 

ODONIS CARDINALIS EPISTOLA 
Ad Joansicm cpilcopum Maclovienfem. 

\ 'Arguit eum quod monachis Maj oris-monajlerii infejlus Jit- 

O DO Dei gratia 'San&ae Romanae ecclefiae diaconus 
cardinalis Sedis apoftolicae legatus venerabili & di- 
lefto fraui J. Aletenfi epifeopo Salutem & dile&ionem in 
Domino. 

Prseter alias oppriffiones , quas ecclefia: Majoris-mona*- 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. 77 

fterii contra prohibitionem Sedis Apoftolicz irrogatis, in 
oratorio de Becberel , quod in oratorio dc Ploafho conftru- 
ftum cft , fratres praedidz ccclcfiz fub interminatione ex- 
communicationis , licet vobis , aut alii epifeopo id non li- 
ceat , divina officia celebrare prohibetis. Quia vero pri- 
vilegia eidem ecclefiz indulta confervari volumus , audo- 
ritate apoftolica dc noftrA in jam dido oratorio fratribus , 
qui apud Bechcrel converfantur, divina officia peragere con- 
ceffimus dc praecepimus. Voljjs quoque mandamus , uc 
aquam beneaidam ad afpergendum in eodem oratorio 
donetis > quam fi dare notueritis, d quolibet epifeoporum 
eam audoritate apoftolica dc noftra accipiant. 

LUDOVICI VII. FRANCORUM REGIS 
Litterae dc Satisfactione Simonis dc Ncalfapro 
occifione Simonis dc Malrepaft militis. 


I N nomine Sandz dc Individuae Trinitatis Arnen. Anno 117* 
Ludovicus Dei gratia Francorum rex. Regi* digni* 
tatis eft beneficia ecdefiis collata litterarum memoris 
commendare , ut perpetua; robur obtineant firmitatis. 

Notum igitur fieri volumus przfcntibus dc futuris , quod 
Simon de Nealfa in praefentia noftra conftitutus, pro com- 
pofitione fada cum amicis dc confanguincis defundi Simo* 
nis militis de Malrepaft, quem interfecerat, ut toti generi 
fadsfacerec , dc ut compofitio inter eos fada firmior ftabi- 
liorque de cetero permaneret, quicquid in poteftate eccle* 
fiat de Bafenvilla habebat in dominio , redditibus , procu- 
rationibus , confuetudinibus , dc exadionibus , pro anima 
przdidi defundi eidem ecdefiz in manu noftra publice 
quitavit dc dimifit, dc de voluntate uxoris fuz dc heredum 
fuorum perpetuo poffidendum conceffit , exceptis feodis. 

Si quis veto contra hanc regiz confirmationis paginam 
venire attentaverit , nos eleemofynam praeferiptam fecun- 
■dmn. rationem &c juftitiam in curia noftra manuceaebimus^ 


Digitized by v^oogie 



«y* 3M I S CELLANH A ' 

ne quod per nos fadum cft cujufquam praefumtione . va- 
leat infirmari. Quod nos inviolabiliter: obfervari volentes, 
fubtus inferipto nominis nortei caradcre , figilli noflrl 
auctoritate praecipimus communiri. Adum Parifius anno» 
ab Incarnatione 'Domini M C LXXVI. artantibus in pa- 
latio noftro qu orum nomina fuppofita fiant & figna. Signmrv 
comitis The obaudi Dapiferi rtoftri. S. Ragin aUdt 
camerarii. $. Gui donis buticularii. S. Radulfx 
conrtabularii. # 

Lotus .monogrammatis- 
Vacante -cancellaria. 

Infra fendet Regis jfgillum. 



SIMONIS EBROICEftsiS COMITIS LUTERjG 
De eadem Satisfactione. 

I N nomine Sandae & Individuae Trinitatis Amem. 

Simon Dei gratia Ebroicenfis comes. Principum con- 
gruit dignitati beneficia ecclefiis coilata litterarum memo- 
riae commendare 0 ut perpetua: robur obtineant firmitatis. 
I^otum igitur fieri volumus praefentibus & futuris r quod 
Simon de Nealfa in pncfencia DonTini regis & nortra confti- 
tutus, pro compofidone fada cum amicis & confanguineis 
defundi Simonis militis de Malrepaft , quem interfecerat , 
ut toti generi fatisfaceret , & ut compoficio inter eos fada 
firmior rtabiliorque de cetero permaneret , quicquid in 
poteftate ecclefiae de Bafenvilla habebat in dominio , red- 
ditibus , procurationibus confuetudinibus, & exadionibus, 
pro anima prxdidi defundi eidem ecclefiae in manu Domini 
regis publice qtrietavit & dimifit & de voluntate uxoris 
iuae & heredum fuorutn perpetuo portldendum conceffit, 
exceptis feodis militum. Si quis vero contra hanc noftrae 
confirmationis pagirram ire attentaverit, nos eleemofynam 
praeferiptam fecundum rationem & juftitiam in curia nortra 
manute nebimus , ne quod per Dominum regem & nos 
iadmn ert cujufquam praefumptione valeat infirmari : quod. 


Digitized by 


Google 



1 


EPISTOLARUM. 7* 

nos inviolabiliter obfervari volentes , ut fidejuflor figilli 
noftri audoritate praecepimus communiri. Adum Parilius 
publice anno ab Incarnatione Domini M C LXXVI.aftan- 
cibus in palatio Domini regis quorum nomina fuppolita 
funt & ligna. S; Comitis Theobaudi , S.Rainaudi 
camerarii, S.Gui donis buticularii, S.Radulfi confta- 
bularii. In curia vero noftra prxfentes aderant. Simon 
nofter filius , Fulgo capellanus, Rainaldus Delabaate, 
& plures alii. 


i • 



WILLELMI SENONENSIS ARCHIEPISCOPI 
litrera de eadem fatisfa&ione. 


V VILLE LMUS Dfei .gratia Senonenfis archiepifcopus 
Apoftolicae Sedis legatus priori & fratribus de Bafen? 
villa diledis filiis fuis in prerpetuum. 

Quia dignum eft ut beneficia ecdefiis pie collata per- ' 
pe tuae robur obtineant firmitatis , litterarum apicibus dignum 
duximus commendare , quod cum Simon de Nelfa miles in 
praefentia Domini regis & noftra conftitutus compofitionem 
fcciflet cum amicis & confanguineis defundi Simonis mi- ' 
litis de Malrepaft , quem interfecerat , ut toti generi fatis- 
faceret , & ut compofitio inter, eos fada firmior & Habi- 
lior de cetero permaneret , quicquid in poteftatc ccclefix 
de Bafenvilla habebat in dominio , redditibus, procurationi, 
bus, confuetudinibus , & exadionibus , pro anima defundi 
Simonis militis eidem ecclcfix , exceptis feodis militum, 
coram Domino rege & nobis quietavit ac dimifit , 8c abfque 
ulla in pofterum reclamatione pofiidendum concelfit , 8c 
tanr ipfc , quam frater ejus Milo, & patruus eorum Amal- 
ricus , omnia praedida abjuraverunt. Juravit etiam ipfe 
Simon quod eamdem quietationem ab heredibus fuis cc- 
clefix concedi faceret & laudari. Fratres vero ipfius ecele- 
fix propter libi collatuiq beneficium pro anima praefati 


Digitized by LjOOQle , 


So , 'MISCEL L AN E A 

Simonis defuncti unam mifiam lingulis diebus celebrate 
promiferunt. Ne autem fuper his aliqua deinceps contro- 
-verliapoflit oriri, eadem praelenti paginae commendavimus 
Sc figilli noftri audoritate confirmavimus. Statuentes & fub 
anathemate prohibentes , ne quis huic noftrae confirmatiora 
in aliquo contraire praefumat , lalva in omnibus Apoftolicae 
Sedis audoritate. Adum publice Parilius anno ab Incar- 
patione Domini MCLXXVI. 


LU CII PAP^E III. BULLA 

de eadem fatisfadlione. 

L XJcius epiTcoptts Servus Servorum' Dei, diledis filiis 
priori St fratribus de Bafenvilla , falutem & apoft olicam 
benedidionem. 

* Juftis petentium defideri» facilem decet nos praebere 
aflenfum, & vota, quae & rationis tramite non difeordant» 
cffedu profequente complere. Ea propter, diledi in Domi- 
no filii, veftris juftis poftulationibus grato concurrentes af- 
fenfu,immunitatem Sc abfolutionem m redditibus , procura- 
tionibus , confuctudinibus , exadionibus , & aliis , exceptis 
feodis militum, 4 nobili viro Simone de Naefla pro anima 
nobilis viri Simonis de Maurepaft in prxfentia bonae me- 
moriae L. quondam illuftris Francorum regis & venerabilis 
fratris noftri VV. tunc Senonenfis , nunc vero Rcmenfis 
archiepifcopi vobis . Sc. luccefibribus veftris pia devotione 
fadam ,ficut in authenticis relcriptis praedidarum perfona- 
rum habetur , devotioni veftrat audoritate apoftolica con- 
firmamus , & praefentis feripti patrocinio communimus» 
Statuentes , ut nulli omnino hominum licear hanc paginam 
noftrae confirmationis infringere , vel ei aufii temerario 
contraire. Si quis autem hoc attentare praefumferit ; indi- 
gnationem omnipotentis Dei Sc Beatorum Petri & Pauli 
apoftolorum ejus fe noverit incurfurum. . Datum Velletri 
nn. Nonas Junii 


CHARTA 


Digitized by ^mOOQI 


EPISTOLARUM. Si 



CHARTA GALCERI DE CASTELLIONE. 


Monachis S. Mauritii Remenfis dat duo /extaria frumenti 
ad conficiendas hojlias& duo modia vini ad mi/ftm 
celebrandam . 

I N nomine Patris, & Filii, & Spiritus-fan&i. Ego Gua an , n 3 ^, 
c e mus de C arte Ilione notum facio tam faturis quam ptafc- 
fentibus , quod monachis S . Mauritii Remenfit dedimus dtio- 
fextaria frumenti ad faciendas hoftias } 8t duO modia Vini 
fingulis annis ad celebrandas miflfas } & hoc dedimus in elee- 
mofynam poflidendum in perpetuum pro animabus patris 
& matris meae , & pro falute anima; me® uxoris me® , Sc 
amicofum meorum. Et recipiantur in villa, qi>* Columpne 
vocatur, de meis propriis redditibus , ad monfuram ipfius 
vili® in fefto S. Remigii vindemiarum reddenda. H®e qu® 
pr®diximus conceflic uxor mea Helvi pis & filii mei 
Galcheuus i Guido , ScMfllo. Hujus rei teftes funt 
Theobaldus prior de Nantolio & Gregorius presbyter. De 
militibus Clarembaldus de Ivenna, Reinaldus, Couardus, 

Paganus de villa. Ex parte monachorum Pulcodius prior, 
Laurentius , Hilduinus , Oddo , Johanties, & Tetbaldus 
converfus. De famulis Gislibertus & quidam alii. 

A£tum anno ab Incarnatione Domini MCLXXXIIII. • 



CHARTA HARCULFI DE COMBURNIO. 


COnfrmat donum Roberti de Capella fttfum monachis Majoris* 
monajlerii in prioratu S.CMartini de Comburnio 
demor antibus. 

H Ar.culfus Dei gratia Dominus Comburnii & figni- 
fer S.Sanfonis, omnibus fidelibus falutem. 

L 


Digitized by ^mOoq le 


8* MISCELLANEA 

Cam de jure Ise l dis uxoris meae ad me pertinear va- 
Nota. cante fcde Dolenfi res regere pontificales , & de terris 8c 
hominibus archiepifcopi , tamquam archiepifcopus difpope- 
re : ea quae me concedente in prxfentia mea fiunt , tantum 
vigoris & roboris, efficaci* & juris habent , & ita rata funt, 
dum vacat fedes , tamquam fi coram archiepifcopo & eo 
concedente fierent. Unde univerfitati fidelium notificare 
cutavi, quod Robertus de Capella, & Alanus, & Guido fratres 
ejus dederunt terras & homines , & quicquid juris habebant 
in partochia de Efpinac Deo,& S.Martino de Comburnio,dc 
monachis Majoris-monafterii ibi manentibus in perpetuam 
eleemofynam poffidendum , acceptis de caritate monacho- 
rum xxn. libris ,{<3c pafto fibi fado,quod fi vellet monachus 
fieri, cum pannis monachilibus & palefrido fuo reciperemr, 
vel unus fratrum fiiorum , mortua promiflione ipfius , vel 
unus filiorum fuorum fine pannis : ita tamen quod x. an- 
norum effer, & fciret pfalterium , & datis lingulis conce- 
dentibus de genere fuo donis caritativis. Hoc donum Ro- 
berti conceflit Petrona uxor fua & filii ejus Alanus, Guiler- 
mus , Bauterius , Rolandus, & fili* ejus Ifabel,Agnes. Con- 
ceffit etiam hoc Alanus frater ejus primogenitus, & filii ejus 
Guilermus , Petrus , Sc fili* ejus Aales , Ofanna, Haois. 
Conceflit & Guido frater ejus & filii ejus Alanus , Barcho- 
lom*us, Richardus,Guillermus,& fili* ejus Agnes, Johanna. 
Conceflit hoc foror eorum Ifabel , & filius Guilermus. 
Concefferunt hoc Thomas Thaun, & Stephanus filius Mahe. 
•Conceflit hoc etiam mater Alani , Roberti , & Guidonis 
Agnes , & nepotes ejus Guilermus Higurt , & Robertus, 
& Ofanna foror Tfiomx Higurt. Quam eleemofynam cum 
dediffet Robertus , & concefliflcnt Alanus, & Guido, & 
& quantum in ipfis cft dediflent , juraverunt fupra altare S. 
Martini , & fuper facrofan&a evangelia , & corpus Domini 
bona fide , & fine dolo hanc eleemofynam cufiodire & pro- 
tegere, prout melius poffent omnibus diebus vit* fu*., Poftea 
hanc eleemofynam pofuerunr in manu mea fiatuentes , ut 
ego & Domini femper Combumii cufiodes & protedores 
hujus eleemofyn* effent. Hujus rei teftes funt ifti Gau- 
fridus Rotelcreus Dolcnfis tunc Sinifcallus meus , Gaufri- 


Digitized by u-ooQie 



EPISTOLARUM. 85 

dus Spina, Jordanus de Machua , Oliverius deMaglechat, 
Monachorum Hugo prior de Polle, J oh annes nepos ipfius, 
Heudode Botenigel,Gaufridus de Tofcheio, Tehel,Heudo 
Vilicus,GuilermusdeLiftrcio, Johannes Gladan , Guillcr- 
musde Laugan, Herreus Ramart , Fremulus Serviens mo- 
nachorum. Robertus Carbonei , Guilermus malus clericus, 
Radulfus de Moa & multi alii. 



EPISTOLA 

ELI vE ABBATIS S. MAGLORII PARISIENSIS 
Ad Albcrtum epifeopum Maclovicnfcm 
& R. Dominum DinanL 

Rogat ut permutationem fattam cum monachis Majoris - 
monafierii de cell a S. Magior i i Lehonenfis pro tribus 
obedientiis confirment. 

D Ominis & amicis fu is A. Dei gratia epiTcopo S. Ma- 
dovii & illuftri viro R. Domino Dinnanenfi He. ec- 
clcfiae S. Maglorii Parifienlis humilis minifter , & ejufdem 
ccclefiae conventus falutem & orationes in Domino. 

Dile&ioni veftrae lignatis apicibus indicamus quod de vo- 
luntate & confenfu Domini regis Francorum , communi- 
cato etiam confilio cum diferetis & prudentibus viris , per- 
mutationem fecimus cum dile&is fratribus noftris monachis 
Majoris-monafterii , tres ab eis accipientes obedientias in 
terra Domini regis Francorum pro ecclefia Lehonenfi cum 
omnibus pertinendis fuis. Rogamus autem dilectionem ve- 
ftram quatiims & vos idem v elitis , & praedirae permutationi 
veftrum praebeatis aflfenfum , & praefatos monachos in poflef- 
fionem bonorutri praediftae ecclefise , quam nos ei concedimus, 
cum pertinendis fuis auftoritate veftra introducads. V alete- 


84 MISCELLANEA 


an. ii 96. 


HEBERTI REDONENSIS EPISCOPI LITTERA 
De fatisfa&ionc Andre* de Vitreio pro illatis 
monachis S. Crucis damnis. 

U Niverfis fanftas matris ecclefiac filiis H. Dei gratia 
Redonenfis ccclefise minifter humilis in falutis audtore 
falutem. 

Noverint prtefentes & futuri quod cum Andleas Vitreii 
pro quibufdam injuriis & exceftibus monachis S. Crucis de 
Vitreio & eorum hominibus irrogatis inperfana fua fuiffet 
excommunicatus , & tota terra ejus interdi&o fuppofita i 
tandem cum eifdem monachis & hominibus in hunc modum 
in noftri praefentia compofuit. Pro damnis fiquidem eis xx 
libras quas homines de vico illo de Tallia ei & heredibus 
luis annuatim debebant omnino quittandas ufque ad decem 
annos. Et quia mater ejufdem Andrea: illas xx libras in do- 
tem reclamabat fibi datas fuifle 5 juravit diftus Andreas quod 
ufque ad determinatiun terminum eos de xx libris illis i 
matre liberaret , & quod monachos , <9c eorum homines 8c 
fua ufque tunc fideliter & in pace cuftodiret & defenderet. 
Nullamque eis violentiam interim five injuriam inferret. 
Hanc itaque compofitionem inviolabiliter obfervandam poft 
ipfum juraverunt Alanusde Dinagno,& Robertus frater ejus 
VV. vero filius pagani, & Gaufridus de Liberta , Robertus 
de S.Dcfiderio, Gaufridus de Vvafto, Herveus de Torce, 
Herveus Pilet, Herveus de Thefncriis milites. Reginaldus 
Grualem , Herveus carus filius , Gaufridus Salomonis , Her- 
bertus Ermenfredi Hi omnes tam milites quam burgenfes 
juraverunt , quod fi Dominus Andreas ab hac compofitione 
refiliret , ipfifefc redderent obfides mandato noftro & mona- 
chorum : nos vero fuper ipfum & terram ejus fententiam 
poneremus , ficut erat antea. Quod ut ratum efiet & illi- 
batum, praefens feriptum figilli noftri & figilli DominiAndreae 
munimine roboravimus. A&um anno MQ£CVI. 


Digitized by 


Google 


r 


1 

EPISTOLARUM. 8 y 

LITTERA ANDREWS DOMINI DE VITREIO. 

De fatisfaftione monuchis S. Crucis faffa pr§ 
tUatis injuriis- 

U Ni vertis przfentes Urteras infpeduris And*, e as Do- nyf, 
m nus V itreii Salutem in Domino. 

Noveritis quod fuper contentionibus quae vertebantur 
inter me ex una parte , & religiofos viros abbatem & con- 
ventum Majoris-monalterii Turonenfis, priorem & mona- 
chos S. Crucis de Vitreio, & homines eorumdem de Burgo 
S. Crucis de Vitreio, ex altera fuper damnis, quae ego, & 
gentes meae , & gentes regis Franciae , didis monachis , & 
eorum hominibus de V itreio , occatione guerrae Domini 
regis Franciae & comitis Britanniae intuleram ; de contilio 
bonorum virorum pacificatum eft in hunc modum. Ego 
pro bono pacis dedi hominibus didorum monachorum ae 
Burgo S .Crucis de V itreio centum quinquaginta libras ufua- 
lis monetae pro damnis didis hominibus illatis : & priori & 
monachis S. Crucis de Vitreio dedi centum quinquaginta 
libras ufualis monet* ad ecdefiam fuam & daullrum S. 

Crucis de Vitreio faciendum. Dedi etiam de nemoribus 
meis fxpedidis monachis quantum eis necefle fuerit ad ec- 
cletiam fuam & clauftrum faciendum folum vice ifta. Prx- 
rerea excambiavi , &- concefli hominibus fupradidorum * 
monachorum de- Burgo S.Crucis de Vitreio & heredibus 
eorumdem viginti quatuor plateas in campo Gorantoni ad 
domos , fi voluerint , *dificandas pro viginti quatuor pla- 
teis , quas ego occupaveram pro muris, folTatis & aliis meis 
zdifictis faciendis, in quibus viginti quatuor plateis tive do- 
mibus ego habebo tale jus & talem redhibitionem', ticut ha- 
bebam in plateis antedidis. Et didi homines & hzredes 
eorumdem tenebunt didas plateas jure hereditario a priore 

: *Ifte Andrews de Vitreio omnino divertas videtur i procedenti. Nam piares . 

Jkujus nominis Domino; de Vitreio reperimas in ckams Majorisanonaftcm. 


Digitized by CjOoq le 



Ss MISCELLANEA 

& monachis S. Crucis deVitreio tali modo, & tali cenlu , 5c 
cum tali Dominio , quo priores plateas de priore & monachis 
antea tenuerunt. Dc viginti vero libris ufualis moneta;, quas 
ego habebam lingulis annis in Burgo didorum monacho- 
rum de tallia, quitavi hominibus didorum monachorum 
& eorum heredibus in perpetuum quindecim libras tantum 
modo , ita quod didi homines didorum , & heredes eorum- 
dem hominum reddent annuatim milii & heredibus meis 
rcliduos centum folidos nfualjs monet*,in fefto nativitatis 
B. Maria: , tali modo &-cumtali redibitione, qua prxdidas 
viginti libras prius reddere tenebantur. In cujus rei teftimo- 
njum & munimen prarfentes litteras confcribi feci & ligilli 
mei munimine roborari. Adum anno gratiae millefimo ducen-. 
telimo triccfimo feptimo menfe Augufto. 

EPISTOLA PHILIPPI AUGUSTI REGIS 

Francorum ad Baillivos Normaniae. 

Pe modo dirimendi lites cirea prxfentationes beneficiorum . 

P Hi l r r pus Dei gratia Franci* rex univerfis baillivis fuis 
Norraanni* , ad quos lirter* prxfentes pervenerint 
falute m. 

Noveritis quod diledi & fideles noftri * Vualterius 
R otomagenlis Archiepifcopus & ejus fuffraganei Epifcopi 
Normanni* nos requifierunt, ut fuper ecclefiis vacantibus 
de prxfentatione quarum fuerit contentio , recognitio fiat 
per quatuor presbyteros & quatuor milites , ita videlicet 
quod archiepifcopus five epifeopus , in cujus contentio 
epifeopatu erit fuper prxfentatione ecclefi* , & baillivus 
nolle r illius diocefis eligant bona fide presbyteros & mili- 
tes fideliores & legaliores , quos potuerint invenire : & illi 
eiimin4 . q uatuor prxsbyteri & quatuor milites fuper facrofanfta ju- 
to rabunt , & archiepifcopus five epifeopus f excommunicabit* 

* Lkrcrx Vualterii Rotomagcnfis archicpifcopi & foffragancorom cjtts 
babcatui in Spiciligii. Tom.*.p.i j*. 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. S 7 

quod illi o&o dicent ad quem debeat fpe&are donatio eccle- 
iix de jure patronatus. Archiepifcopus verofive epifeopus 
& baillivus nofter fingulos presbyterorum & militum , qui 
juraverint , pro recognitione diligenter examinabunt feor- 
fum unum poft alium , & in quem major pars convenerit, 
ille habebit jus patronatus. Et ii illi o£to non pollent fcire 
ad quem debeat fpe&are donatio ecclefiae de jure patrona- 
tus ? ipii dicerent quis ultimam fecerit praefentationem ec- , 
clefiae , & inde ille habebit fai imam. Et fi aliquis clericus 
contra hujufmodi inftitutionem venire praefumeret } archie- 
pifeopi &epifcopifui eflent in nocumentum eidem clerico 
de querela illa ipfi etiam conceflerunt unanimiter bona fide, 
quod ipfi hujufmodi negotium fine dilatione terminabunt. 

Et fi aliqua contentio inde emergerit ; ad nos referretur, & 
nos exinde faceremus ficut videremus expedire. Nulla vero 
ecclefia, de qua contentio fuerit , interim donari poterit ab 
archiepifcopo vel epifeopo antequam diffinitum fuerit, ficut 
fupradiftum eft, nifi vacaverit per fex menfes ,falvo etiam 
tunc jure patronatus ei, qui patronatum obtinuerit- Archie- 
pifcopus vero vel epifeopus non pollet fe exoniare fuper 
his , nifi haberet exonium proprii corporis : & fi exonium 
proprii corpotis haberet } tunc loco fuo mitteret bona fide 
fideliorem & legaliorem, quam poflet invenire ad id facien- * 
dum. Nos autem ad archiepifcoporum & epifeoporum 
Normanniae petitionem id concedimus, & ficut hic conti- 
netur firmiter volumus obfervari. Unde vobis praxipientes 
mandamus quatenus ita obfervetis & obfervari faciatis. 

A&um apud Giforem anno Domini MCCV II. menfe 
Odobri. 

IN NOCENTI I PAP JE III. 

Ad Johannem Angi orum regem. 

I N nocentius III. Johanni regi An glorum. Ta£ti fumus an * ll °9 
dolore cordis intrinfecus & vehementi moerore turba- 
ti , quod cum ex illa fpeciali praerogativa dile&ionis , qua te 


Digitized by 


Google 



88 MISCELLANEA 

fedes apoftolica diligebat inter ceteros principes , ut verfa 
vice rependeres ei reverentiam & honorem ; odium pro 
dileftione ei retribuis > & quafi conjuraveris in te ipfum, 
tuo non parcis hortori , ut noftro valeas derogare. Quin 
immo tuam & famam negligens & falutem in praejudicium 
uttiufcjue temete contra noftram , & ecclefiae, immo Dei 
difpofitionem erigeris : non attendens quod in vanum eam 
evacuare moliris , cum extentam manum Altiflimi nemo 
poffit avertere, &quicqiiid fuit ab illo decretum nullus valeat 
immutare. Sane quantum & qualiter fuper negotio Can- 
tuarienfis ecclefiae tuae regali celfitudini detulerimus, etfi 
tu forfan hoc non recolis ut ingratus : de memoria tamen 
univerfalis ecclefiae facile non poterit aboleri , quae boni- 
tate malitiam non vincente , noftram circa te patientiam 
admiratur. Heu quae , cariflime fili , duritia tuum obturavit 
auditum , ut falutaria monita tibi £ nobis totiens inculcata 
non caperes ? Quae duritia tuum abforbuit imelle&um , ut 
difcreta confilia tibi a nobis faggefta faepms non fervares > 
Jam fie induratus efle eonfpleeris, ut creftentem vulneris 
tui plagam non fentias. Ita fafcinatus e ile videris , quod 
nec medicaminis opem vel operam medicantis admittas 5 ut 
quafi de te conqueri poftimus cum propheta dicendo : Cui 
loquemur, & quem conteftabimur amplius ? ineircnmcifae 
funt aures ejus Sc audire non poflunt. Piget te verbi quod 
pro tua tibi falute fuggeritur. Taedet boni quod pro tua 
tibi , honorificentia fuadetur, dum nec animae detrimen- 
tum te miferet } nec famae quam nec infamiae dixerimus 
mundanae te pudet : unde tarttO magis fuper tanta duritia 
miferamur ; quanto in crudelem ipfe tibi mutatus mifcreri 
tui ha&enus miferabilius refugifti. Licet autem paterna 
caritas ex qua tibi ifta fuggerirrtus tibi fit forfitan odiofa , 
circa te tamen prudenti amantis medici vices agimus, qui 
infirmum quamvis inVitUrrt St irhproviJubl & rckiftantem 
falubriter lecac & urit, Ideoque , quod abiit, fi morbum 
tuum invenerimus induratum violentiori nos coges infiftere 
medicinae juxta quod neceftaria cura depofeet; Cujus afpe- 
ritatem ccfi forfitan in pr#fenti refugias ; fanitate tamen re- 
cuperata , ipfius collaudabis efteftum , ac peritum quoque 

medicum 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 8* 

taedicum benedices. Ut autem adhuc fermonis apportamus 
unguentum 5 fi forfitan ipfo inolitus afperiora molimina 
non expettes : ferenitatem regiam rogamus attentius & mo- 
nemus per eum qui venturus efl judicare vivos & mortuos, 
obteflantes quatenus ufus confilio faniori , a tanto revoce- 
ris errore : faltem in ipfo negotio procedendo juxta conti- 
nentiam litterarum,quas filius abbas Belli-loci & nobis dudum 
.tuo nomine impetravit. Quia procul dubio praeter culpam 
priore m , hoc ad culpam alteram tibi poterit imputari , fi ab 
eo recedere videaris : quod fub tuarum litterarum tefli- 
monio tam expreflo, cum tanta fuerat inflantia poflulatum: 
>per quas videlicet litteras nobis humiliter fupplicabas' , ut 
quod ipfe abbas de negotio ipfo tuo nomine nobis diceret, 
'firmirer crederemus: propter quod debueras fine difficulta- 
-te qualibet adimplere , quod per fuam fuerat fol licitu di- 
nem impetratum : praefertim cum hoc demum vifus fueris 
acceptare ; quandoquidem propter illud i te prius auditum 
-diligenter & examinatum prudenter delegatos noflros ad 
praefentiam tuam poftea quafi pro complemento negotii 
venire fecifti. Quapropter, fili cariffime , ne fis durus , & 
negotio ipfi difficultatem nullam ingeras ,‘ne te, quod abfit, 
in illam difficultatem inducas , de qua non facile valeas 
expediri. Alioqui quantumcumque perfonam tuam in Do- 
mino fincere diligamus , & canonicam difciplinam indi- 
gnanter fis forfitan recepturus : quia tamen cum is qui dili- 
gitur cafligatur, tunc circa eum pietas exercetur , eo quod 
amor habeat plagas fu as , qua? dulciores funt cum amarius 
inferuntur : nifi ufque ad tres menfes poli harum fufeeptio- 
nem vel recufationem praefentium , qua: prxmifimns adim- 
pleveris } ex tunc ex parte Omnipotentis Dei Patris & Filii 
& Spiritus-fan&i , & Beatorum Petri & Pauli apoflolorum 
ejus, quorum licet indigni au£loritatem habemus, te ana- 
thematizatum decernimus , & i communione fidelium prx- 
cidimus : venerabilibus Fratribus noflris firmiter dantes in 
praeceptis , ut fententiam ipfam , appellatione remota non 
differant publicare : facientes eam fingulis Dominicis ac 
feftivis diebus , pulfatis campanis , & candelis accenfis ufque 
ad facisfa&ioncm condignam folemniter innovari. Quam 

M 


Digitized by 


*o _ MISCELLANEA 

etiam & nos ipfi, au&ore Domino , ore proprio publica- 
bimus , ut fic certius & validius poena ejus in. omnem ec% 
clefiam innotefeat , cujus culpa generalem ccclefiam nofei- 
cur offendific. Ad h®c eum adjutorio Dei contra, te mul- 
tipliciter procefluri , fi nec fic tuum corrigere feftineris er- 
rorem. Ecce tenfus eft arcus $ fuge , fili carifiime a fit* 
gitta , quae non confitevit abire retrorfum 5 ne iauciacus ab 
illa graviter infirmeris , ut non folum non pofiis ad meliora 
proficere » verum etiam vix valeas ad priora redire, cujus 
utique plaga fine deformi non poterit cicatrice fanaru 
AlU manu. A&um anno gratiae M CC IX. quando plebs 
fideles contra haereticos Albigenfes arripuit iter , Philippo 
regnante in Francia, magiftro Stephano de Langantcnoie a 
Domino Papa in archiepifcopum Cantuarienfem ordinato 
conixa voluntatem Johannis regis Angliae , propter quod 
terra ipfius pofita fuit fub interdido. 



FORMA INTERDICTI AB INNOCENTIO IIL 
in Angliam conftituta. 


H JEc eft generalis interdidi per Angliam forma con- 
ftituta ab Innocentio IU. ptopter contumaciam 
Johannis regis. Quod clerici quando voluerint fine onu- 
ni folemnitate & fine nota omnes horas in ccclefiis di* 
eant , & legant evangelium oftiis tamen claufis , ita uc 
nullus latcus ingrediatur, neccaufa orandi , nec aliter, 
nifi fit aliqua potens perfona non excommunicata , qu® 
cum omni devotione petat ingrefium , ex cujus repulfa 
graviter laedi pofiet ecclefia. Tunc autem folus ineat, 
fed nihil audiat i Sacerdote nifi verbum pnedicationis , ut 
plus Deo obediat quam homini & cetera hujufmodi. Item 
convocent capellam parrochianos fuos lingulis diebus Do- 
minicis & praecipuis feftivitatibus ad crucem aliquam in 
villa vel in cimiterio , & praedicent eis cum omni diligen- 
tia patientiam dc obedientiam , quia Chriftus fadus eft; 
obediens Patri Et doceant plus efie obcdkndtun Deo- 


Digitized by v^ooQle 



EPISTOIAKtJM. $t 

qtiam homini , nolite timere eos qui poteftattfh habent 
occidendi corpus dcc. Fada autem praedicatione , dicant 
Sacerdotes preces devotiilime pro pace ecclefi® , & pro 
Domino rege , ut Dominus Jeius Cbriftus dirigat pedes 
ejus in viam fiiiuris , & det ei fpiritum COrtfiiii , ut qua; 
agenda funr fecundum Deum videat , & ad implenda qua; 
viderit convalefcat. Dicans etiam preces pro Vivis & pro 
defundis. ficut confueverant omnes flebis genibus Si' dili- 
geepiffiaie populum moneant , ut die ac node talibus ora- 
tionibus infifht, ut deferam miflarum vigiliis St orationi- 
bus fupplbasn ; qui» omnesiili qui abedkfttesetuntecde-, 
fue Dei & vtiam falat» ingrediuntur; Qui autem febtfics 
extieerint vindi&am Domini poeetum formidare. ; Male-* 
di£hts enim puer qui matri verberanti pugno ifcfilrit. Ca- 
pellaqi etiam fella denuntient , fcd neque panem faciant 
neque aquam benedi&am. Item parvuli baptfeenrttf irt 
domibus cum chrifnsate St un&ione , & cfcun othni debita 
folemnitate. Et conveniant onrnos Arebidiaconl & De- 
cani in die c cenas ficut confueverant , 96. ibi eis dicetur 
quid eos oporteat facere : vetus autem •dVrifma ubique 
refervetur. Habeant autem parochiani vas commune ad 
baptizandum pueros , quod polfit deferri per domos ; aqua 
autem baptifmatis honefte reponatur, 96 vas horiefte cufto- 
diatur. Quicumque confeflionem perierit , habeat quan- 
documque voluerit , & legitimum teftimortium faciat, 
& omni follemnitate > fed line euch ariftla , & fine ex- 
trema un&ione. Corpora defunftorum fafm clericorum 
quam laicorum ponantur ubi amici eorum voluerint 
extra cimkerium , praecipue ubi tranfeuntes pofliint 
commoveri , ita quod nullus Sacerdos in fepultura laico- 
rum praefens fit. Sed corpore jacente in domo , poterit 
Sacerdos, fed fine cruce & fine aqua benedifla, facere pri- 
varim commendationem animat. Clerici defundi bene 
poliunt reponi in truncis lignatis* , vel plumbeis vafis 
fuper arbores cimiterii , vel fuper murum. Et -corpora 
religiofonun ponantur infra fepta fua , terra cimiterii 
non aperta. Item altaria denudentur in ecclefiis. Mulieres 
autem ad purificationem non admittantur. Sponfalia & ma- 

M z 


DigitizefljD^CjOO^IC 


9 % MISCELLANEA 

trimonia non contrahantur. ^Ubicumque videbids vel au- 
dieritis violentiam fattam in rebus ecclefikfticis , ftatim fa- . 
ciatis damnum appretiari & commendari fcripto , & nomina 
eorum malefattorum redigatis in fcriptum, & ipfos publice 
denuncietis excommunicatos. Qui fi paenituerint ad Epif- 
copum mittantur. Magiftri fcholarum,fl a laicis permittan- 
tur, recipiantur honorifice, legant & doceant. Illis autem 
qui potuerint recipere corpus Domini , quibus denuntiatum 
eft ut reciperent , & contenderint jnon licet comedere car- 
nes fine confilioepifcopi vel alicujus au&enticae perfonae in 
die Pafchae nec deinceps* Hoc autem eis publice denuntie- 
tis fine diftri&ione tamen. Teneantur a Decanis capitula, 
Sc extirpentur crimina tam clericorum quam laicorum in 
quantum fieri poterit. Poterunt autem puniri per excom- 
municationem. Capitula autem in cimiteriis in domibus 
Sacerdotum & non in ipfa ecclefia teneantur. Omnes vero 
Epifcopi Angliae folepiniter excommunicabunt, excepta 
petfona Domini Regis , & Reginae , & perfona jufticiarii 
Domini Regis , quicumque miferint violentam manum in 
ecclefias , vel in poficfiiones clericorum , vel catalla eorum, 
& quicumque invitis clericis aliquid de bonis eorum a ra- 
ptoribus emerint, vel de domo malefa&orum receperint,: 
vel amoverint, vel afportaverint, vel ad cuftodicndum re- 
ceperint, nifi de voluntate clericorum vel ad opus eorum. 
Hoc autem publice denuntient capellam quotiens praedi- 
cabunt. Corpus Domini ficubi refiduum fuerit , referve- 
tur honefte in ecclefia, donec dicatur quid inde fieri de- 
beat , ita quod a nullo Rimatur , nec a Sacerdote , nec ab 
alio. Clerici fua reponant in ecclefiis & cimiteriis, quae 
ibi , Deo dante pacem , habebunt. 'Si dies Hofpitaliorum 
evenerint , diligenter admoneant Sacerdotes populum , ut 
conveniat extra ecclefiam ad eorum praedicationem , & 
confraternitatem illam devotilfime obfervent : oftia tamen 
epclefiae eis non aperiantur , nec aliquem in timiterio 
fepelire permittantur ; fed aliter quibus modis fieri poterir 
clerici eorum coadjutores exiftant, &cis offendant Sacer- 
dotes, quod hoc interdi&um Domini papae eft, cui. nullus 
poteft refiftexc. Itagenerale & ita violentum eft , quod 


Digitized by v^oogle 



EPISTOLARUM. 9 y 

nullum privilegium , nulla permiflio miflarum vel aliarum 
libertatum poteft obfervari. Nihilominus tamen eleemo- 
fynas & promiffas parochiani teneantur perfolvere , ne 
Deus ob duritiam illorum durius irafeatur } & cum Deus 
pacem dederit ecclefix, tam vivis quam defundis omnia 
recompenfentur. Fugitivi etiam quicumque ad pacem ec- 
clefix confngerint , cum omni diligentia in protedionem 
ecclefix admittantur. Benedidiones in prandiis 8c gra- 
tiarum adibnes more folito licet facere. Valete. 

EPISTOLA 

MONACHORUM GR AND IMONTENSIUM 
Ad Innocentium IIJ. Papam. 

Ve converforum. pravis moribus v 

S Andiffimo Patri ac Domino I. Dei gratia univerfalis C lrc» «a. 

E cclefix fummo pontifici pauperes clerici Grandimontis 111 S* , 
cum omni reverentia falutem de tribulationibus compati 
miferorum. 

Ad cum oportet in tribulationibus recurrere , qui po- 
tens eft oppreflos de tribulationibus liberare- Clamave- 
runt ad Dominum filii Ifrael de AEgypto , & Dominus 
exaudivit eos , fufeitans eis principem qui liberavit eos de 
poteftate Pharaonis & de domo pariter fervitutis. Quid 
vero faciemus nos miferi , abjediores omnibus , fubfannatio 
& illufio his qui in circuitu noftr-o fimt fub dira laicorum 
fervi cute conftituti ? Clamare non cedamus omnes &finguli, 
fcd nihil proficimus,quia nullus intclligit clamorem noftrum: 
dolorem offendimus , & nemo fuccurrit : quippe non eft 
propheta in Ifrael : Moifes nobis mortuus eft, nec reliquit 
Hiccefforem fibi , qui ejus>opera imitetur. Jofue namque 
nofter non ftat pro populo fuo , foedus pepigit eum alieni- 
genis , Sc corruptus pecunia eorum , contra nos fadus eft 
advocatus. Non eft princeps in populo fufeitatus a Domino 


Digitized by 


Google 



94 MISCELLANEA 

qui liberet nos de manu laicali. Ipfi fiquidem laici nos op- 
primunt ultra quam credi potefl & affligunt & de die in 
diem Tuis aftutiis fua? nos fatagunt fubjicere fervi tuti. De 
fervientibus fafti funt Domini ; magiftri de difcipulis , fra- 
tres de nuntiis , & divites de egenis. Nolunt corrigi , fed 
corrigere ,; non doceri , fed docere. Volunt videri philofo- 
phi , cum fint omnino flolidi. Sapientes tamen funt uc fa- 
„ ciant mala : bona autem facere nefciimt , quia a Deo non 
funt. Domos fiquidem ordinis quibus praefident deflruunt, 
inflituta religionis violant, bona communia diflipant ; con- 
fanguincis , notis , & amicis faecularibus ea nequiter erogan- 
tes : & fle Hebraos fpoliant abutentes praecepto Domini , & 
aEgyptios ditant : & ideo de receptis & expenfis juxta 
illaudatum tuum , Domine , nolunt reddere rationem ; fed 
Contradicunt dicentes quod curam habent temporalium de 
mandato tuo , & prout voluerint difpenfabunt. Licet auteni 
haec fere intolerabilia fint omni habenti zelum Dei ; quae- 
dam tamen alia graviora reflant, in. quibus nos affligunt gra- 
vius & moleflant : manus fcilicet in nos injiciunt violentas, 
Qc minantur fundere cerebrum , fi in aliquo eorum pravae 
voluerimus refiftere voluntati : cibosmaflros coinquinant, 
ut fic nos perimant. Temporalia omnino fibi vendicant, & 
etiam fpiritalia nihilominus ufurpare praefumunt. Ad colla- 
tionem enim pulfant , procefiiones ordinant , fan&uaria 
portant , & quod ita debeat fieri dicunt pariter St affirmant. 
Ipfi etiam nos accufant fimul & judicant : & fi forte ali- 
quemdllorum nos reprehendimus ; vel pro aliquojdelido im- 
pofuerimus ei judicium , quod in aliquo fit fuae voluntati 
contrarium ; & contradicet nobis aperte afferens fe icire 
quo modo debeat judicari. Longum fiquidem effet evol- 
vere contumelias & opprobria , minas & verbera qua pafii 
fumus a falfis fratribus , St maxime in hoc anno. Sed fra- 
tres. nofteos viros boni tcftknonii , fideles &. religiofos , 
przfijatium- portitores ad ce, Pater San&e, tranfroirtimus, 
.qui de iis & aliis qua brevitatis caufa fupprimimus plenius 
cerrificare te poterunt ; quibus fideliter & indubitanter cre- 
dere, poteris, tamquam expertis , propriis in petfonis. 
Sao&itatis tu* igitur pedibus obvoluti rogamus fuppliciter 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. 

& devote "quatenus , fi qua funt tibi vifcera pietatis prae- 
ditiorum fratrum noftrorum petitionibus quas de commu- 
' ni afienfu partis noftrae tibi iaduri funt , pium auditum 
praebeas & effedum coeli impleas quod rogabunt. Spes 
enim noftra tues abipfc promotione tua refqgium noftrum 
& virtus, & venia, adjutor in tribulationibus quae invene- 
runt nos nimis. Eripe nos Domine de poteftate barbari- 
ca & 4 fervitute iaicali in qua manemus diu , & noftris 
forfan peccatis exigentibus coadi pariter & inviti. Si enim 
nobis deficis; non elt alius qui adjuvet, nec fcimus' alium 
apud quem poft te credamus aliquem invenire recurfum. 
Pone, Domine, finem caufae noftr*, qu* ufque nunc de- 
terminata non fuit per aliquem planarie nec decifa. Veram 
quia verba nimis prolixa faepe funt taedio ; jam ideo cartu- 
Ise noftrae finem facimus nos fervi tui humiles & defpedi 
tentati fupra modum & anxii. Tu autem , Domine , mi- 
ferere noftri. ■> 



INNOCENTII PAP^E III. EPISTOLA' 
Ad Robcrtum dc Corchon Cardinalem. 


Arguit ipfum quod Converfis Grandimcntenfibus plus 
aquo faveat. 

I J^NocENTrus ni. Magiftro R. de Corchon presby- an. mj. 
tero cardinali Apoftolicae Sedis legato. 

De tua prudentia mirari cogimur & moveri, quod cum 
aliis debeas .effe vivendi forma , & religionis & honeftatis 
exemplar ; tu fieut ex tuarum referiptis perpendimus littera- 
rum , materia diflenfionis & fcandali dignofeeris efle fadus. 

Nam cum converft Grandis-moncis jamdudum calcaneum' 
fuum erexerint contra priorem <5t clericos loci ejufdem, tu 
converfos ipfos, ut majoris elationis cornua aiUimerent , 5C 
infaftuofam mentem afeenderent fuperbi* grandioris, ipfos 
protinus, cum fuifti legationis tuae fines jngrefius , fabfUa 
protedione fofcipiens, mhabuifti pratfato priori, ne quid 


Digitized by 


Google 


9 6 ' MISCELLAtffeA 

contra {latum fratrum ordinis permutare modo quolibet 
attentaret > mandans tam archiepifcopis , quam epifcopis 
ceterifque ecclefiarum praelatis , ac univerfis Chrifti fideli- 
bus , ut contra ipfiun priorem ipfos fideliter tuerentur, 
moleftatores £c contradicentes eorum excommunicationis 
fententia compefcendo. Priori etiam eidem infuper prae- 
cepifti , ut ipfe qui juxta fui ordinis flatuta non audet exire 
ambitum domus fuae, in fello S.Hilarii ubicumque te fore 
contingeret , accederet fufficienter in tua prxfentia ref- 
ponfurus. Sic quoque fuum ordinem infringendo, ipfiun 
uon citatum , non convidum , non confcfium , nec 
alicujus cognita culpa contra juftitiam ab exeeutione fui 
ordinis fufpendifti, crimifiando contra ipfum totius ordinis 
difciplinam. Cumque idem prior tuum animum contra fe 
indebite commotum attendens, ac merito pejora formi- 
dans, fe ac flatum fuum apoftolicx protedioni fupponens, 
contra te ad noflram audientiam appellaret , ac excommu- 
nicaflet,poflmodum G.de firuis , & G. de Marzac , ac quof- 
dam alios ordinis fui converfos qui citati tertio coram 
ipfo comparere , de pecunia quadam a, fua domo fubtrada, 
& aliis pluribus excefiibus refponfuri , contumaciter con- 
tempferunt , aliis in locis ipfotum juxta ordinis llatuta in 
curatorum officio fubflirutis , ac fallo fuo a diocefano 
epifeopo roborato & noftrae protedioni fubmiflb , tu con- 
tra ipfum gravius es commotus , & appellatione ipfius 
contemta , quam decrevifli per tuat voluntatis arbitrium 
nullam effe, ipfum ab omni adminiflratione a te fufpenfum 
prxcepifti publice vitari > mandans univerfis ipfius ordinis 
fratribus tani clericis quam laicis , ut priori praedido in 
nullo penitus obedirent , ac ad mandatum ejufdem circa 
curiofos & converfos non crederent aliquid immutandum, 
quibus debitam & folitam reverentiam exhiberi mandafli, 
propter quod curiofi & converfi quos excommunicaverat 
idem prior, ficut accepimus , in tantam vefaniam prorupe- 
runt, quod a plerifque domibus fratres fubflitutos ab ipfis 
verberibus & vulneribus affiidos crudeliter ejecerint , ipfos 
per violentiam detinentes. Quid ergo dicemus ad hxc l 
Cum in te aperte quodammodo confundamur , cum audi- 
mus 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. s>7 

dius te talia operari , quae numquam audire putavimus , Sc 
qua: aliquis idiota agere penitus formidaret. Quis enim te 
conftituit judicem luper appellationibus noftris , ut eifdem 
contemtis , fic temere de ipfis judicares } Quis umquam fa- 
piens Sc difcretus auderet in tantum virum poft appellatio* 
nem ad nos legitime interpofitam tam praecipitem fufpen- 
fionis fententiam fulminare i recalcitrantes convcrfos au- 
ctoritate fua fubducens ab obedientia praelatorum. Nonne 
Dominus qui omnia novit antequam fiant defcendiflc 
legitur, ut videret utrum Sodomita: clamorem , qui de per- 
verfis eorum aftibus ad ipfum afcenderat , opere complevif- 
fent * Exemplo fuo nos inftruens , ne facile caufa incognita 
ad temeraria judicia procedamus. Nonne fapiens ille Job 
Sc Dei familiaris amicus caufam quam nefciebat, inveftigarc 
fe diligentiffime fatebatur. Nonne ipfe Chriftus Sacerdos 
in aeternum fecundum ordinem Melchifedech Scribis Sc 
Pharifaeis fervare voluit fua jura , populum ab ipforum 
obedientia non fubducens , fed eis praecipiens , ut quaecum- 
que praeciperent obfervarent , ac infuper decem leprofis 
injungens , ut Sacerdotibus offenderent fe mundatos , ipfis 
munus quod in lege praeceptum eft offerendo. Quan- 
tumcumquelibet tibi deferre velimus , ne tamen propter 
hanc caufam religio illius ordinis diffolvatur } Sc percuffo 
vel fufpenfo paftore , oves penirus difpergantur , Sc totus 
grex in praeceps miferabiliter fimul ruat : Sufpenfionem 
illam; utpote pofl appellationem ad nos legitime interpo- 
fitam latam in praedirum priorem , & ficut attentafii inde- 
bite contra ipfum, au&oritate praefentium decrevimus non 
valere , tibi diftri&ius inhibentes , quatenus cavens de cete- 
ro a confimilibus diligenter , non attentes in didtum prio- 
rem gravare ulterius manus tuas , vel fovere aliquos con- 
verfos ipfius ordinis contra ipfum. Nos enim praxipimus 
& de novo mandamus Venerabili fratri noffro Bituricenfi 
archiepifcopo Sc conjudicibus fuis , ut quod fuper preemif- 
iis contra diftos Converfos a priore praedi£fo regulariter 
aftum effc dignofeitur , vel de cetero provide duxerit fa- 
ciendum, au&oritate noffra faciant , appellatione remota, 
firmiter obfervari : contradicentes Sc rebelles , fi qui fue- 

N 




Digitized by 


Google 



J>S MISCELLANEA 

rinc , per cenfuram ecclcfiafticam compefcentes. Quia 
vero qui audit increpatiofles libenter pofleffor cordis exi- 
ftit, gaudere debes, quod fuperiis te duximus arguendum, 
cum in hoc reprehenfibilis effe proberis. Sic enim dum 
virgas non parcimus , tuum profe&um in Domino diligere 
comprobamur , eo quod pater filium quem diligit corrigit , 
& Deus quos amat arguit & caftigat. Vellemus enim 
quod de te dicere poffemus, Ecce odor filii mei , ficut odor 
agri pleni , cui benedixit Dominus : ad quod obtinendum 
cum Dei adjutorio debes totis viribus laborare , ut cum 
exultatione ad nos rediens manipulos tuos portes nulla 
ambuftos uredine vel nociva nebula obfufcatos. Datum 
Romae apud S. Petrum Nonis Martii Pontificatus noftri 
anno xvii. 

EPISTOLA 

LUDOVICI VIII. REGIS FRANCORUM 
Ad Romanam Sedis Apoftolicz Legatum. 

Ne fraudes in perfolvendis debitis fieri patiatur. 

L Udo vicus Dei gratia Francorum Rex cariffimo & 
fpeciali amico fuo Ro mano S. Angeli Diacono Car- 
dinali , Apoftolicae Sedis Legato , Salutem & fincerae di- 
le&ionis affettum. 

Ad veftram notitiam pervenire ( credimus ) quod in 
quibufdam regni noftri partibus ufque adeo quorumdam 
excrevit malitia, quod cum fub facramenti vel fidei reli- 
gione ad certum terminum fuis fint crcdicoribus obligati : 
paulo apte terminum coram judicibus delegatis a vobis feu 
ordinariis Tuos conveniunt creditores , liberatione petita 
pro eo quod aderant contraftus, quibus obligentur, con- 
tinere uluras. Unde contingit interdum quod creditores 
per hujufmodi fraudem creditum fuum amittere compel- 
lantur , & quandoque eis invitis differtur folutio in termi- 


id * 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. . 99 

num longiorem. Proinde dilectionem veftram rogamus , 
quatenus per veftras dignemini litteras ptohibere , ne qui 
judices ordinarii feu delegati a vobis quemlibet audiant 
contra fidem praeditam vel facramentum proprium vincen- 
tem , fed potius debitores ad obfervandum juramentum 
auCtoritate veftra compellant , & poftea fi quas aCtiones 
adverfus creditores fuos fe habere confidunt, eis fecundum 
juris ordinem liceat experiri. Meminimus enim vos -fupcr 
hoc ipfo fcripfifle Domino Papae ad petitionem noftram. 

ROM ANI LEGATI EPISTOLA 
Ad R. Archidiaconum Bajoccnfem. 

Vt procurationes no v exigat a priore de Tortavalle • 

R Omanus miferatione divina S. Angeli Diaconus 
Cardinalis, Apoftolicae Sedis Legatus, dileCto in 
Chrifto R. Archidiacono Bajocenfi Salutem in Domino. 

Cum ficut accepimus in prioratu de Tortavalle Bajo- 
cenfis dioecefis archicpifcopi vel epifcopi procurationes 
aliquas non confueverint aliquando percipere vel habere , 
nolentes quod ex faCto noftro eis in pofterum aliquod 
praejudicium generetur, difcretioni veftrae, auCVoritate qua 
fungimur , mandamus , quatenus, fi eftita, ab ipfo priora- 
tu nomine procurationis noftrx nihil exigas vel requiras : 
& fi forte propter hoc contra ipfum in aliquo eft procef- 
fum, auCloritate noftra fludeas revocare. Datum Abrincis 
anno Domini MCCXXVI. 


GARI NI EPISCOPI SYLVANECTENSIS 
DECRETUM DE JUD^IS. 

I N fcacario de termino Pafchx MCCXXV. praeceptum 
fuit k Domino SylvaneCtenfi epifcopo quod Judaeis non 
refpondeatur per carum confeCtam tempore retroaCto 

N z 


an. tu J. 



Digitized by CjOoq le 


100 MISCELLANEA 

ance quatuor annos elapfos ante prxdi&um fcacarium , ni fi. 
cana cognita fuerit. Si vero carta negata fuerit , Sc di- 
catur a chrifiiano quod Judais canam illam non monftra- 
verit , vel inde querimoniam fecerit , non in aflifia, quae 
recordationem habet, vel coram baillivo fe tertio militum 
per inftitutionem Domini Regis fiat recordatio , Sc fi recor- 
datum fuerit quod Judaeis c arcam illam monftraverit, 
vel exinde querimoniam fecerit > tunc ei per cartam 
rcfpondebitur. Si vero non fuerit recordatum > tunc ei 
non refpondeacur*. 


S.LUDOVICI DECRETUM 
Dc Judaeis. 

A Nno Domini M CC XXX IV. hoc infiitutum eft 
a Ludovico filio regis Ludovici. Sciendum eft quod 
Dominus rex Francorum pro falute anima fu* , Sc animas 
patris fui , Sc omnium anteceflorum fuorum , quiccavit 
omnibus Chriftianis, qui debebant Judais, quando ultimo 
capti fuerunt, & debita fuerunt irrotulata, tertiam partem 
totius debiti quod debebant Judaeis : ita videlicet quod 
tertia pars redderetur illis , qui totum perfolverunt ; Sc 
illis qui adhuc debent , tertia pars quietata erit, & de dua- 
bus partibus remanentibus habebunt terminum , videlicet 
de prima medietate ufque ad inflans feftum omnium fan- 
ftorum, Sc de alia medietate ufque ad purificationem pro- 
xime fequentem. Praceptum eft etiam diftrifte omnibus 
Baillivis , ne corpora Chriftianorum capiantur pro debito 
Judaiorum , Sc quod Chriftiani non cogantur pro hoc ad 
vendendum haredicates fuas. Pr*ceptum eft autem quod 
Judaei nullum vadium accipiant , nifi per teftimonium bo- 
norum hominum Sc fide dignorum > quia fi aliqua vadia 
penes ipfos inventa fuerint, de quibus bonam garantica- 
tionem non habuerint ; catallum fuum amittent , & per jus 
tamquam Chriftiani deducentur. Praceptum eft etiam 
Baillivis quod ipfi nihil capere prafumant pro fupradidi 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. ioi 

fideliter adimplendis, ficut carum habent Dominum Regem, 
& ficut diligunt corpora fua , terras , & omnia mobilia fua. 
Valete. 

Aliud de Judaeis flaturum edidit S.Lndovicus anno rato valga tum 4 Chcfnio 
Hift Franc. com. j. aliud antea Philippus augufhis Spicilegii Dachcriani coma 
4 . cujus ex noftro MS. hic leftioncs variantes accipe. 

Idit. pag. 47r. 

Linea 4. In antea mutuo tradet 
Lin. 4 « Sutor, carpentarius 
Lin. f . nifi propriis manibus 
ihid. curret 
Lin. 9 lucrabitur 
Pag. 47 a lin. 1 . Capituli 
Lin. 7. accipiet. 

Lio. ij affignamenttun 
Lin. »4 coram ic 
Lin. »4 aut culture 



HONORII PAP£ III. 

Ad Bpifeopos Galliae. 

Petit ab eis unam f rabendam in fingulis ecclefiis Cathedra- 

libns dr collegiatis . 

Onorius &c. venerabilibus fratribus archiepifcopis ^ I12 ^. 
epifeopis & dile&is filiis univerfis ecclefiarum praela- 
tis per regnum Franciae conftitutis Salutem &Apoftolicam 
benedi&ionem. 

Super muros Jerufalem cuftodes pofiti , quanto eminen- 
tiorem fpeculam dignitatis attendimus, tanto in eminentiori 
debito iollicitamur officii , ut vigilanti cuftodia nobis & 
aliis vigilemus , nobis quoque per meritum, aliis per exem- 
plum , quatenus in confpe&u Altiflimi confcientiae puritas 
confervetur , & in facie propriae famae integritas non laeda- 
tur. Multum enim cedit ad commodum , ut & confcien- 
tiam fama non deferat , & famam confcientia contemni non 
exponat. Sed potius mutuis promoveantur fuffragiis & 
mutuis fibi promotionibus fuffragentur : propter quod in 
veitibus Aaron mala punica cum tintinnabulis depende- 



MS 

In anno mutuo tradit 

Sutor» pelliparius > carpentarias 

ni£ propriis manibus laborent 

currat. 

lucretur 

capitanei 

capiat 

doofk 

Ut veniant coram f« 
ncc culcitra 


Digitized by GjOoq le 


102. MISCELLANEA 

bant. Porro dum attendimus , quid onus honoris expos- 
cat , quid Sarcina dignitatum defideret , multa nos cura 
Sollicitat, multae nos Sollicitudinis urgemur inflantia , qua- 
liter Deo Satisfaciamus & homini , & fi non ut volumus 
& debemus , Saltem pro ut permittimur Sc valemus. Sane 
multos multotiens & audivimus & vidimus murmurantes 
propter expenSas, quas venientes v ad Sedem Apoftolicam 
faciebant. Scimus autem quid ex talibus inferebat prae- 
Sumtio detra&orum : quid labia dolofa, quid lingua magni- 
loqua przfumebant , cum nonnulli Sermones in publico 
monflrantes , & mittentes periculofius jacula in occulto, 
Romanam niterentur mordere ecclefiam , parati non So- 
lum ea quae vigor juftitiz , Sed etiam quae judicium aequita- 
tis, nec non benignitatis gratia confummabat Suis loquu- 
tionibus- depravare , praefertim apud eos , qui aures prurien- 
tes habebant & graves Sc ereftas ad malum. Illos quo- 
que in talibus frequenter experti Sumus offendere , qui 
miffi procurare negotia , dum ea quae illis ad necefiarias 
deputabantur expenSas , Suis voluptatibus applicabant , ad 
miSerabile fubfidium mendatii recurrentes , alienis moribus 
impingebant quod proprie defraudaverant. Quia vero in 
iis contra Sedem Apoftolicam detra&ionis obrepebat occa- 
fio ; Sc ecclefiis , Sc ecclefiarum praelatis , nec non & aliis 
videbatur imminere gravamen ; cum fratribus noftris dili- 
genter curavimus habere traflatum , quo ftudio, qua cau- 
tela , fecundum Deum Sc hominem inveniremus in talibus 
Salubrem prcfVifionis effe&um : & tandem , prout Domino 
placuit , communi Sc unanimi deliberatione confilii rem 
non novam , nec inexcogitatam a praedeceflbribus noftris 
Sumus aggreffi , volentes quod illi Salubri confilio provi- 
derent efficaci opere conSummare , videlicet ut ad opus 
Sedis Apoftolicz in fingulis cathedralibus ecclefiis Sc aliis 
praebendalibus fingulae praebendae reServentur , & interim 
donec id fiat competentes in eis readitus affignentur. In 
monafteriis vero , & ceteris domibus regularibus , ac aliis 
collegiatis ecclefiis , nec non de bonis epiScoporum Secun- 
dum facultates Suas conftituantur certi reditus praebendas 
aequantes quorum proventus in commune recepti tam in 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 103 

noftras quam fratrum noerorum neceflitates, capellanorum, 
nec non cancellaris , oftiariorUm , aliorumque Seclis Apo- 
ftolics officialium convertantur 5 ut fic & provideantur 
noftris in vitas neceflariis & gratis omnibus omnia pro qui- 
bufcumque venientibus negotiis miniftrentur , nec fit qui 
per fe, vel per alium, exprefle, vel tacite, aliquid exigat, 
vel etiam fponte oblata recipiat prster vilis redditum con- 
fudtum. Quod fi quis Gieziacus tants cupiditati animam 
audebit exponere , tarits poens duritis fubjacebit , quod 
prster publics confufionis opprobrium , culpam in poena 
cognofcet. Quis igitur frater gratis , quis devotionis fi- 
lius, quis fponfi & fponfs diledus , ad hujufmodi flatum 
ecclefis confilio & auxilio non affinget? An non licet, 
non decet , non expedit , ut fic filis dextram porrigant ad 
fubfidia matris , qus occupationibus multis & magnis invol- 
vitur pro n^ceffitatibus filiorunf? Nonne id quam plures 
ecdefiarum prslati magnique teftimonii viri tempore ge- 
neralis concilii fua dabant.' Nonne ad id toto videbantur 
defiderio afpirare ? Tunc tamen Sedes Apoftolica diflulit , 
,ne videretur ad hoc concilium evocaffe. Ne" igitur tam 
pii, tam fandi propofiti confummatio retardetur, per quod 
crefcere poterit decor ecclefis Dei , multaque fubtrahi 
occafio detrahendi ; univerfitatem veftram monemus , ro- 
gamus , & exhortamur in Domino per apoftolica fcripta 
Vobis mandantes , quatenus ad exfecutionem provifionis 
hujufmodi tam in cathedralibus , quam in aliis ecclefiis, ut 
didum eft , impendentes fic opere ut operam efficacem , 
quod interprete fado monftretur quantum domus Dei vos 
decor alliciat , quantum fponfi & fponfs amor accendat , 
quantum multorum relevatio moneat , quantumque utilitas 
generalis inducat. Ceterum cum ad relevanda ecclefia- 
rum onera & gravamina prslarorum , pro ut pofliimus, 
intendamus ; de prsbendis clericis Romanis vel aliis a Sede 
Apoftolica concefla duximus providendum , ut poftquam 
fuerint fupradida completa, cum eos vacare contigerit, 
ad proprias ecclefias revertantur , ne fi fucceffive confe- 
rantur extraneis , ficut aliquando confuevit , filiis eccle- 
fiarum, qui continuo fervitio refident, redderentur inuti- 



104 MISCELLANEA 

les , & voluntate quodammodo fierent alienae. Datum La- 
teranis V. Calendas Februarii, Pontificatus noftri anno 
nono. 




WILLELMI ABRINCENSIS EPISCOPI 
Ad R. Abbatem S. Michaelis in periculo maris. 

Significat ei mandatum Romani legati , quo excommunicat 
omnes regno & regi Franci a adverfus Albigenfes cruce 
fignato molefiiam inferentes 3 eique decimam bonorum 
ccclefiafiicorum concedit. 

V Ille l mus Dei gratia Abrincenfis epifeopus dileflo 
in Chrifto viro religiofo & honefto R. Abbati Mon- 
tis S. Michaelis de periculo maris falutem in Domino. 

Mandatum Domini Legati per venerabilem patrem no- 
ftrum Dominum Th. Rothomagenfem archiepifcopum re- 
cepimu s in hunc modum. Th. Dei gratia Rothomagenfis 
archiepifeopus venerabili fratri VV. eadem gratia Abrin- 
cenfi epifeopo falutem , gratiam «Sc benedittionem. Noverit 
Fraternitas vertra quod nos litteras Domini Legati nuper 
recepimus in ha:c verba : Venerabili in Chrifto Patri Dei 
gratia Rothomagcnfi archiepifcopo Romanus eadem 
gratia S. Angeli Diaconus Cardinalis Apoltolicae Sedis 
legatus falutem & finceram in Domino caritatem. Rex 
Regum & Dominus dominantium Jefus Chriftus , qui fe 
cum ecclefia fua promifit ufque ad finem faeculi perman- 
furum, nec permiflurum quod adverfus eam mortis portae 
praevaleant, nolens eamdem in flu&uum turbationem defi- 
cere : in cujus manu funt omnium corda regum , & quo 
voluerit vertit illa} diebus illis ad revelationem ejufdem, 
quae miferabiliter peccatis noftris exigentibus erat ab ini- 
micis pacis & fidei deprefla, mirabiliter operando. Regis 
Francia; illuftris cordi ratione fua: gratia ex alto infudit, 
quod divina gratia faciente , negotium pacis & fidei contra 

haireticos 


Digitized by v^oogle 


t-PIS TOLARUM. ioy 

haereticos terrae Albigenfis in fe afluraens, ad honorem Dei 
& ecclefias-, crucis vivificae i nobis eft caradere infignitus 
ad purgandam terram illam ab haeretica pravitate , & ad 
revela^onem in illius partibus ecclefiae Dei quae jam elTe 
fubmerfa penitus videbatur } cum quo plures archiepifcopf, 
epifcopi, comites, & barones, & magnates regni Franciae 
crucis fimiliter aflumferunt ( infignia ) , propter quod eum* 
dem regem , familiam fuam , & regnum fuum , & omnes qui 
in hoc negotio ibunt, & perfonaliter laborabunt , in eccle- 
fiae protedione fufcepimus quandiu fuerint infervitio Jesu 
Christi. Excommunicamus & excommunicatum de- 
nunciamus R. filium R. quondam comitis Tolofani , fauto-c 
fes, complices fuos , & omnes, qui confilium & au xilium 
eidem dederint contra ecclefiam Dei, & fidem chriftianam, 
& contra Regem Franciae } qui pro eadem defendenda la- 
borat. Item excommunicamus omnes illos , qui gucrrea- 
bunt vel invadent regnum Franciae , five fint de regno , 
five de extra regnum 5 ftatuentes ut a fententia excommu- 
nicationis nullatenus abfolvantur , donec de damnis & in- 
juriis dido regi & filis fatisfecerint competenter , & egre- 
diantur regnum illi guerreatores vel invafores , qui funt de 
extra regnum. Item excommunicamus omnes illos , qui 
funt de regno Franciae, qui inter fe guerram moverint , nec 
trengam vel pacem fecerint ad mandatum didi regis. Quia 
vero regnum magnum eft , & magnos fumtus exigit & ex- 
penfas , promifimus , facro approbante concilio Bituricis 
congregato , eidem Regi dare decimam omnium proven- 
tuum ecclefiafticorum legationis noftrae , .ufque ad quin- 
quennium , fi negotium tantum duraverit , dedudis expen- 
fis illis , quae proveniunt ex cultura vinearum & agrorum. 
Decimam autem illam pradati non folvent , nec clerici de 
familia fua , qui perfonaliter in hoc negotio laborabunt , 
nec alii quos nos & rex praedidus elegerimus ad perfonaliter 
laborandum in negotio fupradifto. Fiet autem folutio de- 
cimae duobus terminis per annum, videlicet in fefto Om- 
nium fandorum & in Pafcha : & incipiet prima folu- 
tio in inftanti fefto Omniftn fandorum. Quocirca 
paternitatem veftram rogamus & monemus attentius. 


IO <S MISCELLANEA' 

qua fungimur audoritate mandantes , quatenus ex- 
communicationis fententias praedidas per veftram pro- 
vinciam denominari publice facientes , • verbum crucis 
per perfonas difcretas & litteratas, nec ecclefiis aaerofas 
in eadem praedicari faciatis. Concedentes illis catho- 
licis , qui crucis aflumto caradere ad exterminium eorum- 
dem fupra haereticorum fe accinxerint, &in perfonis pro- 
priis laboraverint , & expenfas ( contulerint ) nec non & 
illis , qui in perfonis propriis^ illuc accefferint , fed in fuis 
duntaxat expenfis juxta facultatem <5c quantitatem fuam 
viros idoneos demonftraverint ; ut illis funditer , qui licet 
in alienis expenfis , in propriis tamen perfonis acceflerint, 
ut illa gaudeant libertate , ilioque privilegio fint muniti , 
quae accedentibus in terrae fandae fubfidium conceduntur. 
Hujus quoque remiffionis denunciantes e fle participes, 
juxta quantitatem fubfidii & devotionis afledum , qui ad 
fubventionem praedidi negotii Je su Christi de bonis 
fuis congrue miniftrabunt , aut circa praedida confilium 
& auxilium impenderint optimum. Monemus etiam dif- 
cretionem veftram & hortamur in Domino J esuChristo, 
quatenus fuffraganeos veftros ad hujufmodi Chrifti obfe- 
quium invitetis , ut fignum crucis tam vos quam epifcopi 
accipiatis pro amore illius , qui pro vobis fanguinem fuum 
fudit. Sic enim ftudeatis in hoc opere follicitius vigilare, 
quod proximos ipfe caritatis veftrx ardor accendat ,vofque 
praster bonas famae mercedenl aeternum pofiitis prasmium 4 
Domino expedare. Scientes quod praefatus rex *ad menfem 
poft feftum Refurtedionis Dominicas proximum erit Bituris 
perfonaliter cum exercitu fuo, concedente (Deo,) profedu- 
rus viriliter & prudenter contra haereticos fupradidos , nof- 
que fimiliter tunc ibidem perfdhaliter erimus cum eode m. 
Datum Parifius nonis Februarii. Hujus igitur Mandati audo- 
ritate vobis mandamus quatenus praedidas fententias excom- 
niucationis per veftram Diocefim denunciari publice faciatis, 
verbum crucis in eadem per perfonas difcretas , litteratas , 
dc ecclefiis non onerofas praedicari faciatis , & exponi liber- 
tatem & privilegium , quas eis , qui crucem contra haereti- 
cos aflumferint , conceduntur i fraternitatem veftram ia 


Digitized by 


Gc gle 



t' 

EPISTOLARUM. 107 

Domino nihilominus exhortantes , quatenus crucem ad 
prxdi&i negotii fubfidium falubriter affumatis pro amore 
illius , qui in crucis anguftia nos redemit , ut veftrx devo- 
tionis exemplo ad prxdi&i negotii fuccurfum fubdici noftri 
facilius inducantur. Datum anno grati® M CC XXV. 
Dominica qua cantatur Circumdederunt me. Hujus itaqut 
mandari vobis au&oritate mandamus , quatenus per Deca- 
natum Abrincatino juxta formam ipfius mandati verbum 
crucis praedicantes , nec non & prxdi&as excommunicatio- 
nis fententias publice denunciantes , fideles Chrifti ad fu- 
mendum crucis fignaculum invitetis. Datum die fefto 
S. Gregorii anno gratix ? prxditto apud Abrineas. Valete: 

VVILLELMI ABRIN CENSIS EPISCOPI. 

Jubet perturbatores ecclefiajiicx pacis excommunicari. 

V Enerabili in Chrifto &c. Affe&io fpecialis , quani an. 1117. 

femper habuimus ad ecclefiam Gallicanam, dolorum 
nobis aculeos fubminiftrat , dum nonnullos confideramns . 
in ipfx, qui inter nobiliora membra ipfius ecclefi® cenfe- 
bantur, ad illius innobilitatis deveniffe miferiam , ur propriae 
malignitatis excaecati caligine , fidem pro cujus tuitione 
feipfos exponere debuerant , modis quibus pofliint impu- 
gnent : vias fequentes erroneas atque vagas , qua: ipfos in 
errorum& confufionum pertrahunt labyrinthum. Dolendum 
quippe eft in eis refriguifle taliter caritatem , ficque indura- 
tum effe infipiens cor eorum, ut a fuo non poflint retrahi ; 
errore , in concepta malitia de die in diem pertinaciter de-’ 
baccantes cumque ipfis improperantur hujufmodi , ad fui 
deffenfionem errores in pietatem palliantes , fub nomine 
pietatis velamen malitiae libertatem impendunt. Dicunt . 
enim fe pro fuarum ecclefiarum libertate pugnare , fervi- 
tutem fibi aeftimantes inflittam , fi eos quandoque oporteat 
in profecutionem negotii Domini noftri Jesu Ch risit 
de proprio ipfius patrimonio , quod fuo fanguine acquifi- 

O 2. 


' Digitized by 


Google 


IO* MISCELLANEA 

vit partem vel modicam erogare , cum potius deberent 
advertere , quod Deo fcrvirc regnare eft ; & ei obfequium 
impendere , 'non eft fervitus , fcd libertas. Ad fuae quoque 
perverfitatis augmentum , ficut nuper pro certo intellexi- 
mus, propria malitia non contenti, alios per conjuratores 
& confpiratores alliciunt , & aftringunt juramentis , litteris, 
vel carcis, feu promiftionibus interpofitis contra leges pu- 
blicas , Sc facrorum canonum inftituta , in perturbationem 
feu potius detra&ionem negotii pacis & fidei , quod eft 
propriae propitiationis Jesu Christi: non attendentes 
quod in rebus etiam licitis fint conjurationes inhibita per 
confti turiones canonicas & civiles ^ & ea fola dici debeant 
. congrua & accepta , quae non cartulae confcriptae & conju- 
ra» , fed folo caritatis glutino colligantur. Licet autem 
turbatores negotii pacis & fidei & haereticornm fautores 
tam per generale concilium , quam per Summum Pontifi- 
cem & nos etiam fint excommunicationis vinculo innoda- 
ti, ut tamen di&orum perverforum malitiis obviemus, om- 
nes illos , qui ut pramifliim eft, conjurato res, colligatores, 
confpiratores , fautores , feu frateas , interpofitis juramen- 
tis , litteris , five cartis , feu aliis promiftionibus compofue- 
runt , immo etiam confentientes eifdem cum per ipfbs 
negotium pacis & fidei perturbetur , excommunicamus, 
procefturi modis omnibus quibus decuerit tam per Domi- 
num Papam , quam per nos dum ifta de te da fuerint, ad 
alias poenas contra ipfos per canones, promulgatas. Ne 
igitur aliqui circa hac per ignorantiam valeant fe tueri, 
paternitati veftra au&oritate qua fungimur , diftride in 
virtute obedientia pracipiendo mandamus , ut didam ex- 
communicationis fententiam tam in capitulo Abrincenfi 
quam in aliis ecclefiis noftra dicecefis publicetis , & facia- 
tis per bonos viros ad hoc idoneos follemnitcr publicari. 
Qualiter autem fuper his procefleritis , nobis per litteras 
. intimetis. Datum apud Rccol. V. calendas Augufti annp 
Pomini MCC XXVII. 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 


iop 



GREGORII PAPA IX. 

Ad M. Ccnomancnfem epifcopum, & magiftros 
de U Vale, & R. de Danfront canonicos. 


Mandat confirmari fententiam -excommunicationis in ducem 
Britanni a & interdicit in terras ejus latam. Et fi non 
' refipuerit vafallos ejus ab obedientia illi debita abfolvi. 


G Re g os. ius epifeopus Servus fervorum Dei venera* 
bili fratri M. epifeopo, & Magiftris de la Vale , &R. 
de Danfront canonicis Cenomanenubus Salutande Apofto- 
licam Benedidionem. 

Si nobilis yir comes BritaAnix potentiam recognofce- 
ret a Domino faeculorum , ftuderct utique ipfam in ejus 
beneplacitis, exercere , diligendo juftitiam , quae diligit di- 
ligentes fe , & fe dando qua; ad omnia valet pietatem. Sed 
quod dolentes referimus , gratiae gratis ingratus, quali de 
jnduftria recedit a Deo , nec attendens quod lit malum Sc 
amarum DOminum reliquifle , nec ejus apud ipfum clfe 
timorem, corfuum contra ipfum pertinaciter elevavit, & 
fpiritu ad fuperbiam obfirmato , fe contra omnipotentem 
patenter erexit , cique manifefte rebellans , non folum te- 
tendit contra eum damnabiliter manum fuam , verum etiam 
alios ad rebellandum iniquis conjurationibus Ubi colligans 
animavit. Cum enim fciat vel fcire debeat , quod unica 
Chrifti fponfa cum fponfo unum eft corpus , nec alteri 
fine altero injuria vel moleftia valeat irrogari : di&us Co- 
mes , ut fponfam provocet ecclcliam liberam utique , ut 
pote fanguine Chrifti redemtam, nititur de terra fua dam- 
nabiliter ancillare, non attendens quod non eft dignus cum 
filiis liberae teftamento patris heres adferibi , qui matrem 
geftitfubjicerefervituti. Alias quali filius degenerans in pri- 
vignum, matrem multipliciter tribulat & affligit. Praecifos 
fi quidem abecclcfiae corpore per excommunicationis fen- 


an. ini. 


Digitized by CjOoq le 


no MISCELLANEA 

tendam fibi qnafi gratanter incorporans , non folum eis 
gratanter communicat s fed alios excommunicare compel- 
.lit, quia in curia fua illos ad agendum admittit, nec pati- 
tur ut eis excommunicationis lententia opponatur. Quin 
etiam quemcumque in excommunicatione perderent , mo- 
nitus ab ecclefia redire ad unitatem ecclefia; compellere, 
parvipendit , nec a baillivis vel fubdkis filis compelli per- 
mittit. Et lic contemtis ecclefiae clavibus , enervatur in 
partibus iliis vigor ecclefiafticae difciplinae in enorme dif- 
pendium fidei & grave fcandalum ecclefiae generalis. Cum 
autem venerabiles fratres npftri Redonenfis , Maclovienfis, 
Dolenlis, Briocenlis , & Trecorenfis cpifcopi, proinde at- 
tendentes quod fi non annunciarent impietatem fuam im- 
pio » ille quidem in impietate fua moreretur ; fanguis autem 
ejus requireretur de manu corumdem ; ipfum monuerunt 
diligenter , ut ad ecclefia; rediens unitatem, ab hujufmodi 
ejus praefumtionibus abftineret : ille renuens accipere difci- 
plinara , eligenfque perire potius quam parere , non folum 
monitis nullatenus acquievit ; fed exinde gravius indigna- 
tus novas nocendi maneries adinvenit. Ut enim alios in 
errorem fuum alliceret multos complices , cum baronibus 
& aliis militibus apud Rothcnenfe monafterium collo* 
quium celebravit , multis inique fuggeffit, quod ecclefia 
gravabat eumdem , excommunicans fere ne faveat prohi- 
bendo, aftruens quoque fallaciter omnes laicos ab ecclefia 
multipliciter aggravari & fpecialiter in tertia parte judicii 
defun&orum , nec non in decimis fubtrahendis de manibus 
laicorum , fophifticum impium & nequiffimum juramen- 
tum praeftitit , & recepit ab eis , quod fervabunt feflivas 
fuas , nec de cetero ecclcfiafticorum foprifas tolerabunt : 
ut fic fub velamento juftitiae quod de bonis ecclefiaftico- 
riun habent , inique retinerent, & qui tenentur reddere , 
non perfolvant. Conjuratores autem hujufmodi fe repu- 
tant obligatos ad excommunicatos minime devitandos , 
nec compellendos quantocumque tempore in excommuni- 
catione perftiterint , indurati & ad tertiam partem judicii 
defun&orum ecclefiis parochialibus non reddendam , lau- . 
dabilenr confuetudinem pietate fidelium nequiter infringen- 


Digitized by u-ooQie 



'EPISTOLARUM. m 

do , & ad alia multa teneri fe credunt quae vergunt in pe- 
riculum animarum. Baillivi vero & fenefcalli comitis 
fupradidi juramentum praenotatum ^ militibus & aliis ho- 
minibus ejus , qui apud Rothonenfe monafterium non 
convenerant , extorquentes , eos exprefle ad pradidos arti- 
culos obligarunt. Quare prae didi epifcppi nolentes, ficut 
nec debebant , tantam nequitiam contra Deum & ecclefiam 
concinnatam aequanimiter comportare, in omnes illos, qui, ‘ 
praeftiterant vel praedarent hujufmodi facramentum , ieu 
praeftitutum in ecclefiarum praejudicium obrervarent, gene- 
ralem excommunicationis fentfntiam pertulerunt : excom- 
municantes nihilominus comitem nominatum pro eo quod 
quali contemnens claves ecclefiae*, excommunicatos non 
folum non vitat , fed nec evitari permittit , eos paflim ad 
agendum & ad alios adus admittendo com- 

pellit ut tenetur, vel compelli permittit redire ad ecclefiae 
unitatem. Licet praedidus Redonenfis epifeopus in per- 
fonam ejufdem comitis excommunicationis & interdidi in 
terram , quam tenet de Demanio in dioecefi Redonenfi , 
fententias promulgaflet , pro damnis & injuftitiis , quas fibi 
& Capitulo Redonenfi fuper hominibus & pofleflionibUs 
fuis temere irrogarat : propter quod etiam idem epifeopus 
ad vos noftras litteras impetravit, ut eafdem fententias fa- 
cientes firmitus obfervari , illos, qui eidem comiti faverent 
in crimine , cenfura percellatis eadem : nec permittentur 
praedidos epifeopum & Capitulum ab eodem comite vel . 
fautoribus fuis temere moleftari : mdleftatores per cenfu- 
^am ecclefiafticam appellatione poftpofita, CQmpefcendo : 
conteftaturi nihilominus quod nifi comes ad cor rediens 
mala attentata celeriter revocaret, & Deo & hominibus fa- 
tisfaceret competenter, nos abfolveremus a fidelitate vafal- 
los ipfius. Ceterum quamvis mandatum apoftolicum fide- 
liter exfequentcs , faepedidum comitem fuper hiis monue- 
ritis diligenter 5 ipfe tamen nolens intelligere ut bene agat, 
non folum memoratis epifeopis & Capitulo fatisfacere , & 
alia revocare , quae contra ecclefiam egerat , non curavit : 
verum etiam fadus de protervo protervior , eofdem Redo- 
nenfem, Briocenfem, Trccoreniem epifeopos fuisredditi- 


Digitized by CjOoq le 


Iiz MISCELLANEA 

bus fpoliatos ab ecclefiis fuis exfulare compellit, propter 
quod exfules ipfi in prsdidum comitem excommunicatio- 
nis fentcntiam promulgantes , finguli dioecefes Tuas fuppo- 
fuerunt ecclefiaftico interdico. At didus Comes percufius 
non dolens , immo malleum velut ftipulam reputans , ec- 
clefias & ecelefiafticas perfonas odio profequitur nequiori: 
quia fi qui de terra fua injuriantur eifdem, quod frequentius 
& tutius faciunt , fcientes fe inde illi placere , non folum 
injuriam paffis defenfionis auxilium • denegat reqttificus : 
verum etiam faciens injuriantibus non patitur decimas 
trahi de manibus laicorum , *nec permittit eos in foro ec- 
clefiaftico fuper decimis conveniri : &. pietatis invifor ter- 
rarum eleemofynas eccfefiis non fuftinet fieri confuctas, 
ecdefias modis ompibus quibus poteft evacuat & enervat. 
Clericorum autem parentes & alios confanguineos , fi lai- 
cos fuper aliquibus injuriis au dor itate apoftolica feu me- 
tropolitanica extra fuam dicccefim trahunt in caufam. , 
comes & baillivi ejus capi faciunt , & a fubditis ejus capi 
permittunt , & tandiu detineri captivos , donec renuntient 
quaeftioni : alias ecdefias , breviter , intolerabilibus cruciat 
injuriis & j aduris , ficut nobis praedidorum epifeoporum 
lacrymofa querela & aliorum praelatorum fide dignorum 
folemnis inlinuatio patefecit. Cum igitur tanta fae vitia 
vel perfidia non fit ulterius toleranda ; cum etfi ex fe mi- 
nus fit enormis ; multo tamen propter exempli perniciem 
exiftens enormior , facile poflet in fubverfionem fidei & 
ecclefiafticae libertatis exterminium redundare : Difcretio- 
ni veftra: per Apoftolica feripta mandamus, quatenus prar- 
didas & excommunicationis & interdidi fententias folem- 
niter publicantes , & facientes per partes publicari vicinas , 
renovetis eafdem lingulis Dominicis diebus & feftivis, & 
faciatis audoritat e noftra, fubmoto appellationis obftaculo 
ufque ad fatisfadionem condignam inviolabiliter obferva- 
ri, totamque terram ejus, nec non loca ad quae idem Co- 
mes pervenerit fuperponentes ecclefiaftico interdido : ita 
quod ibi nullum divinum officium celebretur, praeter poe- 
nitentiam morientium & baptifxnapa parvulorum , donec 
idem Comes fuper praemiflis omnibus fatisfaciat compe- 
tenter. 


i 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. 113 

tfcnter. Prxnota0un autem juramentum apud RotHonenfe 
monafterium celebratum , quod praefurnium illicite , licite 
fervari non poteft, mutantes , juratores ut id abjurent , ap- 
pellatione remota, per cenfuram ecclcfiafticam compella- 
tis. Clericos quoque in ejus fervitio familiariter 'commo- 
rantes , ut ab ipfo recedant , monitione praemiifa , per fub- 
tra&ionem** beneficiorum & excommunicationis fenten- 
tiam , appellatione remota , cogatis. Alios quoque com- 
plices & fautores , nifi moniti refipuerint , fententia fimili 
percellatis. Quod fi forte difrus Comes nec fic ad cor 
redierit , ut Deo , & ecclefiac , & injuriam paffis fuper 
praemiffis omnibus intra quatuor menfes poftquam a vobis 
monitus fuerit , fatisfafljonem exhibeat competentem 5 
Vafallos & confoederatos ejus & fidelitatis & confoederatio- 
nis ipfius juramentis penitus abfolvatis. Quod fi non 
omnes hiis exequendis pOteftis interefle : tu ea, fsater Epif- 
ctjpe , cum eorum altero nihilominus exfequaris. -Verum 
quia qui medicinalem Petri gladium non formidant , fecii- f 
liri funt gladio comprimendi , ne d« fu^ malitia glorien- 
tur 5 Serenitatem regiam rogamus , monemus , & exhor- 
tamur attente , '.quatenus prudenter attendens , quod nifi 
praefatus comes in hujufmodi protervia confundatur , gra- 
via inde pericula poflent formidari, fidei zelo fuccenfus &c 
parentum tuorum exemplis inhaerens , illum ut ad ecclefije 
redeat unitatem tradita tibi coelitus poteftate compellas, 
ita profecuturus com....Chrifti,quod exinde propitiationem 
divinam uberius merearis, & nos finceritatem tuam debea- 
mus merito commendare. Datum Affifii ini. Calendas 
Junii Pontificatus noftri anno y. 


EPISTOLA GREGORII PAP^E IX 
Ad Hcnricum Frcdcrici imperatoris filium. 

•> De quibufdam htreticis Germania. 

G Rego*. ius Epifcopus fervus fervorum Dei dile&o 
filio nobili viro Hinu co , cariffimi in Chrifto fiHi 
noftri Fk.eder.ici Romanorum imperatoris , ilkiftris’ 

P 


Digitized by 


Google 


«4 MISCELLANEA 

ferriper AuguRi , Jerufalcm & Siciliae. Rggis filio Salutem, 
fif ApoRolicajn Bcnedi&ioncm, 

V ox in Rama audita cft , ploratus multus & ululatas , 
Rachcl plorat , videlicet pia mater Ecclelia , filios quos 
diabolus ma&at & perdit , quali confolationem non reci- 
pit , quia filii more vipeteo matris vifcera lacerantes, ipfam 
interimere maluerunt. Nam multitudo dolosum urgen- 
tium , quibus ut parturiens mater ipla circumdatur, voci* 
ferari eam , dicere, ventrem meum doleo, ventrem 
meum doleo f cum propheta compellit. Cum enim omnis 
creatura ulque adhuc ingemifeat fecundum Apoftolum & 
parturiat ; gemtrids ecqfefi» faccr uterus vifcerum fuorum 
dolore turbatu^ quae , feri lingularis morlibus difeerpuntur. 
Ille liqui dem. coluber tortuolus, quem, obftetriqante manu 
Domini, de cayernis propriis, carnalibus fcilicet hominum 
cordibus edu&utn legimus, & couira eos pugnat extrinfe- 
cus , in quibus extrinfecus jam non, regnat , & quorum do» 
minium intus perdidit » bella molitur foras , novam pcrle- 
cutioriem cfclella: fppnfae Chrilli : immo verius Iponlo. 
Chrifto per miniRros fuos operarios iniquitatis inlburat. 
Ipfe enim qui & principio in veritate non Retis , fed mu- 
tare in mendacium nititur veritatem, ut latius luse fraudis 
virus effundat, perdere pugnantes animas elaborat , ne. 
foetus fidei , quam ex ampre divino conceperam» ad par- 
tum valeant confummati operis pervenire. Undenos, 
qui caufam tenemur foecunditatis ejus habere , quali 
lecantis perfidiae mucrone confc indimur,, dum in fuis 
vifceribus haereticorum fcindentium , ejus uterum ve- 
nenatis fagiteis novi erroris; & c mulionis appetimur 
inauditae 5 totufque in Imaritudine funditur ipiritus : 
effufum eft in iterra jecur nofirum , turbata eR anima 
noRra valde , ac impletus eR doloribus venter noRer. 
Defecerunt prx. lacrymis ocnC noRd , & fuper tam ne- 
fandis abominationibus cpntremuetUPt repes.»' omnia 
vifcera funt commota : rcpr{m$re lacrymas & com 
tinere fufpiria non valemus. Sicut emm litterae ve- 
nerabilium fratrum noerorum archiepifeopi Mogunti- 
ni , & epifeopi Hyldefenfis ., ac difc&i filii noftri , 


' itized by 


Google 


_ m 115 

* Magtilfi GoraudTde Maibiti<ih', pr&ditaforii 't&fcll ‘Dei, * D ? * 
grandi nlcetofo plebi 3c Imniehfo adfofe boh Vaciiae ridbis *.’ iilit *! 11 
'exhibitae corttiriebaiit, ititer diVebfas liikiftim species , ‘quae bethReji* 
peccatis exigehtibtis Aletiianifiam ihifcderurit , titia ficut 
acteftabilior ceteris, fic & geherafidrtfriiverfis , qtfje non *f»a *u- 
folum referentibus , ‘fcd etiafn audierifibtiS ‘eft horrori , in 
nobilibus rhenibris fecClefii ac valde potentibus jani eru- 
pit. Haec 'dnim omni eft ditidte Vairiditi omni /pietati 
contraria, omrti cOrdi odibilis ,. Coeleftiftm Omniurii fic teri 
reftrium inimica, contra quam non folum homines ratione 
utentes , verum etiam fatiotte carentia , dum haec peltis 
eorum excedat iftfadiahi , iidind & ipfa fei&rb^tita de!$nf 
infdrgere fic armari, riujus peftis initia taKi pe^rimntun 
Nam dum novicius in ea quifquam recipitur i fic praediro- 
rum primitus fcholas intrat j apparet ei ejusdam fpbcies 
canat, quam bufonem confueverunt aliqui honiinare. Hanc 
quidam a pofterioribus , & quidam in bre damhafctiiter 
6 fculantes , linguam beftix infra ora Jfua recipiunt fic fa- 
livam. 'Haec apparet interdum indebita quantitate , fic 
quandoque in modum anferis vel anatis : jplerumque etiam' 
furni quantitatem aflumit. Deinde novicio procedenti 
occurrit miri palloris homo , nigerrimos jiabehs oculos , 
adeo extenuatus fic macer , qpod co^fumtis carnibus fbla 
cutis te li£ta videtur Qffibus fuperdtifta. fiuftd novitius 
«fculatur, fic fentit frigidum ficut glaciem 5 fic poti ofculum 
catholicae fidei memOria cvanefcit de ipfiits corde, totali- 
ter. Ad' convivium' poftmodum difcumbentibus fic furgen- 
tibus, completo ipfo convivio^ per quamdam' ftatuam, quae in 
icholis hujus effe folet , defeendit retrorfum ad modum 
canis mediocris catus, niger, retorta cauda ; quem a pofte- 
rioribus primo novitius , poft magiftfer , deinde per ordi- 
nem finguli ofcularituf , qui' tamen ejigrii funt & perfetti. 
Impcrfetti Vero qui fc digrio4 non reputant , pacem reci- 
piunt a magiftro , fic ceteris firtgulis per loca fua poficis', 
difitifque quibufdam carminibus , ac verfus catujn capitibus 
inclinatis , per fe nobis dicit magifter fic proximo , quis haec 
praecipit? refpondenterac dicente tertio. Summus Magifter; 
quartus ait, fic nos obedire debemus. Ec his ita pera&is 

Pi 


Digitized by- 


ii6 MISCELLANEA 

extinguntur candela , & proceditur ad foediffimum opt*s 
luxuria , nulla difcretionc habita inter extraneas & propin- 
quas. Quod fi forte virilis fexus fuperfunt aliqui ulcja 
numerum mulierum, tamdiu in paffiones ignominia in 
defideriis fuis invicem exardentes mafculi in mafculos tur- 
pitudinem operantur. Similiter &foemina immutant natu- 
ralem ufum in eum , qui eft contra daturam , hoc ipfum 
inter fe damnabiliter facientes. Completo vero tam ne- 
fandiffimo fcelere , & candelis iterum reaccenfis , fingulif- 
que in fuo ordine conftituris , de obfcuro fcholarum angur 
1 q , quo non carent perditifGmi homines j quidam homo 
procedit i renibus furfum fulgens , & fole clarior- , ficut 
dicunt, & deorfum infipidus ficut catus, cujus fulgor illu- 
minat totum locum. Tunc magifter excerpens quid de Velle 
novitii , fulgido illi dicit , Magifter hoc mihi datum d<J 
tibi. Illo fulgido refpondente , bene mihi fcrvivifti : plu- 
ries & melius iervies, tua committo cuftodia quod dedifti. 
Et his didis protinus evanefcit. Corpus edam Domini 
lingulis ahnis in Pafcha de manu recipiunt Sacerdotis , £c 
illud ad domos fuas ore portantes , 'in latrinam projiciunt 
in contumeliam Redemptoris* Ad hac infelicimmi om- 
nium miferorum gubernantem coeleftia pollutis labiis blaf- 
phemantes , afferunt delirando coelorum Pominurn violen-t 
ter , contra juftitiam , & dolofe luciferum in inferos de- 
trufiffe. In hunc credunt etiam miferi , & ipfum affirmant 
coeleftium conditorem , & adhuc ad fuam gloriam, praci- 
pitato Domino, rediturum, 'per quem cum eodem & non 
ante ipfum fe fperant aternam beatitudinem habituros. 
Omnia Deo placita non agenda fatentur, & potius agenda 
qua odit. Proh dolor quis, umquam audivit talia > quis 
tam nefaria cogitare , quis tantam non poterit abominari 
perfidiam ? quis tanta perfidia poterit non irafci 1 quis 
Contra hujus proditionis & perditionis filios poterit non 
accendi ? Ubi zelus Moyfi , qui una die idolatrarum vigin- 
ti tria millia interfecit? Ubi eft zelus Phinees,qui Judaum 
cum Madiaftitide uno pugione confodit ? • Ubi eft zelus 
Elia, qui quadringentos quinquaginta prophetas ad torren- 
tem Cifon gladio interemit. ? Ubi eftMathatia zelus, cujus 


Digitized by 


Google 



EPIST OL ARUM. n 7 

foror fecundum legis judicium adeo cft accenfus ut in- 
filicns trucidaret Judaeum immolantem idolis fuper aram ? 

Ubi eft auttoricas Petri , qui Ananiam & Saphiram pro eo 
quod Spiritui-fan&o mentiri non timuerint exarfit i Certe 
fi contra tales terra confurgeret , & iniquitates ipforum 
coeli fydera revelarent, & manifeftarent eorum fcelera toti 
mundo y ut non folum homines , fed etiam ipfa elementa, 
conjurarent in eorum excidium & ruinam, ipfofque dele- 
rent de terras facie , non parcentes fexui vel astati , ut cflent 
cun&is gentibus in opprobrium fempkernum , ultio dc 
ipfis fumi non poflet fufti ciens live digna. Ceterum licet 
magna lit horum pcftilcntium contritio vclutmare : Scien- 
tes tamen quod non cft abbreviata manus Domini , ut fal- 
yare.non poilic, & excoquere ad purum fcoriam eortim- 
dem , & omne ftannum auferre compatiendo ex intimo 
cordis fuper contritione eorum pervalida, ne nobis valeat * 
imputari, quod eam circumligare corregionum fafeiis ne- 
glexerimus , & manfuetudinis oleo confovere : ac fperan- 
tes quoque ut ille , qui etiam iratus non delinit mifereri , 
non femper continebit fuae pietatis vifcera fuper eos , fed 
dt illorum manu transfert calicem irae fuae : circa correftio- 
nem illorum praevidimus laborandum. Quia vero in ore 
di&Qrum archicpifcopi , epifeopi , & Magiftri Cor. aud-i 
noft eft verbum Dei alligatum , qui in eo infundente gra-» 
tiae fuae imbrem, qui dat omnibus affluenter, potentes furtt 
opere ac fermqne ; ipfos rogandos , ac monendos duximus 
in Domino , ac hortandos^ in remillionem eis peeeami- 
numiinjupgentcs^t fumant relinam ad mitigandum dolo- 
rem-) & vulnera ipforum fananda. Accedant angeli pacis 
ad exhibendam eorum plagae medelam , Sc ad corregio- 
nem eorum diligenti follicitudine ac follicita diligentia 
elaborent. Quod £ forte, ut ferrum per monitionem 
eorurp extrahatur de vulnere ., non fuerit defuper eis da- 
tum ; dc ipforum computruerint adeo cicatrices , quod 
plaga ipfa qua£ penitus dcfperata noluerint ad £num ma- 
tris ecclefiae prona mente redire , tantam ac talem cautio- 
nem de converfione fua & perfeverantia exponentes quod 
de recidivo ipforum perfidorum de cetero nullatenus fu 



an. u/£. 


118 M I S CEI LAN E A 

verendum quia in eam 'grandi -& graVi morbo recijrrin- 
dum cft ad validiora remedia , ubi medicamenta levia non 
profuerant ; & apponendum ferrtom & ignis vulneribus, 
qua; -fomentorum non fentiunt medicinam , putridis cami' 
bus , ne partem ceram attrahant , amputatis-, advocent 
contra cos recoptatores , defettforos ipforum 

fpdritualis St materialis gladii <p**ftttite&t. Videtur hic aliquid 

■deejfe. 



COMPOSITIO 

APUD PONTEM AUDOMARfJM 
Inter Archicpifcopum Rothomagenfem&ejuj 
fuffraganeos fada. 


T "iNiverfis pratfentes litteras inf^efhiris , Frater Ooo 
Rothomagenfis ecclefiflfc minifter indignus , Guido 
Bajocenfis T FuLCo LexOVienfis, Sc Jort an n e fConftan- 
tienfis cjufdcm gratia epifcopi fakttem m Domino Jcfu 
Chrifto. 

Noveritis quod cum ioter nos di&um archicpifcopum 
cx una parte , & no» di&os epifcopos pro nobis , ecclefiis, 
& fubditis nolitis ex altera, eorttrOVetiia verteretur fuper 
articulis infra feriptis , tandem inter nos intervenit amicabi- 
tis compofitio fub forma inferius annotata. 

Primus articulas eft de execu&ione mandatorum noftri 
archiepifcopi , 3t: officialis, ftu officialium Rochomagcn- 
fium , & receptione commirfionum k nobis & cifdem of- 
ficialibus faciendarum fubditis fuffragarieoram noftrorum. 

. Secundus de: compulfione 8i receptione tcftiumin cau- 
fis pet appellationem ad nos , vel etffieialetn , feu officiales 
no£brDS.R.othomagenfesdevolutis , feU alias ad nos & ipfos 
dei jure: pertinentibus. 

Tertius eft: dc recipiendis appellationibus interpofitis 
ad nos archiepifcopum, officialem , feu officiales praedi^fos 
a fubditis fuftraganeotum prsdiftorum, omiffis mediis. 


Digitizf • by LiOOQlC 


: E Pf STOLARUM. 119 

Forma ai^tem dictae compofitionis talis efl. 

: 1 

Subditi fufFraganeorum prxdidorum in ipforum diaecefi 
commorantes feu exiflences > fcilicct Decani Rurales in fuis 
parochiis & contiguis', priores non conventuales , & aliae 
perfonx ecclefiafticx beneficiatx in fuis locis , noilra Sc 
officialiunypoftrorum, feu officialis Rothomagenfis exfe- 
quutiones & mandata facere Sc commifllones i nobis Sc 
eifdem officialibus fadas tenebuntur recipere. Nullus 
abbas, nullus officialis fufFraganeorum praediolorum , nul- 
lus prior conventualis, nullus canonicus feu perfona ecde- 
fix cathcdralis, nullus vicarius deferviens minori altari ec- 
clefix cathedralis de civitatibus feu dioecefibus fuffraga- 
neorum prxdidorum , nullus clericus de propria familia 
eorupidem fuffrag^ieorum , aliqua mandata noftra , vel 
curix noftrx Rothomagenfis recipere tenebitur aut exfequi, 
nec commiffionem recipere in quocumque . cafu , falvo no- 
bis Sc officialibus nofhris feu officiali Rothomagenfi circa 
perfonas officialium fufFraganeorum prxdidorum jure com- 
muni , fi quis cafus emerferit , in quo nobis & didis offi- 
cialibus noflris Rothomagenfibus jurifdidio competat 
contra ipfos. 

1 1 . 

Item , fubditi finguli fufFraganeorum prxdidorum com- 
pelli poterunt ad perhibendum teflimonium veritati in 
eaufis delatis ad nos archiepifcopum , & officiales noflros, 
feu officialem Rothomagenfem per appellationem feu alias 
ad nos Scdidos officiales dc jure pertinentibus , in dioece- 
fibus fuis Sc non extra, nifi agatur de crimine hxrefeos..... 
fimonix, homicidii, feu de promotione: vel amotione prius 
pcrfcdx feu perficiendx per eledionem in loco collegiato: 
in quibus cafibus poterunt ad nos & Rothomagenfem cu- 
riam evocari, perhibituri ibidem teflimonium veritati. 

III. 

Perfonx fupra cxceptx didarum civitatum Sc dioecefis 
tenebuntur perhibere teflimonium veritati , fcilicet abbates 
Sc priores conventuales in fuis locis Scnon aliter : ccclefia- 
Jlicx vero perfaniefupra exceptx-eorumdem civitatis &dioe- 




Digitized by 


ai o. MISCELLANEA 

celis in fuis civitatibus & non alibi. Hoc falv.0 quod ia 
cafibus immediate exceptis , videlicet de crimine haerefeos 
.& ubi teftes poterunt compelli de jure communi. 

II II. 

Omnes perfonje fupra exceptae evocari poterunt ad fe- 
dem Rothqmagenfem , vel ibi prope, ita quod nos didi 
archiepifcopus feudidi officiales noftri prxdidi* perfonis 
vocatis ad perhibendum teftimonium veritati expenfas mi- 
niftrabimus , feu faciemus miniftrari. . 

V. 

Si autem aliquis fubditus de fuffraganeorury prxdido- 
rum dicatur contumax , negligens , vel rebelli? in his quas 
facere vel exfcqui tenetur , ficut fuperius eft expreffum, 
per nos ; , Officiales noftros , feu officialem Rothomagen- 
fem canonice punietur / fi culpabilis intentus fuerit pec 
nos , vel eofdem officiales , vel per aliquem idoneum def- 
» tinatum & nobis , vel ab ipfis , feu eorum altero, inquifita 
primitus fuper eo veritate. 

VI. 

-Item officiales Rothomagenfes , qui pro tempore fuc-' 
rint , jurabunt nobis archiepifcopo & fuccefforibus noftris , 
^feu capitulo Rothomagenfi , fede vacante , & qui duos 

menfes apud in officio conftituti , qui occafione ne- 

gligentiac, rebellionis, feu contumacias praedidorum fcien- 
tet non punient non puniendos ultra quam fuerint pu- 
niendi. 

VII. 

Dies autem qua praeftare debent hujufmodi facramen- 
tum fignificabitur competenter fuffraganeis prxdidis & 
eorum fuccefforibus ; & capitulis didarum ecclefiarum 
cathedralium , fede vacante , ut veniant vel mittant Ro- 
thomagum ad videndum prxftari hujufmodi juramentum. 
Si vero non venerint , nec miferint $ nihilominus ^idum 
juramentum praedabitur eo die. • 

V 1 1 L 

Item nos archiepifcopus & fucceffores noftri & officiales 
Rothomageofes , qui pro tempore fuerint, non recipiemus 
appellationes ad nos, feu fucceffores noftros, feu officialem 




Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. ^ txr 

vel officiales pradi&os , qui pro tempore fuerint , mterpo- 
fitas a fubditis fuffraganeorum praedirorum & fucceflorum 
ipforum , mediis vel medio praetermiflo. 

Nos vero archiepifcopus praedi&us diftam compositio- 
nem pro nobis & fucceflbribus noftris & ecclefia Rotho- 
magenfi , quantum in nobis «eft , ratam habentes in verbq 
veritatis juramus , quod ipfam inviolabiliter obfervabimus , 

$c bona fide pro noftris procurabimus , & efficaciter indu* 
certius, & in quantum in nobis eft /capitulum Rothoma- 
genfe quod fiipra fcriptam compofitionem ratam habeat , 
comprobet , & confirmet. Nos vero epifcopi fupradi&i 
eamdem pro nobis , fuccefforibus , ecdefiis , & fubditis 
noftris, quantum in nobis eft & ecdefiis noftris, ratam ha- 
bentes , & in verbo veritatis promittimus , quod hos eam 
inviolabiliter obfervabimus , & bona fide, pro pofle noftro 
procurabimus , & quantum in nobis eft, vel erit, induce- v 
mus efficaciter capitula noftra & alios fubditos noftros , 
quod ipfi Saepedi&am compofitionem ratam habeant, 
confirment, & approbent, & fi in aliquem Seu in aliquos 
Subditorum noftrorum in hoc contumaces vel rebelles latae 
fuerint fufpcnfionis , interdi&i , vel excommunicationis 
fententiae per. di£tos archiepifcopum , officialem Seu offi- 
ciales fuos } ipfas Sententias obfervabimus , feu faciemus 
obfervari. In cujus rei teftimonium figilla noftra prarfen- 
tibus litteris duximus apponenda. Attum apud Pontem- 
Audomarum die lunae poft nativitatem B. Johannis ann^ 

Domini M CC LVJ. 

# 

LITTERA GUILLELMI SOUBRIC 
' Dc fundatione monafterii de Iu Daufinaie Ordinis 
B. Maris Regalis. 

U Niverfis Chrifti fidelibus praefentes litteras infpe&uris 

vel audituris GUILLELMUS diftus Sottbric Miles, an, * /7, 
Redoaenfis diocefis , aeternam in Domino Salutem. 

CL 


Digitized by ^mOoq le 


12,1 MISCELLANEA 

Noveritis quod oum nos proponeremus ad honorem Dei 
& B. Maeli-* Virginis aedificare de novo quamdam domum 
religiofam de Ordine B. Mariae Regalis Pidavienfis diocefis 
apud U Daafiniir, in parrochia B. Martini de Romaigneio, 
Redonenfis diocefis > cujus parrochise ecclefia S. Martini 
ad patronatum religioforum virorum abbatis & conventus 
Majoris- monaflerii dignofcitur pertinere : quia fine vo- 
lumptate 6 c aifcnfu ipforum religioforum nos non potera- 
mus propoficum noflrum in hac parte effcdui mancipare, 
lidem religiofi ob favorem religionis & augmentum cultus 
divini nobis & fratribus B. Mariae Regalis' apud la DaajinaU 
Deo famulari proponentibus pium ad hoc praebuere con- 
fenfum. Sed quia nos & praedidi fratres occafione funda- 
tionis domus ejufdem de la Daufimie jam confecuti fumus 
temporale emolumentum non modicam , & jpfi religiofi 
damna incurrerunt & incurfuri funt majora , ut creditur , in 
futurum. Nos praedi&us Guillelmus Soabric fundator do- 
mus ejufdem & didi fratres de la Deurfiuaie hoc attenden- 
tes , promittimus didis abbati & conventui Majoris -mo* 
nafterii , interveniente decreto Venerabilis patris Domini 
Johannis Dei gracia epifcopi Redonenfis , dare in re- 
compenfationem damnorum hujufmodi XL. olidos-mo* 
netae currentis annui redditus , & ipfos reddere annuatim 
priori ipforum S. Salvatoris de Landis di&as diocefis , vel 
ejus certo mandato in prioratu eodem per manum prioris 
de ia Daufnaie vel praefidentis ibidem , qui pro tempore 
fuerit , vedelicet annuatim in fefto Omnium fandorum 
XX. folidos , Sc in Refurredione Dominica alios XX. fo* 
lidos , poena ex parte noftra appofita V. folidorum Turo- 
nenfium reddendorum ipfis religiofis de qualibet die contra 
ipforuin voluntatem fohitionis dilatae poft terminos fupra- 
di&os , rato nihilominus foluta poena priore remanente 
contradu , nos & quofcumque fucceflbres noltaos , ac 
praefatam domum de U Daujmaie , < 5 c omnia bona noftra 
fpqntc & fpecialiter quo ad hoc obfignantes. V oluerunt 
infuper & conceflerunt praedidi religiofi Majoris-fnonafte- 
rii , quod dida domus de la Baufnaie , quantum in eis eft, 
oratorium & cimkerium habeat cum campanis , falvo jure 


Digitized by 


G ^gle 


EPISTOLARUM, n 3 

parrochialis ecdefiae fupradidae. V olumus infopcr & conce- 
dimus , quod didi religiofi , feu prior ipforum S. Salvatoris, 
habeant Sc percipiant in futurum libere ^ Sc quiete omnes 
primitias Sc decimas , tam majores, quam minores, locis 
Sc terris , quos vel quibus di£ti fratres de U Daufinate per 
fe vel per alios excolent , & tenebunt infra metas parrochias 
fupradidae. Nec pdterimus nos vel didi fratres de U Dau- 
fimie , vel aliquis ratione feu vice noftra fuper detentione 
vel acqnifitione decimarum terrarum , quas didi fratres 
propriis manibus aut fumptibus excolent , feu excoli fa- 
cient, feu etiam fuper primitiis aliquid impetrare, vel uti 
impetratis, vel in pofterum impetrandis litteris k fede apaA 
tolica , feu a quocumque altero, vel quoquomodo fuper hoc 
nos tueri , quin dida domus de U Daufirteie decimas folvat 
& reddat annuatim priori S. Salvatoris praedido , Sc redori 
ecclefiae de Romaigneio , Sc quod fi quicquam fuerit impe- 
tratum fuper hoc i ipfo fado non valeat j fed potius careac 
robore firmitatis. Nec licebit prat didis fratribus de la 
Daqfinaie , nec poterunt aliquid acquirere in feodis domi- 
niis prioratus praedidi S. Salvatoris de Landis ratione do- 
nationis , emptionis, legati , aut cujufcumque alterius acqui- 
fitionis tkulo , vel donata , legata , feu ahter acquifita reti* 
nere , nifi hoc de ipforum prxdidorum religioforum abba- 
tis Sc conventus Majoris-monafterii voluntate proccflerit, 
& expreffo confenfu. In cujus rei memoria , nos praedidus 
Guillelmus fundator praedidae domus de U Ddufinaie , Sc 
frater Petilus tunc temporis -ejufdem domus prior, prae- 
fentes litteras figillorum noftrorum munimine roboravimus? 
Sc illas dedimus fupradidis abbati Sc conventui Majoris 
monafterii in veritatis ceftimonium Sc munimen. Datum 
anno Domini M CC LVII. 

. litant in atehivis Majori»- monafkrii in arcaS. tatatpris de Landi» littera 
Gjufridi abbate & capituli Majoris monafterii } datae anno 115I. mcnfc Ja- 
nuario \ quibus confcntiunt jpraedi&* fundationi. Irem litterae Petii abbatis 
B. Mariae Regalis Pi£U?ic*us diocccfcs anno 11*7. dat», quibat idem quod 
bic adftruicux. 


<L X 


Digitized by LjOoq le 


•0.1)18. 


i±4 MISCELLANU 



EDUARDI ANGLORUM REGIS LITTERA 
Quibus Scotis regno rcnunciat. 


U Ni ver fis pracfcntes litteras infpeduris Eduabdus Dei 
gratia Rex Angliae , Dominus Hiberniae, & Dux Aqui- 
taniae falutem in Domino fempiternara. 

Cum nos nonnullique praedeceflbrcs noftri reges Angliae 
jura regiminis, dominii , fcu fuperioritatis regni Scotiae co- 
nati fuerimus obtinere , ob hocque motarum dira guerra- 
rum difcrimina Angliae Sc Scotiae regna diutius afilixifient- 
Nos attendentes caedes , occifiones , fcelera , ecdefiarum 
deftrudiones , Sc mala innumerabilia quae hujufmodi occa- 
fione guerrarum regnicolis utriufque regni multipliciter 
contingebant , bonaque quibus regnum utrumque mutuis 
compendiis abundaret perpetuae pacis ftabilitate connexum, 
ac per hoc contra conatus noxios rebellare vel impugnare 
volentium interius vel exterius majori firmitate fecurum ; 
volumus & concedimus per praefenres pro nobis haeredibus 
& fuccefloribus nofiris quibufcumque de communi confen- 
Ai & aflenfu praelatorum, & procerum , comitum, & baro- 
num , Sc communitatum regni noftri in Parlamento noftro, 
quod regnum Scotiae per . fiias redas marchias , prout tem- 
poribus bonae memoriae Alexandii regis Scotiae ultimo 
defundi fuerunt habitae &fervatae magnifico principi Do- 
mino RoBEB.ro Dei gratia. regi Scotorum, illuftri confoe- 
derato noftro Sc amico carifiimo , fuifque haeredibus Sc 
fuccefloribus divifum i Regno. Angliae , integrum, liberum, 
Sc quittum remaneat in perpetuum abfque qualicumque 
fubjedione , fervitute , clamore , vel demanda. Et fi quod 
jus nos vel anteceflores noftri in regno Scotiae retroadis 
temporibus petierimus, vel petierunt quoquomodo praefato 
regi Scotiae, haeredibus, Sc fuccefloribus fuis, renunciamus 
& dimittimus per praefentes. Omnes autem obligationes , 
conventiones & pada initas Sc inita qualitercumque cum 


Digitized by 


Google 


E-P I STO LARUM. izj 

noftris pr*deceflbribus , quibufcumque temporibus , fupcr 
fubjedione regni Scotia; vel incolarum ejufdem per quof- 
cumque reges vel incolas , clericos vel laicos iplius regni 
Scotiae pro nobis haeredibus & fuccefforibus noftris remit- 
timus penitus & omnino. Et fi quae litterae , chartae , mu- 
nimenta vel inftrumenta reperiantur de cetero ubicumque 
fuper hujufmodi obligationibus , conventionibus , & padis 
jcoafcdae, vel confeda, pro caftis , irritis, inanibus & va- 
cuis habeantur , jmllmfquc volumus efle valoris vel mo- 
menti. -Et ad praemifla omnia & lingula plene , pacifice , Sc 
fideliter perpetius temporibus obfervanda , diledis & fide- 
libus noftris H en. a ico de Perliaco confanguineo noftro 
& V V illelmo de Souche , ac eorum alteri ad facramen- 
tumin animam noftram inde praeftandum per litteras noftras 
patentes plenam dedimus poteftatem ac mandatum fpeciale. 
Datum apud Eborarum primo die menlis Martii Armo gra- 
ti* MCCC XXV III. 


COPIEDE LA LETTRE 

DE L’OMMAGE F AIT AU R.OY 
a Amiens par le Roy d’Angleter'rc. 


I N Dei nomine Amen. Hoc eft tranflumtum litterarum 
incliti principis Domini Edo a r. di Regis Angli* illuf- 
tris. Domini Hiberni* , ac Ducis Aquitani* , figillo ejus 
pendenti, prout prima facie apparebat , figillatas , quarum 
tenor talis eft : Edouard par la grace de Dieu Roy 
d’Angleterre , Seigneur d’Illande , & Duc d'Acquitaine, 
A tous ceulx qui ces prefentes lettres vcrront & oiront 
Salut. S^avoir faifons que comme feylfions a Amiens 
Hommage a excellent Prince notre cher Seigneur & cou- 
fin Philippe Roy de France , lors nous fut dit & requis 
* de part lui que nous recongnilfions ledit hommage eftre 
lige ; & que nous en faifant ledit hommage lui promilfions 
exprefiement foy & loyaute porter: laquellc .chofc nousnc 


ann.1335 


Digitized by v^.ooQle 


* i. cornea, 
tioo. 


116 M rs CE L L AN E ! A 

feifmes pas lors , pourceque nous n’eftions enformez ne 
certains que ainfi le deuffions faire. Feifmes audit Roy 
de France 1’hommage par tele forme 5c maniere,que notis 
entrions en fon hommage , ainfi comme nos predeceficurs 
Ducs de Guienne eftoient entrez en hommage des Roys 
de France qui avoienc efte pour le temps. Et depuis en$a 
nous foyons bien enfourmez Sc acertenez de la verite, re- 
congnoiflbns par ccs prefentes lettres que ledit hommage 
que nous feifmes 4 Amiens au Roy de France, combien 
que nous feifmes par paroles generales, fi eft, & doit eftre 
entendus lige , & que nous lui devons foy & loyaute 
porter comme Ducs d’Acquitaine & Pers de France , & 
comme Comte de Pontieu & de Monftroille. Et lui pro- 
meetons dorefenavant foy loyaute porter. Et pourceque 
ou temps a venir de ce ne foit jamais * contans, ne def- 
corte 4 faire ledit hommage , nous promettons de bonne 
foy pour nous & nos fuccefleurs Ducs de Guienne , enter- 
rons & entrons en 1’ommage de Roy de France & de fes 
fuccefleurs , qui feront pour le temps 1'ommage fe fera 
par cefte manicre. Le Roy d Angleterre duc de Guienne 
tendra fes mains entre les mains du Roy de France , & cil 
qui parlera pour le Roy de France adreflera fes paroles au 
roy d’Angle terre duc de Guienne ; & dira ainfi : Vous 
devenez homme lige du Roy de France mOnfeigneur, qui 
ci eft , comme duc de Guienne & per de France ? & fi lui 
pro.nettez foy & loyaute porter j dites Voire. Et ledit 
Roy & ducs fes fuccefleurs ducs de Guienne diront : Voire. 
Et lors le Roy de France recevra ledit roy d’Angleterre & 
duc audit hommage lige, & 4 la foy, & 4 la bouche, fauf 
fon droit & 1’aucrui. 

De rechief quand ledit Roy & ducs enterra en 1’ommage 
du Roy de France & de fes fuccefleurs roys de France 
pour la contee de Pontif & de Monftroille ; il mettra fes 
mains entre les mains du roy de France ; & cil qui parlera 
pour le roy de France adreflera fes paroles audit roy ducs, # 
& dira ainfi : Vous devenez homme lige du roy de France * 
monfeigneur , qui ci eft , comme Conte de Pontif Sc de 
Montrolle, Scluy prome ttez foy & loyaute; dites : Voire. 


Digitized by 


Google 


'l 

EPISTOLARUM. 1*7 

Et leditRoy &Ducs, comme Conte de Pontif &de Mon* 
trolle , dira : Voire. Et lors lc roy de France recevra ledit 
Roy & Conte audit hommage lige , 4 la foy , & a la bou- 
che , lauf fon droit , & 1 ’autrui. Et aufli fera fait & rcnou- 
velle toutes les fois que 1’ommage fe fera , & de baiUons 
Nous & nos fuccefleurs ducs de Guienne fais lefdits hom- 
mages , lcttres patentes feellees de nos grans feauLx. Et le 
roy de France le rcquiert. Et avec ce nous promettons de 
bonne foy tenir & garder effedivement les paix & accors 
fais entrc les roys de France & les roys d’Angleterre ducs 
de Guienne & leurs predecefleurs roys de France & ducs 
de Guienne. Et en cefte maniere fera fait & feront renou- 
vellecs lefdites lettres par lefdits roys & ducs leurs fuccef- 
feurs ducs de Guienne , comte de Pontif & de Monftreul , 
qui feront pour les temps , enterront en 1’ommage du roy 
de France & de fes fuccefleurs roy de France. En tef- 
moignance de laquelle chofe i ceftes nos lettres ouvertes 
avons fait tnettre noftre grant feel. Donne a Eleham le- 
xxx jour de Mars l'an de grace mil ccc. & trentifme pre- 
mier , & de noftre regne quint. 

Et Ego Johanncs Ruffi de Cruce clericus Laufanienfis 
dioecefls , Apoftolica publicus audoritate notarius prxfens 
tranflumtum de didis litteris originalibus quas vidi , tenui , 
& palpavi , fanas & integras , omni vitio & fufpicione ca- 
rentes , figillo didi Domini Regis Angliae figillatas , Ut pri- > 
ma facie apparebat, fumtum cum eifdem originalibus uria 
cum venerabili viro magiftro Johanne de Cona, archidia-* 
cone de Tardano , in ecdefta Sueflionenfi Domini Regis 
Francis clerico & Johanne de Croiaco clerico Sueflionen- : 
fis dioecefis diligenter & fideliter aufcultavi, & utrumque 
convenire inveni , hic manu propria fiibfcripfi , fignumque 
meum appofui confuetum rogatus. Adum Parilius in ca- 
mera Compotorum Domini Regis anno Domini M CCC 1 
XXXIX. Indidione odava , menfis Martii die undecima 
Pontificatus Dommi Benedidi papa; XII. anno fexto. 


Digitized by v^oogle 



I 


i± 8 MISGEL L A ITE A 



EPISTOLA PHILIPPI VI. FRANCORUM REGIS 
Ad Eduardum Anglorum regem. 

P HitiFPus Dei gratia Francorum rex E., eadem gra- 
tia regi Angliae confanguineo fuo tenenti Ducatum 
Aquitannia; Salutem. 

. Cum notorium fit & manifeftum per rei evidentiam , 
adeo quod nulla poteft tergiverfatione celari , quod homi- 
nes de Baiona regni noftri , coadunatis fibi pluribus aliis r 
qui de regno veftro Angliae funt, aflumtis navibus & armis 
ac hominibus armatis in magna multitudine , ibidem palam 
& publice colledis r vobis non infeiis , vel fakim ignorare 
probabiliter non valentibus , exierunt animo nefando , ho- 
mines ac fubjedos noftros de Normaruiia , & de quibufdam 
aliis partibus regni noftri , tam in terra quam in mari , in. 
locis etiam noftrae jurididioni fubjedis nequiter invaferunt,, 
innumeros ex eis inhumaniter occidendo , ftragemque ex 
cis horribilem faciendo , mukos ex cis capiendo , & adhuc 
captos detinendo , ac eofdem navibus & mercibus quafi 
inaeftimabilibus ex diu ance concepta nequitia deprenden- 
do , confradis quam pluribus ex didis navibus fubmerfis , 
fpretis etiam contemtibiliter multis prohibitionibus & man- 
datis noftris fadis , propofitis folle mnitet & publice ac pa- 
lam edidis Burdigalae & Baiona; & in aliis multis locis, nec 
ajiqur praedidis vel aliis fpccialiter quibufeumque per ter- 
ram vel per mare vehentibus merces fiias praefumerent fore 
facere , vel alias oftendere quoquomedo. Naves autem 
fuperftites & didas merces ad regnum veftrum Angliae 
tranfvehendo , quas in veftra ditione receptaftis & adhuc 
receptaris fcienter, & per nuntios veftros /uper e orum dem. 
apparentium & exiftentmm reftitutione requifiti fufficienter,. 
reftkutionem facere non curaftis ,, fed potius contemfiftis 
licet vobis ex parte noftra oblatum fuerit , quod fi qua 
exiftentia & apparentia per homines regni noftri eapt* 
detinentur de bonis fubjedorum veftrorum , de his reftitu- 

tionem 


Digitized by v^oogle 



EPISTOLARUM. 129 

rionem fieri faceremus- Cumque notorium fit Sc manifef- 
tum fimiliter , quod quamplures didorum hominum 
de Bayona adjondis fibi nonnullis malefadoribus aliis, 
villam noftram de Rubella proditionaliter invaferunt, in* 
fultus quamplures fidentes in eam & habitatores ipfiu», 

3 uofdam etiam ex eis occidentes , Sc alios multipliciter 
amnifieantes eofdem. Nos autem cum excefius * praedi* 1 frr r ^fr tr 
da non pofiemus conniventibus oculis pertranfire, vobis & 
locum vcftrum in V afeoniafie Bayona tencnribus y *qiiod cer- # 
tum numerum didorum hominum de Bayona per vos vel lo* ietttt ({>» 
cum vcftrum tenentes, inprifione noftraPetragoricenfi mit- *«*■■••• 
terentur infra terminum jam elapfum, pro faciendo quod ra- 
tio fuadcrct Sc jufticia . poftularet , Sc alia qufcdam mandata 
fiiper paedidis per patentes noftras fufficicnter fieri fecimus 
& injungi.: Quibus injundiombus & mandatis pareri con* 
tumaciter & conte mtibiliter cft negledum. Cumqne ex 
cecch Sc legitimus caufis faifiri mandaverimus civitatem Bur- 
digalenfcm , terram Agennenfem, Sc totam illam terram > 

- quam infra Senefcallite noftnr Petragoricehfis metas in; Pe* 
tragoricis,*Gatracinio, Sc Lemovicis gentes veftrae nomine r.Cirawfc 
vefiro tenebant , & locum veftcum tenentes in locis praedi- *>• 

..dis gentibus noftris didum mandatum nofiram fine armis 
exeeutioni demandantibus inobedientes fuerunt contuma- 
citer & rebelles , & adhuc in rebellione perfiftunt , manda* 
tis noftris < 5 t gentibus noftris non parentes. Sed quod gra- 
vius eft ferendum , civitates , caftra, vilfas r Sc lbca didae 
terrae contra nos muniverunt Sc infortiaverunt, muniunt Sc 
idfortiant tota die, volentes modo quafi hoftili juftitiationi 
noftri feodi refiftere, nec quaedam' caftra Sc forralitias, quae 
ab eis ex certis Sc legitimis caufis per gentes noftras requiri 
fecimus , reddere voluerunt , five ea reddere contemtibili- 
ter recurrunt Sc gentes terrae illius ad refiftendum nobis 
& noftris , Sc noftris ifiirus , Sc noftris muneribus commove- 
bunt , concitaverunt , concitant Sc invitant contra nos ,, 
gentes ipfas juramentis propriis aftringentes , ac in officiis 
& alias ex parte veftra propofuerunc , & publice edixerunt, 
quod nobis Sc gentibus noftris in nullo pareatur : immo fi' 
gentes noftrae juftitiando , ficut ad nos pertinet , aliquid' fal- 


Digitized by 


Google 



130 MISCELLANEA 

Hanc, capiant , vel expleftant , vel faifire. vellent, caperO, 
aut explcttare > quod fierent , aut fient gentibus noftris 
.violentae rccuf&. Quae jam multis in locis facinorofis / 
operibus , prout publica fama referente didicimus , exple- 
, verunt $ faiunas noftras in multis locis vituperabiliter infrin- 
gendo , gentes noftras cum armis per violentiam turpiter 
expellendo , comminando , verberando , Ac de terra illius 
Violenter ejiciendo j (audias viliter pertra&ando, in prardi- 
, Ab Ac pluribus aliis fe ditionem publicam contra rios , Ac 
•cbntra jus noftrum regium facientes, in praejudicium fupe- 
fior itans noftne, & befionem regix majeftads : qux tandiu 
Ac tam notori* pertra&ata.iunt , Ac adhuc tota die perpe- 
trantur , quod horum ignorantiam vos habere caufari veri- 
, fimiliter non poteftis. Cumque fama publica deferente ad 
nos pervenerit quod poft appellationes multas , Ac 
i mulos locum veftrum tenentibus ad curiam noftram in- 
terpofitas , occafione appellationum ipfarum , in magnum Ac 
. grave praejudicium fuperioritaris Ac juridiftionis noftr* coit- 
temtum , appellantes ipfos 1 juridiftione veftra propter cf£ 
dem appellationes exemtos , in rationabiliter , crudeliter, 
nulla omnino humanitate fervata , fed f^reta reverentia no- 
bis debita , tra&averunt capiendo Ac diftfi&b carcecibas 
mancipando videlicet Acc. Cetera Jefimf. 



i 

i 


t 


Digitized by v^oogle 


1 


EPISTOLA 

ABBATISSA ET MONIALIUM 1 LAURENTII 
Ad Philippum Francorum regem 

■ Excafant fi qned frajixo firtrnm nnmero oblatam* rege " 
nequeant admittere. 

I Lluftriflimo ac potendfSroo 'Domino fuo Paittrro 
Dei gratia Franeorunnrcgi fu» humiles & devocas Abba- 
tifla & conventas S. Laurentii Birariccnfis falatem in om- 
ninm Salvatore. 

Preces & mandata veftra nullo modo vellemus turdis 
auribus perrranfire , recipiendo in commonialem Ro-> . 
fam . . . fi pollent fuftinere abbatia: facultates , & non effiet 
in noftra abbatia certus numerus moniatiom ftatutus & per 
Sedem Apoftolicam confirmatus , ultra quem numerum, 
nifi de auftoritaCe di&* Sedis , aliquam as monialem reci- 
pere non audemus. Cum igitur in noflbra abbatia ftatutus 
numerus St completus , nec noftrx prxdifhe abbatis ad 
ipfas edam fuftentandas fiafficiant facultates > Majeftatcm 
Veftram Regiam requirimus in Domino , vos rogantes , 
quatenus nos , fi placet , i» receptione talis hufufiaodi. 
habeatis pro excufatis ad prsdens : 6c mime cum .... 
filiam cujufdam veflri fetviemi9 in noftram receperimus 
monialem. Valeat Veftra Regia Majeftas in Domina 
fempitemo. 


R * 


Digitized by LiO( q e 



IJt, 


MISCELLANEA 


MiMvM 


COPIE DU TRAITTIB DU ROY 

'■■DE NAVARRE FAIT A VALORGNES 


Lc k jour de Septembre l'an mil ccc lv. 


N Ous Ch a r l e s par la grace de Dieu Roy de Navarre, 
& conte cTEvreux, pour nous & en noftre nom d’une 
part : & nous Jaques de Bourbon conte de Ponticu , Sc 
coneftablc de France; & nous GAUTiER duc d’Athenes, 
conte de Brene & de Liche meflagers du Roy noftre Sire, 
Sc ayant pleintpouvoir de luy quant aux chofes qui euflfent 
fere , traittier , pafler, & accotder , par vertudes lettres de 
rtoftre ; dit Sire ftir ce faites , dont la teneur eft cy deflous 
encorporee , pour & ou nom du Rpy noftre Sire d’autre 
part; faifcns fcavoir i tous que fur les difeors entre mon- 
fttigneuc le Roy defliis dit Sc nous Rpy de Navarre > & fur * 
les demandes qu’il nous faifoit , & nous a lui , eant a caufe 
de luy Sc de nous , comme de nos predecefleurs , avons 
craittid Sc accorde nous Roy de Navarre pour nous , Sc 
en noftre nom ; & nous meflagers defliis dit pour & ou 
nom du Roy noftre Sire en la maaiere qui enfuic, 

i. Premierement quand k ce que monfeigneur le Roy 
s’eftoit tenus pour malcontc^f de nous Roy de Navarre 
defliis dit pour aucunes defobeiflances que nos gens eftant 
de par nous en nos villes 6c chafteaulx d’Evreux, de Ponteau- 
demer, de Cherebpurg , de Gauray , Mortaing, Avranchcs, 
Sc Carentan , avoient faites a Monfeigneur le Rpy defliis 
dit , ou a fes gens, ou outrement , eft accorde que nous en 
faifant obeiflance de nofdittes villes Sc chafteaulx a Mon- 
feigneur le Roy, mettrons des maintenant, royalement, Sc 
de fait en la main de noftre couftn le coneftable defliis dit , 
ou de celluyouceulx que noftre dit couftn vouldra k ce de- 
puter, comme en la main de Monfeigneur le Roy nos villes 
& chafteaulx defliis dies. Et pourra mettre noftre dit cou- 
fin en chacune dcfdites villes & chafteaulx un chaftelain tel 


Digitized ^oogie 



EPISTOLARUM. i 53 

comme il luy plaira , lui tiers, oultre les gens qui y font ou 
feront de par nous Roy de Navarre , & y demoureront , 
ainfi comme dic eft , ldfdits chaftelains & autres gens mis 
en iceulx viiles Sc chafteaulx par noftre dic coufin j'ufqu’a 
cane que nous ea noftre perfonne aurons faita Monfeigneur 
le Roy Tobeiflance cy-defliis eferipee. 

x. Item eft ac corde que quand nous Roy de Navarre 
fcrons devers Monfeigneur le Roy deflus dic , nous parle- 
rons a luy pubiiquement avec toucc obeiflfance , reverencc, 
& honneur , fur les chofcs qui coucheronc noftre honneur 
& le defblafme de nous & de nos gens , Sc de nos amis, en 
gardant couc Tonneur de Monfeigneur le Roy , & luy fup- 
plierons qu’il vueille pardonner i nous , a nos freres , & 
gens couc ce donc il s’eft tenus pour mal contenc de nous 
Sc d’eulx , & lever fa rnain de nos ccrres , viiles Sc chafteaulx, 
qui fonc en icelle , Sc les nous metere en plaine delivranCe , 
Sc aufll celle de notdices gens. 

3. Item eft accorde que tantoft comme nOus Roy de 
Navarre delfusdic auronc ainfi pubiiquement parle i Mon- 
feigneur le Roy, il devant nous pardonnera incontinenti 
nos freres , & toutes les gens, confeilliers , fameifliers, offi- 
ciers .de nous , ou de nofdits freres , aidans , adherans , 
confeillans, & confortans, de quelconques eftat & ou que 
il foient, Sc st nos fubgets , &de chacun de nous & autres 
quelconques lefquels font prefentement ci nommez , & 
autres que nous nommerons Sc baillerons en bonne foy par 
efcript foubs noftre feel dedant la Fefte de Chandeleur 
prochain venqnt au Chancelier de France , toutes ires , 
rencunes , indignations , . mefprifures , offences , meffaits, 
mefdits Sc niaucalens quelconques qu’il a eus , ou conceus , 
ou pourroit avoir ou concevoir contre nous Roy de Na- 
varre, nofdits freres ,.les confeilliers, familliers, officiers, 
& fubgets de nous, de nofdits freres , nos aidans, adherans, 
& confeillans, Sc confortans , Sc autres quelconques nom-» 
mezdc a nommer , comme dit eft, pour quelconque caufe 
Sc occafion qne ce foic de tout le temps palle jufques au 
jourdui i Sc fera k nous Roy de Navarre , a nofdits freres , 
Sc au deffusdits nommez Sc a nommer , comme dic eft , Sc i 


Digitized by v^oogle 


134 MISCELLA N F A 

chacutt plaine parfaice remitfton , pardon , dc quittane» 
de eous excez, crirncs, diiis , meffaics , mefrlics , dcfobeif- 
fances, rcbcftions, & aucres- chofes quelconques , donc il 
s’eft , ou peut eftre cenus , ou pourroic eenir malcontens de 
nous , de nofdits freres , ou des aatrca ci nommez dc a 
nominer, comme de (Tus eft dk, dc tour cemps paflejufques 
au? jourdui pour quekonques caufes ou occafion que ce 
foic , fitft pour noftre faic , ou pour atteres quelconque* 
caafe. S uppoie que Yen peuft , ou voulfift dire , que nous, 
nofdits freres , ou aucum de ceulx ci nommez dc a nom- 
mer , comme dic eft, euflions ou euflfenc commis dc perpe- 
cre crime de Leze Majefte , ou aulcres quelconques , fuft 
concre la perfonne de Monfeigneur le Roy , le bien publi- 
que, ou autremenc , un ou plufieurs, dc couces peines ci- 
villes , corporelles , criminelles , amandes, dc confifcations, 
que nous , nofdits freres ou aucun de ceulx ci nommez dc 4 
nommer , comme dic eft , povons ou peuvenc avoir en- 
courru de couc le tentps paflfe jrdques au jourdui envcrs la 
perfotxrte de Monfeigneur le Roy , ou la couronne de 
Frause , fens ce que Monfeigneur le Roy ou fes fuccefteurs 
ou aulcres* de par eulx par voyc de faic ou de drok , foubs 
couleur de judice ou aucremenc en puifle jamais rien de» 
mander 4 nous, nofdits freres, ne ancuns d'autres cinom- 
mezdt 4 nommer, comme die eft, ne aux hoirs ou fuccef- 
feurs de nous , ou d’eulx , ou danam d eulx , en corps, ne 
en bien , ne pour ce faire ou foaflfirira a faire aucune pour- 
fuite , vengencc , ou punicion , par quelque voye que ce 
foic concre nous ou eulx ou aucun d*eulx , dc qcte ladite 
quiccance , pardon , dc remiftion vauldronc aucaitc ,4 rous 
ceulx 4 qui elles pevent ou pourroienc foucher qui ci fbnt 
dc feronC nommez, comme dic eft, qui aidier s’en vouldronc, 
comme fi eous les cas qui de iteceifice y deuifions. eftre 
dectairez, y fuflfene eous exprimez, de fuftenc aucres.dc plus 
gtanS que ceulx qui cy-delfus* fbnt eontenus. Et dds mainr 
cenans nous Roy de Navarrc prefens & conftnoens , nous 
meflager deflus dies ndmmons dc declarons ceulx donc 4 
prefenc nous fommes aviiez qui joironc de cefte remiflion, 
pardon , dc quiccance de couces les feurcez4nous o&roiecs 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM: *3T 

en noftreperfonne de chacunc d’icelle dc leur vauldronc 
ainfi comme a nous mcmcs , defquels les noms senfuivcnt. 

Le ContedcNamur^Mbnfe^ncur Jeh an & Monfeigneur 
GodeproY de Bouloigne , Monfeigneur Godiiioy de 
fiarecourt , Monfeigneur Pie a*, e de SaqueanviUe , Mon- 
feigneur Gioegi fire de Claire , Monfeigneur Gauche a 
de Lor fire de Hamburc , le fire de Guerarville , Monfei- 
gneur Martin de Hennquis, le fire de Eux , lefire d’Ai- 
gremon, le jeune monfeigneur Jehan Remeus Darelha- 
no , le fire de H an ope , le fire de Belefinice , Monfeigneur 
Robe at de Brancourt , le fire Danneel , Monfeigneur 
Jehan de FaTcamps , Monfeigneur Phi lippe fire de la 
Cheife , Monfeigneur Jehan de Verfailles, Monfeigneur 
Anceau de Villers, Maubue,de Maure, Mares, Monfei- 
gneur Re e n aud de Braquemonc 5t Monfeigneur Ro beat 
de CoUlarville Chcvalliers , Maiftre Thomas de Ladit , 
Robeat Porte , & At} a m de Francon ville , MonfeigneoB 
Pieaae Gobert , Monfeigneur Pieaae de la Tannerie, 
Monfeigneur Jehan de Ladic , Pie ab e du Terere, 
Simon Rofe , Monfeigneur Guillaume Froier clers , 
Jehan de Bancalu, Colin Doublec, Guillaume Mal- 
let, Jehan de Lors, Guillaume de Flegnies, Hen at 
de Mucy , Geofaoy de Marcon , Jehan de Bucy,le 
boiteux des Moreel, Rob e at de Chartres, Guillaume 
de Pons , Pieaae de Frifcamps, Phot. de Mouftiers, 
Colin, Avenel, Jehan de Gamoa , Raoulin de Ma- 
jneraares. Bea nequi n deVicrfy, Beataan de Gene* 
ves cfeuiers. Josseaan de Mafeon, GurL l e mot Por- 
te , J eIia n Clane! , Gui l l aum b de la Chapelle de Crecy, 
JeIiannot le Chat de Lor, THevenin de Baufiigny, 
JeHan le Mende Lor, Hennequtn deToumai, JeIian 
G odin de Maifieres fur MeUfe , Humbelet de Liege, 
Jeh a n n oT de Donchery , Sc tous ceulx qui furent de par * 
le Roy noftre Sire au traictie de Mante : c’eft £ feavoir le 
Cardinal de Bouloigne , le duc de Bourbon , Tevefque de 
Laon , mdfirc Ge o f a o t de Charny , dc monfeigneur Ro- 
a e at de Loris $ dede ce feront faites lettres foubs le feel 
du Roy en las de foye dc cire vert pout tous les noms nonf- 


Digitized by v^oogle 


i 3 * MISCELLANEA 

mez & a nommer, comme dic eft,A pour chaciin d*icenljt' 

fens couftemenr. 

4 . Item eft accordc que tantoft mcontinent Vobeiflance 
faite par nous Roy de Navarre a Monfeigneur le Roy en 14 
maniere que dic eft, il levera fa main de nos terres, villes, 
chafteaulx ; & de celle de nos freres , & gens > & lcsmettra 
du tout 4 plaine delivrance avec tous les aneres biens Si 
garnifons quelconques eftans efdites viHes & chafteaulx. 

5 . Item eft accorde que ce jour memc ou lcudemain^ 
lequel que mieubc plaira a Monfeigneur le Roy, nous Roy 
de Navarre prefens , nos Dames les Roynes J E H a n n £ 
& Blanche de France , nos freres le Dalphin, le Conte 
d'Anjou , !e Duc dOrleans , nos coufins le Duc de Botir- 
bon, le Concftable , le Due d’Athenes , & noftre frere le 
Conte de Fois , & aufli y feront le Chancelier de France fic 
anltres tels comme Monffieur le Roy vouldra nommer, ju~ 
xerons fur fains evangiles par nous cquchez corporellement, 
que nous aimerons,. fervirons de bon «uer , & obeirons i 
Monfeigntur le Roy contre toutes. perfonnes qui peuvent 
vivre & morir , & garderons ,. Sc pourchacerons a noftre 
loyai povoir > le bien, honneur bon eftat de & perfon- 
ne,&dc fonroyaume , $cde fes fuecefieurs roys de France, 
comme bon fils , vaflal , & fubget > & que fe aucune chofe 
notable parquoy 1 ’amour < 5 t paix d’entre Monfeigneur le 
Roy & nous pcuft eftre croublec, ©u empefeher y ou qui 
fuft contre l’honneur , bien , Sc eftat de Monfeigneur le 
Roy ©u du royaume * nous eftoit ditte ou rapportee, nous 
laluy ferons fi^avoir au pluftoft que nous pourrons. 

tf. Item eft accorde que nous Roy de Navarre remet- 
trons , quatterons , pardonnerons -bonnement Sc entiere- 
ment toutes offcnfts, courroux , mautalens , indignacions, 
meffais , mefdits, & meprifures , faites contre nous, nos fre- 
res, ©u contre aucuns de nos officiers gens foudoiers ou 
fbbgieft 4 tous les confeillets ,. officiers Sc ferviteurs du Roy 
Sc aux fubgcts de fes Officiers & a chacuri d’culi , St que nous 
ne potircharerons , ne fouffrerofts eftre fait , ne pourchacie 
en-appert ne en repoft par voye direfte ne oblique , foubs 
Htoukur de juftice ou autreraent , aucune villenie , ou dom- 

maige. 


Digitized by CjOoq le 



EPISTOLARUM. i 37 

malge , pour fuivre deshonneur , punicion , oa vengence 
concre aucun dcfdks confeillers , ofEciers , ou ferviteurs , 
ou les fubgets d’icculx ofEciers , pour quelconque chofc 
qui ait efte faite , advcnuc , ou dite contre nous ou nos 
gens de tout le temps pafle jufques aujourdui , excepte en 
tout tous les parens & amis charnels de feu monfieur 
Charles d‘Efpaigne, & aufli tous les amis , ferviteurs <Sc 
familiers dudit monile ik ChaRle§ i lefquels amis, fer- 
viteurs & familiers , ne vouldront jurer cecte prefente feur- 
te’, s’il en font requis de par nous roy de Navarre. 

7. Item que nous roy de Navarre jurerons fcjpromc*- 
trons comme defliis que nous ferons ‘nofdits freres pour 
lefquels quant 4 ce nous nous faifons fort & xri. ou plu- 
ficurs de nos gens ,- ou cOnfeillers du royaume de France 
tels comme monfeigneur le Roy vouldra permettre , & 
jurer en la maniere que dit eft toutes les chofes defliis 
dittes &chacune dicelle tenir , & garder , enteriner , faire, 
& accomplir, & non venir encontre par quelque voyes que 
ce foit , & nos autres gens ou confeillers de dehors du 
royaume jureront de noftre command ement la feurte des 
gens & ofEciers de monfeigneur le Roy fe iis le requie- 
rent. 

8. Item eft accorde que par femblance & maniere pro- 
mettront & jureront nofdits freres & ‘Confeillers que il ne 
nous confeilleront appertoment ne en -repoft par voye di- 
re &e ne oblique par culx ne 'part autres que nous facions 
ou pourchacions eftre faites contre les chofe& defliis dites 
promifes ne encontre aucune d’icelle $ & que fe aucune 
chofe en povoient appetccvoir, iis 1’empecheroient a leur 
povoir, & fe empecher ne le povoit iis en aviferoient mon- 
feigneur le Roy , fes enfans ou ceulx de fon lignage, de 
fon confeil, ou aultres ^ qui les chofes pourroienetouchier 
par telle maniere que il veudraa la cognoiflance de mon- 
feigneur le Roy avant que nui mal, perii, nc efchaude en 
puifle venir. 

p. Item eft accorde que apresque nous roy dcNavarro 
aucons promis & jure les chofes defliis dittes en la maniere 
que dit eft monfeigneur le Roy jurera deproinettra tantoft 


Digitized by ^jOoq le 


i 3 8 MISCELLANEA 

& a tcllc heure fur les faiots evangiles par luy touchez 
corporellemcnt, enlaprefence des perfonnes deflus nom- 
mees & autre qui prefent auront efte au ferement , de. 
nous teoir , garder & accomplir a toufioursperpctuellcment 
a nous, nofdits freres, a toutes les gens, confeillers, fa- 
millers, officiers de nous & de nofdits freres, nos aidans, 
adherans , confcillans & confortans , de quelconque e flat 
& ou condition qu’ib foient , & a nos fubgets , & a chacun 
de nous , & autres quelconques nommez &. 4 nommer,' 
comme dit eft deflus , la remiffion , quittance , pardon, 
fcurte , paix,‘& aucour dont mention eft cy-defl‘us, & fera 
apres faite pour le cemps paflie, prefent, & avenir fens les 
cnfreindre en aucune maniere, ne faire ou venir encontre 
par foy, ne par autre , en appert, ne en repoft , par voye 
dire&e ne oblique , fous, couleur de juftice , ne autrement 
par quelque voye que ce foit de fait ou de droit , & qui 
pour aftion des chofes deflus dites , ou d’aucunes’d’icelles 
ou de leur dependance , il ne fera , ne pourchacera , ne 
foufrira eftre faite, ne pourchacie contre nous, nofdits fre- 
res, ne aucuns' de nos gens , ne des gens de nos freres, 
confeillers, famifiers, officiens , nos aidans, adherans # con- 
feillans & confortans de quelqueftat ou condition qu’ils 
foient , ne contre les fubjets de nous , & de chacun de 
nous , ou autres quelconques nommez ou a nommer, 
comme dit eft , aucun mal , dommage , ennuy ; & que il 
ne fera , ne foufrera eftre fait par luy , ne par autre aucune 
vengence ou punitien contre nous, nos freres , ne aucun 
des autres nommez & a nommer comme dit eft, en corps 
ne en bien, par quelque voye que ce foit pour occafion des 
chofes deflus dites ou d^ucunes d’icclles pour tout le 
temps pafle jufques aujourduy i & que fe il venoit ou vient 
& fa connoiflance qu’ aucun voulfift faire le contraire , il 
1’empefchera , & fera empefeher de tout fon povoir,6c l’en 
punira fi comme .ii appartendra : & que fe aucune chofe 
notable par quoy 1’amour & paix d entre monfeigneur le 
Roy & nous peuft eftre empefehee ou troublee luy eftoit 
ditte ou rapportee contre nous , nofdits freres , il le fera 
fijavoir i nous & jf .nofdits freres, & que poqr caufe de ce 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 13* 

it ne fe mouvra contre nous ou nofdics freres fans oir 
nous & eulx premierement } & que aide ou conforc aucun 
•il ne donra , ne fera donner par foy ne par autre , en ap- 
perc ou en repoft,aux amis de feu monfeigneur CHARLts 
cTEfpaigne ou royaume de France , ne dehors contre nous, 
nofdits freres, ne aucuns des gens* de nous, ou de nofdics 
freres j & que s’il favoit, ou fentoic par quelque voye que 
aucuns donunages , meffaits , ou ennuy , d’euft pour ce 
eftre faic i nous, nofdics freres , ne a aucuns des gens de 
nous, & de nofdics freres } il le deftourbcra a fon povoir, 
& le fera favoir & nous, nofdics freres & gens a qui il tou- 
chera au pluftaft que il pourra bonnemenc , amcois que 
aucun mal , perii ou dommage s’en puiffc enfuir concie 
nous & nofdics fice res & gens. 

io. Icem eft accorde que par femblable maniere le 'pro- 
meccronc & jureront meffeigneurs le Dauphin , le Conce 
d’Anjou, & aneres enfans du Roy , quand il feroit agiez , 
le Duc cfOrleans , le Duc de Bourbon , le Conneftable, 
les enfans d’ Alenqon , le Come d’Eftampes,.& fon frerele 
•Conte d’Eu, & fon ffere le Duc de Bretaigne, le Conte 
de Flandre, le Duc d’Athenes, les Contes de Foix, d’Ar- 
mignac, &de Savoye,- &tous les autres Seigneursdu Sane 
de France , qui font d aage , c’eft & fcavoir fttoft comme 
nous roy de Navarre aurons faic 1 ‘obeiflancc & ferement 
defliis dies , ceulx desdelfus dies, qui prefonty feront, &lcs 
autres abfens , le pluftoft que l’en pourra bonnemenc. 

• n. Item eft accorde que du commandement du Roy, 
quaranre de fes ofliciers & confeillers, tels comme nous 
•Roy de Navarre vouldront nommer , jureront aux faires 
evangites de Dieu , qifils. ne feront, ou confencironc par 
eulx ne par autres en repoft ou en appert par quelconque * 
voye , ne pour quelconque caufe que ce foit, aucune chofe 
contre les chofes deflufdites , ne aucunes d’iceiles ne con- 
-feillerbnt le Roy en couverc ne en appert a fere ou venir 
contre les chofes delTusdiees, ne aucunes- d’icelles jam ais a 
nui jour, ne ou temps a venir. 

12. Icem eft accorde que les Seigneurs delfusdits, Sc les 
Confeillers ou Officiers du Roy de vane dic jureront en fai- 

S x . 


Digitized by 


Google 



I 4 0 MISCELLANEA 

fant le(3its feremens que fc culx ou aucurt deulx pcvertt 
f<~avoir ou appercevoir aucune chofe qui fuft, foit , ou peufl 
cftrc , ou avenir contre les chofes deffusdites ou aucunes 
d’icelles , eux & chacun d'eulx fur le ferement defiusdic 
1’empefcheront & deftourberont i leur pouvoir > & fe em- 
pefcher ne le povoienc , iis le rcvelcronc , & en aviferont 
Nous Roy de N avarre , & nosdits freres , <5c ceux i qui il 
pourra toufcher au pluftoft que iis pourronc , & avantque 
nui mal cftande, ne perii leur en puiffe venir en corps ne 
en bicns , de de ce fere leur fera le Roy expres commen- 
dement. 

15. Item eft accorde qu’entoutes chofes qui toacheronc 
la perfonne de nous Roy de Navarre & noftre heritage, 
Monfeigneurle Roy nous traittera comme les anciens Pers 
deFrance ont efte anciennement , & font& doivent cftrc 


traittiez , & nous gardera nos droits , noblefles , <5c autres 
libertez appartenant a Pers de France > & traittera monfei- 
gneur le Roy , nofdits freres amiablement, ainft comme les 
autres Seigneurs des fieurs de lis. 

14* Item eft accorde que 1’obeiftance faite a Monfei- 
gneur le roy par nous roy de Navarre en la maniere que 
defius eft ditee , Monfeigneur le roy o&roira & dira k nos 
dites Dames & & nous roy de Navarre deflus dits que il ai- 
dera bonnement a la delivrance de monficur Philippe 


de Navarre , & de fes gens pris avec lui. 

16. Item fur ce que nous Roy demanderont monfei- 
gneur le Roy la fomme de iix vins mille efcus d’or, auf- 
quels nous eftions rcftrains , pour caufe des levees de noftre 
terre , des aftignations qui nous auroient efte fiutes i caufe 
de noftre mariage & autrement de certaine fomme c^efcus 
' que nous avions fait bailler a aucuns bourgeois de Paris 
touchant nos joyaux, & lefquels efcus furent pris par les 
gens de monfeigneur le Roy , de plufieurs dommages & in- 
terefts encourus par nous roy de Navarre & des impofi- 
tions, fubhdes,mifcs enla terre dd nous roy de Navarre, 
& de huit vins gros tonneaux de vin, qui avoient efte pris 
par les gens de monfeigneur le roy, & de plulieurs autres 
chofes touchant meubles efquels nous roy de Navarre 


Digitized by 


G 3gle 


EPISTOLARUM. 141 

defliis dits difions eant a caufe de nous , comme de nos 
predecefleurs , Monfeigneur le roy nous eftoit tenus : & 
nous melTages du roy noftre Sire maintenions le contrai- 
re, en difant que Nous roy de Navarre eftions tenus a 
Mpnfeigneur le roy en plus grant fomme de deniers tant 
pour caufe des levees & vente de la terre Nigre Pelicet, 
comme pour caufe de certaine fomme de denies re^us par 
le Mol ae nous roy de Navarre pour certains voyages. 
qu’il fift en Flandres au temps qu’il vivoit , & aufli dc 
grieve fomme ou fommes relues du Roy noftre Sire par 
nous roy de Navarre pour les voyages que nous av.ons. 
fait pour lui eant en Gafcogne , comme a Hedin, donc 
aucim conte n’a efte fait , & pour caufe des artilleries & 
garnifons eftans es chafteaulx baillcz a nous roy de Na- 
varre pour le traitte dc Mantc , & pour plufieurs autres 
caufes , tant pour le fait de nous , comme de nos prcdecef- 
feurs , & en offrant que jufte compte fuft fait. £t fur ce 
que nous roy de Navarre demandions 1 ’aroy de noftre, 
compaigne ainfnee fille duroy, eft accorde que pour ofter 
toutc matiere de debat & longueur dc compte , & afin 
que toute pourfuite & demande cefle entre le Hoy & nous 
Hoy de Navarre i caufe de tout ce que luy «Stnous Roy de 
Navarre ou nos predecefleurs pour nous avoir eu 4 fere 
enfemble ou temps pafle pour toute debtes & meubles, < 5 c 
pour bien d’amour & de paix , que le Roy noftre Sire 
payera a nous roy de Navarre deflus dit cent mille efcus 
une fois en la maniere que s*enfuit. C’eft a f^avoir , que 
le Hoy fera payer & deflivrer la fomme d’efcus pour lef- 
quels les joyaux de nous roy dc Navarre font engaigez , 
laquelle fomme a efte prifc par les gens du Hoy, comme 
dit eft , avec les dommaiges ic ufures qui en font ou feront 
deus jufques au jour que nous Roy de Navarre auronsfait 
1’obeiflance ci defliis eferipte, jufques a la fomme que nous 
& nos gens declareront au gens de Monfeigneur le Roy ; 
laquelle fomme, dommaige,& ufure feront deduites & rabba- 
tus de la fomme de cens mille efcus defliis dite ; Sc fera 
le Roy delivrer lefdits joiaux a nous roy de Navarre dc- 
dans .Pafqu.es pcochain venanti» 6c fe aiicun dommages ou 


Digitized by v^oogle 


I4i M I S CE L L A N E A 

ulure en eftoienc deus du jour de ladite- obeiflance taitee» 
avanc, le Roy les payera du fiens fens rien en rabatre pour 
ce de laditce fomme ; & le cdntcnant ou fi plus de laditte 
fomme de ccns mille efcus le Roy payera a nous Roy de 
Navarre aux termes qui enfuivent, c’eft a fijavoir, lande- 
main que nous Roy de Navarre aurons fait a Monfeigneur 
le Roy 1’ obeiflance , dont mention eft faice ci deitas dix 
mit efcus , & dedans la fin de chacun mots apres en fe cin<j 
mil efcus jufques 4 plain payement de la fomme de cenc 
mil efcus deflus ditte , & des vint mil efcus demourant de 
laditte fomme de fix vint mil efcus, que nous Roy de 
Navarre demandions , comme dit eft , & aufli Parroy de 
noftre ditte compaigne , nous roy de Navarre nous mettons 
du touta la borme voulentd & ordonnance de Monfeigneur 
le Roy , & ferons contens de ce qu il lui en plaira ordon- 
ner , fens ce que nous en puiflions jamais fere pourfiiite 
ou demande. Et parmi ce le Roy & fes fucceffeisrs font 
& demeureront quittes cnvers nous Roy de Navarre , Sc- 
ies noftre cnvers monfeigneurs le Roy & le sii ens a tou/iours 
Ac toutes les chofes deflus dictes, 3c de chacune d^eellcs , 
& de toutes autres chofcs touchant meubles & debtes en 
quclconque maniere que ce foit de tout le temps palle juf- 
ques aujourduy. 

'17. Item eft accorde que eous les chevaux que les gens 
du Royont pris & arreftes de nous Roy de Navarre & de 
hos gens en venanr de Navarre , nous fcront rendus , & 
delivrez a plain , & baillez d nos gens , que nous y envoye- 
rons pour les araener d Evreux, fi que nous Roy de Na- 
varre les y truiftions , quand nous iront devant Monfei- 
gneur le Roy. 

18. Item eft accorde que Ia terre qui fubaillee a nous 
Roy de Navarre par le traiteie de Mance pour crente-fept 
mille livres de terre ou environ , lefqitelles Nous Koy de 
Navarre difions que Monfeigneur le Roy nous devoic af- 
feoir tanr a caufe de noftre heritage , comme de xn mil 
livres de rente qui eftoienc deues a caufe de noftre com- 
paigne la Royne de Navarre , a qui Monfeigneur le Koy 
les donna en mariage paifibkmenc & perpetudlcmcnt i 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. • 143 

nous Roy de Navarre & 4 nos hoirs fcns jamais fere au- 
cune prifes partelle maniereque les xii mil livres quifont 
de 1’eritage de noftredite compaigne , luy ont efte , font & 
demoureronr aflignees ou clous de Conftantin & en fes 
appartenances , & fe les re venus dudit clous de Conftantin 
ne fuffifoient a parfaire a noftredite compaignei lefdites 
; xn mil livres de rente, nous Roy de Navarre l»s luy par- 
feront fur ia terre qui nous a efte baillee par le traittie de 
Mante felon la fourme du traittie. Et parmy ce demou- 
rera Monfeigneur le Roy quitte envers nous Roy de Na- 
varre de toute affiete d eritage , efquelles il eftoit tenus a 
nous Roy de Navarre fur fonthrefor, ou ailleurs par quel- 
conque caufe que ce foit , tant de fon temps comme de fes 
predecefleurs. Et femblablement nous Roy de Navarre, 
& nos fuccefleurs demourrons , & ferons quitte envers 
Monfeigneur le Roy & fuccefleurs de toutes demandes, 
tant accaufe de nous , comme de nos predecefleurs. 

19. Item fur la connoiflance des briefs & pronages de 
layfie&d’aumofne,‘laquelle nous Roy de Navarre diiions 
a nous appartenir felon le traittie de Mante; & nous Mef- 
fages deffusdits difions que la connoiflance en appartenoit 
& devoit appartenir au Roy par certaines paroles accor- 
dees apart par nous Roy de Navarre en la prefence du 
Cardinal de Bouloigne , & de 1 ’Evefque de Laon , du Duc 
de Bourbon, Monfieur G eupfb.oy de Charny,& Monfteui: 
Ro8er.t de Ldrris, fi comme l’en dit eft accorde que par 
'les cinq devant nommez dedans Noel prochain venant 
pour tout delais feront fceues les paroles que on dit que 
nous Roy de Navarre leur deufmes dire : c’eft a fijavoir 
quant au Cardinal de Bouloigne parmi ce que il en referira 
paries lettres de fon feel pourceque fort chofe feroit qu’on 
pcuft avoirfa prefence, & quant aux autres quatre parmi 
la depofition que il en feront , prefent monfeigneur le Roy 
& nous Koy de Navarre ; & fe par lefdittes refcripfions 
depofitions eft trouve que' nous Roy de Navarre deuflions, 
au devant dit chofe qui fouffire doie i 1’entention de mon- 
feigneur le Roy , quant a ce que dit eft ce vauldra & ten- 
dra , & fe il cn eft doute , pourceque -nous Meflages difionjj* 




Digitized by 


Google 


i 4 4 * MISCELLANEA 

que fiippofe que ledit traittie demouraft en la maniere qn’il 
eft efcript , fi appartevoit laditte cognoifiance , pourceque 
ce font droits royaux , & qui fepater ne fe pevcnt du Roy 
de Francc , eftant Duc de Norrrtandie } & pour plufieurs 
autres raifons nous Rby de Navarre difions le contraire > 
eft oultre accorde que douze bons & Tages couftumiers de 
Nbrmandie feront pris & efleus pour l’une parcie & pour : 
Taurre : c’eft a fc^avoir fix pour le Roy tels comme il 
vouldra , &.fix pour nous Roy de Navarre tels que nous 
vouldrons : lefquels verront ledit traittie , refeription & 
depofition , & orront ce que lefdites parties vouldront 
dire fur ce , & parmi ce fens faveur par leur ferement fait 
aux fains euvangiles ordonneront & declareront , sk qui 
laditte cognoifiance devoit appartenir , laquelle ordonnan- 
ce & declaracion vauldra & fera tenus par lefdittes parties 
a toufiours fans enfraindre , & fera fait ce que faire s‘en 
pourra par lefdits douze couftumiers dedant Pafque pro- 
chain venant: & pendant ledit temps «Sc depuis ou cas que 
dedans icelle cefte queftion ne feroit declaree , le plus 
prochain baillif de Monfeigneur le Roy des lieux oii lc cas 
efcherra , & le baillif de nous Koy de Navarre du lieu 
contentieux jufques a tant que elle foit declairee & mife 
a fin en la maniere que deflus eft dit connoiftront enfem- 
ble defdits briefs , & par accord de partie fens ce que il 
tourrie a prejudice 4 aucurfe d’icelles , & demourra la 
conpulcion & contrainte des prelats & gens «feglifc audit 
baillif de Monfeigneur le Roy feul & pour le tout. 

10. Item eft accorde que nous Roy de Navarre tant 
pour nous & nos caufes, comme pour toutes autres caufes 
qui font & feront demenees, & noftre efchiquier , refforti- 
ront en parlemant 5 & toutevoie noftre entention n’eft pas 
que par Ce nous facions aucun prejudice aux fubgets de 
nous Rby de Navarre , ne a leurs previleges & libertez > 8 c 
fauf ainfi le droit de fouverainete du-Roy. 

xi. Item eft accorde que toutes les chofes& chacune 
d’icelles accordees par lc traittie qui fuft fait a Mante , qui 
ne font point parfaites , ne accomplies , feront parfaites 
dc accomplies en la maniere que audit traittie eft contenu 

<3c 


Digitized by LjOoq le. 


tPlSTOtARUM. 14* 

dedare , tanc en publique comme en appttt , dont il ap» 
perra foufiigne. 

11. Item pour toutes les chofes deffus dittes & chacti* 
jies d’icell«s tenir plusfermemenc eft accorde que Monfeb 
f gnetir te Roy Si nous Roy de Navarre renonceront ctt 
faifant les feremens deffus diis k toutes difpenfations eues 
Sc k avoir fur ce , Sc fc o&roidcs eftoient que monfeigneur 
le Roy-, ne notrs Roy do Navarre, n*en ufcrons, nc aucuns 
des auttes qui feront les feremens dcffus dits. 

2,3. ItCm eftatcorde que toutes lettfreSquifctOriti ftire 
$£ k rendre d'ufie partie Sc d’autte tant fur le traittfd qul ' 
fut fait k Mante comme fur ce prefent craittid ferorit fai* 
tes Sc rendues fens couftement dedant deux trinis apreS 
1 ’obeiffance faite par le Roy de Navarre. Et profriettra le ’ 
Chancelier de nous Roy de Navarre que k ce ; metito ' 

' toutte diligence qu’il pourra bonnement , tant comme H. 
toute la partie de monfeigneur le Roy & audi de nous 
promettront ceulx que monfeigneur le Roy deputera k ce ' ' 
aprds ladite obeiffance faite. Et femblablemerit & tantoft 
nous Roy de Navarre ferons rendre celleS qui feront k 
faire de noftre partie. 

14. Item nous Roy de Navarto pour riotis Sc en noftre 
nom, Sc nous Meffages deffus dies pour Sc ou nom du- 
Roy noftre Sire , Sc en 1 ’ame de luy par vertu du povoir a 
nous donne , comme deffus eft dit , avons jure , promis, Sc : 
accordl chacune partie pourtant comme lui rouche a cenit 
Sc accomplir de point en point toutes les chofes contemies 
en ce prefent traittte , Sc chacune d’icelles perpetue llcmenr, 

Sc fans rappel , & k nOh vertir , fete , ne fbuffrif k venir cort- 
tre pour quelconque confequence qrie cje foic j St k de 
nous Roy de Navarre obligons nos biens , Sc les biens de 
nos hoirs Sc fucceffeurs. Et nous Meffages deflhs dlts 
par vertu du pouvoir 4 nous donne , comme dit'eft , y 
obligons les biens du Roy noftre Sire, Sc les btens de fes' 
hoirs Sc facceflcurs. Duquel povoir quant 1 '^ toutes les 
chofes deffus dittes fere, traittier, paffer ,&? ateorder , la 
teneur stenfuit. ' • - • ■ 

. , J bh an par la grace de Die u Roy dc Erance. A Totis „ 


Digitized by v^.ooq le 



H* M I S E L LAN E A’ 

” ceulx qui ces letcres verront falut. S^avoir faifofts que 
» comme noftre cher fils le Roy de Navarre nous euft 
« nagucrres cfcript dc xequis par fes letcres , que pour cer- 
»> taines chofes qu’il nous vouloic faire 4 f^avoir , nous you 1> 
» liffious envoyer par deyers luy de nos gens , en qui nous 
’> euffions plaine fiance pour nous rapporter ce que il ieur 
” diroit : dc vcues les letcres de noftre dic fils , nous euffions 
” pqyoye p^r deyers luy nos ainez dc feaulx le Duc d’Athene 
«noftre coufin ^-CJeffiloy de. Charny *<&; Roebilt de 
« Locris, nos cbevahirs dc confeillers , iefqucis s’en fonc, ar- 
>> rieres retournez pardevers nous : & aufli y fonr venus dc 
)> par noftre dic fils Gauchea Delor dc Robe a Coillarr 
»> ville. cbeyalUers, qui nous ont faic certaines requeftes canc 
>> fur aucyne feurcez que noftre dk fils demande avoir pour 
3» venir devers nous fur affiete de terres & delivrance de 
>’ deniers. luy fere, comme fur plufieurs aucres chofes :kf- 
v queJles requeftes nous avons fait lire en la prefcnce de 
»» np(dits coufins , & confeillers de de nos aucres gens de 
” noftre confeil : nous confiant a plaint des fens , loyantez , 
» dc diligences ,de nos chiers dc amez coufins le Conte de 
» Poncieu Conneftable de France , dc le Duc d’Athenes deflus 
»» dit , iceubt envoyons prefencemenc par devers noftre dic 
» fils s dc 4 eux deux enfemble , dc chacun par l by , avons 
donne , & donnons par ces prefentes lettres , plamc povoir, 
v au&orite, dc mandement efpecial de trfucticr } dc accorder ou 
” nom de nous dc pour nous avec noftredit fils fur les feurecez 
« fic autres requeftes deflus dictes , canc fur affiecce de cerre, 
» dc de delivrance de deniers, dc fur touces debees, dc aucres 
j> chofes que nous pourrions demander, ou lui 4 nous : canc 
» -4 caufe de nos^predeceffeurs comme autrement, dc fur couc 
” debats , defeors , dc diffientions , qui.pourroient avoir efte 
>> entre lui dc nous de cout le cemps palle jufques aujourduy 
» de faire dcclaration fur les artides du traittie qui fur faic 
” 4 Mance eutrej nos gens dc noftre dic fils , dc fur les autres 
»,que noftfe jdip fils nous a aprefenc envoyez, ainfi commi 
»» nofdits coufiu§ , dc chacun d’eulx verront que boa fera, dc 
» de promettre dc jurer en 1’arne de nous que nous cendrons 
» .dc accompljronc cout ce.quils auronc crakcie dc accopde , 
j 


Digitized by 


G 3gle 



e p i s roL Aiep m; 47 

aStvoyi' & promis ou nom d§ nous ■& de nos obl^fieii, ft t% 
meftier cft , & de faire en toute autres - chofes touehant & „ 
appartenanc a cefte matiere tout ce que nous nV&mes it- „ 
rions fe prefens y efttons en perfonne. Et nous promet- „ 
trons en bonne foy avoir ferme, cftable, & agreable tout ,, 
ce que nofdits coufins ou l'un d’eux aiwont traittie , ac- „ 
corde 7 e&roye, & promis 4s chofes deflus dices , & les „ 
conferinerons' par nos lettres. En tefmoing de ce nous „ 
avons fait metire noftre feel 4 ces lettres. Donftd au „ 
Louvre lez Paris le penukieme jour d’Aouft l’an degrace „ 
milcee Lv. • Et font les lettres de povoir deflus dictes „ 
feellees du- grartd fed du Roy noftre Sire-. Aiftfi Kigrkpar „ 
le Roy en fon eonfcil Y vo. • Et nous Roy de Neebrte pour „ 
nous & en noftre nom, Sc nous Meffages deflus dit pou¥ 
le Roy npftre Sire & en fon nom par vertu du povok> 
deflus dit. En tefmoing de toutes les chofes & chacunC' 
deflus dittes traittiees , promifes, accOrdeCs , jureCs en la 
maniere que deflus eft dit a perpetucl fermete , avons faic 
mettre nos feaulx a ces prefentes lettres doublees. Donne 
& Valorgnes le io jour de Septembre Tin de grace inii 
ccc LV. 



LETTRES DU ROY JEHAN 

Adre^ans a Monfcigncur lc Duc dc povoir 
iraittcr, pacific r & tranfigcr avecqucs lc 
Roy d*Angleterrc. 

J Rhan par la ^race de Dieu Roy de France, a noftre an. 
tres-cher ainfne fils Chak>l|s Duc de Normandie & 
Dalphinde Vienne failut & dile£tion. " 

.Pour ce que ccrcains traittie de paix & accor doit $ftre 
pburparid & fait entre aucunsde noftre partie & de la vo- 
ftre } & autres de la partie du Prince de Galesainfne fils du 
Roy «TAngktcrre en nom de l*un& de 1'autre pour Tun,& 
pour Fautre, & pourtes alieziadhereris,amis drbienvueillans' 

T a, 


14 * MISCELLANEA : 

4 de lluttd : patrie & de 1’autre fut toutes cpmtpeiprt^ , di£*> 
, cencton» , & 4etws,gqui o«t cfte demepcz, $c fqot, entre 
nous dc ledit Roy d’Angleterre , & les royayjnes de F rance 
dc d’Aogleterre. Nous conftans de voftre fens , loyauke* 
dc difcretion , vous donpons dc commetcons paria tencur 
. de ces prefentes lettres auftprite dc plain poyoir de acce- 
pter & approprif r en npm de nous toutes les chofes & fin*, 
. gulicrestraittiecs , aocordees, pacifiees , dc trandgiees en 
celle parrie par maniere dc forjnc que comprins cft ou fera 
cfdits traitciez & accprc , dc de confentir expreflemenc en 
keulx , de prendre dc accorder trevcs avec ledi? Prince* 
dc les autres. tteflus nommez , leur aliez , aidans , adherens* 
& pour tous nos fubgiccs, aliez, aidans , & adhcranp , i 
«crme que bon vous femblcra de jurer leidis traitciez. dc 
ttcves , dc .de donner tout autre fercmcnt loifible en, rtoftrc 
main > dt de faire tputes autres chofes neceflaires en icelle 
partit , cotebicn que plus , efpecial mandement en feroit 
r equis : dcpromcttons avoir £?rjnc dc agreablc tout ce qui 
fera acporde , pacifie , tranfigie , dc jure par vous dc par vos 
depucez en celle partie en npm de nous , foubs 1’obliga- 
tionde tous nos biens, dc fubftituer un ou plulieurs autres 
dc tant comme vous plaira en lieu de vous pour faire ac- 
complir toutes les chofes devant dictes. En tcfmoignancc 
defquelles chofes nous avons fait faire celtes nos lettres 
Picentes. Donne foubs noltre feel prive le premfcr jour 
4’Avril 1’an dc gracc mil ccctix. 

LETTRES DE MONSEIGNEUR LE DUC 
Ocj trcves donne'es dc accordees avecqucs les gens 
du Roy d’Ar>glctcrre. 

f Ha a Lf 5 ainihe fils du Roy de France , regent le 

Vj royaunje , Duc de Normandie dc.Dalphin de V ienne, 
a tous ceulx qui ces prefentes lettres verront falut. S$a- 
voir faifonsque comme entre. nos amez dc feaulx les efleus 


Digitized by L^OOQle 


EPISTOLARUM. 149 

de Beauvais , noftre Chancelier Monfeigneur Charles 
de Monthorency , Monfeigneur J e h a n de Mamgie, 
ditBouciqaut Marcfchal de France,&Monfeigneur Gui a r t 
de la Tour fire deVvimay, Monfeigneur Raoul 
de Rev en al, Monfeigneur Simon de Bucy Chevaliers, 
maiftrc E stienne de Paris, & Pierre de la Cha« 
.rite’ hos Confeillers , & avecques Culx plufieurs aucres 
chevaliers clers Sc fages de noftre confeil nos procurcurs 
& meflages efpeciaulx k ce fairede par vous Monfeigneur 
& pour nous bonne paix , accord , Sc bonnes treves & loyaulx 
d’une pare ; Ec Monfeigneur Kegnault de Gobeham, 
$arthblemy de Burghassenh , Franc de Hale* 
ramirez, Miles dbStaplecion, Richart la 
Vache , & Noel Loreng, Chevalicrs procurcurs Sc 
& meflages efpeciaulx de Monfeigneur Eduv art filsainfiic 
du Roy d’Angleterre a ce efpccialcmenc cftablis , Sc .ayant 
femblable povoir, & avecques culx. plufieux autres chcva- 
liers clers Sc fages du confeil dudit Roy d’Angleterre d’aurre 
pare. Sur tous les difeors Sc arrides pour lefquelx cftoient 
guerres qui long temps ont dure entre les deux roys lcur 
royaumes dcflfusdits Sc nous les alliez , aidans , & amis d’une 
parr , Sc d’autre, ait cftc traittie bonne paix ic accord© final i 
tousjour durer au plaifir de Dieu contenanc plufieurs arti- 
des lefquels ne pcveiic mie eftre accomplis en brief tempsj 
& pour ce convient que cependant bonnes trieves Sc loyaulx 
foit prinfes,accordecs, tenues , Sc gardecs d’une part Sc d’au- 
tres tant de lcurs royaumes que dehors leurs royaumes. 
Nous pour honneur & reverence de noftre Saint Pcrc le 
Pape , qui pour ce a envoye devers nous fes efpeciaulx 
meflages , c eft alfavoir Monfieur 1 ’ Abbe de Clugny , Mon- 
ficur Hugues de Gencve , & le maiftre de 1 ’ordre des freres 
Prefcheujrs , qui fur ce nous ont requis a grant inftance 
ou nom de Monfeigneur & de Nous , pour lui & pour 
nous-, Sc pour fes fubgiets allicz , aidans Sc amis, Sc pour 
lesnoftres, avons o&roye Sc accorde , oaroyons & accor- 
dons audk Roy d’Angletcrre , a fes fubgies,alliez, aidans, 
Sc amis bonnes treves & loyaulx , du date de ces lettres 
jufques aujour de la Saint Michd prpchain venam 5 Sc d’icc,- 


Digitized by v^oogle 



1J0 MISCTLLANEA 

lui jour jufques a S. Michel qui fera l'anmil ccclxi. & tout 
le jourde ladite fefte jufques au folcil couchiej& accordons, 
voulons,& oftroyons es noms de monfeigneur St de nous 
& pour tcros les deflusdis d’une part, que lesdites treves 
foient tenues & gardees,Sc les promettons de bonne foy, 
fans fraude & falis mal engin es noms devant dis tenir & 
faire tenir fermement par tout le povoir de Monfei- 
gneur & le noftre : parmy lefquels tous lesfubgids d-une 
partie & dautre , St de l’un royaume & de Tautre 
pourront franchement fans concredit aller St venir paifi- 
blement“de Tun royaume en Tautre , & marchans mar- 
chander ,St faire tous contra&s de bonne foy fans blafme 
& fans reproche tout en la maniere que l’en puet , & foii- 
loic faire en temps de bonne & ferme paix , St que fe 
oneques guerre n’euft efte entre lefdits Roys , nous, St les 
royaumes. Et ne pourront St ne devront lefdits Roys ou 
leurs> fubgiez , alliez , ou aidans , durant lefdites treves 
prendre , ou embler , efchaller, ou autrement occuper, ou 
empefehier en quelque maniere aucune ville , chaftel , 
fortereffe , ou autre lieu : mais cefferont toutes les robe- 
ries , pilleries , prifes de perfonnes , arfures , raviflemens , 
prifes ^rcpriflailles , marques St contreprifes , & tous autres 
malefices par terre St par mer. Et fe aucune chofe eftoit 
faite ou attemptee de la partie de Monfeigneur, ou de la 
noftre , ou d 5 aucun , ou par aucun du povoir Monfeigneur 
ou du noltre contre ce que defTus eft dit , ou contre lefdi- 
tes treves , Monfeigneur St nous la ferons reparer & mettre 
au premier & deu eftat fans deflay fitoft comme nous St 
nos deputez en feront requis & ferons rendre , reftablir ce 
qui feroit robd , prins , ravis , ou pillie , ou 1’eftimation 
d’icelles chofes , fi elles n’eftoient trouvees ; Scpour aucuns 
des faits ou attentas defTus dits , fe aucuns y advenoient ou 
fait eftoient , ne feroient , ou pourroient eftre dittes, en- 
fraiqtes ou brifiees lefdites treves , he guerre pource eftre 
fufeitee, mais feront repar-© St mis au premier St deu eftat 
-comme defTus eft dit , St les malfaitteurs en feront punis 
deucment : mais ceulx qui feront ignorans defdittes treves 
& auront jufte Caufe dc ladicte ignoraace ne feroient pas 


Digitizi ' by v^oogle 



EPISTOTARUM. lyi 

panis fe iis faifoient ou avoient fait aueone chofe contre 
kfdites treves , Iefquelles creves cenir Sc garder & loyale- 
ment cenir & garder, Sc les attemptas , comme deflus eft 
dic , reparer Sc faire reparer , & mcttre au premier & deu 
eftat, nous avons deu promettre Sc jurer en 1’amede nous 
pac. nofdits Procureurs Sc Meflages traictcur de ladicce paix 
ace faire efpecialement eftat. Et pour plus diligemmenc 
les faire tenir&garder, comme drt eft, 6c pour faire droit- 
ture de prifons de touces complamtes qui peuvenr ou pour- 
ront advcnir en temps de treves, & pour les attemptas 
reparer, nous avons deputez Sc commis, deputons Sc conv 
mectons confervateurs defdittes creves ledic monfeigneur 
Jehan de Mamgre Marefchal de F rance , monfeigneur 
Gauqher dc Lor, monfeigneur Raoult de Revenal, mon- 
^igneur Saquet de Blarru , monfeigneur Regnault de 
Gouillons , monfeigneur Guichart d’Angle tous cheval- 
Uers Sc chacuns d'eulx- Et neanmoins les baillis & capi- 
taines pour monfeigneurs & pour nous des Jieux & bail- 
liages Sc pais ou les cas avendront chacun deulx aufquels 
nous de par Monfeigneur &de par nous mandons Sc com- 
mettons par ces prefentes lettres qui diligemment Sc loya- 
lement tiengnent, &gardent , & facenc. cenir & garder fer-* 
mement lefditcs treves par le temps deflus dit , & facent 
droitture de prifons non gardaris leurs convenances que en 
autre cas appartenant a faire en temps de treves aux con- 
fervateuts d’icelles. Et n’cft mie noftre entention , que fe 
les gens de 1’oft dudit Roy d Angleterre prennent vitail- 
les , aumailles , belles , vin, char , ou autre chofe pour lar 
neceflitede leurs vivres ou de leurs chevaulx en s’en allant 
hors du royaume de Francc en Angleterre de cy a un mois, 
qu’il en foit ou aucun d’eulx reprins ou approchie, ou em-* 
pefchie , mais que iis ne facent aucune prinfe , arfure , oc- 
cupation de forterefle , raviflement de femmes , ou autre 
malefice , quedeprendre pour leur vivre durant ledit mois 
tant feuiement. Item pource que aucunes garnilbos des 
gens du Roy d’Angleterre demourront par aucun temps 
en aucunes fortereffes ou challeaulx en France ou ailleurs 
ou Royaume de France , nops voulons Sc accordqns que 


Digitized by 


Google 


L 


'Ifz MI S CEI. L A N E A 

iis puiflent lever telles raenfons , & en telle maniere com- 
me eulx les onc tenues & levees avant ces heures poqr 
leurs vivrcs , & pour la gardc defdits chafteaux & forte- 
refles fans celics croiftre tant comme iis dcrnourront es 
lieux deflusdits. Et que iis puiflent franchement adfepter 
& emporter vitaillcs , & les aient a feur raifonnable , aufli 
comme les autres gens defdits lieux & des pais environ les 
acheterontfans fraude & fans malice , mais que iis ne pren- 
nent, ne pillent,ne emblcnt fortcrcfles, ou facenc autre ma- 
lefice. Sur toutes lefquelles chofcs,& leurs deppendances 
& appartenances nous voulons & mandons a tous les ju- 
fticiers fubgiets & feaulx de Monfeigneur Sc de nous , re- 
queront tout aurres qu’ils obeiflent & eqtendent auxdits 
confervateurs , baillis , capitaines & autres deflusdits ,& d 
leurs deputez , & i chacun d’eulx. En temoing de laquei-* 
le chofe nous avons fait mettre noftre feci 4 ces prefentes 
lettres. Donne a Chartres le vm jour de May Pande 
grace mii ccc Lx. 



Comment le Roy promet au Roy cTAngleterrt tcnir 

loyal prifon. 


N Ous Jehan par Ia grace de Dieu Roy de f rance 
promettons comme loyal Roy eniont , & jurons que 
nous demourrons & nous tendrons toutes pars Joyal pri- 
fbnnier au Roy d'Angleterre noftre coufin & a fes hoirs, 
tant & fi longuemerit qifil luy plaira, &il nous delivrera 
de fori bon gre' , & que nous ne partirons jamais hors de 
•fa prifon par aucun engin , ne par caufe quelconquc fans 
avoir fur ce notoire congie de luy & par ces lettres : & fe 
Cas avenoit que nous fuflions prins par noftre gre par qui 
-que ce foit ,& fuflions amenez , ou que nous en partifliens 
hors du povoir de noftredit coufin ou de fes hoirs, nous 
promettons femblablcment & jurons que au pluftoft que 
nous pourrons par nulle voye du mondefans fraude &mal 
tngin nous retournerons en Angleterre, & rendrons noftre 

corps 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. 153 

corps cn prifon dudit noftrc coufin & de fes hoirs en la 
cite de Londres fans autre requeftes - eut 1 nous faire. 
Etillecou aiUeurs’qu’il vouldra ordener demonrrons pri- 
fonnier tant quii nous vouldra de fon bon gre delivrer. 
Et promcttons& jurons auffi que nous n’empetrerons , ne 
ferons empetrer difpenfation ne abfolution du Pape , ne 
d‘autre que ce foit fur nofdits feremens & promefles ; ne 
riens ferons , ne procurrons faire en jugement ne dehors 
au contraire dea chofesdevant dittes. Et fi aucune chofe 
eftoit faiteau contraire par nous ou par autre, nous vou- 
lons eftre tenus & reputez pour avoir encourru tel blafme, 
& tel deshonneur comme Roy facre devroit & pourroit 
& encore en tel' cas. Et ces chofcs pramettons , jurons, 
voulons , & grantons ainfi comme emprinfes & efcriptes 
font deflus /par telle mariiere que quand nous aurons fait 
& accompli ce que notas devons faire & accomplir , felon 
la forme du traittie & accort, nous ferons quittes & deli- 
vrez , fit nous en puiflions adlcr tout delivrc felon ledit 
traittie. Et demourre ledit traittie & touc <dc par tout en 
fa vertu , fi comme il ell efcript & jure pour 1 ’une partie 
& pour 1 ’autre. Et eu- tefinoing de ct nous avons mis 
noftre fecret feel a ces prefentes. Donne a Londres le 
xi m jour dje Juing 1’aodeigracemii ccclx. u ■. * 



MEMOIRE DE CEULX QUI FURENT 
prefcns quand lcs deuxRoys ratificrcnt Ic' 
traittie 7 fait par lcs deux dis ainfncz. 

I Tem ce meme jour xim de Juing en une tourelle 
dedans le chaftel appelle la tour de Londres lcs deux 
roys chacun pour fa parete ratifierent fc confcrmerent par 
leur foy donnee de l’un a 1 ’autre- le traittie fait ou nom 
d’eulx par les procureurs ou depurez de leurs deux fils 
ainfnez de paix & d’accort prez de.Chartres le vm jour 
de May denucrement pafle en la forme qu’il eft jure par 


Digitized by 


Google 


i*4 MISCELLANEA 

lefdits fils ainfncz , prfcfens monfeigneur Phili ppe de 
Francc , les Contes-de Pontieu , de Tancarville , meflire 
Aoam fon frerc , les Contes d’Auc6rre , de Joigny , de 
Sanceurre , de Salebruche , les Seigneurs de Derval , d’Au- 
bigny & Triftan de Marguelers , melfire J }eha» de Beau~ 
champ , meflire Rogier de Bcattchamp , meflire Gny Britame y 
meflire Raoul Spmenel , Jehan Chandos , Sjtnetjui» Simeon y 
meflire Jehan de BetUraugbe , maiflre j }ehan de BUnlretre , 
maiftre GuiUaume de Tumgtenn . Et de ce requirent les 
deux Roys inftrumcns publiques chacun aux tabcllions de 
la partie. 



LETTRES DE CONFIRMATION 

du Roy dudit fraictie. 

J Ohanmes Dei gratia Francorum Rex Univerfis prac- 
fentes litteras infpe&uris falutem. Notum facimus nos 
vidiffe & de verbo ad verbum in fcriptis legiffe tranatum 
pacis fa&um & habitum o&ava die Maii anno Domini 
millefimo ccc fexageflmo apud Bertigniacum prope Car- 
notum inter procuratores & nuncios cariflimi primogeniti 
noftri Caxoli ducis Normanni* & Dalphini Viennenfis 
pro nobis & pro fe ipfo nomine litriufque , & pro confe- 
deraeis adhaerentibus amicis & benevolis noftris ex una 
parte , & procuratores & nuncios feu deputatos Principis 
V V alii* primogeniti regis Angli* confanguinei noftri nomi- 
nibus utriufque , & pro ipfls confederatis adhaerentibus , 
amicis , & benevolis fuis ex altera. Quem flquidem tracta- 
tum & omnia ic lingula in illo copenta rata accepta 
habemus & grata, eaque volumus , approbamus , rati flea- 
mus,, & tenore pr*feneium confirmamus , & habere volu- 
mus tantam 6c talem perpetui roboris fiemitatem , ac fi in 
propria perfona ipfum tradatum feciflemus j ipfum pro- 
mittimus in univerfis & Angulis fuis articulis tenere , com- 
plere^ in perpetuum obfervare , nihil -umejuam in con- 
trarium f aduri , vel attentaturi per, nos vel per alium quo- 


Digitized by ^mOoq le 


EP ISTO t ARUM. ijj 

vifmodo. Datum in civitate Londonenfi fub figillo noftro 
fe creto xi m die menfis Junii anno Domini miUefimo 
trecentcfimo fexagefimo. 

L ET T R ES FAISANS MENCfONS 
du fait de laRochclIe. 

J Ehan par la gracede Dieu Roy de France. A tous 
ceulx qui ces lettres verront Salut. Savoir faifons que 
nous avons veu unes lettres feellees' foubs le- feci de no$ 
amez le Maire , les Efchevins , ConfeiUers Sc Pcrs de la 
ville & commune de la Rochelle'contepans la formc qui 
s*enfuit. A Tous ceulx qui ces lettres yerrons Loys Bujfet 
Maire , les Efchevins , ConfeiUers & Pers de la ville Sc 
commune de la RochcHe falut Sc drleftion. Comme le 
Roy noftre Sire nous ait envoye fes lettres clofes def- 
quelies la teneur s’cnfuit. De part 1£ Roy. Majeur , Sc 
Efchevins de la Rochclle , Nous avons certain traittie de 
paix Sc d’accort au Roy d’Angleterre noftre coufin, auquel 
nous fommes confcntis par le confeil de plufieurs Prelats, 
Dux , Contes , Barons , bonnes villes , Sc au tres Grans Sc 
Sages de noftre royaumc pour le prooffit commun , & 
pour cfchcver les grans maulx & inconveniens qui s’enfui- 
voient , fi comme vous mefmcs le fijavcz. Et pour ce qu’il 
touchoir vous Sc ladite ville de la Rochfclle , nous en vou- 
lons parier i vous Sc 4 ceulx que vous envoyrcz pour ce 
devers nous. Si vous mandons que toute excufacions cef- 
fans vous foyez , ou envoiez quatre ou trois de vous de- 
vers nous k Calais aux trois fepmaines de la Saint Jehan 
prochainement venant , qui aient povoir de vous Sc de 
laditte ville pour oir noftre entente & ce que nous leurs 
dirons Sc ordenerons. Donne & Londres le vm jour de 
J«in. Jb han. Item De Par le Roy. Maire, Jurez Sc 
Commune de la ville de la Rochelle nos chiers & bons 
amis , Nous vous avons autrefois mande que aux trois fep- 
maines de la Saint Jehan derrenierement pafle vous en- 

V x 


Digitized by y 


MISCELLANEA' 

voifliez devers.nous a Calais crois, pu deux , .ou eertain 
pombre 4e vous des ptus fagss , pour parier a nous. Ec 
nous fommes venus le viri de ceft mois de Juillet ,* & 
0 ’avons encore ouy nulles nouvelles de vous , ne nulle 
refponfe , donc moulc nous efmerveillons. Pourquoy nous 
vous mandons derechief par Richardin d’Ambleville noftre 
fhevaueheuT ppiftant ces' leccres que vous epyqicz trois, 
ou deux , ou plufieurs de vousaviiiez de nous refpondre 
pour vous fur ce' dont nous leur parleroris touchant vous 
Sc Ladke ville Sc le profic commun de couc noftre royaume, 
afin que nous puiffions ordencr de ladice ville. Ec ce ne 
laifticz mic couces cxcufacions ceflans: car nous avons cefte 
chofe bien k cuer. Donne a Calais ]e avi 11 , jovx de Juil- 
lecMxcH. Savoir faifons' aiin de obeir aux letares deflus. 
tranfcriptes Sc mandement du Roy noftre Sire , nous avons 
faic , ordene , Sc qftabli ; faifons , ordenons , & eftabliflons, 
tant pour aious , que pour touce noftre commun nos pro- 
cureurs gencraubc <5c meflagesefpeciaulx. C’eft a fqavoir 
nos chiers bien amez , Monfteur Guillattme de Seris che- 
vailler , Sire Pier re Bujfet , Sire Jehatt Chauderer , maiftrc 
'Guillaume BouUrt } Sc maiftre Mace et Atgttechair e bourgeois 
& efchevins de ladice commune , portant de ces prefences : 
aufquelx. enfemble , ou aux deux deulx , ou au moips nous 
avons donne & dpnnons plain povoir de appareftre pour 
nous , & oir 1’enccnte , Sc ce que par le Roy noftre Sire Sc 
fon noble confeil leur fera^dic Sc ordene , ielon le conte- 
nu des leccres deflks tranfcriptes. Ec de faire £ur ce couc 
ce que nous ferions ou faire pourrions Sc devrions en nos 
propres pjsrfonnes pourveu fouffifant aux arrides Sc memoi- 
res , par nous bailliees par eferipe a nofdits procureurs. En 
te fmoingde laquelle chofe nous avons faic meccre Sc ap- 
penfer k ces leteres le feel de la Commune de ladice ville. 
Donne Sc faic le xv. jour du mois d’Aouft l’an mil ccc cx. 
lefquelles leccres nous, avons recenues deve/s nous. En 
ceftnoing de laquelle chofe nous avons mis noftre fecret 
feel a ces prefences. Donne a Calais le xv|ii jour do 
Septembre l’an de grace mil ccc cx. 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 


«J7 


LETTRES DU ROY AU CONTE D’ARMIGNAC 
quii cntrc cn la foy da Roy d’Anglctcrre. 

J E h a n par Ia grace de Dieu Roy de France , a noftre ame 
dc fcal «oufin le Comte d*Armignac falut dc dilettion. 
Comme par la forme de la paix 'nouvellement faire & 
•teformee cntrc nous & noftre tres-cher frere lc Roy d’An- 
glcterre , nous luy aions o&roye , pronus , dc accorde que 
nous li ceflerons , baillerons, dc tranfporterons pour lui , «Sc 
pour fes hoirs les hommages dt feaultez , ligeances dc 
obeiflances que vous nous devez , ou efquels yous eftiez 
tenu par devers nous pour caufc de tout ce que vous avez, 
& tenez dedans les mettes des terres , lieux , dc pais que 
nous luy devons baillicr , delivrer , dt delaiflxcr. Et dcfdits 
hommaiges , feaultez, ligeances, dc obeiflances vous quit- 
terons Sc abfbldrons perpetuellement $ & cn devenarez 
homme lige , feal , Sc obeilTant i noftre dit frere dc a fes 
hoirs. Nous vous faifons f<javoir par ces prefentes lettres, 
que par icelles mefmcs nous li ccflons , baillions , dc tranf- 
portons pour luy dc pour fes hoirs a toufiours lefdits hom- 
maiges , feaultez , ligeances dc obeiflances que faites avez, 
ou que vous hous deviez j dc de icelles vous quittons , 
abfolons , dc delaiflons quitte.dc delivre 4 plain. Et vous 
. mandons dc commandons que lefdits hommaiges, feaultez, 
ligeances obeiflances faciez a lui dc a fes hoirs pour les 
rhofes que Vous tenez , comme dit eft , dedans lefdites 
mettes de terres dc lieux dc pais, que nous luy devons bail- 
iier , delivrer, dc delaiflier par la forme de laditjre paix, dont 
il vous apperra^par nos autres lettres. Sauf noftre droic 
pour les autres #hofes fe aucunes en avez h^rs defdittes 
mettes que vous doyez eenir de nous , dont Vous nous 
devez hommaige , feaulte , dc ligeance. En tcfmbing def- 
quelles chofes nous avons fait fceler de noftre feeTres 
prefentes lettres. Ddnne a Calais le xxii jour d’Ottobrc 
lan de grace mil ccc cx. 


Digitized by 


Google 


j 5 8 MISE1LANE A 

LETTRE DE QUlTTANCE DCJ ROY 
de la convenance que le Roy d’Anglcterrc li avoit 
faite de le faire amener a Calais a fcs proprcs 
depens ,& lui fairc fcs depens un njois. 

J Eham par la grace dc Dieu Roy de France. A tous 
ceulx qui ces lettres verronc Salut. S^avoir faifonsque 
noftre tres cher frcre le Roy d’Angleterre felon la forme 
contenue ou traittie de la paix nouvellemenc faite entre 
notis dc luy nous a fait conduire de Londres jtjlques 4 Ca- 
lais, & que fes gens qui nous ont conduis dc amenez y font 
venus & dcmourrez par un mois oudit lku de Calais a fes 
depens felonque promis & accorde eftoit ,dc pour cequit- 
tons noftre dit frere dc fes hoirs des promefles dc conve- 
nances qui faires nous eftoienr de fa partie de nous ame- 
ner a Calais , & de laditte demeure a fes defpens. En 
tefmoing de laquelle chofe nous avons fait mettre noftre 
feci i ces prefentes lettres. Donne a Calais le xxn jour 
d’0£tobre 1 an de grace mil ccc lx. 




LETTRES DU ROY 
Qu’il promet a dclivrer a meflirc Jchan de Montfort 
la conte dc Montfort felon le traittie. 


TEhan par la grace de Dieu Roy de France. S^avoir 
* faifons a tous prefens & advenir que ou^raittie de la paix 
dc accort fait le vm four de May derrain paflfe a Bretigny 
pres de Chartres entre nous' dc noftre tres chier frere le 
Roy d’Angleterre pour nous dc pour luy , dc pour les al- 
liez, amis, dc adherans d’une part dc d*autre eft contenu 
par elpecial un arcicle conccnant cefte forme : Item eft 


Digitized by LiOOQle 



EPISTOLARUM. 159 

accorde que au pluftoft que faire Te pourra dedans Fart )3 
prochain apres que le Roy de France lera parti de Calais, 
monfieur jcan de Montfort aura la conte de Montfort avec 
toutes fes appartenarices , en faifant hommage lige au Roy ’ 
de France , Sc devoir, Sc fervices en tous cas tels comme yi 
bon Sc ioyai vaflal lige doit faire k fon Seigneur lige a caufe 
de ladiete conte. ' Et audi li feront rendus fes autres heri- ’* 
tages , qui ne font mie de la duchc de Bretaingne en fai-* }> 
fant hommage ou autres devoirs qu’il appartendra. Et fe ’* 
il veut aucune chofe demander en aucuns des heritages qui ” 
font de laditte Duchie hors du pais de Bretaingne , bonne ** 
Sc. briefve raifon luy fera faitte par la Cour de France. 
Nous pour faire & accomplir de noftre partie ce que faire ’’ 
devons fur 1’article duflus dit , reconnoiflons iceluy article 
eftre vray , & que nous lp devons cenir , garder & accom- 
plir , Sc k ce faire nous offrons de noftre partie dedans le 
tempsdc par la maniere conte nuc oudit article, ou cas que 
ledit Jehan de Montfort rendra devers nous faifant k nous 
ledit hommage, devoir, Sc fervice, Sc gardant de fa par- 
tie ce qui eft contenu en 1’article deflus dit. Et ces chofes 
voulons , o&royons Sc permettons.en bonne foy tenir , & 
garder , Sc enteriner fans mal engin , fans fraude Sc fans 
contredit. Et jurons fur le Corps de Jefus Chrift tenir, 
garder, faire, & accomplir ce que faire devons par ledit 
article, fans faire ou venir au contraire en aucune maniere. 

Et que ce foit ferme Sc eftable k toufiours nous avons fait 
mettre noftre feci a ces prefentes lettres. Donne k Calais 
le xxii jour d’Oftobre 1’andegrace mil ccc lx. 



COMMENTLE ROY PROMET RENDRE 
les terres des bannis , & de ceulx qui ont tenu 
. le parti d’Angleterrc. 

TEhan par la grace de Dieu Roy de France. S^avoir 
^faifons a tous prefens Sc advenir que ou traittie de la paix 
Sc accorc fait le vxii. jour de May derrain pafle k Bretigny 


Digitized by 


Google 


160 MISCE;LL AN EA 

prcs de Chartres entre nous & noiire tres chier frere Ie 
hoy d’Angletcrre pour nous & pour luy , & pour les al- 
liez, amis, & adherens d’une part & d’autre, font contenus 
par efpecial deux artieles dont la ceneur cy apres s’enfuit : 

« Item eft accorde que les terres des bannis & adherens de 
« l’une partie & de 1’autre ; & auffi des eglifcs de Pun royau- 
« me & de 1’autre j & que tous ceulx qui font desheritez ou 
« oftez de leurs terres ou heritages , ou chargkz d’aucune 
ct penfion , taille ou redevance , ou autrement grevez en 
« quclque maniere que ce foit pour caufe de ccfte guerre 
« foient rcftituez entierement en mefme .le droit & poljef- 
« fion que iis curent devant la guerre commcnciee , & que 
« toutes manieres de forfai£lures, trefpas , & mefprifons, fak 
« par eulx ou aucun d’culx en moyen temps foient du tout 
£ « pardonncz. Et que les chofes foient faites au pluftoft que 
« L’en pourra bonnement , & au pluftard dedans un an prou- 
<« chain apres ce que le Roy fera parti de Calais : excepte ce 
« qui eft dic dans Partide de Calais, de Metit , <5edcs autres 
tt lieux nommez oudit articlc : excepte audi la viconte de 
« Feonfac, & ipcflire Jehan de Calard , lefquels ne feront 
<c pas eomprins en ceft article. Mais demeurront les biens 
« & heritages en 1’eftat qu’ils eftoicnt par avant ce prefent 
« traittie. Pourquoy nous Roy de F rance deflus dic vou- 
lons de noftre partie les chofes deffus dittcs contenues 
efdits deux artieles deflus dies tenir , garder, & accomplir, 
fans faire aucune chofe au contraire & fan$ mal engin ad ce 
faire , obligeant nous , nos hoirs, & nos biens, & les biens 
de nos hoirs prefens &avenir,tout contredit & oppofition 
ceflant. Et des maintenant quittons , remettons & par- 
donnons a toufiours de grace efpecial , & de certaine 
fciencc & auftorite royal a tous ceulx de noftre royau- 
me , & nos fubgiets toute peine , offenfe & amende crimi- 
nelle ou civile qu’ils pourront avoir encourru envers nous 
pour avoir efte de la partie de Hoftre dic frere. Et les 
reftabliflons a leurs renommees •, & a tous leurs biens em- 
pefchiez pour le fait & occafion de la guerre : excepte les 
frais & arrerages levez & perceus des terres & heritages, 
lefquels ne feront point reftablis. Et aufli excepte tout ce 

qui 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. i6i 

qui eft excepte cy deflus ; Sc en prometton» ^ baillfcr nos 
lettres ouvertcsdes meilleurs que l’en pourra 4 tous ceulx 
qui nous en requerront , & le ferons folennelmcnt publier 
Ia ou meftier fera : Sc jurons fur le Corps de Jefus Chrift 
tenir , garder , faire , & accomplir ce que faire devons par 
fefdits articlcs , fans faire ou vcnir au contraire en aucune 
maniere. Et que ce foit ferme & eftable 4 touftours, nous 
avons fait metere noftre feel a ces prefentes lettres. Donne 
4 Calais le xxii. jour d’0&obre lan de grace mil ccc lx. 

LETTRES DCJ ROY 
Commcnt le Roy d’Anglcterrc puet donner la terre 
Meflire Gicffroy de Hcrcourt» 

] E»an par la grace de Dieu Roy de France. A tous 
Ceulx qui ces prefentes lettres verrant Salut. S^avoir fai- 
fons que outraittie de paix 8c accord fait le vhi. jour de 
Mayderrainpafle i Bretigny pres de Chartres enrrc nous Sc 
noftre tres chier frere le Roy d’Anglcterre pour nous & 
pour luy, Sc pour les alliez, amis, Sc adherens d’une part 
Sc d’autre , eft contenu par efpecial un anicle concenant 
la fourme qui s’enfuit : Item eft accorde que le Roy d r An- 
gleterre pourra donner cefte fois tant feulement i qui luy <c 
plaira en heritage toutes les terres Sc heritages qui feu c« 
monfieur Godeffroy de Harecourt a tenir du Duc de Nor- <c 
mandie ou dautres Seigneurs dequelles doivent eftre te- <c 
nues par raifon parmy les hommages & fervices ancien- c« 
nement accouftumez. Pourquoy nous Roy de France u 
deflus dit en accompltflant fur ledit article 1’accord Sc la 
paix deflus dis, icelluy article voulons , loons, approuvons, 
ratifions , Sc confermons , Sc en tant comme 4 nous tou- 
che Sc puet touchier le promettons en bonne foi fans mal 
engin garder, Sc tenir, & accomplir , fans rien faire pour 
nous ou par autre au contraire. Sauf Sc referve aux egtifes. 

& gens d’eglife ce que 4 eulx appartient j Sc que tout ce 


Digitized by v^oogle 


i6z miscellanea 

qui a efte otcupe dt cft dctenu du lcur pour achoifon des 
guerres leur foit rendu & delivre , & que lefdites terres 8c 
les habitans d’icelles feront dt demeuronten teiles libertez 
dc franchifes comme elies eftoierit par avant en noftre 
main dc Seigneurie , dc leur feront confermees , fe iis le 
requierent, fe contraires ne font aux chofes defliis dittes. 
Et jurons fur fains evangiles tcnir dt garder les chofes def» 
fusdittes,& non venir enconrre par nous ne par autre. En 
tefmoing de laquelle chofe nous avons fait mettre noftre 
feel 4 ces prefentes lettres. Donne 4 Calais le xxn jour 
cTOftobre l’an de- grace mil ccc lx. ' • ‘ * * 



LETTRES OBLIGATOTRES DU ROY 


au Roy dAngletcrre des trois millions. 

J Ehan par la grace de Dieu Roy de France. A Totis 
ceulx qui ces prefentes lettres verront Salut. S^avoir 
laifons que ou traittie de la paix dt accord fait le vuf. 
jpur de May derrain paffe 4 Bretigny pres de Chartres crv- 
tre nous. dc noftre tres chier frere le Roy d’ Angleterre 
pour. nous dc pour luy , dt pour les allicz , amis , dt adhe- 
rans d’une part dt d^autre , cft contenu entre les autres 
<c chofes un article contenant la forme qui s*enfuit : Item 
« accorde cft que le Roy-dc France payera au Roy d’An- 
cc gleterre trois millions d’efcus d’or ,• dont les deux valent 
« un noble de la monnoye d’Angleterre , dt en feront payez 
« oudit Roy d Angleterre ou 4 fes deputez lix cens mille 
« efcus 4 Calais dedans quatre mois 4 compterdepuis que le 
« Roy de France fera vequs 4 Calais 5 dt dedans l’an deslors 
« prochain enfuivant en feront payez quatre cens mille efcus 
« tels comme defliis. en la cite de Londres en Angleterre } 
« dt des lors chacun an prouchain enfuivant quatre cens 
« miis efcus tels comme devant en laditte cite jufques4tane 
que lefdis trois millions feront parpayez. Lequel article 
nous Roy de France deflus dit confeflons dtre vray , dt 
comme nous ayons payd 4 Calais 4 noftredit frere le Roy 


1 


Digitized by Cjoogle 


EPISTOLARUM. te 3 

d’Angtetcrre quatrecera mille efcus.ea dcdu&ion & rabat 
defdits trois millions deflas dic , noas avecce prometrons 
en boime foy fans eiigin' payer a noftre dic frere ledic 
demonranC felem la teneor dudit arride a Londres : exce- 
ptez les cens mil efcus qui feront paiez au Noel , Sc aucres 
cens mil k la chandeleur dedans les termes contenus en 
ieeluy ySc pour ce li obligons nous , nos hoirs , Sf. nos 
biens, Sc les biens de nos hoirs prefent Sc avenir , ceflant 
tout contredit Sc oppofition : Sc jurons aux fains evangiles 
touchiees de noftre main les chofes deflhs dictes enteri- 
ner , accomplir , & garder , & non venir encontre par .quei- 
ques mani eres , renonqans k toutes exceptions , deception 
de cirvencion , a tous privileges empetrez Sc k empetrer, Sc 
au droit difant general renonciation non valoir k toutes au- 
tres de fait de droit qui pourroient etre dittes au contraite. 
En tefmoing de laquelle chofe nous avons fait mettre 
noftre feel a ces prefentes lettres. Donnez &c. 



Letcres de ccrtains articles jure* par le Roy 
ufque ad numerum xi. 

J Ehan par la grace de Dieu Roy de France. A tous 
ceirix qui ces lectres yerront Salut. S^avoir faifons que 
parlapaix faite Sc reformee entre nous & noftre tres chier 
frere le Roy dAnglecerre , laquelle nous deflrons eftre 
ferine ment Sc perpetuellement gardee nous avons fait cer- 
tains feremens furlc Corps de Jefus-Chrift facrc touchiees 
les faintes evangiles de Dieu. C’eft k favoir que nous con- 
fermons Sc approuvons la paix Sc tout le traictie Sc accort 
fait a Bretigny par la maniere qu*il eft eferipe & depuis cor* 
rigie a Calais , & icellui en tous fes poins Sc articles pour 
fant qu‘il nous touche accomplirons, Sc cntcrincrons, Sc ne 
vendrons encontre. 

Item que nous ferons les renondations , ccflions , Sc 
tranfports, qui font k faire de noftre partie Sc accordees pap 
noftre Cotifcil 5 Sc icelles envoyerons Stdelivrerons au Roy 

X z 


Digitized by ^mOoq le 


164 MISCELLANEA 

d’Angletetre & a fes deputcz aujour Sc lieuxcontenus es 
lettres accordees des parties. 

Item que nous feurlerons de ufer de fouverainetez & ref- 
fort quand quant aux chofcs que tient IcRoy d’Angleterrc, 
& qui luy feront bailldes, lefquelles luy doivent demourer 
par vertu dudit accort , & traittie par la forme Sc maniere, 
<3t jufques aux tcmps exprimez & contenus es lettres fur ce 
faites par. les confaulx des parties 

Item que nous delivrerons au Roy d’Angleterre les cha- 
ftcaulx,villes & terres, qui luy doivent cftre bailliees pour 
fairc vuidier les forterefles occupees ou royaume de France 
parle Roy d’Angletetrc , fes aliiez , aidans , Sc adherens, par 
par la forme & maniere & felon la moderation contenue es 
lettres fur ce faites & accordees par les confaulx des parties. 

Item que nous delivrerons & ferons delivrer au Roy 
d\Angleterre ou k fes deputez toutes les terres , villes Sc 
pais que nous lui devons baillier Sc delivrer par ledit accort 
par le temps , forme , & maniere, accordez par les conlaulx 
des parties. Et luy baillerons Sc ferons baillier les lettres 
que baillier Sc delivrer luy devons pour la delivrance def- 
dites terres, Sc que nous paierons toutes les fommes d’or 
que nous fommes tenus de payer au Roy d’Angleterre par 
le temps dcmanieres accordees par les confaulx aes parties. 

Item quenous renonqons k toutes gucrres Sc proces de fait 
contre le Roy d’Angleterre Sc les hoirs felon la forme des 
lettres fyr ce accordees. 

Iteiq avons jure , comme dit cft , les alliances faites att 
Roy d’ Angleterre par la maniere que accordees font avec- 
ques lamodification qui eft faite des Efcos Sc de Brctai-' 
gnc. 

Item que nous ferons Sc accomplirons par la maniere 
accordee tout ce que nous devons Sc fommes tenus de fairc 
des hoftages que bailler devons au Roy d’Anglcterre. 

Item que nous laifterons& delivrerons auxEglifcs tout ce 
qui a efte occupe du leur pour occafion de la guerre , Sc 
a tous autres aliiez , Sc adherans audit Roy d’ Angleterre; Sc 
leur pardonnetons toutes oftenfe» par la maluere que ac- 
cordee cft. ' 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. i<f T 

Item que les fermcnsquifont k faire par nos enfans ou 
aucrcs de noftre partie par ledic accort , nous les ferons faire 
au pluftoft que nous pourrons bonnenaent & devrons par 
ledic accort. 

Item que coutes les lettresque nous devons envoyer ou 
baiUer au Roy d^nglecerre avanc ouapres la deiivrance dc 
noftre perfonne , nous baillerons dc envoyerons par la forme, 
temps,&mantere accordde encrc les parties; dc ferons dc ac- 
complirohs cout ce que faire devons par ledic accort dc 
paria maniere contenue en icelui , es lettres accordeespar 
les confaulx des parties. En temoing defquelles chofes 
nous avons fait metrrc noftre feel a ces prefentes lettres.' 
Donne d Calais le xxiih. jour d O&obrc l’an de gtacc 
mil cctLx. 




LETTRES DU ROY D!A NG L ET E RRE 
de la deiivrance des forterefles occupees ou Royau» 
me de France par fes gens,& font lettres parailles 
du Roy de Francc. 


E Du a a d par : la graee de Dieu Roy d’ Angleterrld; Sei*- r 
gneur tflllartde dc d’Aquitaine. Savoir faifons k tous 
prefens dc avenir que ou traittie de la paix accotdee faite 
le viii. jour de May derrain pafle a Bretigny pres de Char- 
tres entre nous dis noftre -tres ehier frere le Roy de Fran- 
ce par certains dt proeureurs k ce eftablis pour 1’urte partie 
dc pour 1’autre foht contenus deux articles contenans la . 
forme qui s’enfuit : Item eft accorde que en baillant au >» 
Roy d’Angleterre ou k autrepour lui par efpecial depiite >» 
les vdles dc forterefles dc toute la conte de Pontieu, les » 
forterefles dc toute la contd'de Montifort , la cite dc ld »» 
chaftel de Xaintes , les chafteiul*, villes, dc forterefles, dc >» 
tout ce que le Roy tierit en domaine ou pais d’Angol- » 
mois ave eques lettreS demandemens des delaiflemens des >» 
fies & dc hommages j le Roy d ? Anglcteife afes-propres » 



5> 

3 > 

33- 

55 

5 > 

55 ' 

*y 

55 

35 

55 * 

55 

55 

5 5 * 

.53 

55 

35 

33 

35 

33 

33 

33 

33 

33 

33 

33 

^ . 

33 

33 

33 

33 

33 


l u 


1 66 MISCELLANEA 

coulx &,frais dclivreca coutcsiles forterefles prinfes & occu- 
pe es par Jkiy oupanfcs fubgiets ,• adixerens , &. alliez 
pais de Fiaocc ,jde.Toufainc,, d’Aaioa, du Mainc, de 
Berry , d’ Auvergne , de Bourgongne , & de Champaigne , 
de Picacdie , & de Nornundic , & de toutes les aneres 
paries, terres , & lieux du Royaume de F rance ; excepte 
ceiles du Duchie dc Brctaignc , & des pais terres qui pax 
ce prefent trairtie doivent appartenir & demourcr au Roy 
d’Angleterre. Item eft accorde que le Roy dc F rance 
fera bailler & delivrer au Roy d’Anglccerre& i fes hoirs 
,<5c deputez toutes les villes, Sc chaftcaulx, forterefles , dc 
autres terres, pais, & lieux avant nommez avccleurs ap- 
. parte n an ces aux propres frais &jooulx dudit RoydeFran- 
ce. Et audi s’il avoit aucun rebelles ou defobeiffans de ' 
rendre, ,baillicr , & reftituer oudit.Roy d*Angleterre au- 
Cunes citez , villes , chaftcaulx, pais, villes , ou forterefles, 
ui par ceft prefent traittie lui doivent appartenir j le Roy 
F rance fera tenu de Fqs feifq delpre^ au Roy d J Anglef 
cerre a fes defpens. Et femblablenxent le Roy d’Angle- 
terre fera tenu delivrer & fes defpens les forterefles que" par 
ce prefent traittie doivent appartenir au Roy de France. 
Et feront tenus lefdits Roys & Icursgcns a eulx enrre- 
aidicr quant a ce,fe requisen feront, aux gages de la par- 
tie qui le requerra 3l qui feront d’uu..flotin dc Fkurence par 
jour ,pour chevaillier, & demi fiorin pour cfcuier,^cpour 
les autres au feur. Et du furpius des doubles gaiges eft 
accorde que il lefdis gaiges font trop petis , eu regart au 
piarchie des vivres ou pais , il en- fera e n 1’ordcnance de 
quatre chevalliers pour ce efleus : ,c’eft a fqavoir deux de 
une partie , & d’autre deux. Pourqjioy nous Roy d’An- 
gletetre deflUs dit delirant raccompliflemenc de la paix 
felon le traittie -deflus dit , & efpecialement des choles 
deflus dittes cpntenues es articles,poyriceulx plus avancier 
& hafter &> pour la declarationi ice lies articles , avons 
accorde & promi^ par- bonrje deliberatipn avec noftre dit 
frere de France, & il avecques nous die conimun aflente-' 
jnent & accort, que premierement nous delivrerons <3c fe- 
rons delivrer a plaint franchement & quictemcnt dc toutes 



EPISTO LARTJM. 1 S 7 

occupacions & defentions faites Sc mifespour caufc Sc 
achoifons des gucrrcs au pluftoft que faire fepourra fans 
mal engin & au plnftart dedans la chandeieur a noftre dic 
frere de France, ou i fon commande me nt } toutes les for- 
te refles qui s’enfuivenc : donc aucunes onc eftd occupees 
dcpuis Sc contre les trcves ^ ce que nous avons entendus. 
Premieremenc en Champaigne & en Brie , Bourfauc fur 
Mame , Janville fur Mame , Bourch en Champaigne , 
Ouchde , Gie fur Seinc fa Mote de Tueferin, Brugele- 
mes , Sc toutes autres forterefles occupees & detenues 
pour caufes defdites guerres es pais de Brie & de Cham- 
paighe. Item en Meurnois Corvalour, Aulefy , Villersdc 
Monteupery, &toutes autres forterefles occupees & dete- 
nues pour la caufe Sc achoifon de (Tus dite en Meurnois. 
Item en Auccrrois & en Bourgongne, Regennes, Ligny , 
Malicorne , & la Mote de Chaulay , Sc autres forterefles 
occupees Sc detenues pour laditte caiife ou achoifon eri 
Bourgongne Sc en Aucerrois. Item en Aulcnois Sc en 
Gaffanois, Chaftiauneuf fur Loire , & Mare au Ou Bois, Sc 
toutes autres forterefles occupees Sc empefchiees en Aulc- 
nenois Sc enGaftinois,ou lyluifien Sc Beaufle & Vauguef- 
fin le Franqois. Et x apres noftre dit frere de France nou9 
doit baillier Sc delivrer dans un mois prochain venant en- 
fuivant laditte chandeieur la conte de Pontieu & fes appar- 
tenances felon la teneur de 1’artiele faifant menciori ou 
traittic de laditte paix de la conte defiusditte. Et ou cas 
que noftre dit frere ne nous auroit baillie Sc delivre laditte 
contd de Pontieu Sc fes appartenanCe dedens le mois, 
comme dit eft , il nous baillera en oftages les perfonnes 
qui s’enfuivent, c’eft i favoir le Sire de Sallenay, le Sire 
de Malliny , le Sire de Grancy , ou le Sire de Pierrepont 
fon fils , meflire Gauchier de Chafteillon , le Sire de Saires, 
le Sire de Cens, le Sire de Bouville Bacheler,le Sire de 
Moncpipeau Bacheler , meflire Jehan de Melan , fire de la 
Sale , le fire de Saint Brifion , meflire Pierre de Pacay , 
monfieur Thomasde Trec , monfieur Philippe de Guien- 
court, fire de VVatreville & de Gefleran. 

Item nousdelivrerons & fcrons delivrer dedens laditte 


Digitized by v^oogle 


i<?8 MISCELLANEA 

Chandeleur en la maniere deflils dicte i noftre dic frere 
ou a fon cornmendement Chaftiauneuf en Tymetois , 
Beaumont le Choicif , Nogenc le Rotirou & la Ferte de 
Villeneul, & toutesles auctes forterefles occupees ou em» 
pefchiees en France & ou pais de Perche & de Chertain 
$c de Drouais. Ec ce fait noftre dic frere nous doic deli- 
vter toute la conte de Montfort felon la terieur de Parti- 
ale contenu ou traittie de palx faifanc mencion de laditte 
conte dedens un mois prochain enfuivant. Et fe noftre 
dic frere ne nous avoit baillie & delivre laditte conte de 
Montfort , comme dit eft , dedens ledit mois , comme dic 
eft, il nous baillcra en hoftages monfieurRobert de Vief- 
pont, ou fl6n fils mOnfieurTaupin de Marroles Bachelier, 
le fire de Mezelan , le firc de Foulet , monfteur Gauvain 
dq Dreux. 

Item nous delivrerout i noftre dit frere de France ou^ 
fon commendement dedans laditte Chandeleur en Berry 
& en Bourbonnois les forterefles de Bufan^oys, de Sainte 
Torette la Pringue qui a eftd pripfe depuis & contre les 
trevcs, Chabries, Efpinuel , Seaumeri , Driance , Maifieres 
1’abbaye , Daverlac , Thos, Briel , Ameron , Vierfon , 
Manfay, Bouflcron , la Rochc Yvai, Blotuerons, Villers,. 
Montcmpuy , Bcaumons, Beaujeu, Voderon, & coutcs 
autres forterefles occupees en Berry & ea Bourbonnois 
pour laditte caufe & achoifon. Item coutes les forterefles 
detenues & occupees es parties d’Auvergne devant&apres 
les treves accordees. Item en Touraine 1’Ifle-Bouchart , 
la Roche de Poufay , Puy, Millieres, Raoulet, Pierregu , 
occupe depuis & contre les treves, Verez, le Dcfrulay , 
k Pleflet au Moinne Langers , Ofem , Paluau , & toutes 
les autres forterefles prinfes & occupees es parties d’Au- 
vergne , de Bourbonnois , de Mafcon , de Lyon , de 
Berry & de Touraine pour ks caufes & achoifon deflus 
dictes. Et ce fait noftre dic frere, de France nous a pro- 
mis delivrcr & faire delivrer Engolefme , k pais d’Angol- 
mois , felon ce que eft accorde entre nous & luy. C eft 
aflavoir dedans un mois prochain venanc enfuivant. Et fe 
noftre dit frere ne nous avoit delivre la conte d’Ango- 

le£me # 


Digitized by ^mOoq le 


EPISTOLARUM. 

lefme, & le pais d’Angolmois , comme dit eft , dedens 
ledit mois, il nous baillera en hoftages le Sire de Montane, 
le Conteour de Sambas , Monfieur Deus Declamer , le 
Sire de la Tour ou fon fils le Sire de Be lavati , Monfieur 
Guyflant de Tory ,• le Sire de Guland, le Sire de Sainc 
Palais, le Viconte de Broce , Monfieur Pierre de Craflay, 
le Sire d’Amboife , le Sire de 1'Ifle-Bouchard , Monfieur 
Jehan de Montbafon, le Sire de Maille , Monfieur Guille 
Troufleau. 

Item en N ormandie , en Anjou & ou Maine delivre- 
ront a noftre dit firere de France dedens laditte Chande- 
leur les forterefies de Datifron en Parthis , Nerum , Mire- 
bel fur Loire , la T our de V illers , Saint V Vart , le bois de 
Maenne , Conde fur notre eaue , & une autre fbrterefle 
emptes appellee Mefle Tinchcbray,Auviller de Nuefbourc, 
la Ferte Frefnel , la Roche Dormal, Lemgille Kaoul, la 
Tour de Saint Chriftophle, Villerais Hurton , Honneflous, 
Frcfiioy le Viconte , le Pleflet Buret , la Roche dire , le 
Port Joulem., la Flefche , V Ville , Viez, Paflavan, Bouf- 
falees & toutes autres forterefies detenues & occupeespour 
la caufe defiiisditte en Normandie,en Anjou, ou Maine > 
& ailleurs par tout le royaume felon la teneur du xxvnr. 
article contenu pu traittie de lapaix. Et aufii touttes cel- 
les qui ont ede occupees devant & apres lefdittes treves 
accordees. Et ce fait cfdits pais de Normandie , d’ Anjou , 
&du Maine & par tout ailleurs felon ledit article r noftre 
dit firere le Roy de France a pronus delivrer ,• & delivrera 
Xaintes & le pais de Xaintonge par de$a & par dela Cha- 
rente , Ceft aflavoir dedens un mois prochain enfuivant. 
Et ou cas que noftre dit firere ne nous auroit delivre Xainte 
& le pais de Xaintonge par la maniere que dit eft , dedens 
ledit mois, il nous baillera en hoftages Monfieur Bauduin 
d’Avoir Bacheler, Monfieur Bauduin de Roclies Bacheler, 
Monfieur Hue de Ycrlay Bacheler ,le Sire de la Hayc Jou- 
lem, le Sire Dace Banneret , Monfieur Andre d’Avertonnc, 
monfieur Jean de Combres , le Baron' de Ferrieres , le 
Sire de Hambive , Monfieur Henry de Thieuville ,<5c Mon- 
fieur Louis de Harecourt , le Sire de Thibouville , le Sire 

Y 


Digitized by 


Google 


i 7 ® MISCELLANEA 

de Clere. Tous lcfquels hoftages deflus nomtnez fe reti-' 
dront k Calais ou cas que noftre dic frcre ne nous auroit 
faic delivrer & bailler lcs terres Sc pais pour lefquels iis 
nous feront hoftages felon la divifion defliis ditre. Mais 
lefdittcs terres Sc pais bailliez , ou aucunes d‘icelles, ceulr 
qui pour lefdis pais qui feronc bailliez feronc hoftages s’en 
pourronc parcir cantoft franchemenc dudit hoftage fans 
empefehemens , ou deftourbiers. Lefquelles delivrances 
deflus dictes , forterefles occupees , comme dic eft defliis» 
faire encieretnent dedens ladicce Chandeleur prouchain ve- 
nant , aufli 'la delivrance defdits hoftages par la ma- 
niere que dic eft Nous*Roy d’Angletcrre deflus dic ju- 
rons Sc promettons en bonne foy ftuis fraude & fans mal 
engin Sc par feremens couchiez les Saincs evangiles de 
Dieu k noftre dic frere de France & k fes hoirs. Et pour ce 
leurs obligons Nous Roy nos hoirs nos biens prefenc fic 
avenir', quelque part qu’ih foient. Ec nous avons faic jurer 
femblablement couces les chofes deflas dictes par noftre 
tres chier amfne fils le Prince de Gales , Sc nes his puiTnez 
Leonol conte Dulneftre Sc Hemon de Dangole , Sc nos 
coufltu monfeigneur Philippe de Navarre , Sc les dues de 
Lencaftre & de Bretaigne , les conces de Scaffort Sc de 
Salbiers , ie Sire de Mauny , Guy de‘Drian, Regnauk de 
Celham , le Captan Dcbuich , le Sire de Montferrant, James 
Dandele , Rogier de Beauchamp , Raoul de Ferriere capi- 
tain de Calais , Huiftace d’Anbrechicourt , Frans de Hale, 
Jehan de Monbray , Henry Percy , Nicolas deTamvvoich, 
le Sire de Gouveny , Richart de Scaffort , Guilliam de 
Granflon , Ramph. d’Efpineul, Gafton de Grclh. Sc VVil- 
liam de Chancion chevalliers & feronc aufli jurer fembla- 
blemenc Sc au pluftoft que faire pourronc bonnement nos 
autres enfans , & la plus grane parcie des prelas d’Eglife, 
contcs , barons , & aucres nobles de noftre royaume. En 
tefmoing de laquelle chofe , nous avons faic mettre noftre 
grane feel k ces preientes leteres. Donne a Calais lc 
xxiiji. jour d’Oftobrc l’an de grace mil ccc lx. 


Digitized by 




'I 



CY APRES S’ENSUIVENT LES TERRES 
& pais que le Roy cTAnglercrre t-enoit oa temps 
, dc.la bataillcxle Poitticr qui fut fan lvi. & ou 
temps que le traittie fut faic a Brctigny qui 
fut i’an Lx. 

P Rem iere meat en Guycnne il tenoif les citez dc graoc 
partie -des diOcefes qui s’enfuient : Bourdeaux, Bafax, 
Aihes , Bayonne , Chane. Item il tenoit Calais, Guynes, 
dc le pais <l'environ. , Item avec ce que defluseft dit qu’il 
eenoic luy forent baillez de nouvel aucuns pais qui. aut re - 
fois avoienc elbe des R oys d’Angleccrre , fi comme Poi&ou» 
R oa il a ttois diocefes , Lu^on , MaSlezais dc Poittier. 
Item le pais de Xaintonge , «a a deux citez Angoulefme 
& Xaintes. Item le pais d’Agenoys , ou a deux citez 
Agen dc Conden. Item 4e pais de Pierregort, ou a deux 
citez Pierregort & Saillac. Item le pais de Lymofin, ou 
a deux citez Lymoges dt Renelle. Item Caourfin , ou a 
deux ckez , Caours dc Montauben. Et fonc xi y . de nou- 
vel baillces. Irem Aux dc Leftole qui font xv. Item de 
nouvel foc baillie auRoy d’Angleterre ,qui oncques raais 
ny furent du Roy d’Anglcterrc plufieurs -autres citez dc 
pais. C’eft & f^avoir le pais de Tatbe dc de Bigorre , ou 

a trois citez, Tarbe, Lcftarlemont , Sc Item le pais de 

Roergue ou a deux citez. Rodes Sc Vabre. Somme v. 
citez , Belleville 8c les fiez de Thouars. Somme xxv. citez. 
Item Pontieu , Marle , Saugale , Oye , Sc Picardie 'es evef- 
chiez d*Amiens dc de Theruerme. Item en Poittou dc 
Anjou Belleville dc les fiez de Touars* 


Y x 


Digitized by CjOoq le 


I 7 L MI SCE L LAN E A 

CY SONT LES A^TICLES 
que le Roy cf Argtcterre a jurcz a Calais le xxii n 
jour dG&obrc fan mil cccLx.&femblablement 
lc Princc dc Gaies fon fils airfnc. 

P Remierement quii jure , conferme , dc approuve par 
ferement la paix dc cout le traittie & accort fait i Bre- 
tigny en la maniere qu’il eft efcript & corrigie i Cala is > 
dc icelui en eous fes poins & arcides pour tant comme il 
lui touche accomplir , dc enreriner , & nonvenir encontrc. 

Item qu’il a jure a faire les renonciations , celEons , dc 
tfanfpors , qui font a faire des parties accordees par fon 
confeil, dc icelles envoyer dc delivter au Roy de France on 
a fes deputez au jour dc lieu contenus es lettres accordees 
des parties. 

Item il jura de feurfeoir de ufer du nom dc Roy de 
France par la maniere accordee. 

Item qu’il jure delivrer au Roy de France les forterefles 
Anglefches occupees ou royaume de France par la forme 
dc maniere contenues es lettres fur ce Etites dc accordees. 

Item que par ferement il renonce a toutc guerre dc 
proces de fait contre le Roy de France dc {es hoirs dcc* 
felon la forme des lettres fur ce accordees. 

•Item qu’ij jure les aliances faites au Roy de France par 
la maniere que accordees font avecques la modification 
qui eft faite des Flamens dc de Bretaigne. 

Item qu’il jure la delivrance de la perfonne du Roy par 
la maniere que accordee eft, dc des prifonniers de Poitiers 
dedes dix qui s’en doivent aler avecques le Roy de France. 

Item la delivrance des hoftages, dc comment iis feronc 
gouvernez dc demenez par la maniere que accordee eft j 
dc aufti le rechangement des hoftages comme accorde eft. 

Item qu’ii jure cOhfermer les privileges des bonnesvilles 
qui luy ferant bailiiees par la maniere accordee. 


Digitized by ^mOoq le 


EPISTOLARUM. 175 

Item qu*il laira dc deiivrera aux eglifes cout le leur en 
.touces leurs terres qu’il tient & qui luy feront baillles par 
ledit accord par la forme dc maniere accordecs ou dic 
traittie. 

Item que les feremens qui font i faire par fes enfans & 
autres de fa parcie par ledit accord , il les fera faire au 
pluftoft qu’il pourra bonnement dc devra par ledit accord. 

Item que touces les lettres qu’il doit envoyer dc baillier 
au Roy de France avant ou apres la dclivrance de fa per- 
fonne, il envoiera paria maniere dc fourme accordces, dc 
fera dc accomplira tout ce que faire doit par ledit accord 
& par la maniere contenuc en iccluy , dc es lettres accor- 
dees par les confaulx des parties. 

Nous Edouu&t Roy d’Angleterre promcttonS ea 
loyaute dc en parole de Roy facre , & jurons fur lc Corps 
de Jefus Chrift <Sc les faines evangiles qui ci font tenir, 

. garder, enteriner, Sc accomplir coutes les chofes Sc chacu- 
nes d’icelles conitenues dc eferiptes-en ceft prefent rollepar 
la forme dc maniere comprifes es lettres prdonndes Sc ac- 
cordces par noftre confeil. 

Nous Epouaat ainfne filsdu Roy d’Angleterre, Prin- , 
ce de Gales , promettons dc jurons fur le Corps de Jefus 
Chrift &les fains evangiles qui ci font tenir, garder , enteri- 
ner, Sc accomplir toutes les chofes Sc chacunes d'icelles 
par noftre dic Seigneur Sc pere jurees Sc promifes par la 
fourme & maniere compnnfes en ce rolle Sc es lettres 
ordenees Sc accordees parle confeil de noftre dit Seigneur 
depere. 



la promesse de la delivrance 

des hoftagcs , & de Ia maniere comme il 
(erone traittie*. 


E Duaat &c. Comme par 1 ’accorc dc paix finale faite 
entre nous denos hoirs Sc fuccefleurs dc noftre royau- 
me d’une pact i dc noftre ftere -de France pour lui fes 


Digitized by CjOoq le 


174 M I S “C E L L A K.E A 

hoirs, fuCc©(&urs >St levroyattnaic de 'France d’aucre ffart; 
fur ies debas, deifcofsi, Stihfcencions qaertous asvions Sc 
poionsaVOir enfemble , enCreles alteres chofes tjoftre dic 
'frere feuft tenus de nous bailler pertains hoftages /kfqucls 
ne Are dic Aere nous a baiiliez Sc 'delivrer , Sc encore doic 
feaidier & delivttr ,par damameire que tenus y cftoit ; dc 
s’ecuns dfcs hoftages fe fbntobltgiez , *Sc au tres fe feroient 
©bligiez a nous decenir bien dt boyalcinent fon hoftage : & 
de par rtoftre dit ftert foic requis que nous leur vueillons 
baillier & donner bonne & fouffrfante feurte d’eftre traittiez 
& demenez convenablement durant ledit hoftage j & audi 
delivrer. dudit hoftage quant les chofes pourquoy il doi- 
venc tcnir en hoftages feront accomplies. Nous confidc- 
rans laditte requefte eftre raifonnable avons promis Stpro- 
mettons , ijurons St avons jure fur le Corps de Jefus Chrift 
que les chofes aocordees a noftretdir frere accomplies pour 
lefqueUes iis rendront hoftages nous les dclivrerons Sc fe- 
rens rendre eous quietes & delivrez dodit hoftage ou 
royaume de Fraoce & ou povoir de noftre ditfrere. G’eft 
a favoir a Bouloigne, & les ferons feoremetft tohduire , Sc 
, les garderons Sc defenderons de tous arsefts ou empefehe- 
«nent Sc deftourbierj & de totoccs chofes par iefqiielles iis 
.pourroienc eftre delayefc ou <cmpefchiez de partit franche- 
ment a noftre povoir Sc dodit hoftage , non obftant quel- 
conques obligarions , plegeries^ ou convenances , ou autres 
chofes quclxeonques faites jufques aujoardtty; Sc aufti pro- 
meteons Sc jurons comme deflus que durent fe temps qu’i)s 
feront hoftages , nous ne mettrons , ne fouffrerons lefdits 
hoftages eftre mis en prifon fermee, mais les traiteerons 
amiablement par la maniere qu’il apparrient a. leur perfon- 
nes St a leur eftat , St les laifferons Sc fouftrerons franche- 
•1.0*11. ‘meht alter elhatre parlioftre coySuftie St * il leurplaira par 
Pefpace de detric jOtfj-s & une nuit -oontenus en retournant, 
fe plus grant grace jje leur faifons eh la cite St ville que 
nous leur baillerons Sc eftablirons en noftre dit royaume > 
St leurs gens officiers defarmez laifleront foufreronc dou- 
•cernent Sc paifiblement venir devers eulx , St y demcurer 
& reftoumer ou royaume dc F rance paifiblement £ans 


Digitized by v^oogle 



EPISTOLARUM. ryy 

aucun deftourbier i dc fc nous faifons eftrc faitle contraire, 
nous voulons eftre tenu <5c repute pour parjure dc encou- 
rir tel blafme dc diftamc comme Roy facre doic encourir 
en tel cas. Donne par tefmoignancc foixs noftre grane 
leel en noftre ville de Calais le xxiiu. jour d’06tobre 
Tan de grace mil ccc lx. , 





LETTRES POUR LA . DELIVR^NCE 
de la Rochcllc. 


J Ehan par la grace de Dieu Roy de France. A nos 
amez feaulx les Prclas & le Clergie , les Dux, Conccs, 
Barons, Chevalliers, dc nobles, les Maires, les jurez, uni- 
verfice dc habitans de la ville de k Kochelle j dc i eous 
autires a qui il puet dc pourra appartenir nos fubgiets en 
cemporalice pour caule de ce que iis tiennenc dc oat en 
kditte ville dc chaftct da es fortereftes d’icelluy , dc en tou- 
ses leurs appartenances dc appemlances falut dc dikdion. 
Les guerres qui ont longuemmt dure entre noftre tres 
chier Seigncur dc perc jadis Roy de France lui vivant dc 
apres fon deceps entre nous dWe pare, dc le Koy d'An- 
gletcrre noftre frere , lequel reclamoic avoir droit ou dic 
royaume d’autre part ont portd moulc grant dommage 
non pas feulement i nous dc a vous , mais a tout le peuple 
de noftre royaume dt des royaumes voifins , dc ii toutc 
chrefticnte, n comme vous mefmes le favez bien. Carpar 
lerdites guerres fonc maintesfois avenues bacailles mortel- 
les, occHion$ de gens , pillemens d’eglifes , deftcuftions 
des corps , dc perils des ames , deflorations de pueelies dc 
de vierges , deshoneftations de femmes mariees dc vefves , 
arfures de villes dc de manoirs dc edifices , roberies dc op» 
preflions, guettemens de voies dc de chemin : Juftice en 
eft faiilic , dc la foy chreftienne refroidiee , dc marchandifc 
perie : dc tant d’autres miulx dc horribles faits s’en font 
enfuy que iis ne pourroieut eftre dis , nombrez , ne eferips : 
par lefqucls non pas feulement les deu-x royaumes , mais 


IJS MISCELLANEA 

les autres royaumes par chreftiente ou fouftenus moufr 
d’affti<ftions Sc dommages irrcparables. Pourquoy nous 
confide rans Sc penfans les maulx deflfus dits que vray fem- 
blable chofe eftoit que plus grane s’en povoient cnfuir ou 
temps advenir > «Sc que le monde foufroic tanc dangoiffes 
5c de douleurs par lefdices guerres ; & ayanc picie .Sc com« 
paflion de noftre bon «Sc loyal peuple qui fi fermement Sc 
filoyaletnent s’eft cenus fi Ionguemenc cnvraye conftancc 
Sc obeiffance envers nous , en expofant leur corps Sc leurs 
biens a c^us pedis, It fans efchevez defpens St mifes donc 
nous devons bien avoir perpetuelle memoire. Avons pour 
ce pie«ja fouftenu paroles Sc traiteie de paix. Prcmiere- 
ment par le moyeris de honorables peres en Dieu plufieurs 
Cardinaulx «Sc meflages de noftre Sainc Pete le Pape qui 
a grane diligence & inftance y cravaillerenc pour lors > Sc 
depuis ce y aic eu plufieurs craitciez , parlez > Sc plufieurs 
voyes couchiees enere nous Sc ledit Roy d’Angleterce 
noftre frere : finalemenc ou mois de May derrain palle 
vindrenc en Francc meflages de par noftre S, Perele Pape 
, nos amez Sc feaulx 1’abbe de Clugny , frere Syraon de 
Langres Maiftre de rOrdrTOes freres Prefcheurs,& Hugues 
de Gcncve , Scigneur d’Anron chevallier , ou cftoic lors 
kdic Roy d’Anglecerre en fon ort ; «Sc eanc allcrene & vin- 
dre lefdics meflages devers noftre eres chier ainfne fils Sc 
devers ledit Roy d^nglecerre noftre frere que en plufieurs 
fieux fe aflemblerenc craitceurs d’une pare & d’autre pour 
parier Sc eraiceier de paix entre nous qui lors eftions en 
Angleterrc, & ledit Roy d’Angleterre , Sc les royaumes 
de l’un Sc de 1'autre. Et au derrain s’aflemblerenc les craic- 
teurs «Sc procureurs de noftre dit fils pour nous Sc pour 
lui , ayarre k ce de nous Sc de lui plain Sc fouffifant povoir , 
& les procureurs Sc traiteeurs de par noftre dic nepveu le 
Prince de Gales fib ainfne dudit Roy d’Angleterte noftre 
frere ayant povoir Sc auftorire de fon dk pere en ccftc 
partie k Bxetigny pres de Chartres * ouquel licu- fuft par- 
lee , traitticc , Sc accordec finale paix Sc concorde des 
traiteeurs & procureurs de l’une «Sc de lautre partie , fur 
tous les defeors diffencions , Sc guerres que nous & ledit 

Roy 


Digitized by L^OOQle 


EPISTO LAR.UM. > 177 

Roy d’Angletcrrc noftre frere avions l’un contrc 1’aucre , 
lequel traittie fle paix les procurcurs de nous fle de noftre dic 
fils pour nous fle pour luy fle ledit noftre nepveu le Prine t 
de Gales ayant 4 ce pour ce povoir pour fon dic pere noftre 
frere fle pour lui. Et nous apres ces chofes ainfi faices fle 4 
nous rapportees fle expofees, confidere ce que dit eft, iceulx 
traitties de paix du confeil fle confentement de plufieurs de 
noftre Sangflc lignage , Prelas de faince eglife, Dux, Contes, 
cane Pers de France,que aurresdes clersde gens d’eglifc, de 
Barons , Chevalliers , fle aucres nobles bourgeois , fle autres 
fages de noftre royaume pour appaifter les guerres fle les 
maulxfle douleurs deflufdis dont le peuple eftoit fi malmene, 
comme eft dic, plus que pour la deliyrance de noftre perfon- 
ne 4 1’onneur fle la gloire du Roy des roys fle de la Vicrge 
Maric ., fle pour revcrance de faince eglife, de noftre Sainc 
Pere le Pape,flc de fefdits meflages , avons confenci fle con- 
fencons, racifions, greons, Ac approuvons. Par lequel trait* 
tie nous entre autres chofes avons promis fle devons baillier 
4 noftre dit frere le Roy d’ Angleterre pour luy fle pour fes 
hoirs flcfucceffcurs a toufiours la ville Ac chaftel fle les for- 
terefles de la Rochelle avec les apparccnances fle apprndan- 
ccs d‘icclles. Pourquoy nous voulons les convenances 
. fle promefles de par nous fur ce faites tenir fle accomplir 
par aflanefledu confeil des Pers fle aucres deftiis dis, baillons 
flC delivronSjflc delaiffons a noftre dit frere k Roy d’AngIc- 
terre par ces prefentes leteres pour luy fle pour fes hoirs fle 
fiiccefleurs ladicce ville, le chaftel, fle les forterefles de la 
Rochelle avec les appartenances fle appendances d’icelle en 
fainfine , en propriete > fle d’icclle nous deveftons fle deffai- 
fiftfons fle en vcftons fle faififfons noftre dic frere , fle les cranf- 
porrons en lui avec eous les fiez , juridi&ions , feigneurie , 
hommage, vaflaulx, vaflfelages, obeiftance , fle fubjedions , 
rcconnoiflances, reverances, gardes, avoiiaifons, patronages, 
mere fle mixee , impere, droiteures, rentes , revenues , fle touc 
ce que nous avions fle povionsavoir es chofes deftiis ditces4 
tenir, pofleder, fle avoir. C’eft aftavoir endemaine ce qui y 
eft en demaine , a tenir en fie ce qui eft en fie ou dic Roy 
Angleterre Ac 4 fes hoirs fle fuccefleurs perpetue liement. 


Digitized by 


Google 


17 * MISCELLANEA 

Mando» Sc commandops eftroittement par ces pjjcfentes 
lettres a vous eous Evcfques , Prclas, Doiens , Chapitres , 
Cardinaulx , & autres gens d’eglife , les Dux , N obi es, <5c 
Barons , Chevallicrs, V afleaulx , Confuls , Maires, Jurez , Sc 
univerfite defdiees ville , chaftel , Sc forterefles , Sc apparte- 
nances Sc appendances , Sc a eous aucres a qui il appartien- 
dra,5c 4 chacun d’eulx encant comme il nous en lonc fub- 
giets en temporalite des chofes quils onc efdittes ville , 
chaftel, Sc forterefles Sc leurs appartenances Sc appendances, 
que ou dic Roy d’Anglecerre Sc a fes hoirs Sc fuccefleurs 
dorefavant faciez les hommages , ligeances , fervices, reve- 
rances, obeiflances , recongnoiflanccs, que vous nous de- 
viez , Sc faittes eftoient aux Roys de France nos anceftres 
Sc 4 leur communs deputez rendiez, faciez Sc paiez les ren- 
ees, droiccures , devoirs Sc toutes autres redevances tellcs 
& en la fourme que vous nous deviez Sc eftoient faites 4 
nous Sc 4 nos anceftres roys de France outemps pafle. De 
routes lefquelles chofes Sc de chacune d’icelles nous quit- 
to» , delivrons Sc abfoillo» par ces prefentes lettres 4 
toufiours vous defliis dis Evefques , Prelas, Chapitre Sc 
gens d'Eglife , Dux Sc autres nobles Barons , chevailliers , 
vafleaulx, confuls , maires, Sc jurez /communes & univer- 
fite defdittes villes , chaftel , forterefles Sc appartenances 
Sc appandances defliis dittes. Sauf Sc referve aux Eglifes 
& gens d’eglife ce que 4 eulx appartient , Sc que tout 
ce qui a efte occupe Sc eft detenu du leur pour achoifon 
des guerres leur foit rendu & delivre. Et que la ville, le 
chaftel Sc les forterefles feront Sc demourront en telle li- 
bercez 'Sc ffanchife , comme elles eftoient paravant en 
noftre main Sc feigneurie , fe contraires ne font aux cho- 
fes avant dittes. Mando» neanmoins Sc eftroictemc» 
commando» & avecques, ce fe meftier eft, commetto» 
par ces prefentes au Senefchal de Xaintonge , Sc 4 chacun 
d’eulx , Sc 4 leurs lieutena», que iis contraignent roidc- 
ment to» contredifa», defobeiflans Sc rebelles par toutes 
les voyes.de manieres que nieftier fera Sc que faire fera 4 
obeir paiflblement, fermement, Sc entierement aux chofes 
defliis dittes Sc 4 chacune d’iccJles felon la teneur de ccf 


Digitized by v^oogle 



EPISTOLARUM. 179 

preientes en telle manicre qu’il ny conviengne autremene 
pourveoir. Sur touces lefquelleS chofcs & chacunes d’i- 
ce lies & des dependances dc apparrenances nous voulons 
dt commandons que tous nos feaulx fubgiez o^eiflerit dt 
encendenc sL nofdits SenefchauLx , baillis , juges dc prevos > 
dc & leurs deputez, dc & chacun d’eulx. En tefmoing de 
laquelle chole nous avons fait mettre noftre feel en ces 
prefentes lettrcs. Donne 4 Calais le xxiiii. jour d’ 0 &o- 
bre l‘an de grace mil ccc cx. 

LETTRES DU ROY 
Commcnt il quiete dc lcur foy tous lcs tcnans dc 
Calais , Mcrlc , Guifncs, & leurs appartenances. 

J Ehan paria grace de DieuRoyde France. Anosbien 
amez les Archevefques, Evefqucs, Abbez dc aucres Prc- 
las, les Doycns , Prcvos , Chapitres dc Convens Sc aucres 
perfonnes d’Eglifes eant Cathcdraulx , Collegiaulx 3 com- 
me conventuaulx, Sc autres regulieres dc feculieres, dc 
4 nos amez dc feaubt les Dux, Contes , Vicontes , Barons , 
Chcvaliers, dc autres , nobles dc non nobles,les maires dc les 
efchevins , dc jurez , dc a tout le commun nos fubgies pour 
caufe de temporalite tant de fiez que d’autres chofcs es 
villes , chaftels dc forcerefles , dc en tous les pays dc lieux dc 
fcigncuries de Calais , de Merle , de Sangate , de Couloigne, 
de Hames , de VVale, dc de Oye, dc des aucres lieux adis 
dedans les * Metces , dc bonnes , dc bonde? deffous , eferips 
falut dc dikftion. Les guerres qui ont longuement dure entre ** verbo 
noftre tres-cher Seigneur dc pere jadis Roy de France luy 1,111,0 mt/ * 
vivant dc apres fon deceps , & cetera ut in p recedenti. Et com- 
me par le traittie de paix nous ayons o&roye dc promis i 
baillier, delivrer, dc delaiilier £k noftredit firere pour luy dc 
pour fes hoirs dc fuccefleurs d touliours certaines terres 
dc citez , chafteaulx , villes , contez , dc feigneurie ou dic 
royaume, fi comme plus & plain eft contenu ou dic traittil 
dc accord. Entre lelquellcs chofes font les villes , chaf- 

Z 2. 


Digitized by L^OOQle 


iS» MISCELLANEA 

teaulx & chaftellcries de Calais , de Merle , de Sangate ; 
de Coloigne,de Hamcs , de VVale,&de Oyc, fi comme 
plus i plain eft contenu en 1’artide qui eft oudit traittie 
M duquel la teneur enfuit. Item ledit Roy dAngleterre . 
}> aura le chaftel & la ville de Calais ; le chaftel , la ville , & 

Jy feigncuric de Merle ; les villes, chafteaulx & feigneurie de 
M Sangate , Coloigne , Hames, VVale & Oye , avec cerre , 

}J bois , marois , rivieres , rentes , feigneuries , avouaifon 
t dcglifcs , & toutes autres appartenance & licux entrcgif- 
fans dedans les mettes , & bonnes qui s*enfuivent. C*eft i 
3 ftjavoir de Calais jufqu’au fil de la riviere tout autour l’an- 
” gle, Ic auffi par la riviere qui va par deli Poil & auffi per 
” meiftncs la riviere qui chitt ou grant Iay de Guines & 

” jufquau Fretin > Sc a iis par la valee entour la montaingne 
” de Caillruli enclouant meftne la montaingne, & auffi juf- 
” ques 4 la mcr avec Sangate & fes appartenances. Et nous 
voulans accomplir ce qui eft contenu en 1’article cy deffus 
efcript , Sc laditce paix fur les chofes contenues en iceluy y 
le chaftel Sc la ville de Calais , le chaftel & la ville «Sc fei- 
gneurie de Merle ; les villes , chafteaulx & feigneuries de 
Sangate, Coloingne, Hames , VVale, fle Oye avec terres, 
bois , marois , rivieres , rentes , feigneuries , avouaifons 
d’eglifes & toutes autres appartenances Sc lieux emreg iflans 
dedans les mettes Sc bonnes deffus eferiptes , en accotn- 
pliffant fur ce le traittie & lapaix, avons tranfporte , bail-> 
lie, & delivre Sc delaiffie : tranfportons, baillons, Sc deli- 
vrons , Sc delaiffons i noftre dit frere le Roy dAngleterre 
pour luy pour feshoirs & fucceffeurs les chofes deffus dites 
contenues ou dit artide felon la teneur d’iceluy & tenir a 
toufiours paifiblement. Ceft affauoircequi eftendomaine 
a tenir en domaine, Sc ce qui eft en fiefs a tenir en fiefe, 
fauf & excepte les heritages des eglifes qui demourront 
auxdittes eglifes entierement , quelques part qu’ils foient 
affis. Et auffi excepte les heritages des autres gens des pais 
de Merle Sc de Calais, affis horsde la ville de Calais jufques 
1 la vahie de cent livree de terres par an de *la monnoye 
courrant au pais , & au deffoubs defquels heritage leur 
demourront Jufques a la value deffus ditte Sc au deffoubs, mafe 


Digitized by 


Google 


r 


EPISTOLARUM. 181 

les heritages & habitacioqs aflifes en ladicte ville de Calais 
avec leurs appartenances avec tout ce que comprins eft oudit 
arcicle,fauf les heritages des gens du pais de Merle & Calais 
jufques a adite fomme , dc comme par amont eftdit,dcmour- 
ront en domaine oudit Roy d’Angleterre pour en ordencri 
fa voulente , dc parces prefentes lettres mettons hors ,quir- 
tons,abfollons & delaiflons de noftrc obeiflance, hommages, 
ligeances fbys, ferremens , dt fervices quelxeonquesquant 
aux chofes tant feulement , feans efdits Chafteaulx, villes , dc 
Seigneuries , de Merle, de Sangate , de Couloigne , deHa- 
mes , dc V Vale dc dc Oye , dc des lieux entregi flans dedans 
lesmettesde bonnes avantdittes tous prelas , abbez , < 3 c per- 
fonnesde fainte Eglife , cathedraulx dc autres Barons , che- 
valiers,nobles , & non nobles , vaflaulx, & autres, dc les com- 
munes , bourgeois dc tous les habitans des chafteaulz , villes, 
dc lieux concenus ou dit article. Ec leur mandons dc com- 
mandons cftroitement, ^njoingnons i chacuns d’eulx que i 
noftredit frere le Roy d’Anglcterre,i fes hoirs, dc fucceficurs 
i toufiours ou a leurs deputez facent dc baillent dorefena- 
vant les hommages , ligeances , foy , ferremens , fervices, 
reverances , dc toutes obeiflances , quant aux chofes deflus- 
dites , dc pour icelles , dc leur payent les rentes, revenus, 
droittures , emolumens tels dc en la maniere quils les nous 
doivent , dc faites cftoient ou temps paflfiS , dc luy obeiflent 
doresenavant comme a leur droitturier.Seigneur, fauvesles 
chofes deflusdites. Et neanmoins mandons dc commettons 
par ces memes lettres au bailli d’Amicns , dc aux gouvemeurs 
descontez d’Artois dc de Bouloigne qu’i ladite obeiflance 
faire dc aux autres chofes deflusdites tenir, garder dc accom- ' 
plir vous contraingnent, fe mefticr eft , tous dc chacun de 
vousde tous autres tant chaftelains que capitaines des cha- 
fteaux , villes dc forterefles dc tous autres i qui i! puet dc 
pourra touchier fi avant comme il appartiendra , dc dc la 
meilleure dc plus ferme maniere que faire fe poura. En* 
tefmoing de laquelle chofe nous avons fait mettre noftrc 
feel a ces prefentes lettres. Donne 4 Calais le xxmi jour 
d’0&obre l’an de grace m ccc lx. 

Sequuntur ejufdem teneris alia- confimiUs littera , quibus 
frafatus Johannes Rex Anglo concedit comitatum Guifntn - 
[em y alter a quibus comitatum tontivum . 


Digitized by 


Google 


1%X MIS CELL ANE A 



LETTRES DU ROY 
Qui promet a delivrcr a mcffire Philippe dc Navarrc 
toutes fes terres felon le contenu du traittie.. 

J Ehan paria grace de Dieu Roy de France : A tous ceux 
qui ces prefentes lettres verront falut. Savoir faifons a 
tous prefens dc a venir que ou traittie de la paix dc accort 
faic le vni. jour de May derrain pafle k Bretigny pres de 
Chartrcs entre nous dc noftre tres chier frcre le Koy d‘An- 
gleterre pour nous & lui dc pour les alliez , amis , dc adhe- 
rens d’une part dc d*autre eft contenu par efpecial en un 
3 article contenant cette fourme. Item que ledit Roy de 
3i France rendra dc fera rendre dc reftablir de fait £ Mcffire 
„ Philippe de Navarre dc 4 tous fes adherens en appert dc au 
„ pluftoft que faire l’en pourra fans mal engin dc au plustart 
„ dans un an prouchain, apres ce que leRoy de France fera 
,, partis de Calais toutes les villes, chafteaulx, dc fortereffcs, 
n droits,rentes,profis, juridiftions dc lieux quelsconques que 
a , ledit meffirc Philippe tant pour caufc de luy comme pout 
,, caufe de fa femme , ou fesdis adherens tindrent ou doivent 
,, tenir ou royaume. Et ne leur fera jamais leditRoy reprouche, 
,, dommage , ne empefchement, pour aucunes chofes faites 
,, avant ces heures , dc leur pardonnera toutes offenfes dc 
3 , mefprifes du temps pafle pour caufe de la guerre, dc fur ce 
a, auront fes lettres bonncs dc fuffifantes , fe que ledit meffire 
,, Philippe dc fes avant adherens retournent enfon hommage, 
3 , delui foient bons dc loyaulx vaflaulx. Pourquoy nous Roy 
de France deflus dit voulons de noftre partie,pour tant que 
tenus y fommes } garder, tenir, dc accomplir les chofes deflus 
dices concenites oudit article fans fraude dc fans mal engin dc 
* non venir encontre par nous dc par autres en quelque ma- 
niere. Obligons nous 3 nos hoirs , dc tous nos biens , dc les 
biens de nos hoirs , prefens dc avenir , toute oppofition dc 
contredic ceflans a faire tenir , enteriner dc accomplir les 
chofes 4cfiUsdices contenues oudit article. Et jurons fur le 


Digitized by 


Google 


. . E P I ST O LARUM. 183 

Corps 4 e Jefus-Chrift,tenir,garder & accomplir ce que faire 
devous par ledit arcicle fans faire ou venir au contraire en 
aucune maniere. En temoin de laquelle chofe nous avons 
faitmettre noftre fcel a ces prefentes lettres. Donne a Calais 
le jcxiiii jour d’Oftobre 1 ’an, degrace M CCCLX. 

LETTRES DU R OY 
Des xvi. prifons hoftages qui doivent cftre quittes 
de leur ran$on. 

J Ehak par lagrace de Dieu Roy de France, Savoir fe- 
fons a tous prefens & 4 venir que outraittiedelapaixdc 
accort fait le vi 1 1 jour de May derrain pafle a Bretigny pres 
de Chartres entre nous & noftre tres chier frerc le Roy d’ An- 
gleterre pour nous & pour luy & pour les. allicz , amis, 

& adherens d’une part & d’autre eft contenu par efpecial un 
article contenant ccfte forme. Item eft accorde que lef- » 
dits feize prifons qui vendront demourer en hoftage pour >, 
le Roy de F rance, comme dit eft feronr, parmite delivrez >• 
de leurs prifons fans payer aucune raen^ons pour le temps „ 
pafle fe iis n’ont efte i accord de ccrtaine raen^on par „ 
convenances faites paravant le tiers jour de May derrain „ 
pafle i & fe aucun d’eulx eft hors d’ Angleterre & ne fe „ 
rend i Calais -en hoftage dedans le premier moys apres ,, 
lefdictes trois femaines de la S. Jcan , ceflant jufticc , em- „ 
pefchement , .il ne fera pas quitte de fa prifon , mais fera „ 
contraint par le Roy de France i retourner en Angleterre 
comme prifonnicr , ou i payer la paine par luy commifc & „ 
encourue par deffault de fon retour, Pourquoy nous Roy ,, 
de France defliis dit voulons ledit article entant comae il 
nous touche & comme nous y fommes tenus de noftre 
partie tenir, garder , & accomplir fans fraude & fans nui 
engin } obligons i ce faire nos hoirs , & pos biens &c. *t 
in fuperfori. 


Digitized by 


Google 


r 


i$4 MISCELLANEA 



LETTRE DE REFORMER 
les hoftages defaillans. 

4 

IEhan par Ia grace de Dieu Roy de France.- A tou» 
•* ceulx qui ces prcfentes lettres verront falut. S^avoir fai- 
fons que ou traittie de Ia paix & accort faic le viu. jour 
de May derrain palle a Bretigny pres de.Chartre entre 
nous & noftre tres chier frere le Roy d’Angleterre- pour 
nous & luy , & pour les alliez , amis & adherens d’une 
part & d autre,eft contenu par efpecial un article Contenanc 
„ cetce forme. Item accorde eft que en lieu defdits hofta- 
„ ges qui ne vendront i Calais , ou qui mourront , ou le 
}> partiront fans congie hors du povoir du Roy d^ngletcrre, 
,, le Roy de France fera renu de en baillier d’autres de fem- 
„ blable eftat au plus prez quii pourra eftre fait dedans qua- 
,, tre mois prochains apres ce que le bailli d’Amiens ou le 
maire de Saint Orner en fera fur ce par lettrcs dudit Roy 
„ d’Angleterre certifie. Et pourra ledit Roy de France a 
■ fon departir de Calais amener en fa compagnie dix des 
V hoftages tcls comme les deux Koys accorderonc , & foufhra 
que du nombre des quarante deifus dits en demeure juf- 
quesau nombre de trente. Parquoy nous Roy de France 
. voulons ledit article entant comme il nous couche &c. ut 
in fuferiori . 


, LETTRE D’ENVOYER LES BOURGEOIS 
hoftages a Calais. 

TEh an par la grace de Dieu Roy de France. S^avoir fai- 
‘Tons que ou traittie de paix . i . . eft contenu par efpecial 
y> un article.... en cefte forme. Item accorde eft que le 
y> hoy de France dedans trois mois apres ce que il fera parti 
de Calais , rendra a Calais en hollage quatre perfonnes de 

k 


i 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. iS* 

la ville de Paris , & deux pecfonnes de chacartes des villes }y 
dont les noms s^nfuient. C’eft a favoir de S. Orner, 
Arras , Anaiens , Beauvez , 1’IAe , Douay , Reims , Chaa* 
lons , Troyes y Chartres , Toulouze, Lyon, Orleans , 

. Compiegne, Roiien, Caen, Tours, Bourges, plus fouffi- 
fans defdittes' villes pour raccompliflement de ce prefent }> 
traitti^. Pourquoy nouS Roy defluis ditvoulons ledit afti- 
cle ut in fuperieri. ’ r 

LETTRES DE DELIVRER LA ROCHELLE 
; ou le Duc dc Tquraine. 

IEhan paria grace de Dieu Roy de France. A Tous 
** ceulx qui ces prcfentes vcrront Salut. Savoir faifons 
que comme par la fourme de la paix nouvellement faitce 
& reformec entre noos & noftre tres chier frere le Roy 
d' Angleterre , nous lui ayorrs o&roye , accorde , & promis 
a lui bailler, delivrer , & delaiflier la ville & les forterefles 
de li Rochelle avec les appartenances entre les autres 
chofes & pour feurte de ce faire luy ayous donne nos 
lettres en certaine fourme & aucuns hoftages ; noas pour 
plus grant feurte lui avons promis & promettons loyaumetit 
en bonne foy, fans fraude & fans mal engin que dedatis un 
mois prouchain enftrianc apres noftre partemerrt de Calais , 
nous baiflerons, delivrerons, & delaiflcrons,ouferons baillier 
& delivrer a noftre dic frere d^Angleterrc le Id ites villes , 
forterefles & appartenances paifiblement ou ^ fon mande- 
nte nt , ou que dedans un autre mois prouchain apres en- 
fuiant nous Iui rendrons en hoftage Philippe noftre tres 
chier filsen la ville de Calais pour y demourer en hoftage 
jufqucs I tant que nous aions baillie <5c delivre a noftre dic 
frere ou i ion mendement lefdittes ville, forterefles & ap 1 - 
partenances. Et pour ce faire obligons a noftre dit frere 
nous, nos hoirs , & tous nos biens prefens & avenir en 
quelque lieu qu*ils foient * & jurons fur le Corps de Jefus 
Chrift facre que les chofes defliis dittes ferons <5c accom- 

A a 


Digitized by CjOoq le 


it* MISCELLANEA 

plirons loyaument, touts oppofitions Sc contradi&ions ctC- 
fans- En tefmoing de laquelle chofe notis avons fait 
metere noftre feel a ces preientes lettres. Donne 4 Ca- 
lais le xxiiii. jour d r O&obrc l’an de grace mil ccc ex. 




LETTRES DU ROY CONFIRMATIVES 
du traittie fait a Brctigny corrigte a Calais ,& 
jfont femblables lettres a celles du Roy d’Ar>gle- 
terre , excepte des le paraphe ou il dit & rous 
Roy d’Anglcterrc jufques a la fin ou il y a 
pou de diffcrcncc. 


J Ehan par la grace de Dieu Roy de France. Savoir fai- 
fons a tous prefens Sc 4 venir que nous avons veu le 
traittie d’accort fait nagaires par certains traitteurs & 
procureur entre nous & noftre tres chier fircre le Roy 
tTAngleterrc contenant la forme qui s’cnfuit- Charles 
aihfne fils du Roy de France, Regent le royaume , Duc 
de Nortnandie , Sc Dalphin de Vienne , A Tous ceulx qui 
ces prefentes lettres verront falut. Nous vous faifons 
favoir que de tous les defbats & defeors quelconques ve- 
nus & demenez entre Monfeigneur le Roy de France Sc 
nous pour luy & pour nous , Sc pour tous ceulx 4 qui il 
appartient d‘une part ; Sc le Roy d’Angleterre Sc tous ceulx 
4 qui il peut touchier de fa partie d’autre part, Bien de 
paix eft accorde le vm. jour de May mil ccc lx. 4 Brc- 
tigny de lez Chartres en lamaniere qui s’enfuit. 

Premierement que le Roy d’Angleterre avec ce qu’il 
tient en Gafcoigne Sc en Guienne aura pour luy Sc pour 
fes hoirs perpetucllement a tousjours toutes les chofes qui 
s'enfuivent 4 tenir par la maniere que le Roy de France 
ou fon fils, ouaucuns de fes anceftres Roy de France les 
tjndrent , c’eft 4 favoir ce que en domaine , en domaine ; 
ce que en fie,en fie , & par les cemps Sc manieres au def? 


Digitized by CjOoq le 


EMSTOLARUM. 187 

foubs desdarcis : la cite ,■ le chaftel , kcontede Poi&iers 
& touce la cerre fle le pais de Poicou ,• enfemble le fic de 
Thouats fle la terre de BeUe-ville ; la dee fle le chaftel de 
Xain&es & touce la terre flele pais de Xaintonge par dc$a 
flt par dela la Charente ; fle la cite fle le chaftel d’Agcn , fle 
U terre fle lepaisd’Agenois ; lacitd fle le chaftel fle touce la 
conte de Pierregort , fle la terre fle le pais de Picrrcguys; 
la cite fle le chaftel de Lymoges , fle la terre fle le pais de 
Limofins ; la cite fle le chaftel de Caours,fle la terre fle le pais 
deCaourfin 5 la cite fle le chaftel fle le pais de Tarbe $ la 
terre , le pais Acia conte d’Angoulinois ; la cite flele chaf- 
tel de Rodes , la terre fle le pais de Roergue : s’il y a au- 
cun Scigneurs comme le Conte de Foix , le Conce d’Ar- 
mignac , le Conte de l*Ifle , le Conte de Pierregort, le 
Vicontc de Lymoges oii autres qui tiennent aucunes ter- 
res , ou lieux dedans les mettes defdits lieux , iis feront 
homage au Roy d’Anglecerre , fle tous autres ferviccs, fle 
devoirs deus a caufe de leurs terres Ou lieu en la maniere 
qu’ils ont fait en temps pafle. 

Item aura le Roy d’ Angleterre tout ce que le roy d*An- 
gleterre , ou aucuns des roys d^Angleterre anciennement 
tindrent en la ville de Mouftreul flefes appartenances. 

Item aura le Roy d’ Angleterre toute la conte de Pon- 
tieu tout enticrement- Sauf fle exceptd que fe aucunes 
chofes ont efte aliendes par les roys d’Angleterre qui ont 
efte pour le temps de laditte conte fle appartenances fle & 
autres perfonnes que au roy de France , le roy de France 
ne lera pas cenu de les rendre au Roy d’Angleterre , fle fe 
lefdites alienations ont efte faites aux Roys ae France qut 
ont efte pour le temps fans aucun moyen , fle le roy de 
France les tiengne 4 prefent en fa main , il les laiflera au 
roy d* Angleterre entierement , excepte que les roys de 
France les ont eus par efchange,ou il lui laiflera les chofes 
ainfl aliendes : imis fe les roys d’ Angleterre qui ont efte’ 
pour le temps en avoient ^iene ou tranfporte aucunes 
chofes en aurres perfonnes que es roys de France , fle de- 
puis foient venues es mains du roy de France , ou aufli 
par partage , le roy dc Francc*uc fera pas tenu de les ren* 

Aa x 



i8 1 MISCELLANEA 

<Tre. Auffi fe les chofes deilus dictes doivent hommages, 

le ro jr de France baillera un cenam qui li en fera le de ? 

voir dedens un an prouchain apres ce qu’il fera parci de 

Calais. 

Item le roy d’Angleterre aura le chaftel & la ville de 
Calais j le chaftel r la ville Sc feigneurie de Merle ; les 
villes, chafteaulx, & feigneurics de Sangate , de Couloigne, 
Hames , V V ale , Oyc , avec terres , bois , marais , rivieres, 
rences , feigneuries , avoifons d’eglife$ , & couces autres 
apparcenances Sc lieux cntregiflans de dans les metces Sc 
bonnes qui s’enfujc. Ceft a Hjavoir de Calais jufques au 
0 de la riviere pardcvanc Gravelinghes Sc ainfi par meif- 
mcs le HI de la riviere couc entour l’engle , & auffi par la 
riviere qui va par de la Poil. Et aufli par nieifmes la ri- 
vierre qui chift ou grant lay de Guynes jufques a Frctinj 
& d’ilec par la valee en cour la montaigne de Callruly en 
encloant la moncagne , Sc aufli jufques i la mer ave eques 
Sangate & toutes fes appartenances. 

item ledit roy d’Angleterrc aura le chaftel & la ville Sc 
tout entierement la conte de Guynes avecques toutes les 
terres , villes. , chafteaulx , forterefles , lieux , homines , 
hommages, bois, forefts , droittures d‘icelles au Ift entiere- 
ment comme le Conte de Guyne dernier mort les tint ou 
temps de fa mort $ Sc obeiront les eglifes Sc les bonnes 
gens , eftant dedans les limitations dudic Conte de Guy- 
nes, de Calais Sc de Merle, Sc des autres lieulx defliis dis 
au roy d*Angleterre, aufli comme iis obeilfoient au roy de 
France. , Sc au Conte de Guynes qui fut pour le temps, 
toutes lefquels chofes de Merlcs Sc Calais contenues en 
ceft prefent article, &.en 1’article precedant le roy d‘An- 
glecerre tendra en domaine > excepte les heritages des 
eglifes qui demourront auxdittes eglifes entierement , quel- 

3 ue part qu’ils foient aflis -i Sc auffi excepte les heritages 
es autres gens des pais de Merle Sc de Calais affis hors 
de la ville de Calais jufques a la value de cent livres de 
terre par an.de la.monnoyc courrant ou pais Sc au defloubs, 
lefiquels. heritages leur demourront jufques a la value defliis 
dicte & au defloubs : mais ha)?itacions Sc heritages afiifes 


Djgitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 18 * 

en laditte ville de Calais avecques leurs appartenances de- 
mourront en domaine au roy d’Angleterrc pour en or- 
dener si fa voulence j <5c aufli demourronc aux habitans en 
la conte, ville, & terre de Guynes tous leurs domaines 
entierement , & y revendront plainemenc fauf ce que dic eft 
des confifcations , raettes, & bonnes en 1’artide prouchain 
precedent. 

Item accorde eft que ledit roy d\Angleterre dcfes hoirs 
auront & tendront toutes les ifles adjacens aux terres, pais 
& lieulx avant nommez , enfemble avecques toutes autres 
ifles lcfqueiles ledit Roy d’Angleterre tient a prefent. 

Item accorde eft que ledit Roy de France & fon fils * 
aifne le Regent pour eulx & pour tous leurs hoirs & fuc- 
ccfleurs au pluftoft que l’en pourra fans fraude & fans mal 
engin , & au* pluftoft dedens la ferte de S.Michel pro* i.plostui. 
chain venant en un an rendront , bailleront, & delivreront 
audit Roy ^ Angleterre & tous fes hoirs & fuccttfleurs , & 
tranfporteront en eulx toutes les honneurs , obedieneds , 
homages , ligeances , vaflaulx , fies , fervices, reconnoiffan* 
ces,droittures, mer, mixte, impere,& toutes manieres de ju- 
ridi&ions, haultes dtbafles fauvegardes , avoifons & patro- 
nages d’eglifc$, & touc le droit qu’ils avoient Sc povoient 
avoir, appartenoient, appartiennenc & pevent appartenir par 
quelconque caufe , titre , ou couleur de droit a eulx , aux 
noys , & a la couronne de France pour caufe des cicez , 
contez , chafteaulx , villes , terres, pars, ifles , & lieux avant 
nommez , & de toutes leurs apparcenances & appendances 
quelques part qu’jls foient 5c chacunc d’icelle. Et aufli 
manaeront ledit Roy & -fon ainfne fils par leurs lertres 
patentes 4 tous Arcevefques, Evefques & autres Prelas de 
laince Eglife ; & aufli' aux Contes , V icontes , Barons , 
Nobles, citoyens & autres quelconques de citez , contez » 
terres, pais , ifles , & lieux avant nommez , qu’ils obeiffene 
au roy d’ Angleterre & i fes hoirs & a leur certains com- 
mandement en la maniere qu ils ont obei au Roy & a la 
Couronne de France ? & par mefmes les lettres l’en quit- 
teronc , ab foldront au mieulx qu’il fe pourra faire , de tous 
les homages , fois , feremens , obligacions., fubjeccions» 


Digitized by CjOoq le 


% 9 o MISCELLANEA 

promefles fais par aucun d‘culx au Roy & i la Couronne 
de France. 

' Item accorde eft que le Roy d'AngIeterre aura les 
contez , citez , charte aulx , terres , pais , ifles Sc lieux avant 
nommez avec toutes leurs appartenances & appendances 
quelque part quMls foient k tenir a lui , <5ta eous fes hoirs, 
& fuccefleurs heritablement Sc perpetuelement en demaine 
ce que les Roys de France y avoient en demaine ; Sc aufii 
en fie & ferviccs , ce que les Roys de France par telle ma- 
niere : fauf eant comme dit eft par deflus en l’articlc de 
Calais dc de Merle. Et fc des citez, contez, chafteaulx? 
terres , pais , ifles , & lieux avant nommez , droits , mer , 
mixte , impere , juridicions , & profits quelconques que te* 
noient aucuns Roy d Anglctcrre illcc Sc en leurs apparte- 
nances & appendances quelconques , aucunes alienations , 
donacions, obligations, ou charges ont efte faites par au- 
cuns des Roys de France qui ont efte pour leotemps puis 
*. x x. ans en <ja par quelque maniere ou fourme que ce 
foit, toutes telcs donacions , alienacions, obligacions , & 
charges font des ores, & feront du tout rappellees , cafleeS 
Sc adnullees i Sc toutes chofes ainfi donnees , alienees , ou 
chargiees feront royaument Sc de fait rendues & baillees 
audit Roy d’Angleterre ou k fes deputez efpeciaux en mef- 
me 1‘entrete, comme iis furent au Roy* d^ngte terre depuis 
txx. ans en qa au pluftoft que l’en pourra fans mal engin, 
Sc au pluftart dedens la ferte S. Michiel prochain venant 
en un an a tenir audit Roy d’Angleterre ; Sc i tous fes hoirs 
& fuccefleurs, perpetuelement Sc heritablement par la ma- 
niere que deflus eft dit ; excepte *ce qui eft dit par deflus en 
1’article de Pontieu , qui demourra en fa force ; & fauf Sc 
excepte toutes les chofes donnees 'Sc alienees aux eglifes, 
qui leur demourront paifiblement en tous les pais Sc lieux 
ci deflus Sc deflonbs nommez > fi que les perfonnes defdites 
eglifes prient diligemment pour lefdis Roys comme pour 
leur fondeurs > furquoy leurs confciences feront chargiees. 

Item eft accorde que le Roy d’Angleterre toutes les 
<itez , contez , chafteaulx , Sc pais deflus nommez qui an- 
cienncment n’ont efte des Roys d’Angleterrc aura Sc 


Digitized by CjOoq le 


E P t $ T O L A R U M. ipi 

tcndra comme le Roy de F rance ou fes fils les tient a 
prefent. 

. Item eft accorde que fe dedens les mettes defdts pais 
qui furent anciennemcnt des Roys d’Anglcterre avoic au- 
cunes chofes qui autrefpis n’euflcnt efte des Roys d An- 
gleterre , dont le Roy de France eftoit en pofleffion le 
jour de la bataille de Poitiers qui fut le xix. jour de Sep- 
tembre de fan mil ccc lvi- elles fcront & demourronc au 
Roy d’ Angleterre, & 4 fes hoirs par lamanierc que defius 
eft dit. 

Item accorde eft que le Roy de France & fon ainfne fils le 
Regent pour eulx & pour leurs hoirs & pour tousles Roys de 
France Sc leurs fucceffcurs a toufiours au pluftoft que fe pour- 
ra fairc fans mal engin& au pluftart dedens la S ainc Michel 
prochain venant en un an , renderont & bailleront audit roy 
d’Angleterre & i tous fes hoirs & fuccafieurs , Sc tranfpor- 
teront en eulx toutcs les honneurs obediances, hommages, 
ligeances, vaffaulx, fiez, fervices, recongnqiffances , fere- 
mens , droittures , mere, Sc mixte , impere, & toutcs manieres 
de juridicions , haultes Sc bafles fauvegardes Sc feigneuries, 
qui appartenoicnt Sc appartiennent ou povoit en aucunc 
maniere appartenir aux Roys Sc i faCouronnede France, 
ou a aucune autre perfonne a caufe du Koy &dc la Cou- 
ronne dc France en quelquc tcrops es citez, contez , chai- 
teaulx, terres, pais, ifles, Sc lieux avant nommez, ou en 
aucun d eulx , & en leur appartenances & appcndances 
quelxconques, ou es pcrfonnes, vaffaulx, fubgiez quclx- 

conques d’iceulx. . 

Item eft accorde afin que ceft prefent traittie puiffe 
eftre plus brievcmcnt accompli que le Roy d’ Angleterre’ 
fera amener le Roy de France a Calais dedens trois fe- 
. maine aprcs la nativite dc S. Jean Baptiftc prochainemenr 
venant , cefiant tout jufte empefchement aux defpens du 
Roy d’ Angleterre hors les ffais dc 1’oftel du Koy de' 

France. _ , ' _ 

Item accorde eft que le Roy de France payera au Roy 
d’ Angleterre trois millions d’efcus d’or , dont les deux va- 
lent un noble de la monnoyc d’ Angleterre 5 & eu ferent. 


Digitized by v^oogie 


istz MISCELLANEA 

payez audit Roy d’Angleterre ou £ fes deputez fix ceiw 
mille efcus a Calais , & dedens J’an de lors prochain en- 
fuivant en feront payez quatre cens mille efcus tcls com- 
me deflus cn la cite de Londres en Anglcterre , & de lore 
chacun an prochain er.fuivant quatre cens mile efcus tels 
comme devant en laditte cite jufques a tant que lefdis 
trois millions feront payez. 

Item eft accorde que par paiant lefdis lix mile efcus a 
Calais & par haillant les hoftages cy defloubs nommez, & 
delivrer au Roy d’Anglcterre dedens les quatre mois k 
compter depuis que le Roy de France fera venu a Calais, 
comme dic eft , la ville , le chaftci , & les forterefles de la 
Rochelle 5 & les chafteaulx , forterefles , & villes de Ia 
Conte de Guynes avecques toutes leur appartenances & 
appendance la perfonne dudit Roy fera toute delivree de 
.prifon, & pourra franchement partirde Calais & venir cn 
fon povoir fans aucun empefehement : mais il ne fe pourra. 
armer ne fes gens contre le Roy d^ngletcrre jufques a 
tant qu’il ait accompli ce quileft tenu de faire par ce prefent 
traittic. Et font hoftages tant prifonniers prins en labataille 
de Poitiers comme autres qui demourront pour le Roy de 
france ceulx qui s'enfuivenr. Oeftafavoir Meflire Loys 
Conte dAnjou, Meflire Jehan Conte de Poitiers fils au 
Roy de France, le Duc dOrlians frere dudit Koy,le Duc 
de Bourbon , le Conte de Blois ou fon frere le Conte 
d’Alen^on , on Meflire Prerre d’Alen^on fon frere , le 
Conte de Saint Pol, le Conte de Harecourt, le Conte de 
Porcien, le Conte de Valentinois,le Conte de Brene, le 
Conte de VVandemont, le Conte de Forefts, leVrconte 
de Beaumont , k Sire de Coucy , le Sire de Fienles, le 
Sire de Prcaulx, le Sire de Saint Venant, le Sire de Ga~ 
rentieres, le Dalphin d Auvergne, le Sire deHangeft,le 
Sire de Montmorency , Monfieur Guillaume de Craon , 
Monfieur Loys de Harecourt, Monfieur Jehan de Ligny. 
Les noms defdits prifonniers font teis , Meflire Philippe 
de France, le Conte de Eu, le Conte de Longueville, le 
Conte de Pontieu, le Conte de Tancarville, le Conte de 
Joigny, le Conte de Sanceurre , le Conte de Dampmarcin* 


Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. 

le Conte de Ventadour , le Conte de Salebruche, le Conte 
dAucerre 3 le Conte de Vendofme , le Sire de Craon , le 
Sire de Derval , le Marechal de Denchan , le Sire d'Au- 
bigny. 

Item eft accorde que les deffus dis feize, prifonniers qui 
vendront demourer en hoftages pour le roy de. France , 
comme dit eft , feront parmy ce delivre de leurs prifons 
fens paier aucune raen^ons pour le tempspafle , fe iis n’ont 
efte accord de certaine raen^on par convenance faite par 
avant le tiers jour de May derrain paffd } & fe aucun d’eulx 
, eft hors d' Angleterre , & ne fe rend a Calais en hoftage 
dedens le premier mois apres lefdittes trois fepmaines de 
la Saint Jehan , cedant juftc cmpefchement , il ne fera, pas 
quitte de la prifon, mais fera contrai n. par le roy de Fran- • 
ce de retourner en Angleterre prifonnier , ou paier la 
paine pour lui promife & encourrue par default de fon 
retour. 

Itero eft accorde que en lieu defclis hoftages qui ne 
vendont a Calais , ou qui mourront , ou qui fe departiront 
fans congie hors du povoir du Roy d’ Angleterre , le Roy 
de France fera tenus d’en bailler d’autres de femWable 
eftat au plus pres qu’il pourra eftte fait dedens quatre 
mois prochains apres que le Bailly dAmiens ou le*Maire 
de Saint Omer en fera fur ce par lettre du Roy d’ Angle- 
terre certifie. Et pouifa le Roy de France a fon depar- 
tir de Calais amener en fe compagnie dix des hoftages, 
tels comme les deux Roys dccorderont : & foufira que du 
nombre de quarante dediis dis en demeure jufques au 
norohre de trente. - ♦ 

Item eft accorde que le Roy de France dedens trois 
mois apres ce qu’il fera party. de Calais , rendra 4 Calais 
en hoftage quatre perfonnes de la ville de Paris , Sc deiuc 
perfonnes de chafcune des villes dont ies.noms senfuient. 

S. Omer, Arras, Amiens, Beauvais , TIfle ,. Douay, Tour- 
nay, Reims , Chalon , Troye, Chartres>Toulouze, Lyons, 
Orbans, Compiegne , Roiien, Caen , Tours , Bourges & •» 
pluffaultre defdittes villes pour 1’accomplinement de ce 
pcefent traictie- 

Rb 


Digitized by CjOoq le 


**4 v . MISCELLANEA 

Item eft accordd que le Koy dc F rance fera amcnd 
d'Angle terre a Calais , & demourra a Calais par quaere 
mois aprez fa venue, mais il n*en patera rien pour le pre* 
mier mois pour caufe de fa garde. Et pour chacuns des 
autres mois enluivanc qu‘il demourra a Calais par default 
de lui ou de fes gens, il payera pour fes gardes dix mille 
Royaulx reis comme iis cuerirent sl prefent en France 
avant fon partir de Calais , & ainfi autuer du temps quii 
y demourra. . 

Irem eft accordd au pluftoft que fere fe pourra dedans 
i*an procham apres ce que le Roy de France fera party de 
Calais monfieur Jehan Conte de Montfort aura la conte 
de Montfort aveeques toutes fes appartenances en faifant 
hommage lige au Roy de France , & devoir 8c fervice en 
tous cas tel eomipe bons & loyaulx vaffaulx lige doit faire 
& fon Seigneur lige a caufe de laditte conte ; & auffi lui 
feront rendus fes autres heritages qui ne font mie de la. 
Duchie de Bretaigne, en faifant hommage ou autres de- 
voirs que appartiendra , & s’il veut aucune chofe deman- 
der en aUcuns des heritages qui font dans laditte Duchie 
hors du pais de Bretaigne , bonne & brieve raifon lui 
fera faite par la Court de France. 

Item fur la queftion du demaine du Duchie de Bretai- 
gne qui eft entre ledit monfieur Iehan de Montfort d’une 
partj Sc monfieur Charles de Blois d’autre parr , accorde 
eft que les deux Roys appelle par devant eulx & par leurs 
deputez efpeciaulx s’cnformefOnt du droit des parties , 5c 
s’enforceront de merfre les parties d'accord fur tout ce 
qui eft en debat entre eulx au pluftoft qu’ils pourronc. 
Et ou cas que lefdits Roys par eulx ou par leurs deputez 
ne les pourroieqt accorder , dedens un an prochain apres 
ce que le Roy de France fera arcive a Calais , les amis 
d’une partie & d*autre fe informeroht diligemment du droit 
defditteS parties par la maniere que deflus eft ditte , & s’ef- 
forceront dc mettre lefdittcs parties a accord au miculx; 
que faire fe pourra au pluftoft qu’ils pourront $ & s’ils ne 
les pevent mettre * accord dedans un demy an adonc 
prochain cnfuivaot , iis rapporteront auxdis deux Roys 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 

oa k leurs deputez tout ce qu’ils en auront troove fur le 
droic des parties , & furquoy le debat demeurra entre lef- 
dittes parties $ Sc adpnc les deux Roys paS - eulx 6c par 
leurs depafez efpeciaulx au pluftoft qu’ils pourront met- 
troftt lcfditecs parties 4 aecord , oa dnront leur final ad vis 
fur fe droit d’une partie Sc d’autrc : Et cfe fera exccutd 
par les deux Roys s Sc en cas qu’ils ne le pourront faire 
dedans demy ans deflors prochain enfeivant 5 adonc les 
deux parties‘principaux de BIok Sc de Montfore feront ce 
que mieulx leur femblera; & les amis d’unc partie. & d’au- 
tte aideroOt quetqoe part qa’ils leur plairont fans eulpcf- 
chement defdis Roys , Sc fatos avoir en aucun tcmps ave-, 
nir dommage , blafme , ne reprouche par aucons defdis 
Roys pour la caufe defius ditte. s Et fe ainfi eftoit que 
fune defdites parties ne voulfiit comparoir fouffifant de» 
vant lefdis Roys ou devant leur deputez au temps que li 
fera eftablis. Et audi au cas que lefdis Roys ou leurs 
deputez aufoiertt ordenne Sc declarie que lefdittes partie 
fullent a accord, ou qu’ils auioient dit leur advis pour le 
droit d*une partie 5 St aucunie defdittes parties ne fe voul- 
drOit aoCorder k ce, ne obek a laditre deckrasioft; adonc 
lefdis Roys ferent encontre lui de oout leur povoir , Sc en 
aide de 1‘autre qui fe vouldroit accorder & obek : mais 
eo nulle cas les deux Roys par leur proprc performes ne 
par attfres nd pourront faire ne entreprandee guerrt l’un k 
1’autrc pOur la caufe deflfus dirte. Et toufionrsdtmourra la 
foUvetairtcte Sc fhdnfcrnage de laditte duelli e au Roy de 


France. 

Item que toutes les terres , villes , pars , chafteattlx dc 
autrts lieux bailfiez auxdis Roys feront en telles libertez 
St ftaochifes comme elle fottt k profero, St feront confcr- 
mez par lefdis Seigneurs Roys St par leurs fucceffeurs Sc 
par chacun d’eulx toute ks fbk quite en feront fur ce 
deikment re quis , fe contraire n’eftoit i ce prefent accord. 

Item que le Roy de France rendra Sc fera rendre Sc 
reftablir de fait k melli re Philippe de Navarre Sc 4 'tous fes 
adherens en appert au pluftoft que l’en pourra fans mal 
engin Sc au pluftart dedens un an prochain apres que le 

Bb z 


Digitized by 


Google 



196 MISCELLANEA 

Roy de F rance fera parti de Calais toutes les vilies, chaf- 
teaulx, fortereffes, feigncuries, droits, rentes, profits, ju- 
ridicions, dc lieux quelxeonques , que ledic meffire Philip- 
pe tant pour caufe de lui comme pour caufe de fa femme , 
ou fefdis adherens tindrent ou doive tenir ou royaume de 
F rance, dc ne leur fera jamais ledit Roy reprouchc, dom- 
magcs,nc. cmpcfchemcnt pour aucune chofe faite avant 
ees oeuvrcs, dc leur* pardonnera toutes offenfes dc melprifes 
du ccmps paffe pour caufe de la guerre. Et hir ce aurone 
fes bonnes leccres fouffifantes. Si que ledit meflire Philip- 
pe dc fcftlis adherens retournent en fon homage, dc lui Ja- 
cent les devoirs , dc li foyent bons dc loyaulx vaflaulx. 

Item eft accorde que le Koy dAngieterre pourra don- 
ner cetce fois tant feukmcnt a qui qu’il lui plaira enhe- 
ritage toutes les terres dc heritages , qui furent de fcu 
Godhfioy de Harecourt a tenir du Duc de Normandie, 
ou d’autres Seigneurs de qui elles doivent cftre tenues 
par raifon parmi les hommages dc fervices ancicnnement 
accouftumez. 

Item eft accorde que nui homme ne pais qui ait efte 
en obeiffance d une partie , dc vendra par ceft accord i 
1’obeiflancc de Tautre partie 3 ne foit empefehe pour chofe 
faite au temps pafie. _• 

Itera eft accorde que les terres des bannis dc adheren» 
de Fune partie dc l’autre dc aufli des eglifes de l’un royau- 
me dc de 1’autrc dc que tous ceubc qui fonc desheritez ou 
oftez de leurs terres ou heritages ou chargiez de aucune 
penfion 3 taillc , ou rcdevance , ou autrement greyez en 
quelques manieres que ce foit pour caufe de cette guerre, 
foient rcftituez en mefme le droit dc pofleffion qu’ils cu- 
rent devant la guerre corumcnciee. Et que toutes ma- 
nieres ' de forfaitures , trefpas dc mefprifons faits par eulx 
ou aucuns d’eulx en moyen temps foient du tout pardon- 
nez > dc que ces chofes foient faites au pluftoft que 1’ca 
pourra bonnement dc au pluftart dedens un an prochain 
apres qde le Roy fera parti dc Calais , excepte ce qui eft 
dit en 1’artide de Calais , de Merle , dc des autres lieulx 
Aommez oudit article , excepte au# le vicomte Froiflart 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 1*7 

Sc meffire Jehan de Galarc , leiquelx ne feront point com- 
prins en ccft arride , mais demourrorit teurs biens herita- 
ges en l’eftat quils eftoient par avanc ce prefent traittie. 

Item eft accorde que le roy de France delivfera au roy 
* d’Angleterre au pluftoft qu’ii pourra bonnement, <Sc devra, 

Sc au pluftard dedens un an prochain apres fon parcir de 
Calais touces les citez , villcs, pais Sc autres lieulx defliis 
flommcz , qui par ccft prefent traittie doivent eftrc bail- 
liez au Roy d l Angleterre. 

Item eft accorde qu’cn baillanc au Roy d’Anglecerre o» 
a autres pour luy & par efpecial deputez les villes , forte- 
refles , & toutc la conte de Pontieu > les villes , forterefles , 

Sc toute la conte de Montfort , la cite 6c le chaftel de 
Xaintes , les chafteaulx , villcs , & forterefles , & tout ce 
que le Roy tienten domaine ou pais de Xaintonge dc<ja 
& dela la Charente, le chaftel Sc la cite d’Angoulefme, Sc 
les chafteaulx , forterefles Sc villes que le roy de France 
cient en domaine ou pais d Angoulmois avec lettres Sc 
mandement des delaiffemens de foy Sc hommage ; le roy 
d’Angle terre i fes propres coulx Sc frais delivrera toutes 
les forterefles prinfes Sc occupees par lui, par fes fubgiez, 
adherens, Sc.alliez es pais de France Sc de T ouraine , 
d’Anjou , du Maine, de Berry, d^uvergne^de Bourgoigne 
Sc de Champaigne , de Picardie Sc de Normandie , Sc de 
toutes les autres parties Sc lieux du royaume de France $ 
excepte celle du Duchie de Bretaigne Sc du pais Sc terres 
qui par ce prefent traittie doivent appartenir Sc demourer 
au Roy d’Angleterre. 

Item eft accorde que le Roy de France fera bailler Sc 
dclivrer au Roy d’Anglcterre ou a fes hoirs Sc deputez 
touces les villes , 'chafteaulx , forterefles, Sc autres terres, 
pais, Sc lieux avanc nommez avec leurs appartenances aux 
propres coulx Sc frais dudic roy de France : Sc aufli que 
s*il y avoit aucuns rebelles ou defobeiflans de rendre, 
baillier, ou reftituer audit Roy d’ Anglcterre aucnnes citez, 
villes, chafteaulx, pais, lieux, ou forterefles, qui par ce 
prefent traittie li doivent appartenir 5 le Roy de France 
fera tenu dc les faire delivrer audit Roy d’Angle terre : Sq 



1^8 . MISCELLANEA 

fcmblablement le Roy d’Artgleterre fera delivrer a fis 
depens les forcerefles qui par ee prefent traittie doivenc 
appartenir au Koy de France. Et feront tenus lefdis roys 
& leurs gens a eulx cntr*aidkr quant a ce,fe requis en font, 
aux gages de la partic qui le requeifera, qui feront d’un 
flourin de Florence pour jours pour chevaillier , & demy 
florin pour efouier , & pour les aotres au foer. Er du 
furplus des doubles gaiges eft accorde que fe lefdis gaigcs 
font trop petis , eu regart au marchi^ des vivres ou pais 5 
il en fera en 1’ordcnance de quatre chevailiers pour ce 
efleus : c’eft 4 favoir deux d’une partic , & deux d’autres. 

Item eft accorde que les arcevefques, evefques &autres 
preias & gens de fainte Eglife 4 caufe de leur temporalite 
feront fubgicz d’icelli des deux roys foubs qui il tendront 
'-leur temporalite. Et fe iis ont leur temporalite foubs 
tous les deux roys, iis feront fubgicz de chactin des deux 
Roys pour la temporalite qu’ils tiendront foubs chacun 
d'iceulx> 

Item eft accorde que bonnes aliances , amiticz & confi- 
deracions foicht faitcs entrc les deux roys de France & 
d’Angleterre , & leurs roy amnes en gardant 1 'onneur & la 
confcience de l’un roy & de 1’autre non obftant quclx- 
conques confideratjons qui aient deci & dcla avecques 
quelxconqucs perfoimes , foient d r Efcoce , de Flantlres , ou 
d autres pais quelconque. 

Item eft accorde que le Roy de France Sc fon ainfne 
fils le regent pour eulx 0c pour leurs hoirs Roys de 
France fe avant qu’il pourra eftre fait fe delairont & 
dcpartirdnt du tout des aliances qu’ils ortt avec leS Efcos, 
& promettront fi avant que faire fe pourra que januis 
eulx , ne leurs hoirs , ne les Roys de France qui pour le 
temps feront , ne douront,ne feront au roy,ne au royau« 
me d'Efcoce , ne aux fubgiez d’icellui prefens 6c avenir, 
confort , aide , ne faveur contrc ledit Roy d'Angleterre , 
ne contre fes hoirs & fucccflcurs , ne contrc fon royauine , 
ne contre fes fijbgicz en quelque maniere. Et quils ne' 
feront autres allianccs avec lefdis Efcos en aucun temps 
avenir contre les roys & royaume d’Angleterre. Et fcin- 


• Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. \ 199 
blablement fi avant que faire fe pourra le Roy d’Angle- 
cerrc & fon ainfne fils fe dclairrom & departiront du tout 
des alliances quils ontavec les Flamens, & promettront 
que eulx, ne leurs hoirs , ne les Roys d’Angleterr e qui pour 
le tetnps fecont , ne douront , ne feront aux Flamens 
prefens ou avenir, aide, confbrt, nc faveur contre le Roy 
de France fes hoirs & fuccefleurs , ne contre. fon royau- 
me , ne contre fes fubgiez en quelque maniere , & qu’ils 
ne feront autres alliences avec lefdits Flamens ch aucun 
temps avenir contre les roys & royaume de France. 

Item eft accorde que les collacions & * promiffions 
faite d’une partie & d’autres des benefices vacans tant fion* 
comme la guerre a dure tieignent & foient valables, & 
que les fruis ifiiics & revenues, rcceues & livreesde quelx- 
conques benefices & autres chofes temporelles quelxcon- 
ques efJis royaumes de France & d’Angleterre'par Tune 
partie & par 1 ’autre durant lefdites guerres foient quittes 
d’une partie & d’ autre. 

Item que les Roys deflits dis foient tenus faire confer* 
mer toutes les chofes deffusdittes par Noftre Saint Perc 
le Pape, & feront valees par feremens, fentences, Accen- 
tores de court de Rome & de tous autres lieux en la plnf- 
fort maniere que faire fe pourra, & feront impccree dif- 
penfations' abfolutions, Sdettres de laditte court de Rome 
touchant la perfeftion & raccompliffcmcnt de ce prefent 
traittie , & feront bailliles aux parties au pluftart dedans 
les trois fepmaincs apres que le Roy fera arrive a Calais. 

Item que tous les fubgiez defdits royaumes qui vou- 
dront eftudier es eftudes Sc univerfitez des royaumes de 
France & d’Angletcrre joitont des privileges & libertez 
defdittes eftudes & univerfitez tout aufli comme iis pou- 
roient faire avant ces prefentes guerres, & comme iis font 
& prefent. 

Item afin que les chofes deffus dittes .traittiees Ac parlees 
foient plus fermes , eftables , & valables , feront faites Ac 
donnees les fermetezqui sfentoivent 5 c’eft aflavoir lettres 
fecllees des feaulx dcfdis roys, Ac defdis ainfnez d’icculx les 
mcilleurs qu’ils pourront faire Ac ordener par les confaulx 


Digitized by 


Google 


400 MISCELLANEA, 

defdis roys & jureront lefdits roys & leurs enfans ainfnez r 
& autres enfans ; & audi les autres des lignages defdits. 
Seigneurs & autres gens defdits royaumcs jufques au nora- 
br-e de vingt de chacune partie qu’ils teridront & aideront 
a tenir pour eant que chacun d’eulx touche lefdittes chofes 
traittiees & accordees, & accompliront fans jamais venir 
au contraite & fans fraude, & fans mal engin, & fans faire 
nui empefehement , & s’il y avoit aucun defdits royaume 
de France ou du royaume d’Angletcrre , qui f ufient rebel- 
les , ou ne voulflflent accorder les chofes- deflus dittes, 
lefdits roys feront leur povoir de corps , de biens r d’amis , 
de mettre lefdits rebelles en vray obeiflance, felon kt 
fourme & teneur dudic traittie 5 & avecqties ce fe foub* 
tnettront lefdits roys & leurs hoirs & royaumes a la co- 
hercion de rroftrc Saint Pere le Pape , aha qu’il puifle 
contraindre par fentcnce , cenfures d’Eglife , & autres. 
voyes dues cellui qui fera rebelle felon ce qu’il fera de 
raifon 5 & parmi les feurtez & fermetez deffus dittes re- 
nonceronc lefdis roys & leurs hoirs par foy & par fere- 
ment a toutes gtierres & a tous procez de fait , < 5 c fe par 
defobciflance , rebcllion ou puiflance d’aucuns fubgiez da 
royaume de France ou autre jufte caufe le roy de France 
ou fes hoirs ne pouvoient aecomplir toutes les chofes. 
defliis dittes } le roy d’ Angleterre fes hoirs ou aucun pour 
eulx ne- feront ou devront faire guerre eontre le roy de 
France fes hoirs ne fon royaume , mais tous enfemble, 
s’enforceront de mettre lefdits rebelles en vraye obeif- 
fance < 5 c de aecomplir. Et aufli fe aucun du royaume 5 c 
obeiflance du roy d Angleterre ne vouloient rendre les- 
chafteaulx , vilies, ou forterefles, quils rieignent ou royau- 
me de France, & obeir au traittie deflus dit, ou pour 
. jufte caufe ne pourront aecomplir ce qu’il doit faire par ce 
prefent traittie , le roy de France ne fes hoirs ou aucun 
pour eulx ne feront point de guerre au roy d’Angleterre , 
ne d fon royaume , mais tous dcux enfemble feront leur 
povoir de recouvrer les chafteaulx , vilies , & forterefle* 
deflus dittes , & que toute obeiflance & accompliflement 
foit faice es traittiez , & feront aufli faites & donnez d’une 

part. 


Digitized by v^oogle 



EPISTOLARUM. 201 

'part & d' autre felon la nature dufait toutes manieres, 
fermetez 6 t feurtcz , que l’en faurt ou pourra defirer tant 
par le Pape } le. college de Ia court de Rome, comme autre- 
ment pour tenir & garder perpetuellement Ia paix & toutes 
lcs chofes pardeflfus accordees. ' . , 

•Item eft accorde par ce prefent traittie & accort tous 
autfes accors, traittiez ou prolocutions; fe aucuns en y 3, 
fais ou pourparlez ou temps paflez feront nuis & de nulle 
valeur < 5 c de tout mis au neant , & ne s’en gaurront januis 
aidier les parties , ne faire aucun reprouche l’un contre 
1’autre pour caufe d’iceulx traittiez ou accors aucuns en 
y avotc- comme dit eft. 

Item que ce prefent traittie fera approuve, jure & con- 
ferme par les deux roys a Calais quand iis y feront en 
leurs perfonnes. Et depurs que te Roy de France fera 
parris de Calais &fera en fon povoir, dedens un mois pro«- 
chain enfuivant ledit dcpartement ledit Roy de France en 
fera lettres confirmatoires & autres ncceflaires ouvertes , 
& lcs envoycra & delivrera 4 Calais audit Roy cfAngle- 
terre ou a fes dcputez audit lieu : aufli ledit Roy d’Angle- 
tcrre en prenant lefdittes lettres confirmatoires cn baillcra 
lettres confirmatoires pareilles a celtes dudit Roy de France. 

Item accorde eft que nui des roys ne procurera ne fera 
procurer par tui ne par autre que aucune nouvelletez ou 
griez fe facent par Feglife de Rome ou par autres de fainte- 
Eglifc quelxeonques iis foient contrc ce prefent traittie 
fur. aucun defdits roys-, leurs coadjuteurs , adherens , ou 
alliez quelxeonques iis foient , ne fur leur terre , ne leur 
fbbgiez pour achoifon de la guerre ou pour autre caufe, ne» 
pour fervices que tefdis coadjuteurs ou alliez aient fait 
auxdits roys ou i atteun d ? iceulx. Et fe noftredit Saira 
Pere ou autre le voutoient faire r les deux roys fe deftour- 
beront felon ce qu’its pourront bonnement fans mal engi». 

Item des hoftages qui feront bailliez au Roy d*Angle- 
terre a Calais de la maniere du temps de leur depattemem 
les deux roys en ordeneront a Calais. 

Et nous Roy de Frartce veu & confidere ledit traittie 
pour bieu de paix fait entee nous , & pour nous , & tant 

C c 


■ Digitized by 


Google 



tot MISCELLANEA 

comme & nous toufche de noftre partie ayans ferme dc 
agreable icellui & touaes les chofes ci defliis efcriptes par 
dcliberacion , confeil , & confentemcnt de plufieurs Prelas 
& gens de fainte eglife , Dux , Contes , tant de noftre li- 
gnage & autres , dc de plufieurs eant Pers de France , que 
autres grans Barons, nobles , bourgois & aucres fages de 
noftre royaume, confentons & contermons ledit traittie dc 
Coutes les chofes deflus ditfes contenues en icellui.} dc 
jurons fur le 4 Corps de Jefus-Chrift dc en parole dc Roy 
pour nous dc pour nos hoirs , icelui tenir , garder, Sc ac- 
complir, fans jamais venir encontrc par nous ou par autre* 
Ec pour les chofes deftiis ditres Sc chacune d‘icelles tenir 
fermemene i perpetuite , obligons nOus , nos biens prefens 
Sc advenir , nos hoirs Sc fuccefleurs Sc leurs biens, Sc foubs» 
mectons quanc a coutes ces chofes nous Sc nos hoirs Sc 
fuccefleurs a la juridicion dc cohercion de 1’Eglife de Ro- 
ro e. Et voulons & confentons *que noftre uiot Pcrc le 
Pape confcrme coutes ces chofes en donnant monicions 
& mandemens generaulx fur Taccomplifletnent d*icelles , 
contre nous , nos hoirs , & fuccefleurs , Sc contcc 
tous nos fubgiez , foient communes , colleges , uni- 
verlitez , ou perfonnes fingulieres quelxeonques, dc en don- 
nant fenceoce generaulx d’cxcommuniemcnt , de fufpen- 
cion dc de interdit, pour eftre encourrus par nous dc par 
culx pour celluy fait , fitoft que nous ou eulx ferons ou 
attenterons en occupant forterefle , ville , ou chaftel , ou 
autre quelconque chofe , faifant, ratifiant , ou agreant, ou 
donnant confeil , confort , faveur , ou aide tellement ou 
en appert contrc laditte paix : dcfquels fentences iis ne 
puiflent eftre abfols jufques iis aient fait plainne fatisfacion 
a tous ceubc qui par cellui fait auroienc foutenu ou foubf- 
tendroient dommages. Et avec ce voulons dc confentons 
que noftre faint Pere le Pape pourceque plus fermemene 
foit tenue dc gardee laditte paix, toutes pacions , confcde- 
racions , alliances , dc convenanccs , comment que elles 
puifle eftre nommees,qui pourront eftre prejudiciables ou 
obvier par quelque voye k laditte paix ou temps prefent 
ou avenir , fuppofe que elles fuflent; fecmces ou vallees par 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. io* 

paine ou par ferement & confermees de Pau&orite de 
noftre laint Pere k Pape ou d*autre , foient caflees, & irri- 
tees , & miles au ncant,comme contraire a bien commun, 
& au bien de paix commune & proufitable a coute chref- 
trante Sc defplaifans a Dieu > & tous feremens fais en tel 
cas foient relafchiez , ou foit decerne par kdit noftre fainr 
Pere , que nui foit tenus a tels feremens y alliances ou 
- convenance a renir ou garder Sc defendre que ou temps 
a venir ne foient faites relles ou kxnblabks > Sc fe defait 
-aucun attentoic ou faifoit le contraire, que des maintenant 
ks caflfe Sc irrite Sc rerrde nuis Sc de nulle vertu- Et nean- 
moins notis ks ponirons comme violateurs de paix par 
paine de corps Sc de biens , fi: comme le cas le requerra , Sc 
que raifbn le vouldra. Et fe nous faifions , procurions 
ou fouffrions eftre faic k contraire , que Dieu ne vueille , 
nous voulons eftre tenu Sc repute pour dcfloyai & parju- 
re j Sc voulons encourrir tcl blafine Sc diffame comme Roy 
lacre doic encourrir en> tel cas. Et les chofes dcflfus dittes 
ferons jurer k tenir & garder par les Prelas quant iis ferons 
ks feremens de feaulte , Scchief cfEglifes de noftre royau- 
me , par nos enfans , par noftre frerc le Duc d’Orlians 
par nos coufins Sc autres prochairrs de noftre fang, par les 
Pers de France , Dux Cbntes , Barons Sc grans terriers, 
par les maires y jurea, cfchevins confuls , univcrfitcz ou 
communes de noftre royaume , Sc pax nos officiers en la 
creat ion de kurs offices. Et qu ils ne feronr, ne raduve- 
sont , ou foubftcndront , ou nourriront guerre quelconque, 
ou difcorde entre nous roys , & nos royaumes defliis dis ,, 
ou les fiibgiez d‘iceulx ; Sc kdit ferement feront renou- 
veller de cinq ans en cinq ans pour en eftre plus frefche- 
memoire. Et jamais ne ferons alliance i quelque perfon- 
ne , cite , ville , ou univerfite contrc noftre dir frerc , ne‘ 
contre fes enfans , ouieurs terres , ou leurs fubgiez , ne au>- 
crement , qu’ils n’en foient exprcffement exceptez. Et. 
avons fairfemblablement jurer toutes ks devant dittes cho* 
fes par nos tres chiers enfans, k Duc d’Anjou , k Duc de 
Berry &d’Auvergne, le Duc deTourraine, le Duc d’Or- 
Uans noftre fare „ Sc nos coufins le Duc de Bourbon, 

C c x. 


Digitized by v^oogie. 


Z04 M I S CELLANEA" 

Jacques de Bourbon Conte de la Marche , Jehan d’Ar^ 
tois, Pierre d’Alen^on , Jehan d’£fternpe , Guy dc Blois,: 
le Conte dc S.Pol , lc Conte de Harccourt , le Conte 
d’Auxerre, le Conte dc Tancarville , le Conte de San-, 
ccurrc , le Conte de Joigny , le Conte de Saleberuche , le- 
. Conte de BraiCnc, le Sire de Coucy ,le Sire de Crapn,lc 
Sire dc Fieules , lc Dalphin d’Auvergnc , le Sire de Mont- 
morertcy , Gufllaume de Craon, le Sire de $. V enant- Et, 
ferons auflt jurer femblablement dc au pluftoft que fairc 
pourront bonnement la plus grans parde des Prelas , Pers, 
Dux, Contes , Barons dc autres noblcs de noftre royaume. 
En tcfmoing dcfqucles chofes nous avons fait mcttrc noftrc 
feci A ces prefcmes lettres. Donne a Bouloigne le axvi- 
jour d’Odobre l’an de gracc mil ccc lx- 

LETTRES DE MONSEIGNlUR LE DUC 
pour delivrcr la Rocheile au Roy d’ Anglctcrrc. 

C Haules ainftie fils du Roy de France , Regent le 
Royaume , Duc deNormandie & Dalphin de Viennc. 
A nos amez & feaulx ies prclats & lc clergie , Dux , Con- 
tes, Barons, Ghevalliers dc nobles, le maire dc les jurez, 
univerfitd, habitans de la ville de la Rocheile, & a tous, 
a <^ui ii peut dc pourra appartenir les fubgiez en tempora- 
lite dc noftrc tres chier feigneur dc pere dc les npftres , 
pour caufe de ce que vous tenez dc avez en laditte ville , 
& ou chaftcl dc forterefles , dc cs appartenances dc depen- 
danccs d'icelles falut dc dile&ion- Savoir vous faifons que 
comme par la paix nouvellemcnt faite dc reformee entre 
noftre tres chier feigneur dc pere d’une part , dc noftre tres 
chier oncle le roy dAngleterre d’autre part, noftre dic 
feigneur dc pere lui ait baillie, delivre dc delaiftie pour lui, 
fes hoirs, dc fuccefleurs , laditte ville dc les forterefles de Ja 
Rocheile , dc d’icelle fe foit deveftu , dc deflaifi & en ait 
veftu dc deflaifi noftre tres chier oncle , dc icelles tranfpor- 
tces en lui en faifine , dc en propriete , avecques tous les 


Digitized by v^oogle 


E P I STO URViM. 

gez , juridicions , feigncurics , homraages , vaflaulx ,• <9c 
felagcs, obeiftanccs , & rcconnoiflances , mere , & mixte , 
impete , droittures , cernes , revenues , Sc touc ce quii avoit 
Sc povoit avoic efdites chofes , 4 tcnir , poflider,* 5c avoir. 
C’eft aflavoir ea demaine ce qui eft en dem ai ne, & a tcnir 
en fie ce -qui eft en fie, audit roy d’ Anglecerre Sc i jfes hoirs 
& fuccefteurs perpetuellement. Nous vous mandons & 
commandons eftroitement par ces prcfcntes lettres st tous 
vous Prelas, Arcevefques , Evefques, Doycns , Chapitres , 

Sc autres prelas & gens d’Eglife , les Noblcs, Barons, che- 
valliers , vaftaulx , confuls , maire , jurez , commune <Sc 
untverfite defdittes vilies Sc forterefles, Sc eous autres a qui 
il appartient, & a chacun de vous, fi comme il appartendra, 
que audit roy d’Angleterre Sc 4 fes hoirs Sc fuccefteurs 
dorefenavant facicz les hommages , feaultez , ligeances , 
fervices , Sc obeiflances , que vous Sc chacun de vous deviez 
4 noftre dic feigneur Sc pere, ou a nous py quelconque 
caufe, Sc lui rendiez, facicz, Sc paiez les rentes, droittu- 
res , devoirs , Sc toutes autres redevances teles Sc en la 
forme & maniere que vous les deviez a noftre dit feigneur 
& pere & a nous. De toutes lefquelles chofes Sc chacune 
d’icellcs, en tant comme iis nous touchent Sc pevent tou- 
chier, nous vous quittons Sc delivrons & abfolons par ces 
prefentes lettres i toufiours f Sci chacun de vous gens 
deglife , & les nobles Barons , Chevalliers , vaflaulx , Con- 
fuls , Maire , jurez , commune. & univerfite defdittes vil- - 
les , chaftel, Sc forterefles de la Rochelle, appartenances , 

Sc dependances , Sc a tous autres a qui il appartient <5c 
peut appartenir > Sc y renon^ons pour nous , pour nos hoirs, 

Sc fuccefteurs st toufiours , quant aux chofes que vous tenez 
de noftre tres chier feigneur Sc pere , Sc foubs lui en la 
ville Sc forterefles , chaftel , appartenance Sc appendance 
des defliis dittes,tant feulement fauf Sc referve aux eglifes 
Sc gens d’eglife ce que il culx appartient , Sc que tout ce 
qui a efte occupe Sc detenu du leur pour achoifon des 
guerrps leur foit rendu Sc delivre , & que laditte ville Sc 
ies fortereftes Sc tous les habitans d’icelles fiftont Sc de- 
mourront en tellcs libertez Sc franchifes comme elles 


aoj 

vaf- 


Digitized by ^mOoq le 



20* PSTG E L L.AN E^A' 

eftoient par avant en h main & feigneurie de noftre dir 
feigneur & pere*, dt leur ferent confermees par lcdit roy 
d’AngkefrrG' noftre onck ,fe ilcn eft requis contraires 
ue font a*i3r chofes GOHiprifes ou : traittie' fait fur la paix 
devant ditte. *-£n 1 tefrtioifcg de laquelfe cHofe nous avons 
fait mettre noftre feel a ces prefentes lettees. Donne k 
Bouloigae te xxvi. jour d*Oftobre l’an de grace mit ccc lx. 

LETTRES DU ROY OBLIGATO! RES 
au Roy d* Angleterrc dc ccnt mille cfeas. 

J Ehan par Ia grace de Dieu Roy die France. A tous 
ceulx qui ces Iettres verront falut. Savoir faifons que 
comme nous fuflions tenus a payer a noftre tres chier 
frere le Roy d’Angleterre par ia forme dc la paix nouvel- 
fcment faitre entre nous & Iui , fix cens mil eficus d’or,. 
dont fcs deux valent un noble d’Angleterte , avant noftre 
parrir de Calais , de laquelie fomme nous lui avons paie 
«rois cens mit cfcus deffus dit „ ou ta valeurcant feulement^ 
c f eft affavoir en rabar & tfecfufHon de trois milions que 
nous lui avons promis par ladite paix. Nous lui promet- 
tons loyakment en bonne foy , & jurons fur le Corps 
dc Jefus Chrift facre , que nous lui paietons ou a fon- 
commandcmens dedens la fefte de la Chandckur prochairt 
venant cent mil efcus deffus dit 1 Brugcs ou a Calais, ou 
dedens un mois enfuiant lui envoyerons a Calais nos amez 
Sc fcaulx Jacques de Bourbon noftre coufin Cohte de la 
Marche , le Come de Tancarville , le Conte de Salebru- 
che, Sc le Sire de Craon, pour eftre Sc tenir illec hoftage 
de noftredit frere jufques a tant que nous aioris paie lefHits 
cens mil efcus, ou en fait le gre de noftredit frere plaine- 
ment. Et fe aucun defdis hoftages defailloit par mort ott 
autrement nous mettrions autre en lieu des defaillans 
a la value. Et renon^ons quant a ce fait a toutes 
cxceptions * oppofitions , & contradi&ions , graces , & dif- 
penfacions au contraire. Obligons pour les chofes deflus 


■Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. xo 7 

dictes a noftredit frere, nous , nos hoirs, eous nos biens ,pre<- 
iens 5c a venir. Bc comme nous avons donne a noftrcdk 
frere d’Angletcrrc nos «utres lectres obligatoires quanc 
nous eftions en fon pooir a Calais le xxini. jour de ceft 
mois d’Oftobrc concenanc en effet ce que cy defliis eli dit 
de ladite fomme decens mile efcus enla maniere deflbs dicte* 
Et a prefent nous foions hors du povoir de noftredk frere 
<5c en noftre franche voulentc , & facions fans contraince 
celle prefente obligation, noftrc entence n’eft pas que la- 
ditte obligation faite par nous a Calais nous doye plus 
tenir obligie en laditte fomme ne eftrc valable : miis eil 
noftrc entention , fi comme eftre doit , que noftre dit frere 
d’Angleterre foir content de cefte prefente obligacion 
quant aux dis cens mil efcus. En tefmoing de laquelle 
chofe nous avons faic mettre noftre feel a ces prefentes 
' lettres. Donne a Bouloigne le xxvi. jour d'0<ftobrc l’aa 
de grace mil ccc lx. 

Fartas eodem die Rex J oh annes ad diverfos dedit litterae , 
fro exequendis pa£H cum Anglo init i conditionibus : qua 
cum fufra relatis in omnibus concinant , nec momenti aliquid 
contineant , quod in aliis ejus litteris facile non deprehenda- 
tur , ne tadium lettoribus forte generaremus , ab eis refe- 
rendis abjlinere duximus opera pretium . 

LETTRES D’AILLIANCE ENTRE LE ROY 
& lc Roy cTAngleterre. 

J Ehan par la grace de Dieu Roy de France. A eous 
ceubc qui ces prefentes lettres verront falut. Savoir fai- 
fons que nous penfims & confiderans que les roys & les 
princes chreftians qui vueillent bien gouverner le peupie 
qui leur eft fubget , doivent fuir & efchever guerres , dif- 
cencions , dc.difcordcs , dont Dieu eft offendu <5c querre dc 
amez potu: eulx pour leur fubgez , paix , unite , & con- 
corde par laquelle 1’amour du fouvcrain Roy des roys puet 


Digitized by 


Google 


i 


I 


208 MISCELLANEA 

eftre acqnife , ks fubgez fone gouvemez en tranquillite Sc 
aux perils des guerres eft obvie. Et recordans les grans 
maulx , dommages Sc aifti&ions que noftrc Royaume Sc nos 
fubgez ont fouftenu par long cemps * pour • caufe & occa* 
fion des guerres ou difcordes, qai ont dure kmguement 
encre nous Sc nofbretres chder frete le Roy dAngleterre, 
Sc les royaume s fubgiez , amis, aidans , altiez, (Pune parcie 
& xPautre : Sur lefquelles em re nous Sc noftrc dic frere 
finablement eft fair bon accord Sc bonne paix deformce. 
Ec delirans icelle cenir, Sc garder , & par ceverer en vraye 
amour pecpetuellemcnt par bonnesSc fermes alliances encre 
nous Sc noftrc dic frere, nous, nos hoirs r les royaumes Sc 
fubgiez de Pun Sc de Paucre , par lefquels pourrok laditte 
paix accordce Sc bonne amour eftre plus fermement Sc plus 
entierrement en concorde , garde , juftice mieulx eftre 
exercee, les drois Sc feigneuries de Pun Sc de Paucre micux 
defendus 5 les rebelles, malfai&eurs, Sc defobeiflans a Pun Sc £ 
Paucre plusaiftement contraire a obcir,Sccefler des rebelliore 
Scexcez , toutes chreftience eftre maantenue en plus paifible 
paix, cftatjla terre faince en pourroic mieulx eftre fecourue 
& aidie. Ec toutes ces caufes Sc aneres attendaris Sc c 6 nfi- 
derans que noftrc S. Rere le Pape ait difpense par grane 
deliberation avec ‘nous Sc noftredit frere d’Angleterre. 
C’eft a flavo ir avec nous Sc tous nos fubgez tant gens d’e* 
glifes comme feculiers fur toutes les confederadons , allian- 
ces convencions , obligaciore, Iieux, feremens, qui ef- 
coient entre nous , noftrc royaume, nos fubgez (Pune part > 
Sc noftre fres dvier couiinleRay d’Efcdce , fon royaume 
Sc fes fubgez d*autre part. Comme le bien Sc 1’effet de 
la paix entre nous Sc noftre dit frere d’Angleterre les 
royaumes Sc fubgiez de Pun. Sc de 1’ aut re peiic eftre empef- 
chie par icellcs- Et pour ce ks ait kdic noftre Sainc Pere 
caifkes , annullees Sc irricees du taut, fi comme en fes let- 
tres Sc es procez fur ce fait eft plus plainement contenu 
pour confideration des caufes Sc chofes deflks dkces. .Ec 
auffi voulansaccomplir, encant. comme touchkr nous puer, 
ledit accord fait fur? lefdictes alliances t fi comme ofrroye 
Pavons , comme dic eft. Eue fur ce tres grant Sc meuce 

deli* 


Digitized by 


Google 


I 


EPISTOLARUM; 

dcliberation , avons fair,& par ces prefenres faifons pour 
xioos , nos enfans , nos hoirs , <5c nos fuccefleurs, noftre 
royaume , nos terres quelxconques , & nos fubgiez d’une' 
partie, avec noftre dic frere, fes enfans, fes hoirs, & fuc- 
cefleurs, fon royaume , fcs terres Sc ifubgiez d’amrc part,. 
perpetucllcs allianccs , confederacions , amiriez, paccions 
Sc convcnanccs qui apres s’enfuient. Ceft affavoir que 
«ous , nos enfans , nos hoirs , <3c fuccefleurs , noftre royau- 
me, nos terres, & nos fubgiez quelxconques, prefens fle 
avenir , nez, fle k naiftre , feront i touftoursjoais k aroftre 
dic frere ,, fes enfans , fcs hoirs , & fuccefleurs , fon’ royan- 
me, fes terres 8c fubgiez qnelxconques , bora , vcays, Sc 
loyaulx amis & aliiez. Et leur garderont de noftre partie, 
leurs honneurs & leur& droits ou notis les fausons 5 leur; 
deshonneur , leur vitupere, Sc leur dommage empefeherons 
loyaumenc de toitt noftre povoir. A aucuns de leurs en- 
neniis prefens Sc avenir , nez ou a naiftre r quelsque iis 
foienc,aucuncon(eil, confort oiraide entte culx,ou aucun 
d’eulx pour quelque- caufc ou occafion que ce foit, ou 
puift eftre, par nous ou parautre x en refpoft ou en apperc, 
nous ne donnerons , ne ferons , ne iceulx ctmcmis au dom-- 
mage ou prejudicc de noftre dir frece^ fes hoirs , fon 
royaume fciemment recepterons,reccvrons,,ne ceceptcr, 
ne recevoir ferons , ou fouffrirons enjtucimc maniere cn 
noftre royaume, Sc terres , ou aucun d^eulr ou prejudicc 
ou dommage de noftre dit frere , & fes fucccflcurs , forr 
royaume, fes fubgiez Sc fcs terres, leurfdis eimemis pafler; 
ne demourer fciemment foufrcrerons , ne autremene iceulx 
ennemis par nous ou par autres en appert ou en repoft y . 
foubs quelconques tiltre ou couleur que ce foit , contre 
noftredit frere, fes hoirs & fubgiez en fon royaume & autres 
terres ne porcerons, ne fbuftcnderons : nos amis, ne leur al- 
liez a leur amour Sc alliance s’ils nous en requierrent de 
noftre povoir enduirons , Sc ne fouffrerons aucuns de nos 
fubgiez ne autres quelconques' aller, entrer, ou royaume 
ou autres terres de noftre dit frere , fcs enfans , hoirs , Sc 
fuccefleurs , pour y faire guerre , dommage , ne oftenfe 
aux gaigcs ou fervice d’au:rui ou aultremenc par quelque 
maniere ou caufc que ce foit avant les empefeherons Sc 

• Dd 


Digitized by 


Google 



, zio MISCELLANEA 

deftourberons de noftre povoir. Et fe aucuns dc nos fijb- 
giez faifoicnt le contraire „ou aucune guerre, viUcnnie , 
ou dommage a noftre dit frere, a fon r oy auiac , par terre 
ou par mer, a fes enfans , hoirs , & fuccefleurs ou fiibgiez $ 
nous les en punirons ou ferons punir fi grandement que ce 
fera exemple a roqs au tres , ‘dc dc tout noftre povoir fe- 
rons reparer dc adrecier tous ies dommages attcmptez , ou 
emprifes faites contre ces prefentes alliances, fe nousenfom- 
mes re quis; dc toutesfois que noftredic frere, fes hoirs , dc fuc- 
cefleurs aurontmeftier de noftre aide, dc nous en requerronr 
ou fcrons requcrir 5 nous encontre toutc pcrfonne quipuiflc 
vivre ou mourrir leur aideront dc donrons tout lc bon 
confeil, confort, aide , a leur propres frais dc de'pcns que 
nous ferions , ou pourrions faire pour noftre propre fait 
dc befoigne , dc fans fraude dc mal engin , non obftant 
quelxconqucs auctes alliances , amitiez, ou confederacions, 
que nous ou nos predecefleurs ayans eues ou temps pafle 
a quelxconqucs autres perfonnes, auxquelles toutes dc cha- 
cunc dicclles nous renon^ons du tout pour nous , nos 
fucceffeurs , royauiue , terre , dc fubgiez a toufiourfmais 
par ces prefentes : Referve toutefois dc excepte le Pape 
dele Saint Siege de Roramc , dc 1’empereur de Ronime 
qui ores eft , lefquels nous ne voulons eftre comprins en 
ces prefentes alliances en aucune manicre. Et pour ce 
que les alliances , confederacions , convenances , paccions, 
dc autres chofes deflus dittes , dc chacune d’icellcs foienc 
plus fermement tenues, gardees dc accomplies > nous avons 
jure fur le Corps de Jefus Chrift , dc encore jurons dc 
promettons par la foy de noftre corps dc en parole de Roy 
les chofes deflus dittes , dc chacune d'icelles tenir ferme- 
ment,dc accomplir a toufiours fans fraude, en tout ou en 
partie, en aucune maniere, pour quelconque caufe dc occa- 
fion que ce foit. Et fe nous faifions , procurions , ou 
fouffrions fciemment le contraire eftre fait, ce que Dieux 
ne vucille , nous voulons eftre tenu dc reputez en tout 
licux dc en toutes places , dc en tout pai's pour faulx, mau- 
vais , dc defloyaulx parjur , dc encourrir tel blafme dc diffa- 
mc comme Roy facre doit encourrir en tel cas. Et par 
celtes prefentes alliances nous ne entendons , ne voulons 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. in 

que aucun prejudice fe face a nous, i nos hoirs & fubgiez,, 
parquoy nous fle eulx poutrions fle pourfons" recepter , 
porter, fle tenir tous les bannis , 5c fuitis lors du .royaume 
d’Angleterre prefensfle a venir , nezfltl naiftre par quelx- 
conques caufes ou occafion que ce foit par la maniere que 
a efte faite fle a couffume ' de faire ou temps paffe : 5c 
foubsmettons quant a toutes ces- chofes. nous , nos hoirs , 
fle fucceffeurs a la juridicion fle cohercion de l Eglife de 
Romme ; fle voulons , confcnton^ que noftre Saint Pere 
conferme- toutes ces- chofes , en donnant monicions, flfe 
mandemens generaulx fur 1’accompliffemcnt d’icelle contre 
nous , nos ffoirs, 3t fucceffeurs , fle contte tous nos fiihgiez', 
foient communes , colteges , univerfitez , ou perfonnes 
finguliercs quelxeonques , fle en donnant fentences gene- 
raulx d’efcommuniement , de fufpencion , fle de interdie 
pour eftre encourus par nous & par eulx pour cellul fait, 
ntoft que notis ou eulx feronsou atterhptcrons en occu- 
pant forte reffes , Ville , ou jthaftel , OU autre queteonque 
chofe , fiaifant , ratifiant , ou agreant , ou donnant confeil , 
faveur, ou akk felleement, ou en appert , contre laditre 
paix flc ceftes prefentes alliances. Et avonsfait fembla- 
blemcnt jurer toutes les devant dittes chofes par nos tres 
chiers enfans le Duc d‘Anjou fle du Maine , te Duc de Ber- 
ry fle d’Auvergne , le Duc dc Touraine , le Duc d’Orlians 
noftre frere , fle nos coufins le Duc de Bourbon , Monfei- 
gneur Jacques de Bourbon , Jehan d’Artois, Mortfeigneur 
Pierre d*Alenqon , Monfeigneur Jehan d v Eftampes , Guy 
de Blois, le Conte de S- Pol , le Conte de Harecourt , 
k Conte d’Aucerre } le Conte de Tancarville /le Conte 
de Ccncerre, le Conte de Jougivy, le Conte de Salebru- 
chc , le Conte de Brenc , le Sire de Colrcy , le Sire de 
Craon , le Sire de Fieules, te Dalphin d^uvergne , le Sire 
de Monrmorency Guillaume de Craon , le Sire de Saint 
V enant. Et ferons aufli jurer femblablemcnr fle au pluftoft 
que faire pourront bonnement la plus grane partie des 
Prelas, Pers, Dux, Contes, Barons , fle autres noblcs de 
noftre royaume. En tefmomg defqucles chofesnous avons 
fait metere noftre fed^ ces prefentes lentes. Dortned Bou- 
loigne le xxvi- jourdO&obrc Tari de^grace.milccc lx. 

D d z . 


Digitized by 


Google 


414 


MISCELLANEA 




L ET TRES DU ROY 
Comme il ne fe depart cn rien des alliances des 
Eleos jufques les rcnunciations faites. 

J E h an paria grace de Dieu Roy de France , 4 tous ceux 
qui ces prefenf es lettres verront (aluc. Comme par nos an- 
eres lettres nous ayons fait pcrpctucllcs alliances pour nous, 
nos hoirs, fle nos fuccefleurs , fle noftre royaumc, avecques 
noftre ores cbier frere le Roy d’Anglcterre , pour luy , fes 
.hoirs , & fuccefleurs , & fon royaume contre touces per- 
fonnes qui puiflenc vivre ou mourir , excepti feulemcnt 
noftre Saint Pere , lc Saint Siegc de Romme , fle 1’empc- 
reur qui ores eft $ cn nous deportans de toutes alliances 
faites avee quebteonques autres perfonnes, fi comme con- 
te nu eft es lettres faites fur leidiccs alliances. Savoir fai- 
fons que n’eft , ne on eques fu noftre entention , que par 
lefdittes alliances nous nous departions en aucune manicre 
des alliances que faites avons autrefois si noftre tres chier 
coufm le Royd’Efco£c , fon royaume , fes fubgiez. A inopis 
voulons lefdittes alliances faites. avee lefdis Efcos demetirer 
en fa force fle vectu jufques a ce que noftre dit frere fle 
noftre dic ncpveu fon fils ainfnc auront faites les renun- 
ciacions qui font & faire de leur parde , fle icelles envoyees, 
fle bailldcs , fle delivrees a nos gens ou deputez par nous a 
Bruges en 1’eglife des Auguftiiis ,au ter me fle par la ma- 
niere que obligiez y fonc par leurs lettres feellees de leur» 
feaulx : lefquelles renunciacions faites fle delivrees A nos 
deputez par la maniere deflus ditte , nous des maincenant 
pour lors , fle deflors pour maincenant nous departons dii 
tout des alliances defdics Efcos. Et pour gardex fle norrir 
parfaite paix fle amour avee: noftre dit frere , fon royaume, 
fle fes fubgiez, nous confcntons fle prometeons a noftre dit 
frere, que nous furferront de nous aidier flrufer defdites 
aliances defdis Efcos jufques k tam que lefdices renuncia- 
cions fc doivent faire. C eft aflavoir jufques a.la fefte de. 


Digitized by 


Google 


/ 


E P I STOLARUM. a I3 

'S. Andrieu prochain en un an. Ec femblablemenr noftre 
dit frere a promis k faire. par Ja maniere deffus ditce des 
altiances qu’il a avec ks Flamens & le pais de Flandre : 
Fauf 6c excepte ce qui eft dit & efcript en 1’accort de Brc- 
jtigny de 1’article de Bretaingne. En tefmoing de ce nous 
avons fait mcttrc noftre feel a ces prefentes lettres. Don- 
ne a Bouloingne le xxvi- jour cfO&obre Pan de grace 
mil cec lx. 


LE TRAITTIE’ DU ROY DE NAVARRE 

G Ha RLE j par ia grace de Dieu Roy de Navarre, 
Conte d*£vreux , Sayoir faifons a tous prefens & a 
vcnir, que comme defbas & decors feuffent meus ou efpe- 
rez a mouvok entrc monfeigneur le Roy d*ane part , & 
nous dautre i & for ce euflions envoye a Calais pour le 
temps que monfeigneur le Roy y eftoit nos amez & fcaulx 
confeillicrs 1’Evefque d’Avranche noftre chancelier, meftire 
J-ehan Reomus , meftire Robert de Piqueny chevalicrs; 
Oye la requefte de nofdits meflages, monfeigneur le Roy 
deputa avecques eux Reverent Perc en Dieu TEvefque de 
Therouerme fon chancelier, le fire d Oderehan, & meffire 
Jehan POuvrageeJes chevalliers & marefchauxde France : 
lefqueix traktans fur tous lefdits defbas <5c defcors,vindrcnt 
a condufion de bonae paix & accord parle naoyen dit 
Roy d’Angk terre noftre tres chier coufin , qui ad ce fift 
entendre de par luy noftre tres chier coufin le Duc de 
Lendaftre, & meffire Gautier de Mauny chevaliers, comme 
mediateurs paria que le paix & accort toutcyre, rencunes, 
&. makalens qui eftoient & povoient cftre entre monfeigneur ' 
ie Roy & nous de tout le temps paffc jufqnes aujourduy 
forent remifes Sc depofees , quittes & paraonnees d’une 
partie & d’autre : Et fot traittie & accordd par les deffus 
dis fur le fait de monfeigneur le Roy & de nous en la 
maniere que s’enfuit. 

Sur les demandes que ks meftages envoyez a Calais de 
par le Roy dc Navarre ont faites au Roy de France ou 


Digitized by 


Google 


u 4 MISCELLA NE A 

nom & pour ledic Roy de Navarre poor caufe des injures 
& dommages qu’il difoit a lui avoir cfte fais en fes biens 
& en fes terres pour le fait & occa/ion de fa prinfe, a efte 
traittie & accorde entre les gens du Roy de France d’une 
part pour & ou nona de luy , & lefdis meflages pour &. 
ou nom du Roy de Navarre d*autre , prefensadce le Duc 
de Landaftre & meilire Gautier. de Maugny pour la par- 
tie du Roy d’Angleterre comme moyens par la muniere 
qui cy apres s’enfiiic. 

. i.Premierement que au Roy de Navarre & a fes freres , 
a leurs gens , & fubgiez , & a eous ceulx qui ont tenu leur 
partie eft' pardonnez tout/is ires rencuiics , & m ait alens , 
tous crimcs & meffais quelconques qu‘ils pourroient avoir 
fait , commis , & perpetrez en quelques maniere que ce foit 
contre le Roy de France, fon fils le Duc de Normandie 
ou autres, ou contre 1'onneur «Stlertat du royaume & de la 
Couronne de France , a caufe de la guerre &. de la diflen- 
cion qui a ede entre les feigneurs deflus dies de tout le 
temps palle jufques aujourduy & en demourront quittes & 
en bonne paix a toufiours fans ce qu’ils en puiiTent ou 
doient eftre accufez ne punis en maniere quelle qu’clle foit. 
z. Item qufc audit Roy de Navarre, a fes freres, a leurs 
gens, & i tous ceulx qui ont tenue leur partie ,ou a leurs 
hoirs Icront rendus & rcftituez royaulment & de fait fans 
delay toutes leurs terres, villes, chafteaulx, rentes, bene* 
lices, & pofleflions quelxeonques, qui du leur ont efte prins, 
faifis ou arreftez. Et quant eft de 1’Evefque de Laonii 
joira de la fpiritualite , & fera tranftate hors du -royaume 
de Franrce ; & fes gens qui a caufe de la fpiritualite auront- 
a faire , pourront venir feurement fans aucun empefehe- 
mentt Et fe en laditte efpiritualite eft mis- aucun empef-. 
dicment de par le Roy , le Roy le oftera i & s’il eftoic 
mis par antre$,, il procurera qu’il fera ofte. < - . 

3 . Item eft accorde que le Roy de Navarre, feidits freres, 
leurs gens, confeilliers, & autres qui ont tenues leur par- 
tie jufques au nombre de trois cens perfonnes defquelx 
ledit Roy de Navarre baillera les noms par-efeript dedens 
le jour de Pafques prouchaines feront quittes & abfols dc 
tous mesfais que a eulx pourrticnt eftre impofez , & par 


Digitized by 


Google 



EPISTOLARUM. 2iy 

eubc avoir efte fais ou cemps pafle, par quelque maniere , 
par quelconqucs caufes que ce foit , tant a caufe dudit Roy 
de Navarre ,*-de fes freres , par leur fait comme autrement 
comment que ce foit* Et de ce feront faites les meilleurcs 
iectrcs que on pourra , & y feront exprimez & dcclairez 
tous les fais que lefdits mefiages du Roy de Navarre y 
vouldront exprimer & declairicr. Et jurera ledit Roy de 
Navarre de nomnier ceulx qui auront efte avec luy en fa 
par tie & non autres. 

-4.-Item.eft accorde que en donnant hoftages fouffifant 
audit Roy de Navarre , c’?ft 'afiavoir dix ou douze per- 
fonnes telles comme il vouldra nommer, exccptez les en~ 
fans du Roy de Francc , ou monfeigneur Ph r l i p p e de 
France , fe il plait mieulx au Roy de France ; il ira par 
deuers le Roy de France en aucune de fes villcs, ou lieux 
tieulx comme iis verront que l’en fera de fete, & luy fera 
ferement &c feaulte. 

j. Item eft accorde que les forterefles tenues par le Roy 
d’Anglcterre en la terre du Roy de Navarre , lefqucllcs 
parmi la bonn? paix faite entre les Roys de France & d’An- 
gleterre doivent cftre rendues au Roy de France , feront 
rendues audit Roy de Navarre par la main du Roy de 
France : Ueft affavoir i lui cclles qui font de fon propre 
heritage , & cellcs qui eftoient tenues de lui a ceulx de qui 
elles eftoient , ou a autres qui de lui les tendront par la 
maniere que elles eftoient tenues au devant de la guerre. 

6 . Item eft accorde qpe fe aucun vouloit fairc guerre aii 
Roy de Navarre es terres que il tient ou royaume de 
France , ne fera contre lui , ne donra confeil , confort, ou 
aide a cellui ou ceulx qui guerre lui vouldront faire. 

7. Item eft traittie & accorde que les accors •& traittiez 
faits entre le Duc de Normendie & la Royne Blanche 
feront tenus & acdomplis, & par le Roy de France con- 
fermez quant ad ce qu‘il touche fon doiiaire & heritage dt 
deux mille livres. 

8 . Item que fur toutes leslchofes deflus dittes & chacune 
d’iccllcs Feront faites les meilleurs lettres que l’cn pourra, 
& les plus grans feurtez que faire & donner s’y pourront. 



±16 MI SCEL LANEA 

Nous les chofes deflus dittes , dc chacune dicelles ainfT 
traittiees dc accordees dc k notis rapportces par nofdis 
Commiflaircs 5 dc lefijucles ii comme ii nous didrent & 
affcrmcrent avoir ede jurces d'une partie dc d’autre audit 
lien de Calais en la prefence de Monfeigneucr le Roy, de 
nodredit couiin le Roy d’ Anglctcrre & de plufieurs autres 
qui la eftoicnc le xxinr. jour d’Oftoboe deruaiir pafl*4 
C’ed aflavoir pour la partie de Monfeigncur le Roy & de 
fon commandement par nodre tres chier oncle le Duc 
d’Orlians , par ledic Evefque de Therouennc , nodre cou- 
iin le Conte de Tancarvillc §c les Marefchaux deflus dit : 
& pour nodre partie par. nodrc tres chier frere meflire 
Philippe de Navarre , 1 ’Evcfque d‘Avranche nddre 
ehancelier , nodre couiin le Captal: de Buch , meifire- 
Jehan dc meflire Robert nos chevaUiers deflus dits fur le 
Corps de b^pdre Seigneur & furies faints Evangiles euf- 
mes agrcabLes, de les loafmes dc approuvafmes ; dc depuis 
Monfeigneur le Roy edant a S> Denys le xil. jour de ce 
mojs de Decembre, aladncs deverslui audit lieu , dc juraf- 
xnes & promeifmes de nodre partie en- la fourme dc ma- 
niere contcrwc en une ceduie , de laquelle lareneur s enfuit. 

Nous Charles. Roy de Navarre, Conte de Dreux,, 
promettons dejurans loyaument dcenbonne foyde nodre 
pure dc franche voulente lur le Corps de JefusChrid iacre 
dc fur les faints evangiles- qui cy font , tenir, garder dc 
enterinery de accomplir fermement dc entierement ia paix 
traittiee dcaccordee ckrrenicremcn{ a Calais entre les gena 
de nodre tres chier, dc tres redoubte,dcMonfeigneurpere 
le Roy de F rance 5 qui ci cfl,pour lurdc en fon nom d une 
part , dc nodre frere Mtmfeigneur Philippe , dc nos gens 
pour nous dc en nodre nom d’autreparr: dejurans dc pro- 
mettons comme deflus, que dorefenavant-a toufiours nous 
ferons bons dc loyaux a nodredit feigneur dc ptere ,. dc lui 
garderons fa perfonne, fon honneur, dc fon edat comme 
fon bon dc loyal fils,fubget, dc homme lige dc tout ce que 
nous tenorrs ou royaumc de France. 

Et incontimnt dc a cede heure Monfcigneur le Roy jura 
& promit de fa.parde.en cede manierc. 

Nous 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. n 7 

Nous Jehan de F rance jurons dc promettons lofautnent 
Ac en bonne foy de noftrc pure dc france voulente furlft 
Corps de Jefas Chrift facrc dc fur les faincs evangiles qui 
ci font laditce paix & accort tenir & garder fcmblablcment 
de noftrc partie dorefenavanc 4 ccuftours j -Seque nous au- 
nnt bonne amour en noftredie fils ie Roy de Navarrc; de 
derons 4 noftredie £U bon feigneur dc pere. Si donnons 
en man dement dc commandons eftroittemene 4 nos tres 
chicrs freres Monfeigneur Philippe deflus dit , & Meflire 
Loys, 4c 4 eous nos officicrs , conteillers , chafteUms, de 
fubgets,de quelconc^ues eftat qu’il« foicnt,ou alcurJicttxte- 
nant, dc 4 chacun deulx fur quanques iis fe peuvenc raef- 
faire envers nous, que couees les chofes deflus dittes , dc 
chacune d’icelles gardent , dc facenc garder fermement , fi 
comme 4 ohacun *puet appartenir. Et ieur defendons Sc 4 
chacuns d , eulx que riens ne facenc, ne attemptent , ne 
fucflrent, ou confeillent eftre fait ou attempte au contrai-, 
re en quelque maniere fur les pamnes deflus dittes. Et 
que ce foit ferme dc eftable 4 toufiours , nous avons fait 
metrre noftre feel 4 ces pcefentes lettres- Domi e 4 Saint 
Denis en France l’an de grace mil ccc ix. ou mois de 
Decembre. * 


L ET TRES DU ROY 
Pe don fait a meflire Gui dc Bricnnc de deux mille 
Rcaulx de rente chacun an. 


J Oh annes Dei gratia Francorum Rex uni ver fo prsc- 
fentes litteras infpefturis falueem. Noverint univerfi 
quantum ditedus 8c -fidelis nofter Guido de Erione miles 
meruerit apud nos, ait ipfom profequi debeamus fru&uofo 
favore , duo millia Regales auri eugni noftri annui redi- 
tus percipiendi dc recipiendi annuatim terminis ad talia 
fblius quandiu vixerit in thefauro noftro Parilienfi de pe- 
cunia noftraftbi concedimus tenore pratentium, & donamus 

E c 


Digitized by L^oogle 


118 MISCELLANEA 

de gratia fpeciali pro cujus quidem reditu annuo idem 
Guido pra:ftitk nobis fidelitatem & homagium ligium ad 
' quod ipfum duximus admittendum. Quocirca dilc&is 8 c 
fidelibus thefaurariis noftrispracfcntibus& futuris damus prae- 
fcntibtis in mandatis , quatenus dido Guidoni vel ejus 
certo mandato didis terminis reditum folvant praedidum 
annuatim abfque alterius expedatione mandati , retinendo 
quittanciam de folutis quae in eorum compotis allocari ju- 
bemus fine comradidione quacumque. In cujus rei, &c. 
Datum apud Sandum Audomarum die i. Novembris apnt> 
Domini mHlefimo ccclx. 

LETTRES DU ROY 
De cnvoycr fes hoftages dedens Nocl enfuivant. 

J Eh a n par la grace de Dieu Roy de France , a tdus ceulx 
qui ces prefentes lettres verront falut. Savoir faifons que 
pourceque le nombre des hoftages que noftre tres chier 
frere le Roy d’ Angleterrc requeroit avoir de noftre parde, 
& eftre livrffz a luy a Calais, neftient mie prefens , majs 
eftoient abfens aucuns d’culx qui n’cftoient pas venus k 
noftre mandement quand noftredit frere nous doTina Con- 
gie de nous partir de Calais. Nous lui avons promis & 
promettons en bonne foy fans mal engin , & jure fur faints 
evangiles que dedens Noel proebain venant au pluftoft,fe 
bonnement le povons fairc,ncus envoyrons k Calais pour 
eftre hoftages devers noftredit frere pour nous le Conte 
de Vaudemont, ou ceulx qui furent nommez pour lui , 
le Conte de Grantprd , le Chaftelain de 1 'Ifle , k Sire de 
Preaulx , Seigneur dEftoutcville , le Vidame de Chartres 
& le Sire de Hangeft, fe iis ne font mors eu empefchicz 
de jufte empefehemert , ou autres auifi fouffifans jufques 
audit nombre. Item jurons en la maniere deflus ditte , 
que nous baillerons & delivrcrons, ou ferons bailler & dd- 
livrcr k noftredit frere d’Angleterre toutes les terres que 
nous devons bailler & dclivrer par 1’accord que ncus avons 


Digitized by 


Google 




‘EPISTOLARUM. zt? 

£ut avec lui dedens dujourduy en un an par la maniere 
que faire le devons dedens la faint Michel prochain ve- 
nanc , & coutes aucres chofes que faire li devions dedens 
ladicte faint Michel nous lui ferons St accomplirons de 
tout noftre povoir dedens du jourduy enurt an* Irem nous 
jurons, comme die eft, que de touc noftre povoir ferons 
bailliec Sc delivrer 4 noftredit frere dedens du jourduy en 
un mois la ville , Je chaftel, & toutes les forte refles de la 
Kochellepar la maniere que promis lui avons a faire de-' 
dens un mois apres noftre deparcement de Calais. En 
tefmoing de laqueile chofe nous avons fait mettre noftre 
feel a ces prefentes lettres. Donne a Saint Orner le pre- 
mier jour de Novembre l r an de grace mil ccclx. 

LETTRES COMMENT MONSEIGNEUR 
de Clichon devoit avoir fa terre, &commcnt 
le Roy le mande. 

IEhan par Ia grace de Dieu Roy de France. Savoirfai- *>• >J*<- 
J fons 4 tous prefens & avenir,que comme parmi le traittie 
Sc accord fait entre nous & noftre tres chier frere le Roy 
d Angleterre coutes manieres de gens nos fubgiez de noftre 
©beiflance de quelconqitc condition' qifils foient qui durant 
Ie$ guerres auront tenu le parti de noftredir frere contre 
nous j St aufli femblablement toutes manie res de gens fub- 
giez & de 1’obeiflance^ de noftredit frere qui auront tenu 
noftre parti contre noftredit frere , doivent retoumer Sc 
cftre reftituez i leurs terres pais pofleflions , biens , ren- 
tes & revenues quelxeonques donnees Sc occupees par 
l’qne des parties St par l’aucre > .St aveeques ce leur font 
pardonnd , remis,. & quitte tous mesfais , rencunes , indi* 
gnations quelxeonques. Et il foit ainfi que noftre ame 
&t feal le Seigneur de Clichon durant lefdittcs guerres ait 
efte adherent & allie , & tenu le parti de noftredit frere 
contre nous j pourquoy le chaftel , la chaftellerie Sc ville 

E. e a. 





Digitized by 


Google 


i 



%±o M I S C E L L A JN E ‘A 

de la Garnachc avecques fes appartenances Ac la ville de 
Biauvez, Ac (es appartenances ? Ac la terre qu ii tenoit a 
Charcouifians ou conte d’Anjou. audit Sire Clichon , & 
toutes fes autrcs terres, rentes, pofleflions , Ac revenues 
citans en nofttfe royaume , ayent efte prifes par nous com- 
me confifqucz Ac forfais. Nous voulans tenir Ac accom- 
: plir la paix Ac accord devant dit en ia forme Ac maniere 
que accorde eft, avons rendu , delivre , Ac refticue $ ren- 
dons, delivrons, Ac reftituons par ccs prefentes audit Sei- 
gneur de Clichon coutes les terres defliis dites , Ac toutes 
les autres terres , pofleflions , rentes , revenus , eftans en 
noftre royaume qui 4 nous appartendront par quelque ma- 
niere que ce fok pour les cauies defliis dittes , nonobftant 
quelxeonques dons , alienations d‘icelles terres par nous 
ou par noftre tres chier Ac ame fils le Duc de Normandie 
ou autres quelxeonques faites foubs quelxeonques forme 
de parole : lefquels dons , alienations , fe aucunes font fai- 
tes, nous rappellons Ac revocons du tout. Si donnons en 
mandement aux fenefchaulx d’Anjou Ac de Poittou , Ac k 
tous les autres jufticiers Ac ofliciers de noftre royaume, 
prefens Ac avenir , ou a leurs lieuxtenans. Ac a chacun d’eulx, 
ii comme a luy appartendra, que audit Sire de Clichon ou 
a foti certain commandement baillent, dclivrcnt, rendent , 
Ac reftituent les terres defliis dittes Acchacunc d’icelles', ou 
cas qu’elles ne feront de la terre de Belleville Ac des appar- 
tenances d’iccllc » Acd’icelles luy , fes hoirs Ac tous ceulx 
qui de luy ont ou pourront avoir Caufe ou temps avenir 
tacent joir Ac ufer paiiiblement fans aucun empefehement 
ou contrcdit , en la fornie Ac maniere que lui Ac fes pre- 
dccqfleurs faifbient paravant lefdittes guerres : en contcain- 
gnant viguereufement Ac fans aucun deport tous les, tenans 
Ac occupans lefdites terres en aucune maniere contraingnont 
de rendre Ac reftituer ce que pour le 'temps defdites guerres 
ont defdittes rentes Ac revenues reeeu Ac leve. Et que ce 
fok fer me chofe Ac eftable k touiiours nous avons fait met- 
tre noftre fed a ces prefentes. Saiif noftre droit en toutes 
chofes Ac 1’autrui en toutes. Donne k Paris l’an de grace 
mil ccc lx Ac un ou moys de Septembre. 

Par le Roy a la relation du confeil eftant a Paris. Thoc r e. 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. 


xti 



1,A BILLE BAILLIE* PAR LES ANGLOB 
Quand Monfcigncur de Tanquarvillc fut en 
Angletcrre lc x jour de Febvrier mil ccc lxi. 


A La reverance & pour bonne paix gardcr , nourrir Sc 
maintenir a perpetuice cntre lc Ro y d’ Anglctcrrc , 
fon royaume,& fcs tcrres,& fubgiez ; Sc lc Roy de F rance, 
fon royaumc , fcs terres , & fcs fubgiez ; Sc pour efpargner 
effufion de fang chrefticn ; Sc auili pour bien de touc le 
commun peuple. Si eft advis au confeil le Roy d’Angle* 
terre que toutes les demandes contencieufes , debas , <5c 
queftions meus & demenez par entre les deux Roys 3c 
autres a caule d’eulx puis la paix decrain faite fe mettroient 
en ordonnance & bon appo incernent delire finablemenc 
appai£ez,& laditce paix bien tenue Sc gardee par entr’culx 
a toufiours parmy 1'accompUffement des chofcs defliis 
dittes. 

Et premierement que 14 ou les meflages de Franco 
pour appaifler tous les debas de la terre de Belleville Sc 
de toutes autres terres contencieufes entre les deux Roys, 
onc offert au Roy d'Angleccrre la commune pala de Ro* 
vergne , le chaftcl de la Roche fur Yonne , la conte de la 
Marche , & les terres du Conte d’Eftampes en Aquitaine, 
voirs eft que laditce commune pais de Rovergne par man- 
dement du Roy de France a eft e baillee Sc livrcc au Roy 
d’Anglcterrc par la paix s Sc ainli le tient-il Sc poffede 4, 
prclcnt- Si femble audit confeil qu’elle lui devra demou* 
r$r.4 perpetuice fans y eftre mis aucun empefchemenr. 
Et femble aufti que ledic chaftcl de ia Roche qui eft no- 
toiremenc aliis dedens la terre & le pais de Poittou luy 
devra demetirer par laditce paix* Et quant 4 la conte de 
la Marche & les terres d’Eftampes , le koy d Angleterre ne 
fon confeil n’en ont aucuue congnoiffance de la value : 
mais le Roy envoyera pour s*cn informer j & fe lcfdictes 
terres foienc de ii convenable value, qu’ils pourront neques 


Digitized by CjOoq le 


ziz MISCELLANEA 

prcs recompenfer la terre de Belleville felon 1’ententioit 
au traittie de paix , v ledit confeil penfe bien que le Roy fe 
prendra aflez pres de les recevoir, ou cas que Ia cerre de 
BelleviUe ne fe pourra rendrc en' aucune maniere en pror 
pre fubftance. . Et fuppofe que laditte conte de la MarcKe 
6c les terres d’Eftainpes ne ioient notablemenc de laditte 
valuo i fi penfe toadis le confeil du Roy que le Roy de 
Francc y ordonnera d’autres terres en ce cas dont le Roy 
d’Aiigleterre fe rendra conte nt pour laditte terre de Bclk- 
ville en accompliflant quant ad ce le traittie de la paix » & 
audi les autres terres & lieux qui eftoient encotes a bail- 
lier & delivrer ou pais d'Aquitaine foit baillee ou fouffi- 
fante recompenfacion pour icelle dont le Roy fe pourra 
tenir conte nt. 

Ec quant aux hommages & fiez de Cahicu , Viergiez r 
Arreraigues & autres que reftent encore a baillier en Pon- 
tieu & auffi la ville de Monfterueil fur la mer ; & oultre 
ce l’Angle qui eft par expres comptins dedens les- mettes y 
& bondes de Calais & de Merle > Scmble audit Confeil 
que toutes lefdittes chofes font eant evidemment au Koy, 
& dont il a bonne & claire congnoiflance , felon 1’efFeo 
& 1’entention de la paix fufditCyque il ne les devra par nul- 
le voie laiflier. 

Et oultre ce ledit confeil feeu aparfondement pour- 
penfe par merveillant tres cnticrcmenc contre te Roy de 
France a receu ou voulu recevoir les appeaulx du Gonte 
d’Armignac , du Sire iTElebrcc & de leurs adherens & 
compliffes,attendu qu’ il eftoit & eft tenus Sc obligicz par 
laditte paix d’avoir baillie & delivre oudit Roy d’Angle- 
terre ou a fes deputez toutes les terres comprifes es let- 
tres avec la claufe. C’eft aflavoir. Et icelles delivrees* 
& bailliees tantoft avoir renoncie expreftement aux reflors 
& fouverainetez r & cependant avoir furfis de ufer de fou- 
verainete & de reifort es terres fiifdittes ; & de. recevoir 
aucunes appellacions , & de rcftraire a icelle , fi comme 
toutes ces chofes <$c autres font aflez clecement comprifes 
cs lettres devant dittes. Si a parcant furfis le Koy de 
France, tant que en ce a de tifer lefdittes fouverainetez & 


Digitized by GjOoq le 


E PISTO LARUM. 223 

reflors- Et eft tout vray que le Conte d’Armignac Sc lc 
Sire d‘Elebret , & tous les autres vaflaulx Sc fubgiez des 
feigncuries & terres Acquitaine en ont fait Thommage . 
iige au Roy d’ Angleterre comme a Seigneur fouvcrain & 
'lige , «Sc encontre toutes les perfonnes qui pourront vivrc ' 
Sc- mourrir , & <tepuis il eft fait aufli hommage au Prince . 
retenu Sc referre par expres la fouverainetc Sc lc reflbrt au 
Roy d’ Angleterre , dont par lefdittes caufes Sc aqtres rai- 
.fonnables femble au confeil le Koy d’Angletcrre,que con- 
fidere Ia fourme de laditte paix , qui tant eftoit honorable 
Sc profitable ou royaume de France Sc a toute creftiante, 
.que la reception defdittes appellacions n'a mic efte bien 
faite, ne paflee fi ordeneement , ne a fi bon affe«ftion & 
amour, comme il doit avoir efte faite de raifon parmi l’cf- 
fec & cntencion de la paix , & les alliances aftermees Sc 
entr’eux aucuns femble eftre moult prejudiciables Sc con- 
traire a 1 ‘onncur & a 1 ’eftat du Roy Sc dc fon fils le Prince 
Sc de toute la maifon d’Angleterre , Sc pourra eftre evi- 
dante madere de rebellion des fubgiez > Sc aufli donner tres 
grant occafion dlenfraindre la paix, fe bon remede fur ce 
-ny foit mis plus haftivement. Et comme le Roy d’An- 
gleterre s’en eft toudis depuis la paix deporte de s’en ap- 
peller ou porter Roy de France par lettres ou autrement. 
Etparmefmeslamanicrele Roy de France s’en deuft avoir 
deporte d’en ufer de fouvcrainetd Sc reflbrt avant touchiees. 
Neanmoins ou cas quele Roy de France vouldra amiable- 
ment reparer &redrecier lefdits attemptas,&remettrc lefdis 
appellans arrieres en la vrayc obeiflance dudit Roy d’ An- 
gleterre, Sc faire expreflement les renonciacions Sc delaif- 
Fcment des fouverainetez Sc reflbrs accordez k faire de fa 
partie,&envoyant fes lettres au Roy d’AngIetcrre parfor- 
me de laditte paix, laquelle chofe fi approprement la fub- 
ftance Sc efFet de laditte paix , Sc fans laquelle elle ne fe 
pourra autrement tenir. Adoncques penfe bien ledit con- 
feil que le Roy d’Angleterre fera les renonciacions st faire 
de fa partie ; Sc fur ce envoyra fes lettres au Roy de France, 
& quauques il eft tenus a faire felon la forme de laditte 
paix fufdittc B. 


Digitized by CjOoq le 


1*4 


MISCELLANEA 


LE SEREMENT QtTI FIT MONSEIGNEUR 
dc Bcrry quand lc traittie fc fit en Angletcrrc 
& quii en partit. 

N Ous Jehan fils de Roy de France, Duc , &c. 

promettons cOinmc vray fils de Roy facre , Sc en 
touce loyault^ de chevallicr , que nous ferons demou- 
rant & nous tendrons toutes pars & devant quelques 
pcrfonnes loyal hoftage i tres excellent prince noftre 
tres chier Sire & oncle le Roy d’Angleterre , & a fes 
hoirs tant & fi longuement & jufqu’i ce que la quc- 
ftion qui eft fur le bail de la terre de Belleville par entre 
noftre tres redoubcc le Roy <le France & lc Roy d’An- 
glcterre, foit finablement determinc & enterinement Sc 
royaument, Sc de fait execute par forme & manicre com- 
prifc en 1’accord derrain fait a Londres entre nous & l’E- 
vefque de Nevers , Guillaume Sire de Dormens chevalier 
&c. de monfeigneur le Roy pour fa partic , & les eonfeil- 
lers du Roy d’Angleterre deflus dis pour fa parcie. Et fera 
que les lettres pourparlees Sc accordees pour bailliet def- 
foubs le grant feci de noftredit Seigneur le Roy de Fran- 
ce fur lcdit aecord de Belleville ne fuflent baillees en la 
cite de Londres au chancelier d’Angleterre, ou a fes hoirs, 
ou 1 leurs commis Sc deputez efpecialeftient a ce, les terres 
& lieux , Sc quelxconqUc , fera ordene , jugie & determinc 
pour les commiflaires , confeillitrs , Sc iubroguez , qui de- 
puce« feront oudit fait de Belleville dedens les termes Sc 
pfcr la forme & manicre compris oudit accort en chacun 
de *ecs trois eas ou defauee fe aucun avendra : Nous re- 
vendrons Sc -retournerons en propre perfonne arriere en 
4a-cite de Londres trois mois prouchain apres que tel def- 
faut avendra fans contredit aucun, femonces , garnifement ; 
ne requefte dudit roy d Angleterre ou de fes hoirs , Sc 
illcc ou ailleurs qui plaira audit roy d'Anglecerrc ou a fes 

' hoirs 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM; 
hoirs felon k forme de la paix nous demourront cn hofta- 
ge fans partir de la puiflance dudic Roy ou de fcs hoirs 
jufques a 1’accoinplijfement de toutes les chofcs comprifes 
cudit derrain accort de Belleville & es lettres fur ce fai- 
tes. Item jurons 3c promectons comme deflus que jamais 
ne dirons, ne propoferons , en jugement ou hors que nof- 
dits fetemens ,» 5cc. aient efte faites & paflecs tant que 
nous avons efte en hoftage cn la puiflance & garde de 
noftredit Sire & oncle le roy d’Angleterre $ & que nous 
ne uferons d’autres exceptions aide , & defenfe , cautele 
remede , ne allegation de garde, de for ce, de povoir con- 
tre aucunes des chofes deflus dittcs ainfi par nous promi- 
fes & jurees , ne nous afderons par privilege de croixprife 
ou a prendre ; & que nous rfempetrerons , ne ferons em- 
petrer difpenfacion , ne abfolucion du Pape , ne d’autre 
quelcOnqiies fur nofdits feremens & promefles » & fe tieux 
difpenfacion ou abfolucion eftoient empetrecs , jamais ne 
les uferons, ne ferons, ncdirons , ne foufferrons eftre dit, 
ne fait, cn jugement ne hors , aucunc chofe contraire anos 
promefles & ferement devant dis. Et fe fait eftoit le con- 
traire par nous ou par autre de noftre gre , nous voulons 
eftre tenus & reputez pour parjure , & eonvaincu de foy 
feillie cn toute places , & pardevant tous feigneurs & per+ 
fonnes , & avoir encotlrfu tel blaftne & diffame, comme fils 
de Roy facre doit encourrir en tel cas. Et pour plus grande 
feurte 6cc. de tout &c- nous avons baille noftre foy en la 
main de monfeigneur Jehan Dux 3tc. pour fon pe re. Co 
fur' fait &c. 



Ff 


Digitized by ^mOoq le 


«n. ij#r. 


* Ii eft 
cementi». 


xi6 MISCELLANEA 



INSTRUMENT DE LA MANIERE 
dc la dclivrance dc moidcigncur dc Bcrry & 
d’Alenfon, & y font incorporccs les letcres 
dc Faccort comment Fon doit proccdcr 
ou fait de Belleville, 

I N nomine Domini, Scc- Edouaxd par la gracc de 
Dieu Roy d’Angleterre , Seigneur d’Irlande, Sc d’Aqui- 
taine. A toiis ceulx qui ces letcres verront Sc orront fa- 
luc. Savoir faifons que comme fur la queftion qui a efte 
entre nous dune part,Sc noftre tres chier Sc ame frere le 
Roy de France d’autre part , i caufe de la terre dc Bellc- 
ville cercain accort ait efte derrain fait a Londres entre 
nos confeillcrs pour nous Sc noftre tres chier Sc amd 
nepveu Jehan Duc de Berry St d’Auvergne . — . . de 
Ncvers , Guillaume feigncur dc Dormans chevallier Sc 
chancelier de Dalphine , Sc Jacques le Riche doyen de 
Paria confcillcr dudit noftre frere , Sc pour luy fur la ma- 
niere comment laditte queftion devoit finablcment eftrc 
determincc. Duquel accort la teneur scnfuit. Edouard 
Scc. A tous ceulx qui ces prefentes lettres verront faluc. 
Comme parmy la paix faite entre nous Sc noftre tres chier 
Sc arae, frere qui eft aprefent fuflcnt tenus de baillier, de- 
Jaiflier Sc dclivrer i nous , a nos hoirs , la terre de Belle- 
ville Sc fes appartenances en la maniere contenue en ladite 
paix , Sc fur ce ait eftd debat Sc * contens entre nous Sc 
noftrcdit frere fur la maniere comment noftredit frere le 
nous devoit bailler de fait- Nous difant que noftredic 
frere nous devoit baillier Sc dclivrer laditte terre avant les 
terres Sc lieux de Isemparc, de Biauvez , de la Garnache 
Paluel , Sc plufieurs autres terres Sc lieux comme apparte- 
nance Sc appendance de laditte terre de Belleville ; noftre- 
dit frere ai£mt St affermant le contraire , c’eft aflavoir que 


Digitized by 


Google 


EPISTOLARUM. ix 7 

ladkte terre nous avoit efte foaffifammcnt baillee ou of- 
ferte i baillier felon le traittie deflus nomme , & que lis 
terres deflus notnmees neftoient pas apparcenances , Sc 
qu’eUes ne portoient mie cclles appartenances <5c cfcpen- 
dances comme nous di/lons. Afin que ladicte difeorde 
fok determinee & mife k fin 3 accorde eft entre nous Sc 
noftredit ffere en la mani ere. . Ceft aflavoir que nous 
prendroos & eflirons deux commiflaires & un procureur , 
& auffi noftredit ffere deux commiflaires & un procureur) 
lefquelx quatre commiflaires & procurcars aflembleront 
dedens* le jour de la S. Jehan Baptifte prochain venant en 
la ville de Belleville , Sc d illec fe pourronc cranfporter en 
autre lieu ou lieux que concordablement bon leur femble- 
ra , qui ferant jurez comme deflus eft ; Sc recevront les 
fais, articles, Sc raifons que bailliezleur feront des procu- 
reurs des parties aux fins deflus dictes. Et pourra noftrc 
partie produire u. tefmoiogs ou plus,& toutes leteres , Sc . 
inftrumens, & roinumens,que nous vouldrons ; Sc 1’enquefte 
faite Sc parfaite tant fur le principal comme fur les reprou- 
ches, fe aucune en y a recevables ; leYHics quatre commif- 
faires , ou deux d’eulx pourront Sc devront felon ledit 
traittie de la paix 1’enquefte Sc procez deflus dits-jugier , 
fentencier, ordener, determiner dudit debat oOncordable- 
ment: &ce qu’cn fera pareulx quatres ou trois d’eulx ju- 
gie , fententie , ou determine , comme dit eft , nous ten- 
drons , garderons , Sc complirons comme chofe jugiee Sc 
paflee en force Sc au&orite de jugement fans venir encoit- 
tre en aucune maniere > Sc envoierons audit jour Sc lied 
de Belleville les deux’ commiflaires de noftre partie efleus 
Sc procurcurs foiiffifamment fondez') & iceulx commiflai- 
res Sc procureur tendrons Sc ferons tenir audit lieu de Bel- 
le ville ou ailleur , Sc demourer , comme dit eft , jufqu’4 ce 
que ladkte enquefte foit faite & parfaite, & jufques k ce 
<{ue iceulx commiflaires aient jugic , ordenc , & determine 
Bnablement dudit debat ou qu’ils aient efclairci & baillie 
par efcript , Sc foubs leurs feaulx au procureur de noftre 
partie toutes les caules Sc raifons pour lefqueles eubc ne. 

Ff z 


Digitized by 


Google 



xz% MISCELLANEA 

pevent eftre d’accorc. Ec lefdits commiflaires parferont & 
accompliront laditte cnqucfte , Scjugeront & determineront 
tout ledic defcort Sc debat , ou efclajrciront au procureuc 
de noUre partie, comme dic, eft qu’ils ne pevent eftre a ac- 
corc dedens le jour de la Nacivice de Noftre Scigneur 
prochain venant : auquel cas de difcors nous envoyerons 
audit lieu de Belle ville ouailieur, comme dic eft, dedens lc 
xv. jour de Mars lors prochain enfuiant pour noftre partie 
crois de nos confeillers , fages , & fouffifans, jurez en la 
maniere comme deftus , lcfquels avec les crois confeilliers 
de la partie de noftre frere ainfi jurez avec les quatre com- 
miflaires defliis dies reprendront le procez & enquefte , & 
touc ce (jui aura efte faic paravant en meftne 1’eftac qu*elle 
avoit efte laiflie devant les quaere commiflaires ; & juge- 
ront & determineront tout ledic debat & defcort : & touc 
ce qui en fera jugie & determine par lcfdis commiflaires , 
confeilliers ou fubroguez , ou cas que defliis, ou la plus 
grant partie d’iccuk, vauldra & cendra comme chofe ju- 
giee & paffee en audorite & en forcc de jugement ; Sc 
determineront & jugeront , ou diront ,* ou bailleront en 
la maniere que dit eft leur entention final au procureur 
de noftre partie dedens la fefte S. Jchan Baptifte qui fera 
fan lx. <Sc fept. Et fe par lcfdis quatre commiflaires , ou 
par lefdis confeilliers & commiflaires fubroguez ou la plus 
grande partie d’iceulx, par la maniere que dit eft , eftoit 
dit que laditte terre de Belleville ne portaft pas les appac- 
tenances que nous maintenons , & que noftredit frere nous 
euft fouflifamment baillie ou offert a baillicr laditte terre 
de Belleville , Sc fait fur ce fon devoir ; noftredit frere en 
•demourroit quitte Sc paiiible , Sc fes hoirs Sc fuccefleurs 
parmi ce que nous Sc nos hoirs aions Sc tenons a perpe- 
tuite Sc pir la forme de la paix fufdite quanque auroit 
ainfi efte baillie Sc offert a baillier. Et fe par lefdis qua- 
ere commiflaires ou trois d’icculx , ou par lefdis confeil- 
liers commiflaires fubroguez ou la plus grant partie d’iceubt 
ou cas deffus dit eftoit dit & determine que noftre dit frere 
nous deuft baillier Sc a nos hoirs les terres Sc lieux deftus 


Digitized by v^oogle 


EPISTOLARUM. xi 9 

efclaircis Sc autrcs terres Sc lieux comme appartenances 
Sc dcpendances de la tetre de Bcllevilk , oultre ce qu,e 
baillie nous a , ou offert a baillier , noftredit frere les, 
baillera a nous , nos hoirs ou deputez dedens le jour 
de Pafques communians l’an de grace mil ccc lxviii. 
ou autres terres Sc lieux a la value felon 1’advis , arbi- 
tragc ou ordenance dcmencz ks commiflaires , confeil- 
* krs pu fubroguez ou la plus grant parde d’icculx , com- 
me dit eft deflus , a tenir & polii der a perpetuite & par la 
forme Sc maniere que nous tenons Sc devrons tenir les 
autres terres, lieux Sc pais qui nous demourront par la 
paix deflus ditte. Et s’il avenoit que lefdis quatrc com- 
miflaircs ou confeilliers ou procureurs ou aucuns d’eulx 
alaflent de vie a trefpaflfcmcnt , ou ne voulfifient , ou ne 
peuflent vaquer. &. cntendre a ladittc. befoingne, Sc fubro- 
guerons autre ou autres en lieu des defaillans , comme 
deflus , le pluftoft que nous pourrons bonnement Sc fans 
fraude ou mal engin : & iceubc ferons vaquer & continuer 
en la befoingne , comme dit , tous les autres commiflai- 
res, confeilliers Sc fubroguez , qui pour lors feront audit 
lieu, demourront illcc fans departir jufques a la venuc de 
celuy qui fubroguez fera par nous ou cas deflus dit > Sc 
iufques a 1’accompliflement de toute la befoingne , & juf- 
ques au temps Sc par la maniere que dit eft deflus. Et fe*. 
ront lefdis commiflaires , confeilliers Sc fubroguez ou cas 
deflus dit, ferement fur les faintes evangiles de noftrc Sei- 
gncur 5 C’cft aflavoir ks efleus d’une partie devant les 
elleus de 1’ autre partie , que bien loyaumcnt& dignemenr, 
fans faveur, doubte ou deport d’aucunes des parties, eulx 
oiront les tefmoings , interrogeront Sc examineront , Sc 
feront loyamment eferipre leurs depofitions Sc inftrumens, 
& autres preuves de partie recevront, Sc procederont, 
jugeront Sc determineront , & mettront a fin toute laditte 
befoingne de tout leur povoir dedens ks termes deflus 
. efclaircis, & fans departir du lieu, felon ce que par lespaix, 
procez , Sc enquefte , leur femblera qu'il doit eftre fait par 
droit Sc par- raifon. Et femblablemcnt jureront lors les 


Digitized by 


Google 


430 MISCELLANEA 

procureurs des parties que bien loyaument & fans malice 
& fraude eulx feronc ieur dcvoir. * T outes lefquelles chofes 
deflfus dictes & chacune d’icelies nous promettons par 
noftre foy & ferement tenir, enteriner , & accomplir par 
la maniere fufdite, fans provoquer , appeller, ou reclamer 
de Pape , empereur , ou autre juge ou prince quclcon- 
ques, ne vcnir , ne faire venir encontre en aucune manie- 
re. En tefmoing de ce nous avons fait mectre noftre * 
grand feci a ces prefentes leccres. Donne a Londre le 
xx. jour de Janvier Pan de la Nativite de Noftre Sei- 
• gneur mil ccc lx. * felon le ftille de cour de Rommc , 6 c 

*]. miiccc de noftre reigne le xxxix. 

“ T * Nous de la requefte de noftre dit frere , & auffi pour 

contemplacion de noftre tres chier nepveu & coufin 
Jehan fils de Roy de France , Duc de Berry & d’Au- 
vergnc , & Pierre Conte d’Alen<jon nos hoftages , a. 
caufe de Paccompliflement de certaines chofes comprifes 
en la paix faite encre nous & noftredk frere deflus dit , 
avons accordd & accordons, voulons, & nous plaift que 
nofdis hoftages s’en puiffenc aller & demourer en France 
ou aillieur ou il leur plaira en Peftac & condicion que 
eulx font au jour prefent jufques audit terme .de Pafques 
communiant qui fera Pan de gracc mil ccc lx & huit. 

Et ou cas qu'il feroit dit , jugie , determine , ou ordene 
par les commiflaires, confcilliers & fubroguez ou la plus 
grant partie d’iceulx par la maniere contenue efdites let- 
tres cy deflus encorporees que ladittc terre de Bellevillc 
ne portaft pas les appartenances que nous maintenons , 

& que noftredit frere le Roy Jehan, que Dieu abfoille, & 
noftre frere le Roy de France nous euflenc fouffifamment 
baillie ou offert a bailiier laditte terre de Belleville , & 
fait fur ce leur dcvoir , ou que noftredit frere nous eut 
baillie & delivre , ou a nos hoirs & commis & deputez 
cfpeciaument a ce royaument , & de fait tout ce qui fe- 
roit ordene , jugie , & determine par les commiflaires 
cqnfeilliers & fubroguez , ou par la grcigneur partie 
cPcwlx dedans le tecme & par la for me & maniere com- 



Digitized by CjOoq le 


EPISTOLARUM. *3i 

prifes -eslettres deffus encorporees en chacuft des cas 
.defias dis ; nous deflors dclivrons , & abfolons , & quit- 
tons de piaia nofdis ncpveu & coufin de Berry Sc d’A- 
. lenqon de tout hoftage , & de toute obligacion Sc fere- 
mens , foys , 5c promeffes que fait nous ont i caufe dudic 
hoftage : & pareillement deflors quictons , & delivrons 
noftredit frere le Koy de France de toutes chofcs pour 
lefquelles nofdis ncpveu & coufin ont tenu devers nous 
ledit hoftage. Sauf Sc referve noftre droit quant aux 
autres chofes comprifes en la paix defliis ditte. Et s’il ave- 
noit que les lettres deffus encorporees ne nous eftoient 
bailliees , Sc dclivrees en noftre cite de Londres a noftre 
chancelier qui pour Iors fera foubs le grant feel de noftre 
dit frere a la quinzaine de la fefte de Pafques communiant 
prochain avenir , ou que laditte queftion de Belleville ne 
fuft finablement determinee dedens le temps & par la ma- 
niere deflus ditte , ou que noftredit frere ne nous euft 
baillie & delivre , ou a nos hoirs , ou commis , Sc depu- 
tez efpcciaument a ce royaument & de fait , tout ce qui 
fera fait , jugie , ordene , Sc determine par lefdis commif- 
faires , confcilliers ou fubroguez , ou par la greigncur par- 
tic d’eulx dedens les termes & par la forme & maniere 
comprifes efdittes lettres deffus encorporees , nos nepveu 
de Berry & coufin d’Alcn<jon en chacun de ccs trois cas 
feront tenus de venir Sc retourner , & revendront en leur 
propres perfonnes arrieres en la cite de Londres dedens 
trois mois prochains apres ce que tel cas ou deffaut aven- 
dra, fans attendre aucune femonce , garniffement , ou re- 
quefte de nous ou de hos hoirs. Et illec ou ailleurs ou 
plus nous plaira demouront en hoftage fans departir de 
noftre puiffance jufques i Taccompliffement de toutes les 
chofes comprifes efdittes, lettres deffus encorporees , fi 
comme accorde, promis Sc jure nous ont , Sc compris eft 
en leurs lettres feelldes de leur feaulx par devers nous de- 
mourant j & en nui de ces trois cas i deffaute de ce, nos 
prefente lettres ne leur pourront ja profiter ou valoir 4 
noftredit frere le Roy de France , ne a nous , ne 1 nos 


W MISCELLANEA EPISTOLARUM, 
hoirs porter pre judice ou temps avenir. Donne par te£ 
moingnance de noftre grant feci i noftre pala» 'de VVei* 
mouftier le premier jour de 'F^vrier l’an de la nativite dc 
noftre Sire mil ccc Lxvi. felon le cours & ftile de court 
de Romme , & de noftrt reigne le n. Sic lignatum per 
ipfum Regem & confilium Baulzec&e. 



Digitized by 


Google 


2 33 


4^p 4$*%* ^p^^p^p t^pt^p^ 

j<?u, aC?rt^y ?^T^ ?K ^? ^ ?rtrf? f^ 2 ^s£2g* gt 7« >t^ 

HISTORIA 

A R CHI EPISCOPORUM 


ROTOM AGENS IUM 

AUCTORE ANONYMO QUI SICULO 

undecimo fcripfit.. 

ALLLE provinciis funt decem & o*fto , qua- 
rum una exiftit Lugdunenfls quae vocatur 
fecunda „ in qua eft nobilis & ampla civita» 
qu* vocatur Rodomus vel Rocomagus , fu- 
per fluvium fequairx lita. Hujus civitatis 
ecdefla in honore beatae & gloriolae Dei ge- 
nitricis femper Virginis Mariae eft confecrata. Haec vero 
eft metropolis. Sex enim flib fe civitates epifcopales con- 
tinet : fcilicet primam civitatem Bajocatarum , fecundam 
civitatem Absincatarum , tertiam civitatem Evarinorum 
quae dicitur Ebroicas , quartam civitatem Salanum , quae 
vocatur Sagium , quintam civitatem Lexoviorum , fextam 
civitatem Conftantinorum. 

In praefata civitate Rotomagenfl extitit egregius Mal- 
lonus in ordine primus* Nonnullos horum politio ver- 
borum perturbat ,non- fatis idonee fpeculantes , quoniam* 
eorum vcUe,,fdlicet beaciflimum Nigajium praenominatae 
civitatis antiftitem extitifle , nullatenus hac repugnat , fl 
expolitione quantulumcumque ftibtili fulciatur* Attendant 
igitur tam clerici quam monachi ne errent, qualiter feri- 
ptures perfpicacius indagantes , utrumque- poflfe haud* 
inconvenienter flare dijudicent : Decenter inquam , 
inquiunt x qui Mallonum* in £ede Rotomagenfl fuifle pri» 



Digitized by L^OOQle 


*34 H I S T O R I-A 

anum 'afferunt. Nullus enim eum praeivit* quantum ad ar- 
chiepifcopatus ufumfrudum ; nec tamen male praedicant 
qui beatum Nigafium ejufdem fcdis archiepifcopum fuifle 
primum comprobanti quippe jani non paucis reor manife- 
flatum ede hunc Romae i beato papa Clemente Roto- 
magenfium urbis antiftitem ordinatum fuiffe , nondum jugo 
paftorali cujufpiam obnoxiae. Nec eft frivolum , fcd fir- 
mum 3c ratum, pro ut fua tellatur Pallio , cum beato fo- 
ciattfm Dionyfio permiffione Clementis papae hunc eum- 
dem ad oras Gallicas condefcendiffe , & priufquam ad 
fu am quam Roma; , ficut diximus, acceperat, fedem poffet 
pervenire, martyrium truncato capite, tamen vicinius cir- 
ca fines Northmannicos cum Quirino & Scuviculo per- 
tuliffe. Quo fit ut de utroque , fed alio & alio modo, 
vera praedicatione praedicetur primum de Nigafio quidem 
fecundum ordinationem : dc Mallono fecundum loci inha- 
bitationem , ut fic dicatur : Nigafius fuit Rotomagcnfis 
urbis antlftes primus ordinatus. At Mallonus fuit primus 
in fede locatus. 

Sic is non verfus poterit confiltere verfus 
Extitit egregius Mallonus in ordine primus , 

. Mpribus ornatus , clara quoque ftirpe creanls. 

Enituit verbis , praefulfit & adibus almis , 

Dapfilis in eundis , clemens , & largus egenis , 
Mentibus infirmos curabat dogmate facro. 

Daemone vexatos purgabat numine facro. 

Pervigil in populo pallor pius ac fpeculatOr 
Pro ubi commiffts murum fc contulit hofli, 

Compatiens aegris, collifos confolidavir, 

Madabat Domino le femper facra litando. 

Perpetuam pacem depofeens atque faluteni. 

Ut caros fratres fervabat dulciter hofles. 

Hic humilis , fobrius , necnon & corde pudicus , 
Sordibus immunis virtutum lampade fulfit. 

Obiit in Chrillo X. Calendas Novembris. 

. Beato vero Mallonp Avi di anus fucceifit , qu? fub 
beato papa Silvellro & Conllantino imperatore prxfatam 
rexit ecclefiam. Is vero prudens & llrcnuus pallor fuit in 


Digitized by 


Google 


ARCHIEPISCOPORUM ROTOMAG. i 3 y 
populo, qui in Arelatenli concilio primo , quod eodem 
tempore ,quoNicoena fynodus habita eft , congregatum io 
canonibus invenitur , cum Materno Colonienfi epifeopo 
interfuit. Fuit namque hic beatus pontifex ingenio pro* 
bus, moribus irefignis, fubditorum fibi faluti providus. 

Huic filcceftit Severus , Severo Eusebius , Eufebio 
Makcelcinus , Marcellino Petrus , Petro Victri- 
cius. Fuit vera hic in regali curia nutritus cum beato 
Innocentio papa, ut in ejufdcm papae epiftola de cafti-.£ ap> n. 
cate confetvanda , & aliis inmcutis chriftianae religionis 
eidem Vidricio mifla invenitur. Ait enim inter extera*. 
Praeterea frequenter quidam ex fratribus noftris curiales 
vel quibuflibet publicis fundionibus occupatos clericos fa- ' 
cere contendunt : quibus poftea major triftitia cum de revo- 
candis eis aliquid ab imperatore praecipitur , quam gratia 
nafeitur. Sit certe in ' exemplum follicitudo & "'triftitia 
fratrum quam faepe pertulimus imperatore praefente , cum 
pro ipfis prius rogaremus : quod ipfc nobifeum politus 
cognovifti. Quibus non folum inferiores clerici ex curia- 
libus, verum etiam in face rd otium conftituti ingens moleftiJ^ 
ut redderentur inflabat. Erat enim pallor gloriofiflimus in 
perfequendis populi criminibus rigidus viduarum & orpha- 
norum pater mitif&mus , mifericors pauperibus , eundis 
compatiens infirmis & dolentibus. 

Cui fucceflit Innocentius , Innocentio fandus E vo* 
fcus , Evodo Silvester , Silveftro Mal sonus , Mal- 
fono Germanus, Germano Cr escent i us , Crefccnrio 
vero beatus Gild ardus frater beati Mcdardi , quorum 
vitam magnifico ftilo beatus Fortunatus feribit. Una enim 
die nati fuerunt , una etiam die ordinati, una quoque die 
migraverunt ad Chriftum. 

Gildardo fucceflit beatus Flavius , cujus pontificatus 
tempore conftruda eft ecclefia in honore Beati Petri 
Apoftoli in fuburbio urbis Rotomagenfis , anno primo 
Lotharii regis Francorum nobiliter aedificata , in qua cor- 
pus beati Audoeni fucceflbris fui fepulturae traditum eft. 

Hic vero beatus Flavius anno quingentefimo Dominicae 
Incarnationis, -multis virtutibus praeditus divini amoris fla? 

Gg x 

j 


Digitized by u-oogie 


± 3 <f - HISTORIA 

granei» acccnfus , dapfilis pauperibus, roromagenfem rexit 

ecclefiam. 

Huic fucceffit Praetextatus vir magnae fanttitatis , Sc 
omnibus iniquis odiofus. Hic vero fuit tempore Chilpc- 
rici regis filii CLotharii , qui vir nimiae crudelitatis cuna 
Fredcgunde impia uxore Tua ingenti contra pontificem 
odio exarfit. Caufa vero odii nihil aliud fuit, nifi quia 
fratrem fuum Sigebertum regem , qui fraude Chilpcrici 
occifus fuit, multum dilexcrat; & eamdem dile&ionem Chi- 
deberto filio ejus & matri srunechildi fervabat. Hac de 
caufa iratus Chilpericus fibi calumniam impofuit, fcilicet 
quod magnam partem thefauri fratris fili Sigeberti apud fe 
reconditam habuerat , quam poftquam Childebertus nepos 
ejus litem contra eum inierat , ei reddiderat. Ideo in tan- 
tum profcquutus eft eum , quod eum ab epifeopatu defti- 
tutum expulit , Sc in quandam infulam in Conftantinenfi 
pago in mari fitam exfijlavit , Sc in loco ejus Mel antium 
archidiaconum epifeopum ordinari fecit. Modus expulfio- 
nis talis fuit. Rex concilium epifeopos fuos convocare 
fecit : cui vir magnae au&oritatis Sc probitatis Gr eoorius 
archiepifcopus Turonenfis interfuit. Hic vero nec callidae 
machinationi qua epifeopus deceptus eft , nec injuftae defti- 
tutioni aflenfum praebuit. Rex vero impia calliditate qui- 
bufdam epifeopis mandavit ei , quod fi quae fibi objecerat 
in concilio recognofceret , Sc inde coram rege proftratus 
fe reum proclamaret , omnino ei dimitteret. Qui hortatu 
impiorum coepifcoporum deceptus , fraudulentis regis man- 
datis adquievit. Tunc Rex clamare coepit : Audiftis cum 
crimine convittum : nunc fuper hoc certam fententiam 
definite : Sc ita depofuerunt eum, & in praefatum exfilium 
rex retrudere juffit. Mortuo vero rege , omnium prima- 
tum Sc coepifcoporum concilio Sc judicio , nolente Frede- 
gunde regina ad propriam ecclefiam eft revocatus f & de- 
polito Melantio in propriam fedem inthronizatus. Melan- 
tius vero in familiaritate Fredegundis impiiffimae reginae 
permanfit. Quae beato Praetextato femper inimicata Sc in- 
fidiata eft in tantum , ut pretio quorumdam mentes cum 
prsfato Melantio corrumperet , ita ut ficut beatus Grcg6- 


Digitized by 


Google 


ARCHIEPISCOPORUM ROTOMAG. 237 
jius Turoncnlis in fcripcis Tuis narrat , node fand* Pafchae 
in loco pontificali , ubi ftare confueverat gladiis eum per* 
cucercnt & ka interficerent : qui mox ut vulnera fenfit ad 
altare cucurrk , & illud amplexatus viatico Dominici Cor- 
poris & Sanguinis fe muniens , animam Deo reddidit. 
Corpus vero ejus omnes principes patriae cum magno 
ejulatu & lamentatione de tanti palloris patrocinii dcfola- 
tione condolentes, fepulturae honorificae tradiderunt. Pof- 
tea vero Me l antius qui tempore fui exfulatus epifcopa- 
tum ufurpaverat , confilio < 3 c Ingenio praefata; reginae in ea» 
dem fede ell reftitutus- 

Huic fuccelfit* praefui Hi ldulfus , vir prudens & ho- 
ncftus j Hildulfo beatus Romanus , nobilis ortu, & virtute 
praeclarus ; beato Romano Sandus Aud oenus , claris na- 
talibus ortus , & virtutum magnitudine excelfus $ beato 
^Audocno fuccelfit inclytus Ansbextus, venerabilis prae- 
fui & fandis operibus gloriofus. Horum vero trium ac 
beati Gildardi memoriam tantum tetigimus; quia eorum 
gella a probatiflimis viris luculenter apud nos confcripta 
Jiabentur. Anlbcrto fuccelfit venerabilis G& ippo , Grip- 
poni Ra ni lan dus vir venerabilis & honellus, Ranilando 
Sandus Hugo , qui venerabilis vitae & magnae honellatis 
fuit, ut vita ejus tellatur ; Hugoni Ratbextus vir pru- 
dens & llrenuus ; Ratberto Gximo. Hic namque vir 
magna: nobilitatis & probitatis extitit , populumque fibi 
creditum tam bonorum operum exemplis, quam praedica- 
tionibus optime gubernavit , ecdefiamque landa: Dei ge- 
nitricis Mari* , cujus fedi praefederat , propriis praediis ac 
pluribus beneficiis augmentavit. Fontanas etiam fuper flu- 
vium Itonam fitas, cum omnibus fuis appenditiis dedit. 
Grimoni fuccelfit Rainfxedus vir nobili progenie or- 
tus , & Ikterarum ftudiis imbutus , qui eccleliam propriis 
beneficiis augmentavit. . Dedit enim ei in territorio Vil- 
calfino villam quae dicitur Cramiliacum , & quamplurima 
beneficia ex nobilibus vkis ad opus fua; ecdefiae adqui* 
iivit. 

Rainfrcdo fuccelfit beatae memoriae Remigtus. Hic 
ftiit filius Caroli , qui major domos regiae appellatus ell. 


23 *. HISTORIA 

frater Carlomagni ,■ qui reli&a parte regni quam pofficfe- 
bat , in monte Sorepte monachus effe&us eft , ubi eccle- ‘ 
fiam in honore S. Silveftri conftruxit i & inde ad monafte- 
rium S. Benedi&i in moRte Caflino tranfiit. Fuit etiam 
idem Remigius frater Pipini , quem Stephanus papa regem 
confecravit» Hic vero Pipinus precibus Carlomagni md- 
jiachi fratris fui mandavit Remigio praefato archiepifcopd, 
ut ad locum qui dicitur Floriacus pergeret , & corpus 
S. Benedicti, qui ibi requiefcebat legatis Carlomagni 
redderet». Cumque. ad locum veniret , & abbatem qui 
tunc temporis monafterium regebat, & Medo dicebatur, 
vocaret , regis edi£ta edifierens , cum legatis Carlomagni 
ccclefiam ingreffus eft. Cumque fepulcrum beati viri ap- 
propinquaflent, repentina coecitate multati funt. Proinde 
terrore valido concufti , ante prxfatum abbatem , fratref- 
que loci illius folotenus proftemuntur, mifericordiam de- 
precantes, quatenus pro eis Dominum exorarent, ut eis 
indulgcret , promittitque beatus Remigius quod numquam 
fantti Corpus inde amplius transferrer. Quid plura > 
Illico funt exauditi , & beatus Remigius cum fuis fodali- 
bus priftinam fanitatem recepit. Precattifque prxfatum 
abbatem' ut corporis beati viri reliquias illis exhiberet , ne 
locus in quo Deo devote fervierat, tanto patrocinio c affa- 
retur. Qui libenter adquievit 5 ficque legatis remeantibus 
ad propria , beatus Remigius rediit ad fua. Ipfe vero 
quam plura fux ecclefix adquifivit beneficia ,. & de fuis 
propriis largitus eft multa. Super gregem fibi commiffum 
vir nobiliflimus pervigil , necnon moribus 5c opere clarus 
extitit , & beato fine quievit. 

. Beato Remigio Mainardus venerabilis pontifex fuc- 
ceftit ; Mainardo Gur llebe ktus qui tempore Caroli- 
tnagni imperatoris pontificatum decenter & honorifici 
rexit. Guiileberto Rainovu ardus pontificali ordine di- 
gnus, Rainovuardo Gumb aldus nobilis profapia & bo- 
norum operum clarus inflantia. Gumbaldo fucceflit Pau- 
lus preful mitis & prudentiflimus. Paulo fuccefiit V V a- 
n i l o antiftes Deo devotus , & in cunftis reverentiflimus. 
V-VanUoni fuccciftt Ad a lar dus nepos Gumbaldi archi- 


Digitized by ^ooQ le 


ARCHIEPISCOPORUM ROTOMAG: t i9 

epifcopi , qui rcligiofus in eundis operibus fuit. Adalardo 
; Ricuifus vir nobilis & multis dives prxdiis quibus eo 
defiam libi commiflam hjerediuvit. Fuit autem tempore 
Caroli regis , Patris Ludovici regis , cujus fuit filius rex 
Lotharius , in quo progenies Caroli magni i regno fun- 
ditus extirpatur. Hugo enim dux qui cognominatus eft 
magnus , regnum libi ufurpavit , Sc rex confecratus eft.. 

Cui fuccefllt Rotbcrtus in regimine filius ejus , rex Deo 
devotus» Praefatus vero Riculfus cartas ecclefiae fupra- 
diduro regem fecit regali fandione corroborare. 

Riculfo fuccefllt Johani^es devotus Sc religiofus an- 
tiftes i Johanni VV itto , vir honorabilis , Sc reverentilfi- 
mus pallor } VVittoni F a. anco prudens pontifex & bonus 
populi auxiliator. Hujus enim tempore Rol Lodux Dano- 
rum patriam invalit , quae vocatur Francia , nunc vero 
Normannia , eorum nomine inlignita , cujus mentis ferita- 
tem tam divinis eloquiis , quam devotis fervidis ita defini- 
vit, ut terram libi adquilitam cum pace Sc juflida regeret. 

Pollea praedicatione praefati pontificis legem Chriftianaln 
fufeipiens ab eodem baptixatus eft : Sc in fide catholica 
perfeverans bono fine migravit ad Chriftum. 

Franconi liicceflit Gunha&dus vir fapiens Sc in mu- 
dis providus $ Gunhardo fuccefllt Hugo. Hic vero fuit 
prolapia clarus , fed ignobilis eundis operibus» Monachus 
enim apud S. Dionyfium erat , quando VVillelmus filius 
Rollonis dux Normannorum ei epifeopatum tradidit : (ed 
poftpolitjs landae Regulae inftitutis, carnis pemlandae fe om- 
nino contulit , filios enim quamplures procreavit, eccle- 
liam & res ecclefiae deftruxit. Todiniacum enim , qui in • 
dominicam archiepifcopi erat , cum omnibus appenditiis 
fuis fratri fuo Radulfo, potentiflimo viro, filio Hugonis de 
Calvacaput dedit ; Sc ita k dominicam archiepifcopatus 
ufque in praefens alienavit. 

Huic fuccefllt Rotae*. tus vir nobiliflimus Sc poten- ' 
tiflimus Ricardi filius. Hic vir magnae pietatis & honefta- 
us. fuit , Sc in mundialibus adeo laudatus i faecularibus 
viris , fed carnis fragilitate fuperatus, quam plures filios 
procreavit. Plura etiam ?cclefue bona fecit •: ccclcfiam . 


Digitized by 


Goog e 


* 4 ° ' HISTORIA 

enim prxfcntem miro opere 5c magnitudine aedificare cat- 
pk. Ante obitum fuum, gratia Dei praeveniente, vitam fuanv 
correxit} feminam enim reliquit, & de hoc ceteriique pra- 
vis adibus fuis poenitentiam egit : & fic bono fiac,in quan- 
tum humana fragilitas, capere poteft, quievit. 

Rotberro fucecflit M alge rus nepos ejus. Filius- 
enim Rica-rdi fratris fui fuit , qui quia non eledionc me- 
riti, fed carnali parentum amore, & adulatorum fuffragio 
in pueritia fedcm adeptus eft pontificalem , omni deftitutus 
tutela , potius adquievit carni & fanguini , quam divinis 
mandatis- Voluptarem enim per omnia fequens , orna- 
menta eeelefix, ceteraque beneficia pueriliter erogavit: <3c 
ideo ausiore papa Leone, VVillelmus dux Nor mannorum, 
poftea efFedus rex Anglorutn , afliftenee prafati papae lega- 
ro, fcilicer Her.menfr.ido Sedunenfi epifeopo, ceterif- 
que provincialibus epifeopis in Lexovienfi eeelefia ab epif- 
copatu eum- deftkuit r deditque poftea i Hi quamdam infu- 
lam in Conftantinicnfi pago in mari fitam , in qna pluribus 
antiis, non quidem ut decuit, vixit. Poftea Vero ( quo au- 
tem divino judicio ignoratur) in mati (tnnmerfus eft. 

Malgerio deftituto , elegit dux VVilldmus quemdam, 
monachum nomine Maur ilium , qui nobili profapia ex 
Remcnfi agro exortus, Sc in cjufdem civitatis eeelefia edu- 
catus, inde in Leodicnfi ecdefia omnium liberalium artium- 
peritia- imbutus Hatverftirenfis eeelefix fcholafticus effedus. 
eft : qui locus in Saxonia diriftimus habetur , in quo pluri- 
bus annis honorifice vixit. Poftea vero fuccenfus amore 
coeleftis patria: , eunda qux mundi funt faftidiens, monaf- 
ticam vitam appetiit; ficque Fifcannenfe coenobium adiens,, 
monachus ibf effedus eft , in quo fande multo tempore vi- 
xir , ceteriique exemplum fanditaris exhibuit. Denique 
igne divini amoris exxftaans acriorem vitam eligens , li- 
centia ab abbate qui eeelefix prxerat accepta., Italiam pe- 
tiit , etemique cultor folirariam vitam ducens , opere ma- 
nuum vixit. Defundo itaque abbate Florenrinenfis eccle- 
fix , qux in honore beatx Marix femper Virginis conftrudx 
eft, elegit eum marchio Bonefacius vir nobilis & po- 
te ntiffuBus 5 & ita licet invitus, bonorum tamen virorum; 

ammoni- 


Digitized by v^oogle 


f 


ARCHIEPISCOPORUM ROTOMAG, 441 
am monitionibus fupcratus , abbas cjufiicm 4oci ordinatus 
cft , ubi multo tempore fubditos pro pofle fuo fande 8$ 
regulariter rexit. Sed quia vita juftorum eft detrimentum 
'peilimorum > monachi qui tempore pnedecefforis fui in- 
difciplinate vixerant , conftantiam Regulae Patris Ben e * 
i»tcTi , qua eos regulariter conftrinxerac , ferre nolentes } 
icd in omnibus bonis operibus libi refiftences, detrimentum 
vitae ei machinati funt. Et quia pluribus annis in hoc la- 
borans, nullo modo fe in eis vidit proficere , faluci propriae 
profpiciens , abbatiam deferuit , & ad proprium locum , fci- 
licct Fifcannum rediit ; in quo fande , ufque quo fft epif- 
copatu intronizatus eft , vixit. Hic ecclefiam a Rbtberto 
archiepifcopo incoeptam complevit , 5c aftante Guillelmo 
Normannorum duce poftea Anglorum rege , cum omni- 
bus fufFraganeis fuis , concilium in Kotomagenfi ecclefia 
de caftitatc confcrvanda , & ceteris fandorum patrum infti- 
tutionibus paftorum incuria neglegetiter poftpofitis virili- 
ter reftitoendis, religiofe celebravit. Poftea perfeda eccle- 
Jia, dedicavit eam aftante Guillelmo Normannorum duce,, 
anno millefimo fcxagefimo tertio Dominicae Incarnationis, 
regnante Henrico nobiliflimo rege Francorum, aftancibus 
etiam comprovincialibus epifeopis, fcilicet Odone Bajo- 
cenfi , Johanne Abrinccnfi , Hugoni Lexovienfi , 
Guillelmo Ebroac#ifi , Ivone Sagienfi, GaOfiido 
C onftantinienfi , ceterifquc venerabilibus abbatibus , praefi- 
dente etiam Sedi Apoftdicae papa Victore fecundo. 
Muka etiam bona de Chriftiana: legis 8t ecclefiafticae re- 
l^ionis reftitutione fecit , jejuniis & orationibus & elce- 
mofynis ufque ad ultimum diem infiftens , V. Idus Au- 
gufti animam Deo reddidit. 

• Defundo venerabili antiftite Maurilio , praefatus Guil- 
lelmus rex Anglorum. Lanf&ancum reverentiftimum ab- 
batem Cadoi^nfis ecclefiae , omnibus liberalibus artibus 
imbutum, fandis moribus & operibus ornatum, quem pof- 
tea Cantirienfi ecclefiae metropolitanum inftituit cpilco- 
pum & primatem Auglorum , AlExandro ftjmmo pon- 
tifici & venerabili papae mifit: poftulans ejus clementiam uc 
ci afienfum praeberet , quatinus ejus audoritate Johan- 

Hh 


Digitized by ^mOoq le 


24 * 'HISTORIA 

nem Abrincatina: ecclcfiat epifcopum metropolitanat ec-: 
defiat praeficeret , eique ne aliqua occafione in hoc refi-» 
fteret, litteris apoffolicis mandaret. Ipfe vero ejus peti-* 
tioni, quia devotam vidit, adquievit. Litteras inde pon- 
tifici mifit: verba quae litterae continent haec fune- 

Al ex an de r., epifeopus fervus fervorum Dei Johanni 
Abrincenfium venerabili epifeopo Apoftolicam benediftio-> 
nem. Deftituta Rotomagenfi ecclefia paftore comperi- 
mus Sedunenfis epifeopi & Lanfranci abbatis relatione , it' 
ex ele&ione principis tui dileCtiflimi filii noftri Guillelmi 
regis Anglorum, ob vita: <5c morum probitatem ad majo-; 
rem fedem promovendum , fi ex au&oritatc fedis Apofto-. 
licae fuerit affenfus , cui Deo au&ore praefidemus. Nos 
igitur moti illorum precibus , ob falutem illius ecdefiae fic 
omnium in tuis partibus , volumus atque dile&ioni tuae 
apofiolica auctoritate praecipimus , ut quod divina difpen* 
fatio de tc providit, non contradicas, & eleftioni te obe- 
dientem exhibeas. Admonemus itaque fraternitatem dul- 
cedinis tuae, ut fi in modigo fuifti fidelis, in majori bene^ 
operari non definas, populum divini verbi pabulo reficias, 
ut merearis audire illam benignam vocem Domini dicen-. 
cis ; pttge ferve bone & fidelis : quia, fuper pauca fuifti fide- 
lis , fupra multa te confiituam. De cetero fccretiprcm ani- 
mi noftri voluntatem planius audies^er noftrorum legato- 
rum veridicam relationem* 

. Johanncs vero epifeopus apoftolica legatione recepta, 
& omnium comprovincialium epifeoporum cunCt orumque 
etiam ejufdem ecclefiae canonicorum cleClione cgmmud 
confenfu; faCta , mctropolitanam adeptus eft fedem. Hic 
vero fuit vir progenie nobilis , liberalibus imbutus difcipli- 
nis. Is alias fatis ftrenuus , animi fuit impatientUfimus ; 
crudefcebat in eo hic morbus, & ut. ita dixerim , exagge-" 
rabatur , tum carnis nobilitate , tum pralatippis dignitate. 
Solent enim haec duo plerumque pofitos m culmine in: 
fluxum ufque fuperbiar , ipfo potentiae faftigio lenocinante, 
corrumpere : adeo ut normat obliti juftitiae , unde animi- 
fui furorem videntur pafcere , hoc zelo juftitiat velint dc-i 
putare. Evenit autem aliquando, ut hi tales-non paftores,- 


Digitized by v^oogle 


ARCHIEPISCOPORUM ROTOMAG. a 43 
led crudeles exa&ores , occulto Dei judicioj coram ipfis 
-quos in j ulle vexaverunt, corripiantur , quatenus exemplari- 
icr correpti ,dc polleris fibi limilibus fint terrori , & parvu- 
-lis. lpei : quod torum in hoc,:de quo agitur, Johanne ar« 
-chiepifcopo divina cenfura exhibuit in eo, quem is adver- 
sus S. Audoeni coenobitas inconfnke tumultugi exercuit : 
-quod non derogatorie , non infultatorie , led confultorie 
‘cenfuimus fcribere. Primo quia infolitum , incredibile , 
-& quali monftro limile , tantum tumultum, tantam turbam 
eo d* c i» 16 jGinguine accidifle- Secundo ut loco nobiliili- 
-mb Sc ab omni jure feu confuedine archiprxfulam hujus 
-urbis privilegio CaroLi.magni libero lit memoriale: quo 'St 
probent nec in magnis excedi bus ipforum aliquid juftrtix 
-debere. 

Caufa erat qua Gurllelmus Nortmannorum comes & 
Anglorum rex glori olus Cinomannis cum expeditione fua 
morabatur. Aderant ei inter reliquos proceres ifte Jo- 
hannes ledis hujus archiepilcopus , ut vir excellentis inge- 
nii , & non mediocris conlilii. Nicolaus quoque re- 
ferendus abbas lupradidi coenobii. Imminebat celeberri- 
ma totilque votis excipienda landidimi Audoeni dies 
«Natalicia; & quia moris e It ut archiepilcopus ipla die ini- 
bi- miflarttm foleronia celebret , non pro ulla quidem vel 
.iplius jentaculi viciffitudine , fed quali in recompenlatio- 
nem conlccrationis lux : quam non nili in prxfara eccielia 
.cuivis ledis memoratx licet accipere. Miflione & rege pe- 
tita, redibat concite , abbate prxnomhuto interim ad oc- 
cupatiora remanente. Quid plura i Addi dies veneranda* 
clerici majoris ecclelix folito eo conveniunt ; & quia prx- 
-miflfo nuncio venturum fe mandaverat ,: folemne miflarum 
: interim differtur : poli aliquandiu vero e communi confilio 
•ne quid tantx diei fubtraherctur, dum veniat initiatur. Tanta 
-vero morolitutc , tanta id fadum ell devotione , ut non 
-mirum totis animis holtem humani generis ad hanc Ixri- 
.tiam turbandam exarfifle , qui: maximo libi lucro credidit 
• accedere , lic illud veneno fux nequitix tempus inficere , 
i quod interim libi dolebat deperire. Finito itaque Kyrie 
rcUnlduobusr rithmi» , exa&o G luria ia exulfis Dtp, quod 

Hh 2. 


Digitized by v^oogle 


244 HISTORIA 

incoeptum ab abbate Bichardo Sigicnfi chorus celeberri- 
me luerat exeeutus cum laudibus fuis , id vero totum ex- 
pendebatur in pratftolationem archipraefulis- £cce accurrit 
ut turbo tempe fUtis, cmnem confundens illius gratiam ce- 
lebritatis- Hic namque totam mentis indignationem ani- 
mo concipiens , quod non ufqucquaque fuiflet ex pe datus , 
torvis oculis , ore furibundo, eundis maledixit; converfuk 
que ad ipfos monachos exccmn.unicavit ex audorkacc 
Dei & fua, officium praefens interdicens ce fla re fecit, abba- 
tem ab altari evelkns divini officium 'miniflcrii prohibuit- 
Moeroris erat plenum & ftuporis ceinere tantae IcCum lae- 
titia* f tot & tantas voces eam praconantes in fubkum fi- 
lcntium obmutuifle. Ipfe ad complendum fe officium 
prarparat 5 clericis fuis uc a loco intercepto peragerent im- 
perat. Nihil hic reticendum fore ccnlemus , quod dum 
alteri parti favendo diffimulamus , alteri totum derogando 
imputare videamur. V erum falfi adlVipulatione non indi- 
get. Fratres et£ decorem fibi tanti fui gaudii praripi do- 
lentes , pontificali tamen audoritati cedunt, feftivis fe or- 
natibus exuunt, fatis cum tumultu ecckfiam egrediuntur: 
huc quidam, pars ilidx , alii alio fuccedunt : invicem & a d 
fuo s uiper fuo pudore maerentes conqueruntur , cum fubko 
quidam moeroris impatiens dubium quidem an ex ipfis vel , 
eorum famulis plus furoris , minus confilii animo colligens, 
turrim properat , majus cedebat fignum pulfat : hinc forum 
ocior advolat, acchiepifcopum Sandi A udo en i glebam ad 
majorem ecdefiam afportare velle proclamat: Profiliune 

omnes e domibus , alius gladium , hic bipennem > diverfi 
quod primum, manibus occurrerat arripiunt, ecdefiam cum 
furore irrumpunt: quidam curiolitatc adi , celata monade- 
rii coufcendunt , quatdam ex tabularis auferunt , quid fic 
furens populus agere vellet, rimantur. Plurimi ejus incen- 
tionis erant , ut quia eis tanta: continuationem laetitiae in- 
terrupiflet , nec fibi perficere liceret. Archiepifcopus cir- 
cumcirca furentium fe turmis appeti expavefeens , plus ta- 
men defuper imminentes metuens, ab altari ad valvas mo- 
nafterii fugam arripuit. Vix elapfus infra ambitum earum 
ipfis prius claufis fe recepit : undique circum fe fedilia 



Digitized by ^jOoq le 



ARCHIEPISCOPORUM RGTOMAG. 2,4$ 
& formas aggerari fecit. Non nulli tamen partis ipfius, 
arreptis candelabris, cereis & perticis , in monachos effe- 
rati , fcd ab eis non fegniter excepti , pudet dicere 
quam foedo exemplo res eo die debuit determinari. 
Conflixit faris ipfo die meritum fandi omnibus affui fle, 
qui hinc faevientimn manus comprimendo , hinc archie- 
pifeopum cum fuis eo periculo eximendo , tantum 
nefas non parvo eundis miraculo potuit avertere. Nam 
tanta ftibieo nubis caligo id fpatium fanduarii quo loculi 
fandorum continebantur obtinuit , ut vk vel a curiofis 
oculorum acie corripi potuerk. Rei congruit miraculum .* 
quia enim factat feripturx diverfis in locis per nubem nunc 
delinquentium caecitas , nunc Domini procedio figuratur, 
jure hoc in ipfa>aube praetendebatur. Hinc nempe infen* 
fibiiker furentium nubilum vehat fumus afeendens divinat 
gratiae ferenum turbabat; hinc manum Domini reatu ipfo- 
rum ad feriendam provocatam Saadns Auooemus meri- 
tis fuis protegendo concinebat. Dido nihil fubripit quod 
refragetur , tantum ratio ipfa 4 toto pendens fuffragatur. 
Ipfi fane cujus patientiae fit AltifSmus redditor aeflimare 
licuiffet, ni fe in fua pertinacia continens a confideratiqne 
rationis aaianum revoeaffet. Sed anitnofitatis ejus imma- 
nitas non deftitit eo ufque quo fe invehens in fe irruit 
infe* 

Igitur vicecomes civitatis archiepifcopum fic circum- 
ventum ut audivit , vetitus ne quid inconfultius adverfus 
ipfum ageretur , & ipfe poft noxae argueretur , militarem 
manum cogit , regis baimum omnibus praetendit , fuppe- 
tias accurrit. Jam nihil reiudancem , immo fibi penitus 
diffidentem periculo eximit. Iis tumultuum dementiis 
exada eft dies tantae celebritatis, aEflimet qui valet, quae 
facies tunc fuerk curiae coelcflis , quam indigne tulerit fui 
praecelfemiffimi civis Audoeni fic confufam , fic foedatam , 
fic praereptam diem fuse remuneracionis. Aiflimet quid 
extiterit miferiae tantum patronum nihil penitus in 
filiis fuis quod Domini faciem placaturus offerret eo 
die accepi fle : nos ignorantes divini fe cretum confilii 
omittimus : de hominibus humana- penfamus. Jn tanta 


° : ' h: r s r o r r Ai : "• : \ 

multitudine difcreta fexu , aetate , & ordine, noncredimus 
defuifle , & qui mente carnali fe minus nocuiffe poenitue- 
rint , • dum nihil medium quin tam fpeciali gaudio privati 
forent adtenderint , & qui fanioris iconfilii; peccatis fuiseam 
turbam- imputaverint , vora -feta praerepta gemuerint , afuo 
patrono ' veniam fofpitantes fuperfuis.aftibus erubuerunt. 
Fratres in craftinum de fuis eligunt per quos abbati fuo 
quod fa&uin fuerat innotefeeret , & regem fuper hoc fug- 
gefturus adiret* Sed archiepifcopi nuntius praecefierat , in- 
vidiam omnem in monachos retorferat* Sic infero ne- 
gotio reditum eft* Rex licet poft ipfius archiepifcopi 
Sc quorumdam aulicorum inftin&u animo in monachos 
motus , rem tamen ex aequo penfans , hinc immode- 
ratam arrogantiam , hinc inconfultum tumultum juftis li- 
brationibus praeponderat. Jubet igitur flarim ecclefiam ab 
archicpifcopo reconciliari : quod cum fatis irato & reluflan- 
ti animo abnueret, rex Michaeli epifeopo Abrincatcnfi 
loci reconciliationem injunxit » pudorem vero fluam in 
futuro vinditta praetendens diflimulavit. Qyatuor igitur 
monachos loci queos & faftibnis anftores audierat, «otidem 
aliorum coenobiorum abbatibus commifit ■, quatinus & ar- 
ehiepifeopo fatisfacerent , & illi iin peregrinatione fua lue- 
rent quod minus confulte peccaffent. Non multo poft 
tamen & rationis confideratione & petitu abbatis ipforum 
flexus in pbaefentiam fui eos revocavit, & ecclefiar recon- 
ciliatos reddidit. In his omnibus femper apud ipfum cau»- 
tum extitit, ne quid fibt archiepifcopus quafr fub ecclefia- 
flico vigore in caufis hujus eeclefue infolencer arrogaverit. 
Immo poflquam ei gemino fratrum eormndem exilio fatis- 
fecit, rein in confilium ponit concilium cogit y quod ab- 
batiam fuarn irato & tumultuanti animo intrafTer , quod 
totius ttrobae caufa & materia ektitiflet , quod loci reconci- 
liationem’ fibl (ienegaflet ,-judrcio primatum fuorum trecen- 
tas libras exegit* . Delt&i fatis hac vindi&a exfolviflet , fi 
mtime fafti peehituiflet Dominique patientiam non negli- 
gendam putaflet* ’ Sed? animi rancorem nec tunc primum 
adverfus S. Audoeni coenobitas occoeperat: hoc moda 
potuit- potius exaggerari quam /leniri. Trium annorum 


Digitized by ^jOoq le 




ARCHIEPISCOPORXM RjOTOMAG. 147 
fpatium evolutum erae & femper repulfam fui" dolore con- 
ci nuo fecum, corrodebat. Congruenti fane exempla fufpen-. 
fus vclut evangelieas illius ficulneae fruftus :updc fi c qui- 
dam. : Expeftata tribu* Jruclum np» attulit aun.it. . Cum 
poft id; temporis rcdcun.te eadem feftivitate paucis ante 
menfibus paralyfi perculfus , fcd ab hac infirmitate jam 
refpirans ai folemniratem venit: & quia per fe miffam 
celebrare non potuit , Qisi.ebek.to F.broacenfi epifeo- 
po vices fuas commifit , ipfe in medio cantorum fpe^ 
Cie praecentoris ftefic. • )Ut vero cvangelitfm coepit legi, 
horribile didu , fi c ab- intimis humoribus in fecretio- 
rem meatum profluentibus , eft fubito anguftiatus , ut 
raptim urina procurrens lineam ufque fuperpellicialem 
indumentum omne infecerit 1 pavimentum etiam quo flabat 
perquam hume&avcrit- Hinc poft fidelium oblationes cum 
amplius diffimularc non pollet, ecdefiam egreffiis , pudore, 
non oportet dici quantum , & moerore contufus ad fua rc- 
verfus eft. Quod ut primum ad aures populi percrebuit, 
quis aeftimafe , quis dicere fuffecerit in quas & quantas vo- 
ces fe derepente fparferit ? Omnes tamen in commune Do- 
mini magnificentiam fanftique Audoeni meritum perfona- 
bant : jure hunc ab integritate prasfentis hetitiae fic ignomi- 
niofe repulfum , quam olim indigne nimis proturbaverat 
acclamabant. Nemo nobis fuccencere habet fi vera dici- 
mus , quia nemini examen judicis omnium in cujus manus 
horrendum eft incidere , improperandum fcimus , & ex 
aliena culpa {menam incurrere valde formidamus. Sed enim 
judicia Domini qux vclut abyffus multa funt mirari , ipfiim 
in taro fanfto vko prxdjcare quo affeftu pietatis ifdem de- 
vote fibi famulantes protegendo femper foveat , plus eft 
facrilcgii . ingrato filentio tegere > quam Ut dicatur reveren- 
tis. Ceterum non parum intentionem piaui dkjgit, ftftden- 
dum coneihUc Domino fervite in rimbfedc exultare, eifed 
cum tremore , fobrie penfare, quam nitidum templum ipfi 
nofmet fcilicet exhibere deceat , fi adeo zelans hujus ex- 
terioris cultus in jnvifibilibus itcmpUs appareat. Non enim 
inhabitantes propter locum, fqd propter inhabitantes locum 
Dominus elegit.. Yef^ m coepta prpfequamur per alios 
O 


Digitized by CjOoq le 



a 4 8 HISTORIA 

kcs annos adeo incommodo laboravit , ut neque jam ad* 
miniftracionis infulis defervite potuerit : cum tartdem regia 
audoritace , immo eonfuku omnium pu Haras epifcopatu 
cedit , & ad quandam fui patrimonii villam S. Phifibcrtt 
didam fecedir , ubi & aliquantifper (u pervixit. Duodeci- 
mo vero fui prrefolatus artrtoviam univerfae carnis ingrcf- 
fas , hominem exuit. Inde tamen ad propriam fedcm refer- 
tur, & honorifice in ipfa ecdefia tumulatur V. Idus Septem- 
bris. 

Succedit huic, immo procedit , nam duobus ante obi- 
tum ejus mentibus intFon/zatas eft, Domnus Gux lle a- 
mus coenobii Cadomenfis abbas cum apoftolica audori- 
ta fe , tum regio munere , tum denique communi ele&io- 
ne. Vir fane generis nobilitate cluens, & morum praeroga- 
tiva prtepollens. 

In e §dem codice fc quit ter Hijferia metrica eormndem arcbie- 
fifccferun* RetumagmJSnm ab eadem au&cre caufcripta , in 
fua de hac •Guifletma tuet habet. 

Poft hunc GuHlelmus vir nobilis atque benignus 
- Catholice plebem rradavit Rotomagertfem, 

Deinde de fubffqueneibm arc/mfd/cepif y ali* manu ad Jingulas 
f r afuit s diverfa hac {abjiciantur. 

Catholico more Gaufrtdus fundus honore, 

Eccletfsr mulca bona contulit intus & extra; 

Huic (ucceflit, amor plebis , tremor Hugo potentnm, 
Clariis avis, clarus Rudiis, recreator egentum. 

Eloquio gnarus, miferis fpes , ftemmafe clarus. 

Fit qumquagenus comes his Kotr onus amcenua. 

Non minor huic haeres Galteai ftremras haeres. 

Lux redi , moruno fpecves , Qc imago priorum. 

Roft hunc puo certo de fAcceflfore Resia.ro. 

Eft- gavifa fides quam refcit -alter Arrides; 

Hirte mokiferk* Th £o b a tuas stella fdpfti* 

Praefuit eccfcfix veneranda verna Maria 
Plufqmm laude pari poft hos decet hic venerari, 
Mauri cir clari vitam, mores memorari- 
Praefuit in patrem Petrus 1 vafer immediate 
In papa fratrem tfahflatus pro ‘ bonitate- . 

Odo 


Digitized by L^oogle 



/ ARCHIEPISCOPORUM ROTOMAG. z+y 
Odo pro Petro* datur in- velamine tetro 

Infigttis merces vitae normae 

Divinae legis rton expers , veniaque regis 
Prafuit Odo patef. Minor infuper amca frater. 

Poft duplici clero radians Sc dogmate vero 
Prarfttir eCclefiae frater Minor Odo Mariaev, 



FRAGMENTUM EX ALIO CODICE 
De M auriti o archiepifcdpo. 


A Nno Domini M CC XXXI. Vigilia, omnium fan&o- 
tum quae fuit quadam die veneris , venit Maumttuj 
prius Cenoiratnenfts epifeopus , fed per eo ntemionera datus 
a Secte Apoftolica Rotomagcnfis archiepifcopus ; ad mona- 
fterium S. Audoeni Rotomagenfis ; & fecundum morem 
honorifice receptus fuk cum feftiva proceffione ab abbate 
Reginaldo S. Audoeni : & Ipfa die’ procuratus ab ipfo ' 
abbate <Sc conventu prout decebat. Nullus tamen epifeo- 
pus fuit in iUa proceffione vel abbas, excepto abbate S. Au- 
doeni. In craftino quod fuit in ferto omnium fan&otum 
furrexit prafdkfas archiepifcopus de thalamo abbatis in quo 
jacuerat , & venit ad * monafterium cum * paulro quod fibi 
miffum fuerat i fummo pontifice & traditum per Parifien- * i<f «ft 
fem Sc Silvane&cnfem epifeopos , quos Dominus papa 
Gregorins IX. ad hoc affignavem. Et fecit idem archie- polium, 
pifeopus paufationem fuaqa poftquam venit in monafte- 
rium ante altare SS. Johannis Bapcifbc & Tohannis Evan- 
geliftae Sc Judae , afeendit ad altare apoftoiorum Petri Sc 
Pauli cum pauiio , Sc praemiffa oratione, elevavit illud faper 
akare tenens intra manus,: Sc incipiente cantore S. Audoe- 
ni 91. Sint lumbi , praefatus archtepifcopus tradidit praedi- 
rum patdium magiftro Johanni ad portandum coram fc 5 
& ita proceffione ordinata proceflum cft ad e cc te fiam 
fan&i Hennelandi , archiepifcopo non portante crucem , ; 
cxCfepta cruce monachoruifi. In ecclena S. Hermelandi 
intrans difcalciavic fe , Sc inde difcalciatus egrediens prae- 


• * 


Digitized by v^oogie 


XJO- HISTORIA ARCHIEPISC.ROTOMAG. 
fcntatus cft & traditus xnagiftro Thovax. de TreqwvUle de- 
cano majoris ecclefi* ab abbate Reginaldo S. Audoeni in 
introitu beatae Mari» Virginis > fic protelatum ed ab eodem 
abbate eundis audientibus, quod i ple fic conventus trade- 
bant archiepifcopum decano fic capitulo majoris ecclefix 
conditione imerpofiea , quod ipfi redderent conventui 
S. Audoeni mortuum, quem vivum recipiebant* His agei> 
dis fic adis Ebroicenlis Richardus , Scc. 

FRAGMENTUM ALIUD EX EODEM CODICE 
Dc Odone archiepifcopo. 

A NnO’ Domini MCC XLVII. Odo archiepifcopus 
obiit apud.Dacville prima die Rogationum mane , fit 
eadem die init allatus apud nos a canonicis Rotomagenfi- 
bus ante magnam miflam > fic politus fuit ubi legitur evan- 
gelium ad magnam miflam. Sacrifta appofuit tot de Tuis 
cereis quot annis rexerat archiepifcopatum. Poftea canta- 
ta fuit magna, mifla ad magnum altare , feretris S. Audoeni 
ficS. Nigafii dantibus fuper idem altare. Evangelium ledum 
fuit ad fxniArum cornu altaris. Abba&fic convcntus in frocis 
fuis cum cruce fic aqua beriedi&a , thuribulo, cereis , obvia- 
verunt ei in atrio juxta . crucem. Tunc tradidit eum deca- 
nus nodro abbati dicens : Reddo vobis mortuum Domi- 
num Archiepifcopum , ita ut cradina die reddatis eum no- 
bis. Pod nonam exiit conventus in dormitorium, podea 
rediit in chorum, dixit flaeeke, Dirige , £xultakmt y eo mo- 
do quo fit obitus Nicolai abbatis , fed folemnius* Pod ivit 
conventus potatum , deinde ad collationem , ad completo- 
rium, in dormitorium* Podea chorus dexter rediit in cho- 
rum, dixit totrnn pfalterium , finider chorus pod matuti- 
nas : mane excitato conventu , puifatum fuit ad. primam, 
conventus indutus cappis fit alhis celebravit miflam maturi? 
nalem ad magnum altare , quam cantavit fubprior , tres mo? 
nachi conravecunt J^.dua fratres Minores fic duo Jacobitatfd. 
mifla expleta, portavimus corpus ejus ufque ad crucem in atrio 
’ nodro, fic jam cito, rediit conventos ad ccciefiam noftram* 


Digitized by 


Google 


HISTORIA 

EVERSIONIS MONASTERII 

S FLORENTII VETERIS 

, A BRITONIBUS ET NORMANNIS 

Tranflationis ejufdem fan£H , Fundationis & 
abbatum monaftcrii Salmuricniis. 

N N O Incarnationis Dominica: millclimo 
fexagefimo primo , Indi&ione xiv. Epa&is 
xxvi. concurrentibus , vxi. ciclo lunae xiv. 
termino Pafch* xvii. Calendas Maii , tnenfe 
Junio xvm. Calendas Julii dedicatum eft 
monafterium S- FlorentH fenioris a Domino Eusebio 
Andegavorum Epifcopo in honore S. Salvatoris & S Flo- 
rentH confcflbris , eadem videlicet die antiquae dedicationis 
ejufdem tnonafterti. Caufa* hujus dedicationis ibit quod» 
idem monafterium olim a Carolo Magno conftrtf£him y 
Sc 4 ceteris regibus nobiliter fublimatum , poftea a Nem o- 
koio, Deo odibili Britone , crudeliter legimus incerdum. 
Nam cum ad illud ufque tempus Britones regi Francix fer- 
Vire folHciti fuiffentnpfe primus quamvis non de regibus y 
licc de regali , fed dc ignobili progenie ortis , contra 
Caeolui* Calvum fe erexit, & ei fervite contemnens, 
Kedonenfes Namnetenfibus junxit, ficque monailcrium k 
Fatre Ludo vico & ab avo Car. olo Magno fundatum 
atque nobilitatum aggreflus , incendit atque vallavit ; fed a 
fan&o , cui idem locus olim fuerat divinitus conceflus , 
invifibiliter percuflus , data non minima pecunia , damnum 

' Ii 2 


Digitized by ’ 


i*i HISTORIA EVERSIONIS MONASTERII 
quod fibi intulerat , quantum potuit , emendavit. Verum 
tamen fignum Tuae percuflionis femper fecum habuit : nam 
quandiu vixit claudus permanat. 

Poftea vero Normanni, adhuc furfum Caxolo-Calvo 
regnante , afleendentes per Ligenm,Namnetum aggrediun- 
tur, vaftant , capiunt , atque praedantur. Rurfumqiie mo- 
nafterium S. Florendi, quod Jam ante i (upradido Neme- 
«oio incenfum fuerat, <5c a Car.olo Calvo. reparatum 
jam fuerat, ab illa effera gente Normannica penitus vada* 
tur, incenditur , dcftruitur. Monachi cum corpore S. Flo- 
rendi fugiunt in partes Burgundiae , Tornacum monafte- 
rium expetunt, ubi fimiliter Monachi S^Philiberti timorq 
fupradidae 'gends ab Herio infula cum corpore ejufdem 
fandi feceflerant, Sicque locus Glonnenfis coenobii in fo- 
litudinem redadus , • coepit eflfe ferarum , qui prius fuerat 
habitatio hominum. Cum vero per annos circiter xxx. 
haec eadem Normannica natio nullas non civitates & ca- 
ftelli non tantum Neuftriae ; verum edam Aquitaniae de- 
praedando vaftaviflet, & vadando depraedaffet ; ventum eft 
tandem ad mohafterium S. Benedicti, cognomento Flo- 
riacum , quod pridem ab eis fuerat crudeliter incenfum, 
ubi 4 Venerabili Abbate Huqone , adjutorium fibi feren- 
te nobiliflimo Comite Autiffiodorenfi , Gi lsaldo momi- 
ne , aggrefli <5c ufque ad internecionem . deleti funt. De 
quo certamine vix aliquis rem^nfit, qui eventum rei nun- 
. daret ceteris: ficut&de ilio apud Turonus ea tempeftate 
merito S. Maxti n i caelitus in paganos patrato , ubi odin- 
genri & eo amplius cecidere, pagani $ non tantum pagen- 
tium, verum etiam propriis interemti gladiis. His tempo- 
ribus interfedus eft ab illis Normannis Neuftriam deva- 
ftantibus Incklgekius Comes Andegavorum, Fulco- 
nis Rufi^Iius. His duobus flagellis luprafcriptis divini- 
tus fuper paganam gentem emiffis , pauci qui evaferunt > 
fugae praefidio vitam tuentes , tranfmarinas compulfi funt 
repetere fedes : & cum ab (latione fua , quam habuerant 
in infula huic monafterio fuppofita > ultra non reverfuri 
difcedcrentj prclbyterum quemdam , qui folusin obfequio 
S. Florendi remanferat apprehendunt /fecpmque in unam 


Digitized by 


Google 


Y S. FLORENTII VETERIS. M5 

navium Aiarum ftri&kn compedibus vinttum projiciunt, 
Aeque per Ligcrkn difcedentes , in patriam redire difpb- 
nunt- Prefbytcr vero aegre ferens feparari a tali tantoque 
patrono , redu&is poft tergum oculis , videt monafterium 
humano habitatore vacuum atque defolatum. Time in 
hanc vocem fertur exciam afle Sacerdos : Heu tu S.‘ Flo- 
x enti, quare me pateris Ac a te disjungi ? Cur me ita 
rapiunt illi Deo odibiles pagani > Haec cum dixiflet; fta- 
tim navis qua Vehebatur, in vertiginem rotari coepit, atque 
-omnibus qui aderant mortem minari. Prefbyter vero divi- 
nitus a vinculis folutus aquis fe Ligeris tradidit, & .natando 
adducitur ‘ripae citeriori. Normannos autem , qui eum cap- 
tivum ducebant , fluvius omnis abforbuit. Ipfe autem in 
filva nomine Bivonem ingtediens monafterio S- Florentii, 
qui illum liberaverat , fe reddidit. 

A deftru&ione igitur monafterii quae fafta eft k Nome- 
koio Britone , feu ab adventu Normannorum quod 
utrumque fa&um eft regnante Calo lo Calvo, uique 
ad tempus illud quando relatum eft Corpus S.Flqlzn- 
tu aTornaco per Ab salonem monachum , & in eaftro 
Salmuro reconditum , quid iftum fit de rrffcnachis , qui 
tunc difperfi fuerunt, quoye abierunt, feu qualiter poftea 
converfati funt , nobis omnimodo habetur incognitum , 
nifi hoc quod in noftris chartis reperimus , poft fecundam 
deftrudionem hujus coenobii i Normannis fa&am, Mo- 
nachi cum corpore S> Flokentu juffu piiffimi regis 
CakPli in panibus Franci» ad locum S. Gundulfi , 
quem idem precellentifiimus rex jam pridem huic loco 
contulerat , poft combuftionem hujus loci aNiMENoio - 
Britone illatam , feceflcrunt : Sed quomodo exinde migra- 
verunt , Sc ad Tornacum perrexerunt , omnino ignoratur. 

Et hoc habemus certum , quod iftud S. Florentii mona- 
fterium defertum fuit & defolatum , & omni habitatione 
vacuum : arbores in eo creverunt , fues agrcftds & cetera 
animalia agreftja converfacionem in eo habucruut , & ubi 
folebant audiri voces «monachorum laudes Deo canentium, 
audiebantur balatus aeque fremitus quorumlibet agreftiutn 
animalium. Altaria omnia que confecrata fueram , vio- 


Digitized by 


Google 



if 4 HISTORIA EVERSIONIS MONASTERII 

lata Tunc aeque confrafta , praeter altate tantummodo 
S. MAs.[i< matris Domini. Nunc auceta per praenomi- 
natum Andegavorum Pontificem dermo far» confectata : 
fed additum eft aliquid ab eodem venerabili pontifice in 
unoquoque eorumdem'- altarium , quod antea non fuerat : 
nam quod antea erat fota m modo SS« Martyrum Dionyfii 
fociorumqtie ejus : , nunc fimul cft omnium Martyrum. 
-Quod olim erat tantum S. Scephani Protomartyris , modo 
fimul habetur omnium San&orum. Quod erat S.Johan- 
-nis Baptiftas , nunc eft & Beati Johannis Evangeliftae dc 
omnium Apoftolorum. Et quod erat S. Radegundis, 
nunc eft ejus & omnium Virginum. Quod vero erat 
S. Martinij modo illius eft & omnium Coftfeflbrum- Tria, 
vero funt in eadem sede altaria , quae fine aliquo addita- 
mento firnt reconciliata atque benedifta id eft altare Do- 
minicum , quod eft proprie S. Salvatoris $ & altare Capitis,, 
quod eft S. Florentii 5 tertium autem eft Si- Hilarii Picta- 
vorum Pontificis- 

Nunc de Absacoue quod dicere coeperamus profe- 
tjuarftur. Absalon ille monachus- S. Ftorenrii dolens- 
remanfiflfe corpus Iui Patroni apud Tornacum , ubi depor- 
tatum fuit tiinOte Normamiorftm tempore Normannicae 
persecutionis , meditatus eft in corde luo qualiter illud' 
reftitueretur propriae regioni. Itaque Tornacum pergens , 
ut facilius crederetur & ut onsois fiufpicio furti- atque 
fuga; ab eo auferretur , CGritra&nm fe finxit , & circa locum' 
quafi devotus exiftens , mnltlfque documentis perdifeere 
ftuduit locum iu quo quiefeerent olla faepediCti £in£ti y 
quem cum cognoviflet , continuo opportunitate adepta, 
illuc- accedens , omnia membra, excepta quadam parte ca- 
pitis , arripiens , ducente Deo Sal mutum uique pervenit , 
ficqtte Monachi illi S. Philiberti thefaurum >- quem> Iponte 
noluerunt , inviti amifentnt. Verumtamen ornamenta pre- 
tiofa , quas olim cum corpore S. Fiokentii illuc fuerant 
delata, retinuerunt. His itaque patratis , irtehoatum eft 
monaftermm in Salmurio imperio dt voluntate Theul- 
rt lbi Comitis. - Et quia.de reverfione feu fiifceptione 
tanti Patris cun&i gaudebant , cor&tim in. confttu&ione 


Digitized by v^oogle 


s. FLORENTII VETERIS. 

raonafterii laborabant. Nam caftellum illud , quod voca- 
tur Salmurius , nondum ibi erat ; fed poftea ad munimen- 
tum monaftcrii propter hoftes vicinos a fupradido Co- 
mite aedificatum eft. Perfedo autem monafterio , ventum 
eft ad dedicationem. . Cum vero dedicatum fuiflet , ifdem 
venerabilis Comes accipit vafculum in quo fervabantur 
ofia fasped tdi fandi , & in a Deo praeparatam fibi domum 
• juffh epifcoportun , qui aderant , portare voluit. Et cum 
pftrveniffet ad quoddam grande faxum non longe ab oftio 
monafterii , pondus , quod ante leve fuerat & fuave , ita 
eft adgravanun; ac fi ferrum, quod ferebatur, fuifiet, ac 
plumbum. Itaque Comes velit nolit vafculum cum fan- 
dis artubus fuper lapidem pofuit, & quid opus efiet perqui- 
rere follieite ftuduit : didumque eft ei , ut aliquid de rebus 
propriis , quas circa eumdem locum efie videbantur, licet 
nonnulla concefiiflet, in-prasfcriti concedere deberet, qua- 
liter ifdem fandus St ad locum deftinttum fe deferri 
permitteret, & omnibus qui aderant apud omnipotentem 
Dominum pius intercedor exifteret , quod Sc fadumeft. 
Nam contulit eidem in pra;fcntia omnium qui aderant om- 
nes pofleflioncs , quas in proprio habebat in cerritorio Sal- 
mnricnfi, in ecdefias, terras cultas, aquas , confuetudines. 
Hasc talia dona fando confefiori tribuit; ficquc ad locum* 
deftinacum abfque ulla difficultate in fede propria colloca- 
vit. A Tempore illo ufque ad Abbatem Fb.eder.icum 
abbatia Sandi, de quo loquimur, fub poteftate feu domi- 
natione Comitum progeniei Teuchaldi fuit. Antea 
vero ufque ad de&rudionem , quas fada eft a Britonibus 
fivcni Ncitm antas , non quoflibec alios , fed regem Fran- 
corum habebam Dqminos. Ifdem certe. confeflbr habuit 
nonattUa& poffeffiones in diverfis- provinciis , quas quia ipfe 
tompocv.-prsdi&as Norixumnicas feu Britannicas pcrfccutio- 
nis amiferit , viftun eft & nobis ipfis & alas multis , de qui- 
bas nedtnr tantommocito atque chartis' apud nOs remanfe- 
runt , quas.' nobis indicam qualiter eas' ipfe fandus acquifi- 
vk,- fed indicare nefeivit , quomodo eas amifit. 

.Erimus Abbas in eodem novo monafterio ftiit Eltas , 
quimulciim- io confbudionc e jwfliein coenobii ^cum quo-! 



25<J HISTORIA EVERSIONIS MONASTERII 
.dam fratre fuo nomine Othberto laboravit : ambo quippe' 
erant Presbyteri, & ideo merito donum- abbatiae prome-' 
ruit ; fed non diu tenuit. 

Pofl Abbatem Eliam fuit Ama ab batus Abba», quem, 
Teutbaldus Comes ex monafferio S, Benedicti Tlo* 
riaeenfis , quodefl fuper alveum Ligeris, aflumfit ; vir valde 
flrenuus , & in ornamentis ecclefia.in auro fle argento 
conftruendis multum ftudiofus , qui Sc poflmodum pb 
flrenuitatem ingenii Abbatiam* S- Benedicti fufcepit- 
regendam. • 

Pofl Amalbertum Robeatus abbas , dehinc Ad h-e-. 
beatus, poftea Giaaldus. Huic fucceffit Deo*dile-. 
ftus Fr.edes.icus abbas ex monaflerio S. Martini Majo- 
ris-monafterii affuimus , qui merito fanft icaris atque jufti- 
tiae quaft lucifer refulgens abbatiam fuo tempore multifarie 
multifque modis decoravit Sc melioravit. Ab initio fu* 
ordinationis ufque ad tempus ; irtcenfionis atque captioni» 
falvum,...efl a Fulcone Andegavorum Comite, raaju.... 
ordinem monallicum invenit tepidum. pene jam kpfhm , 

quem & praedicando & operando fecit fervidum, & erexit, 
atque commutavit in meliorem flatam. Habitatio caflelli 
ei erat valde onerofa , Sc animabus fratrum perculofa atque 
damnofa ; fed liberati funt in ordinatione divina- Nam 
cum fe ab exercitu circumdatos , & a flammis cernerent 
undique feptos , aflumto corpore fui patroni & reliquiis 
fandorum, exierunt ficut Loth de Sodomis, vel ficut 
Abraham de igne Chaldaeorum , de venerunt ad ecclefiam > 
«S-Hilarii, ibique. man ferunt facientes pro pofle opus divi- 
num , & non pofl multum tempus inchoatum effrnovum 
monafletium , quod cum fuiflet. Deo juvante , perfeflum , 
convocavit idem pater quatuor ' epifeopos ad dedicatio- 
nem , Aanulfum Tiironenfem., Hua elatum, Attdega- . 
vehfem, Isembea.tum Pi&avenfem , .Gaaxe aum Nam - i 
netenfem. Affuit fle G auf a i dos Aadeganmfiiun Comes ' 
cum honorabili matre fua Hudecaide, & conjugc fua. 
nomine Agne , dc cum eo inulti viri nobiles, necnon Sc 
populus utriufque fexns infinitae multitudinis , Abbates, Sc 
.Monachi, Sc Clerici , quorum non oR . numerus. Tum. 

dedicata 


Digitized by v^oogle 


S. FLORENTI! VETERIS. '* 

dedicata eft ecclefia in honore S. Trinitatis, & S- Mari m 
femper Virginis , & in memoria beatorum A poli olorum 
Petri & Pauli , & S. Florenti i Confefforis. Anno 
Dominicae Incarnationis Millefimo quadrSgefitno pri- 
mo fa&a fuit ifta dedicatio* Pauperes erant utrajquc 

Florentii . . . . fed ditavit eas- jam didus paftor textis .... 
bus ; libris divinae audor itatis , aeque calicibus, & aliis ec- 
clefiafticis ornamentis. Rexit autem adminiftrationem libi 
committam annis* XXXIIII. &..... diebus tribus. Re- 
quievit autem in* Domino. . . . . magnum ludum gregi Tuo 
relinquens, anno ab Incarnatione Domini M LV« regnan- 
te H enli co rege , Confule Gaujfrido , Eusebio 
P ontifice. . ... 

Huic Succedit Domnus Abbas Stgo', vir Valde yenera- 
bilis , columbina (implicitate praeditus , diledus Deo & ho- 
minibus, utriufqtie Teftamenti, veteris fcilicet & novi ap- 
prime eruditus , liberalibus litteris , grammatica , dialedica* 
shetorica , arithmetica, mufica & ceteris artibus per om- 
nia imbutus , & infuper litteris Hebraicis & Graecis periti!** 
fimus legendi & feribendi. Ejus ftodio bibliotheca noftra 
crevit, pfalterium,miflalcs textus E piftolaa Pauli, Adus apo- 
ftolorum ad unguem correxit & emendavit. Totum ejus 
Rudium fuit in meditandis feripturis fandis ., caritatem & 
mifericordiam omnibus praebens. Eleemofynis largus , * 
amator fratrum , & ut filios diligens , infirmitates anima- 
rum & corporum fpirituali & corporali medicamine curans. 
Erat etiam gaudens cum gaudentibus , flens cum flentibus. 

Si quidem quotienfcumque illi aliquis ad percipiendam 
poenitentiam lapfumfuum confeflus eflet, ita flebat, ut & 
illum flere compelleret. Videbatur enim fibi cum Jacente 
jacere. Caufas autem criminum,, quas ille confitebatur, 
nulli nifi Domino folx apud quem intercedebat , loqueba- 
tur: bonum relinquens exemplum pofteris fuis , ut inter- 
eeflores magis apud Deum fint quam accufatores apud ho- 
mines. Omnibus omnia fadus eft , ut omnes falvos face- 
ret. Et quid dicam de co , Summe Paftor i Poteftates 
hujus fa:culi , Comites, Epifcopi , & Abbates, prtecipui 
clerici*, ut prudentem & verae fimplicitati deditum hono- 

Kk 


Digitized by 


Google 


25 » HISTORIA EVERSIONIS MONASTERII 

rabant & mirabantur. Domnus Abbas Hucb Cluniacen- 
fis coenobii , vir valde venerandus , Magiftmm Tuum eum 
dicebat & quali fuperiorem fe conipiciebat. In Francia, 
in Aquitania, & in Britannia, & in Italia ejus fama volita* 
bat. Suo tempore eccleiia noftra multum dilatata eft in 
acquirendis poflefiionibus , & ecclefiis , $c in perfonis nobi- 
lium clericorum & laicorum C e cularem vitam relinquen- 
tibus , & ob famam .tanti viri & noftri loci ad Dominum 
concurrentibus. In ornamentis quoque pulcris conftruen- 
dis de auro & argento circa duo altaria, qua: iunt in pres- 
byterio , ut Domnus Abbas Fk.edek.icus faga* fiiic, 
Miferos & defolatos fateri fe poflunt., quos ille edocuit 6c 
inftruxit , & quod talem patrem amiferunt. Nam poftquam 
hic dile&us Domini quatuordecim annis, mentibus feptem, 
diebus viginti gregem Ubi commifium pie & plenus mife- 
ricordia feliciter gubernaflet n. Idus Junii dormivit in 
Domino, feria fexta in jejuniis quatuor temporum, incli- 
nante jam vefpera , appofieus ad patres iuos in fenedute 
bona , immenfum dolorem fratribus relinquens. Sepultus 
eft ad laevam Domni Abbatis Fx.idek.tci in abiida 
5. Florendi, in eo loco ubi ftat inter duo fepulcra eorum* 
dem Patrum crux noftrae redemtionis & imago noftri 
Salvatoris. 



.Digitized by v^oogle 




' ’ ?r .V v . ... ' J Tt aT tcT J T Ttf y 


VI T A 

SANCTI ADJUTORIS 

MONACHI TIRONENSIS 


AUCTORE HUGONE ARCHIEPISCOPO 
Rotomagcnfi hujus nominis terti® , ipfi 
Adjutori coxvo. 


IN NOMINE SANCTjE ET INDIVIDUAE TRINITATIS AMEN. 



Ilectissimis & meritis venerandis totoque 
finu pedoris amplectendis in Chrifto fratribus 
coenobitis monafterii Tironenfis in Pertico 

Hugo Sandae RotSmagcnfis ecclefiae indignus 

irchiepifcopus Salutem 5c fincerae diledionis affedum. 

Magnae caritatis atque dulcedinis vim protuliftis, & voto 
follicito ut nafcefttiam & originem loci veftri B. Mariae 
Magdalenes fuper Secanam magnis prodigiis 3c quam plu- 
rimis admirandis fulgentis miraculis , fimulque miracula 
ipfa in laudem Eccleliae certificationemque fidei catholica: 
monimentis perpetuis traderemus. Et quidem precibus 
Veftris , quin ob fui merita dignis non aufim juflibus non 
obaudire j nihil etiam dignius litterarum apicibus com- 
mendari putans , quam gloriofiflimorum fandorum gcfta, 
eorum praecipue qui tam digni fuerunt t ut Dominum 
noftrum Jefum Chriftum videre , palpare , cum ipfo con- 
Verfari , falubria ejus monita audire meruerunt. Quis putet 
aliquem in .impetrandis precibus tam promptum tamque 

Kk z 


Digitized by U.000 le 


Bjujs pa- 
tentes. 


Cruce fi 
gnatin a 
Antio 
c liiam ho 
ii es foto 
£«ctoiugat 


ifo VITA SANCTI ADJUTORIS 
audiendum «ffc , quam eum qui Domino tam proximus,, 
ucadumed, fuerit? Igitur adpromiflum veniamus. 

In illo tempore quo fulgens jn rota Caeculi catholica fi» 
des Normannica diffundebatur in tellure. , gloriofus vir 8c 
digniffimus Ad; utor, re & nomine hanc Caeculi plbfedus 
eft in lucem, cujus glorioCa vita &vigoremfui nominis ex- 
primit & gratia® magnae. /alutis, quia dum Ad;‘utor. di* 
verCa Cuperavit vitae hujus pericula, meritis mundana vicit 
eunda impedimenta. Sicut enim in Apoftolico fundamen- 
to condat Ecdefia , u,t a Chrifto firma petra Petrus ador 
infuperabilis flaturus eft : ita triumphatoris aeterni Adjutor. 
duplici militia miles efficitur. Epm autem martyrum & 
confefforum gemina dote reCplenduiffe non parva docu- 
menta produnt , cujus nimirum gefta vel partim neceffario 
deferibuntur, ne fama tanti viri quandoque dubietatis nebu- 
la fufe aretur. Et quidem Catis dd ad ejus gloriam quod 
Chridum, cui placere quaefivit , unicum habet in excelfo. 
Fuit autem natus in urbe qu*e V er nonum dicitur, patre 
Johanne ipfius loci temporali Domino, matre vero Rofi- 
munda de Blarru ipfius Johannis eonforte , certe , uc novi- 
mus cum in minoribus edemus , Deo devotiffimis & Can- 
didioris perfonis : nobilis quidem genere , Ced nobilior 
fide : Caeculi dignitate in ter Tu os clarus , led divinorum mu.-, 
nerum gratia praecipuus. Hujus infantia viri quantus iq, 
futurum ede deberer , facis praetendebat : Ita enim vigiliis, 
jejuniis, & orationibus affiduis eo tempore, quo ( affolct hu- 
jus faeculi aecas lafcivire, corpus Cuum macerebat , ut jam 
carnibus confumtis , pellis offibus pene adhaerere videre- 
tur. Credente vero aetate , gratiae divinae providentia erga 
illam Omnium bonorum affedus crefcebac. Erae enim : , 
forma fpeciofus , corpore cadus , mente devotus , affabilis - 
eloquio ; amabilis afpedu. , 

Ea cempedace paffagio terrae fandae pene omnes chridi- 
cohe vacabant: in cujus expeditione, etiam ipfc gloriofus. 
vir Adjutor, una cum ferme ducentis armatis cruce fi* 
gnatus erat , Unde contigit ut quadam die , cum parvulo - 
loco quodam in territorio Antiocheno, qui Jambujt dici- 
tur, abiret ,, ipfe & comitatus fixus praedidusin infidiis If- 

f yi ^ 

Hf 


Digitized by 


Googte 


' MONACHI TIRONIENSIS, 

«lacii tarum plufquam mille & quingentorum incideret. 
Circumvallatus igitur ab eis , cum videret Tuos fugam pe- 
tere quam tamen habere non poterant , videns tantae 
multitudini tam paucos fubfillere non valere , ad quae illius 
erant -aflueta arma humo proflratus , orationem fimul & 
vocum fudit,dicens : Voveo tibi beatiflima Maria Magda- 
lena , quod fi mihi vifloriam inflantis belli contuleris , do- 
mum meam de Monte cum ejus appendiciis ad tibi defer- 
viendum in monaflerio Tironenfi in Pertico , & iri ipfo 
loco monachis ipfis Tironenfibus dabo capellam quam 
in tui honorem quamcito ad partes regreflus fuero in ipfo. 
Joco conflrui faciam , & de meis facultatibus condotabo. 
Et repente tarde, quidem , nihil tamen noflris agentibus , 
fed de falute defperantibus , in fidei holles irrupit : ita ut 
omnes hinc atque illinc utcumque poterant diffugerent. 
Adjuto*, vero adjutorium fibi cernens defuper advenifle , 
fumptis cum filis viribus , non gnaviter fuper holles exc-. 
ruit gladium : mille enim & eo amplius non noflrorum 
dextris , fed B- Mariae Magdalenae juvamine, in eo certami- 
ne coeli fuerunt , ceteri autem fuga e vaferunt. 

Pcra&a igitur visoria , in triumpho vir fanflus A d ju- 
ro*. laetabatur in Chriflo , eo quod in tantae calamitatis 
periculo nullus ex filis cccidiflet. Poterat hoc ille agere , 
qui Pharaone lubmerfo in gurgite Ifraeliticum falvavit po- 
pulum nemine pereunte. Proflrata igitur acerba barbarie , 
gloriofus vir Adjuto*, gratias agens Altilfimo canere coe- 
pit : O Deo devotiflimi fratres mei Monachi Tironenfes , 
qui aflidue Deum pro me exoratis. O beaciffima Maria. 
Magdalenes , quem etiam apud Deum commendatum ha- 
beres/ O Altiffime Deus, in cujus manu cun£la funt po- 
lita, quas tibi gratias ego mifer pro tantis beneficiis refer- 
re valebo ! Quas tibi laudes peccator ego depromam ? 
Dextera tua , Domine , magnificata efl in fortitudine,- 
dextera tua percudit inimicos , & in multitudine glo- 
riae tuae depoluilli adverfarios noflros. Haec autem favi- 
mus per inclitos milites Heliodorum de -Blarru , Odonem , 
de Porco mortuo , Johannem de Brehtval , Anfelmum. 
de Cantamerula, VVidonemde Calvomonte , Petrum de 


Digitized by 


Tnrcrcef- 
fioncB M, 
Magdclc- 
»* Sc B 
Bernardi 
Abbacis 
Tironcofis 


itfz VITA SANCTI ADJUTORIS 
Curtjniaco, Richardum de Haricuria, Henricum de Pra- 
tellis , & quam plurimos alios, qui ipfi negocio & certami- 
ni interfuerunt» 

Sed famofiflimumr illud & admirandiffimurn miraculum 
quomodo ab hoftibus noftrx fidei captus , & diriffimis car- 
eeribus mancipatus , & ftridiffimis loricis & catenis ferreis 
vineus liberatus extitit , dignum non ducimus ut omitta- 
. . mus. In expeditione fiquidem praedida Jerofolymitana , 
cum jam annis decem & feptem , quod pauci fecerant , 
*“• ipfe vacaflet. Contigit bellorum infperatis- fortunis , St 
fccreco Dei arbitrio, & forfan quod votum fuum , quod 
fupraprxmifimus, nimis differebat adimplere, ut ipfe glo- 
riofus vir Adjuto*, i fxpedidis inimicis crucis Chrifti 
captus fuerit : Cumque ab ipfis perfidis Saracenis loris 
compeditus fuiffet , & catenis dir illimis , & aliis exquifitis 
omnibus poenis duriffime attritus $ Sc immaniffimis tormen- 
tis, ut Chrifhim & ejus fidem abnegaret , afflidus fuiffet $ 
Sc in fide pcrfeverans cum Salvatoris noftri clementix , Sc 
pix matris ejus , ac B. Marix Magdalenes , almi gloriofi- 
que & Deo -devotiffimi Bemardi olim veftrum Sc veftri 
monafterii Tironenfis Patris , precibus fedulus orator fe 
commendaret , & eorum adjutorium jugiter flagitaret ; 
undem fubadis plurimis temporum curriculis , cum fuum 
Athletam Deus fortiffimum confpexiffet , ejus miferiis mi- 
fericors compaffus eft. Node enim quadam cum aliquan- 
tulx requiei fe dedifTet, vidit in fomnis, immo potius vivi- 
fice B. Mariam Magdalenam a dextra , & gloriofum Ber- 
nardum a Ixva eum tenentes & levantes, ac curfu prxpro- 
pero eum ducentes , qui eum vinculis quibus vinculatus 
erat, folucum tamen ab eis reliquerunt. O mira res, Sc 
partibus his inauditum fed percelebre miraculum, & uc 
diligentifltmis per nos fadis informationibus cum Petfo de 
Curtiniaco , Henrico de Pratcllis , Andrea de Feritate , 
Rofredo de Puteaco , Odone de Porco mortuo , Sc plu- 
ribus aliis , qui eum die ipfam nodem prxcedente vide- 
rant, & cum ipfo comederant, Sc loquuti fuerant, reperi- 
bius certiflimum. 

i Excitatus igitur a fomno, ut vidit fe sl vinculis abfolu- 


Digitized by v^oogle 


MONACHI TIRONENSIS. 263 

tum , & a perfidis Ifmae litis liberatum in eo quo praemifi- 
mus loco cfle , altiflimas mente & ore Altifiimo depro- ocnfit. 
mens voces, ad vos VVillelmum venerabilem abbatem 
monafterii veftri Tironenfis celerrime mittens, & vices 
veftras depojfcens , veterem hominem cum fieculari mili- 
tia Te exuens , novum hominem , habitum videlicet facras 
veftra; religionis Tironenfis in eodem loco aflumfit : fe & 
locum ipfum cum ejus terris , vineis , pratis , pafcuis , ne- 
moribus , decimis & reditibus , & pertinentiis univerfis; & 
fua ubilibet confiftentia bona ipfi veftro Tironenfi ad opus 
vidualium <5c necefiitatum per abbatem Tironenfem ordi- 
nandos & ordinanda , diftribuendos & diftribuenda tri- 
buens & donans , gratias agens Deo &c dicens ; A finibus 
terrae ad te clamavi , dum auxiaretur cor meum in petra 
exaltafti me. Deduxifti me quia fadus es fpcs mea , tur- 
ris fortitudinis k facie inimici : inhabitabo in tabernaculo 
tuo in faecula , protegar in velamento alarum marum , 
quoniam tu Deus exaudifti orationem meam , dedifti he- 
reditatem timentibus nomen tuum. 

Aedificata eft ergo capella , quam nos demum cum 
tribus altaribus dedicavimus , & altaria confecravimus : 
majus altare in honorem Domini noftri Jefu Chrifti & 

B- Mariae Magdalenes ejus apoftole confecrantes. 

Poftquam vero faeculum relinquens , religionem veftram Qaafisi»*. 
monachus fadus ingreflus eft, adeo tam fandam vitam & 
arduam , ut novimus , duxit , ut praeter panem & aquam iit, 
vel oleum , falc condita nulla fumeret cibaria , nifi forte 
feftivi diei amor , feu folemnitas , vel magnorum fuper- 
venientium virorum hofpitaliras eum amplius fifmere 
coegerint. Afpcdus autem non folum foeminarum, fed 
etiam virorum a fua praefentia removebat , ut ab homi- 
nibus ^ummotus folum fpedaret adventus Angelicos , & 
crefcefct in divinitate quod deerat in homine. Ledu- 
lum k monachatu numquam habuit , ledaria nefcivit , 
in pluma caput numquam reclinavit > fed vefte tantum- 
modo qua die ufus erat , node contentus eft. Pro mol- 
li autem lana hirfuto cilicio induebatur , ut inter horas 
foporis non effet requies corporis , & mutato ordine adhuc 


Digitized by ^mOoq le 



±6~4 ' VITA SANCTI ADJUTORIS . 

poft pera&um diem nox Succederet in kbofe. Veflis 
fuperior tam vilis, erat Sc despicabilis , ut ' cuculla quae 
habitualis erat & modici Seu nullius pretii veftis-, alterius 
comparatione pannus aureus edet. • Eratque diurnalis 
oratio Sc no£t urnalis quies in locello parvo . retro altare 
capellae , quam , ut praediximus , i piius precibns dedica- 
vimus. Ibi continui fingukus & lacrymae. , ibi aiGduae 
vigiliae Sc orationes , ibi cotidianum jejunium : nefeirei 
eum alibi quaerere , nullam alibi recipere , corporis refo- 
cillationem. Heu me miferum peccatorem !. Interrogatus 
perfaepius a nobis cur tam. Se vilefeeret r Sc non alsquantu* 
lum fecundum fui Sanguinis (latum fe gereret , aut faltenii 
alio in loco quam in illo corpus recrearet ; cito refpon- 
dic , Nimis olirrt fuit recreatum corpus meum ad Saeculi 
(latum nunc indat ut reddat quae fumfic nimis. Sed 
cum de loco illo, nulla refponfa dederit , aliquid in eodem 
divini e(Te certe Speramus ; & hac de re quandiu in hac 
fragili Vita degemus , locellum ipfum Summe veneramur, 
& quotiens ad ipfum accedimus, & orationes ac prcccs in 
eo fundimus aliquid divinae infpirationis & multum 
devotioais erga Deum, nobis plus evenifle feu accrevifle 
perfpicimus. Humus in ipfoi locello lefltim minidrabatj 
Sc ubi caput reclinabat terra aliquantulum prominens pulr 
vinar concedebat. 

Vafivcdit Vidimus plures febricitantes Sc alios infirmos ad ipfum 

miracula. venire & in ipfo dormientes Sanos Sc inco- 

lumes ad propria remeare : alios autem (i non datim , Sal- 
tem paulo pod tempore Sanitatem tecuperafle. Leflum 
tamen in camera (ua Satis honorificum habebar., qui non, 
nili ut mundanus ficut ceteri videretur, (ibi feryiebat. 
Inter qua: tempora , ut de ceteris , reddidit Surdis audi- 
tum , aliquandoque multimodis languentibus reddita Sani- 
tate, tamquam ad plenum de eis non certiorati taceamus : 
immo quod Sub obtentu B> Mariae Magdalenes in ipfa ca- 
pella attum ed quodque plurium fide dignorum tedimo- 
nio novimus referemus. 


Daemonia* 
com libe* 
jas» 


Quadam enim die dum cum matre Sua Rofimunda pra:- 
difta , Sc aliis quam plurimis hominibus in capella ijifa 

exide- 


Digitized by v^oogie 


MONACHI TIRONENS1S. ' isf 
exifteret , fupervenit daemoniacus quidam ( Hilgodus Ruffi 
nominabatur ) gladium evaginatum tenens , quique ex eo 
multos in ipfis temporibus vkos'& mulieres vulneraverat: 
cumque ipfe daemoniacus hac & illae vagaretur , divertit 
ad ipfagi capellam , ubi Adjuto*, faepe nominatus & Ro- 
fimunda mater ejus ac didi homines confidebant : & eam 
ingrediens , homines retro altare fugere prae timore coegit: 
fed ei occurrens Adjuto*, venerabundas ait : O Domina 
mi -B. Maria Magdakne , & hic licet per dxmonem addu- 
ctus , ad hanc tamen capellam tuam adveniens, non fentiet 
aliquid de beneficiis tuis > Illico autem ut haec Adjutor verba 
|>erfonuir 7 daemon ab ipfoH ilgodo cum magno rugitu reccffit j. 
ipfe Hilgodus genua humo fledeqs , omnipotenti Deo & 

B. Mariae Magdalenes de reddita incolumitate gratias egit. 

Quae nos ab ipfoH ilgodo, & aliis qui prxfentes erant, per 
debitam informationem certirtima novimus. 

Nec praetereundum efl aliud item famofiffimum 3c multi- Voragini* 
itupendum miraculum , quod nobis praefentibus fub oculis f'| e cu J u “ 
multorum hominum , beata , ut tenemus , indante Maria Fh^wp"* 
Magdakne peradum ed. Erat prope locum ipfum Magda- Clbu *. lu,s 
lenes praedirum in flumine Sequatis vorago qusdam aqua* mfMt ‘ 
rum , quae tranfe unces nautas voraginem ipfam ignorantes 
ita dehifcebat, ut nec mercium, vel aliorum fupelkdiliom, 
nec hominum r ipnmo nec navium. ipfarUm qui equam ullo 
«unquam tempore vel rediret : & ita retroadis ab xvo tem- 
poribus plures homines periclitati fuerant, ac naves , dc alia 
bona fubmerfa. Quod dum femel,podqiiam in ipfo' loco 
fumeo vedr* religionis habitu refedit , accidiflet ? accerfirt 
nos dignum duxit, ut tantx calamitati ope Vel confilio fub- 
curreremus. Celebrata igitur per nos in ipfo loco mifla de: 

Spiritu -fando , ad ipfam voraginem, non- fine magnis lacry- 
mis & lamentis , nos & venerandus Adjutor naviculam af* 
eend entes , properavimus; Nos vera, quem , quod abforbe- 
remur \ voragine, timor renebat pavidum, ipli Adjuto *. r 
fuggerebamus ne huic nos fubp ceremus diferimini «St for* 
tun® , cum ille. Potens cd Dominus meritis B. Maris Mag- 
idalene liberare nos in prsfenti & pro in futurum populum 
fluun . & hac .die coram, o&nibus exercere virtutes. Sub , 

/ ‘ LI 


Digitized by CjOoq le 



*<s* VITA SANCTI ADJUTORIS 
.confidenda igitur Pei&B. Mariae Magdaienes Si fecorkacc 
Beati viri pariter ad locum voraginis protendentes s cum 
jam nos in voraginem fttuntop i nape tus attraheret. Benedic 
Domine Praefui, ait nobis , dt lignum crucis ede, afperfo- 
ximnqae aquae benedice in iorum projice voraginis : quae 
illic© complevimus- 

Ipfe aliquando de ferris k quibus B. Mariae Magdaienes 6c 
feafU Rernardi precibus liberatus fuerat , in ipfum locum 
projecit , dicens fie : Poteft Dominus meritis B* Maria: 
Magdaienes de bcatiflyiu Bemardi liberare populum futim, 
Bcut me cosum pcecihus jiberayir. HisaUdis.de radis, fitbito 
vorago ittaqu« abyfli profunda petebat , feda cft aquarum 
grata planities > camcfque defuper huc Jk illuc nos -dt ceteri 
qui a remotis deterant, nautae, ftupore .mentis attoniti, gra- 
tulabundi tamen dt gaudentes ad propria remeavimus, nulluC- 
que expoft (uffragantq gratia divina A B -Maria Magdakne, 
'ibi pe.ricljta$us cft, nec vorago amplius -vife, 

Poflemus jfi vellemus alia multimoda in ipfb loco , ut A 
.quamplurimis fide dignis audivimus , meritis dc precibus 
beatiffimas Maria: .Magdaienes tam vivente fpfb venerabili 
A d ju.T om , quam pbft ejus .decefium patrats miracula nar> 
rare :fed ea tantum inferimus. , quae vel nos ipfi vidimus, vei 
plurimorum fide dignorum atteftatdone cet bilima novimus. 
Jit quia in laudem & exaltationem B. Mariae Magdaienes 
multi tam evangeliftarum quam aliorum fandorum pcodie» 
re libri * ideoque nec ad ipfius exaltationem dignus cft 
fermo noder. Ideo venerabili noftro Adjuto.*.* , cui in 
majori parte principia hujus paginae dedimus dt media, & de 
quo ut plurimum per vos dt alios requidti fumus , finis pa- 
ginae dabitur;. . 

Laudent alii expulforem daemonum , ouratorem cada- 
verum , ceterifque miraculis pollentem : nos Adjuto b.i$ 
noflri praemia patientiae laudabimus , virtutem Pei , con- 
temtum rerum , poft haec animarum lucrum , rtftauratio* 
nem coenobiorum ; veftittun cibumque monachorum , pa- 
cem ecclefiarum , concordiam regum & principtun , cufto- 
diam viarum, omnium inflantiam mandatorum , perfeve- 
ranriara vigiliarum dc orationum , tcfpeftus pauperum m 


Digitized by v^oogle 



MONACHI TIXONSNSIS. 

W Ot tcp don em javdfntai, ibonoee® fenum etadndatfoAeife 
moram vugmm. s Gmdekfammm continentium, 

mifemrum „ jjoencfanana observantiam re- 
gularum & mandatorum ac pofttciiium fpecimen oftmium 
virtutum. 

Apprt>pinqname demum, vitae fu* flrie , cum refolutio- I)a» ett* 
nem lui corporis imminere cognofccret , rios & Willer- wt * 
aqutn abbatem luam Tkouenfen» «die duxk evocandos^ 
ad quem no» pratdi&i tum pHoibufe alii» Aeaees de gCme»- 
tes convenimus : cujus auditis de luo jine verbis^ interro- 
gavimu»-eUm : F sates A» jura a y stlsi fepakuranv-corporis 
oii.pratddUnacam habes l Ad hsc vir Dei refpondir : Irr 
hae capeHtd*, Apfactterit' Domino abbati meo* £f« au- 
rem vir iplc venetandus humi decubans in leftulo iUo, de 
quo fupra fcriplimus , retro B. Maris Magdilerles altare , 
in quo divinis lecraniCt^is- rauOrius indurato ut femper 
erat, fecundo Calendas Maii' migravit ad Dominum.. Ec 
Icet nattituli dolore contriftati limus 5 gaudebamus tamen r 
quia tantum ac talem apud Deum pro nobis praemiferimus 
patronum adjutorem. Triumphet fpkiftdi tripudio Pon- 
tifex , facerdotes feoias fplendefttes exaltent juftitis, Mo- 
nachi beatorum laxemur operum 1 fortitudine', ac oin&i vir- 
tutum decore, omnifque ordo Eoekdb&co» omnipotenti 
Deo pia reboet carmina , laica turba cum fexu femineo 
alternati m , & provocem juvenes & virgines , fenes. cum 
junioribus dicamus omnes pttet ftppti& San&lfima Ma- 
ria Magdalena , & tu San&o Vir AojtWox faccurrittr 
nobis. 


158 


H I STO IRE 


DES GU ERRES DITALIE 

PAR LES BRETONS 

SOUS LE P.ONTIFICAT DE GREGOIRE . XI. 

Efcritc cn vers frar$ois par Guillaumc dc 
la Pcrcnc qui y cftoit -prefent. 

I 

jjan Mil CCC LXXV11I- fjl monfieur Guillaumc de la Perate 
. cejl Romans four amour & honour de nofire mere fainte 
Rglife j & four vatii ance ef armes , que fifi en celuy temfs 
. monfieur Selvefire Rudes avecqifc flufieurs bommes , qui 
. fn Ja comfagnie efioint ou fuit de 1’Egfife en Italie. Lequel 
, mtfiire Guillaumc fut trois foisfrifionnier cudit f dis, 

_ , NE nuit cn Italic , 

UifeSttc | Melancomoye cn la vic 
R^de^ lliilsl p’un,chcyallcr de be) eftre. 

Que l’on dame monfieur Selvestm» 

Et comraent , & en quelle maniere 
II a vefcu $a en arriere , 

Si regardoit que fon pourchas, 

Et fon travail , & fcs debas , 

Si l’i ont fet bien & honnour , 

Conquis chevancc chacun jour. 

II a cftd toufiour loyaux , 

Celli cftoit un beau joyaux , 

Preus , & vaillant , eftre Pagent , * 

Sans nui defaut, bien diligent» 


Digitized by 


Google 



DES GU ERRES D*ITALIE. 
Ces font ceches de noblcs hon: 

II a par couc tnolt grand rejiom. 
Cheicun fi dic qu’il eft hardis, 

Fiers, & aperc fans-. concredis , 

Sages , honcftes , doux & corcoys ; 

II eft larges comme eft un Roys. . 
fiien fcet fon efire encre les dames , 
Ec encre couces les aucres fammes 
Ec bien dan^er fec il mole bien, 

Mes de chancer il ne fcec rien. 

De ce ne lidoft ja chaloir , 

Il ne perdea poinc fon valpir : 

Quar aflez a de couc la grace , 

Se non de cels a qui 1’en crefce . 

De fon eftac & de fa vie , 

Qui fur luy onc fi grand envie , 

Qtj’i poyne meurc dolencemenc 
Comme checis & males gene. % 
Mais c*eft cOuc quam qu’il poeuc fere , 
Quar bien proveu a au concraire, 

La Dieu mercy par fon labour 
Tanc que de fe$ feignons le gregnour. 
Li veulc grane bien pour le grane bien, 
Qu’il raainc en luy , il eft cercain. 

Il s’eft cou dis mis <l la voye 
Avcc.les bons, fi ne lerroye 
Pour nulle rien que je ne deiflfe 
De luy le bien , dc le recrailfe. 

Quar c’eft' exemple i couee gene. 

Qui vaillance honneur veulenc i 
Ec couc homme s’y doic mirer. 

Qui veue arme concinner. , 

Quar fans aide , ne fans confeil. 

Se neft de Dieu & du foleil, 

Il a faic ce que il a faic : 

C'eft fon devoir , il a bien faic. 

Quar il eft vray couc fans doutance. 
Que uns lyons quanc il s’avancc 


Digitized by 


Google 


»70 H I S ro I R fi ' 

De foy mefmt , &ns av©ir- aide * 

Plus cft prifi& pte* k pw&, 

Je le dis pdur monfieur Saeves**, e 
Qui ell aujoutfdbity te» le raeflke 
En I talie cfeoft voire : 

Nui : ne A pvtet ‘tftre contraire , , 

Senoa que ftir par wahrfon 
Et fauflTel^ dfes tnauves he»: 

Nuis de tfeibous&s ennetn& 

N e 1’onc greve, fe avis > . 

En quelqoe liet» qt*’il ak eft£,s 
Fuft en yvert, fttft en eft£,. 

Ne en compagnie , ne feiria (eui^ 
Je le di potrr quoy eo« foul. 
ii rnu-i XJ N jour eftoifc en< Aflemaigne , 
^ftoirc' A oonibatre. en tine pfeifte-, 
cn Alie- Clofes de liees tn» envieen*, 

®»gne. ^ urv , chevalier dk gtand renom* 

Un defrmeitteura de com te pa»,. 

Se eneftoit It qfrtnffiufc 45», 

Et apres fit dtes arme» taftt * 

De ce checun en eftgarant , 
Quonques Reflant , ne: OAvier, , 

Ne furent pkis Re» basaHUer: 

Et celuy jour je vow afR r , 

II deconfifi; fon ennemi : . 

Et purs apres fitdi molt bkrt : 

Quar du fien^il ne prtnt rien*, 

Ains enddnna tretone fen-drek 
Par devotion, qse il avoit , 

A madame feinte Katerine, . 

A laquelle toujours s r endi«e. 

Par reverence & par dteraceuS: 

Quar la li fift mook- grant ttonnetta 
T ous les Seignours , qui’ Ut e&oirtt, 
Gommunemenf ne lt cefloinc , 

Qu’il praint eftat de Ghevadter , 
Pour.ce qttant vine au commenciei 


Digitized by u-oogle 



DES GtTEfcttES D’1TALIE. 

De la bacaHlc , a li tout drott 
' Vint Monfeigodur de Malest*_et ; 
Et li dift , Selv BSTai^, SiEtvHsrjtE , 
Par dr.oit jcheyalicr doys eftre k 
Adone requift ckevaieae 
Tres Jmmbleoacnc, A: shamilie. 

Quar bien veoit que Coa Seignour 
Si li offioit Atoh grand houour, 

Ainfin le Eft certadneuMnc, 
Honnorablement di vadiament. 

Et mieulx orant & le Sovoyc 
Dire , ne penfer en miilevoye. 

APRES s’en «int en Avignon 
Au mandemcfg du tres faitw hon , 

Pour fervir luy -& faint Eglife , 

Et la defendre en ccmtre gutfe s 
Que bon thevalier &c loyal. 

Et tint aucre -suillam vaflai, 

Soutenus par fordomtance 
D’un faire, & par la ereanct 
Que tout homme doit fans tnoyan 
Avoir, fe eft bon Chreftien. 

. SUR tant Pe vint en Lombardie, 
Pour fecourir route It alie 4 
Dequoy ne donnaft loes une figue a 
Pour la puifTance qu’ avott la ligue, 
Qtfavok 1’ Eglife fi au bas nrife. 

Que vraytyent en nui guife 
Ne fe favoit eonfeil donner: 

Tant y avoie grand ecombrer. 

Tout ec fkenr les gouvemeurs, 

Que pour te Pape eftomt plufieurs , 

Qui «e faroint rien 4t la guet?re; 

Mais toufiokte eftoint en erre, 

De rapmer or & argent , 

Et de piller la pouvre gene* 

Mais or de ce me vUetl-efter, 

Je n’ay pas tout k ehaftief. 


. * 7 * 


Ii tietiti 

AvigsM. 


II ptfe 
tn Lcan- 
Sardie, 


Digitized by v^oogle 


xyx 

11 force le 
paffage. 


H I ST O IRE 

OR m’en revien k ma maricre* 

Qu’avok commencee premiere i 
Du chetran de Lombardie , 

II eft raifon que je yous die. 

Coment ou pays nous. y eatrames* 

Premierement nolis cn alaraes 
Le droit cherain drbic en Piemont* 

Ou a maint pas eftroit & ronc : ; 

Qui contre nous ekoient gardez 
Par grant foyfon de gens armcz. 

Et de vilains o grans gifaroies , 

Qui nous cuidoint faire nos barbes» 

Quar fiers & orgeuilleux eftoint i 
Letifer paffer ne nous vouloint ,, . 

Ec bien cuidoint certainement r 
Que nous rfeufCam ja.haed ement 
Doutre le pas paffera force, ’ . 

Que neuffions nous qui ne fuft morte 
Avanc toute la compagnie ' 

Quant monfieur Se tv Einr que Dieu aie„ 
Tantot s- etr vint apertemenc , 

Qui plain cftoit de- hardement. 

ADONC So k a r e print fonpannon , 

Que maint autre bon comp.aignon 
Acompaigna , & puis grant pas 
5’en allerent gaigncc le pas. 

Et lors prine morificur • Sex v i? st.r. b . 

Le droit chemin a la main dejftre >, r 
Et leur dit, bon compaignons. 

De monter eous ne nous feignons j 
Et nui ne fe vuieille rendre 
A fes vilains, qe l^flfct p^eiidre, * -• 

Quar fe yous ch.eiez.cn ieujf jmefcjf i, ■■■■ , 

Vous eftes morsdc,tous,honniis.; . - ; ( 

Et de ce je me fais fort,. 

Que ja ne feront fi fort. 

O le bon droit que nqus gyonst „ ' ■ 

Ou fervife ou nous alions* 

Que 


Digitized by 


Google 


DES GUERRES DT T A LIE. 

Que nous n’aions tout le deflfus 
De celuy pas , qui eft la nus i 
Et fe tous voulons bien fairc , 

Et que nuUi a fe retraire 
Ne fe vueille juqucs 4 la fin : 

Nous les metrons en grant declin» 
Tout cevidift, & tout fe fift > 

Et puis apres chacun E dift. 

Que fe donnoit tres grant mervaille. 
Coment ceci avoit pu fairc. 

Quar onques mes pour nui eftorce > 

Nui ne paffa ce pas par force» 

TOUT le chemin de Lombardic 
S’en vint tout droit dcvant Pavi». 
Rentra logier devant un fort , 

Lequel efFoit de gent mouk fort. 

Et qui eftoit de Gali ache 
Qui de Teglife ert bonne eftache, 

Bien le montra en trefpaflant, 

Son pais 4 tous petis & grans. 

Quar il nous fift abandormer, 

Vivres en fes villes affez, 

Dequoy nous cufmes tout mcftier 
Pour toufiour bien avant aler $ 

Et non pourtant il cuida faire 
Monfer Selvestie retraire. 

Par devers luy pour demourer. 

Et difoit i’en que orber. 

Il vouloyt tout li voyage , 

Pour paour d’avoir domage. 

Quar ou pais iis font tirans. 

Et ne voudroint ja plus grans 
Seignours cfeufx avoir au pais , 

Eour doubte cPeftre fubgis. 

Meis le noble Monfieur Selvestre 
Ne voloit pas demourer meftre 
Pour promefle quilli (ce ut faire i 
Dequoy aflez li fit par letrc , 

M m 




II 

iPavic* 




174 


HISTOIRE 
Et par lcs gens de fon oftel, 

.Qui luy difoit moult d'un edel 
Si li manda fons nulle doubte 
-Que toufiours menroit fo roujte , 
Tou dis avant en la contree, 

. Et ou il avoit fo penfee , 

D’aler tantouft & fon memoire, 
Pour ce que au pape Gregoirc 
Avoit promis fons contredit 
De le lcrvk & jour 5c nuit. 

S’eft & fovoir le temps durant 
Que li avoit en convenant. 
Toujours la il fait , il eft certain, 
pe tout yce je fois tcfmoing. 

A TOUT le fait vueil revenir, 
Duquel ne voudoye mentir 
pour promeflfe, pour l’our , pour don, 
Pour nui prefent , ne guerredon. 
Quar moy qui faift i.ceft Romans , 
Ne fu oncques roon temps ufops. 
En fonge ne en flattcrie , 

Point ni pcnfe ufer ma vie. 

Meis je prens mult tres grans dcpors. 
Et tout ce que je vous recors • 
D’un fi vaillant bon chevalicr ; . 

Et pour ice nui mervasller. 

Ne fe doit en nulle rien. 

Quar en fon corps na fors que bien; 
Auxi ce m’cft exemplairc 
En treftouft lieu pour bien fairp. 
Non pas que je me parage, 

A luy naffon vaifelage. 
n preai Meis or de ce me vueil efter : 
B ® e u, °* Quar mon Romans continuer , 

8 ° e * Toufiour je vueil en bonne foy. 
Et pour ce , foy que je vous doy , 
Vous vueille dire fons eloigne . 
Coment il fift a bouloigne. 

L’cn li difoit qu’il eftoit forts 


Digitized by 


Google 


DES GUERRES D'ITALIE, J7* 
Certainemehc , & que des locs 
Que iis faroicnt (a venue > 

Illi vendroient en la rue , 

Rencontrer plus de eres mile 
Ou le pover de leur ville. 

Et difoit fans nulle faille , 

Qu'ils li dourroint la bataille.- 
Bien le cuidoint epouventer: 

Mais 4 tout dift fans plus penfer, 

Puifque iis ont fi grant defir 
De combatre, tout leur defir r 
Certainemenc je leur fere 
Defiors que je arrivere. 

A celluy jour & nous verron , 

Qui portera bien forv pennon. 

Adone 4ift'il culs treftouts , 

* * 

De ce fait. ci n’ay point courrous : 

Ceft tout ce que je defire , 

Pour ce vneil chanter Sc rice. 

De la joye que Dieu nae fait; 

Dieux fi nous gart davoir deshait. 

Sur tout cela point de fejour 
En rien ne fili que checun jour, 

11 ne venill coufiour tirant. 

Il eftoit le premier devant 
Toujour cmdoit les efeontrer 
Ens, ou chcmin, ou en fentier r 
H tant alia & chevancha , 

Qu’en leur fors bours il fe logea f 
Et treftoufl: ce en depit d’euk 
Il le fefoit pour leur grans veux y 
Ou iis avoint fait par davanc 
De li venir tous au devant. 

Incontinent fans plus tarder 
Sur fon cheval il vet m oncer ; 

Print o luy bien trente lances r 
Pour caufe de leur vantances j 
S’ea alia» devant les portes 

B/tm 2 . 


Digitized by ^mOoq le 


H I S T O J R E 

De Bouloignc > qu’eftoint forte*, 
Bouta les fcu tout enviroir: 

La fift moult grant deftru&ion 
Les gens qu’eftoint dedens la ville, 
S’allirent tous tire a cire. 

La tant de gens pueple avoit , 

Qu’a un de nous dis en venojt. 

Si va dire monfour Selvestkb , 
Gardes que tous a une delire, 

V ous alfembles a ceftc gent : 

Et bien garde que pour neenc 
Sur celles gens vous n’arreftez, 

Se n’eft comme vous les tuerez. 
Refpondirent les compaignons $ 
Tres voleneiers , nous le voulons. 
Meis guardez bien que votis ferez , 
Ne com vous encommencerez , 
Ferir fur euls fans envoicr. • 
Quarrc nos gerts , qui bien medier 
Si nous ferons, il elt certain. 
Noftre logeis fi n’eft pas loin. 

Et feront tous les compaignons 
Contens de vous, bien le fcavons. 
Quar fe de ce mal vous prenoit } 
Checun en fon endroit diroit; 
Que grant orgueil Sc defefpoir 
V ous aurpit ce fet cmouvoir. 
Monfour Se l v e str. e qui hach.ee 
Avoit au ener , dit*il , malgree , 
Allez tantoud & revenez , 

Ne me faites ici mufer. 

Meis que fift-U ? pour ce quepres 
Eftoint nos gens , qui rous adez. 

II venoit o mult grant chiere , 

II fe hafta par tele maniere. 

Aux ennemis de courre fus. 

Que les veifles & fus & jus 
Tumbcr 4 terre, & metre 4 mors. 


Digitized by 


Google 


DES GURRRES D*ITALIE. 
Et quant virent tou» les fecors 
De nos gens s iis feft>ahire&c 
Si que rreftous s’cnfuirent. 

Et lors leur 6it faite la chace 
Juqu’cn mi kur mctre eftache. 

De prins , de non furet afiez, 

Tant que les champs 6c les foftez, 

Les prez , les vignes , les chemins 
Eftoint vermeils comme rubins 
Dufant , qui la fut efpandu , 

Et qui ce jour cuft acendu. ... 

A leur ale r de celle guifle 
Comme fuft fait par la emprinfe 
Pu bon vaillant monfieur Sei.ve.st k i. 
La nuit nous euft elbe malcftre , - 
Quar c eftoit bicn leur ordrenance: 

De nous venir fans . demorature 
Nous combatre eus ou logeis , 

Mes que fuft nuyt & un grant eris 
Nous avoir feit en toute parfi 
Quar iis eftoint tant de reguarft , 

Si velimour & fi infames , 

Qu’il ne fuft nulles guarennes, 

Qui ne fuftent epulentees , 

Et deftrute$,& mal menees. 

Meis tant furent efpouventez. 

Et les Bretons bien afturez > 

Que celluy jour leurs veifles faire 
Une chofe qui nous doit plaire. 

Quar les Bretons boutoient grant erre. 
Les faux regnars dedens leurs terre : 
Trcftous iceuls qui y allere, 

D avoir honnour , iis la trouvere. 

Les ennemis tous deconfis 
En celluy lcu & pour bon dis , 

Batus , tuez , feruz & mors , 

Et prifonniers , je m’cn recors. 

Furent treftous par grant noblece , 


ii7? H I STO I R E » ' 

Se non iceulx qui par viAeceo/r.' 
Echaper pourenc , qui VenfoiiicMenc : 
Par champs , par vignes iis Te aloincr 
Par couc rarenr fr fort chachcz > . ! 
Qu’ils ne fauoinr que part aler. i ; <: 
Monfieur Sel vestri la les trouva r 
Ainftn cam oyeales falua, 

Ec guarentit ceuces les gcns r 
Queftoint ou fort d‘Italiens. 

♦f-fort. E t p U is apres ou frot encra , 

Et vit commant il kur alia. 

Lors leur donna confeil confort 
De gouvemer tres bien leur fore. 
Tant que toutes les gens dedens 
N‘avoient guarde jdfqua lonc temp& 
Quant or ce faitj tantouft tourna 
A fon chemia & s’en alia 
Tirant, batant,fans fejourner. 

Checun guetoit fon reeourner. 

Par tout le pars qui le doubtoit : 

Meis chevauchoit a grant efploit , 
Pour arriver au logement , 

Ou eftoint les plus de noftre gent 
Remes avee le * Cardinal 
Qui li dift lors,Tu es loyal^ 

Prcux Sc vaillant , je le voy bien. 

Plus luy difoit monfieur Selvestre 
T u leur feras ens Jiaire leur eftrc , 

Aux gens qui fbnt dedens Bouloigne 
Bieir leur fembie que ne teloingnes. 
D’environ eux , ne tant, ne quant. 

Tu leur a fait r je te creant , 

Grant vergoigne & grant doxnage. 

Je leur ferez aut re mefnage, 

Dift-if , tantouft dedens fix jours. 
Grants menoirs ont Sc belles tones 
Et autres meifons a grant plente. 

* Jtobcrt it G Caere. 




Digitized by v^oogle 


DES GUER.RES D’ I T A L I E. 

Dehors les murs de kur cite. 

Ou il fe vont efbanoier 
Attcune fois Sc gaudoier • 

Meis la ke par ane «ujt, 

Et.leur ardre toutleur deliti • . 

L’en ne leur puer trop <de inalx faire , 
Iis foat viiains de mal afaire. 

De touc cela point ne faillit 
II y prenoit rout fon deduit, 

Allez guafter , & metre a honte , 

II difoit , bon ne faites compte 
De fes viiains , faux , & tirans : 

Iis font pires que raefcreans. 

Ainfin les tmt par maintes foys 
Monfour Se c v e it fe e a deftrois 
Quar quant eftoit loin de la ville 
Vint ou treme quarante mille, • 

Ou il fuft jour , ou il fuft nuit , 

Sur eux eftoit en leur depit i 
Et par tous lieux en route place 
Qu’il les trouva , a tres grant chace, , 
Venant luy > tous iis s’enfuioint , 
Tantle creinoint, tant le doubtoint. ' 
Ceci leur fift i Cxespecaik 
O u il les mift en tel pelain. 

De ce logeis vint a Cefame 
Tout le chemin , toute la plaine: 

Et vous dire commem il fu, 

Il fuft certain , quant illi fia , 

En la ville ne pot entrer : 

Illi convint de hors loger. 

Savez coroment Sc $ & li 
Nui nc povoit avoir cela. 

Qui 4 checun fefoie meftier 
Les faulx viiains fefoit dangicr, 

%. tous nos gens par chccun jour. 

Et leur portoint moult grant rumeur. 
Eien y parut ou dcrrenier ; 


. *79 




11 Tteot i 
Cdkiiie. 




Digitized by 


Google 


i 


±S& . ! H I S r T O 1 »R fi ' 

Meis je vous vocil d&d pc^nkr, t 

Commem leur fait motifieu* Seltestrs, 

* Qui l’en euft cru luy* & & tefte, 

II s’en vouloit taatoft» ale* '< ; - 
A As colle pou* ftteoitfetf. - • 

DE cclk marctoe s'eh vinf lantoUfr 
Droit a Feence, o teut fort bouft 
La entour fii, jc crois uft njoys - 
Pour advidcr tous Ies Angloys , 

'Qui pour le temps 14 demotoint , 

Et nullement iis ne povoint. 

Leur ville bien avitaifler: 

Qiiar trop avoint grant encombrcr 
Des grans villcs , qui la eftoint , 

Qui de la ligue fe tenoinr. 

Pour ce le fift monfieur Se t, v i stile 
A fin que tous peUflfent eftte 
De concort & d’aUarice , 

De prendre bonne venjanee 
Des enne rliis, qui fcince egliie 
Avoint en grant pouvrcte mifc. 

Un chevaitlier de grant renom 
i Monfour Gomez avoit a nom. 

Bon chevaillier , preux , & vaillant* 

Pour l’Eglife bien combatant } 

La li eftojent entour la ville 
Le fiege mis de par la ligue» 

Et fi 1 ’avoint bien afegez , 

Qu’il ne povok dehors aler. 

Meis non pourtant il envoya 
Au Cardinal , ic Ii pria ;• 

Qq’avant qu’il fuft une qtfinzainc 
Li envoya ceulx de Chainne: 

C’elb a favoir les foudoiers 
• De PEglife , qui volcmiers 

Alez fulfient apertemcnt, • 

Qui ieur cuft fait aueun payment. 

Meis non pourtant * il eft tout fi;eu >, 

Qui 


Digitized by CjOoq le 


S‘ES GUTRRES D'IT ALIE. iZi 

Qti monTour SE LVESTRE Cuft crcu 
Sans maille ne dcnicr avoir, 

Bien en eud faitfon dcvoir. 

Quariidifoit aux compaignons, 

Freres , amis 5 alons, alons. 

Vous favez bien que le medier 
D’armcs fi cd de travailler : 

Puifque fuimes en cede terre, 

Toufour devons pourfair goerre : 

C'ed 4 fivoir fur tout bon titre. 

Et du mauvais len fe doit ytre : • 

Ne penfons ja en ppuvrete , 

N‘en nui autre chetivet& 

Alons toujours de $i , de ^a; . 

Et Dieu- fempre nous eidera. 

Je vous dire que vous fere , 

Entrc vous pous vous prederc 
Tout tant que j’ay pour le voyage 
Faire j tantoud lares bon gage j 
Sbnt mes jeieaux, c’ed ma vefcle. 

Ne remaigne une cenelle. 

Meis quant il ot tredout dide , , 

II cognut bien la verite. 

Des compagnons qui & edoinr, , 

Aucuns edoint qui li difoint : 

O vous volons a la bataille 
Aler tantoud comment qtfil aille/ 

Meis quant il vit que tous mener 
Ne les povet, il vet p|nfer 
Gomment fa gent i peut retraird- 
A une part pour fon fait faire. 

Et va dire au Cardinal ; 

Ne le tenez enpoint de mal. 

Quar nulle part ne veulx aller; . 

Se n’cd pour vous reconforrcr. 

Pour ce que voy que nullement- 
Vous ne povez quant a prefent 
Toutes vos gens-- tenir enfemble , 

N n ; 


Digitized by CjOqq le 


aSa H I $ TOlRfi 

Ce m’eft avis , & fi me femble : 

Adone tanc fift <ju’il s'en alla 4 
En la Makqhb, & fi mena 
De bonnes gens quatre ccos lance*.. 
Qui li firenc bonnes fiance* 

D’eftre o luy fixis £on pennon* 

Iis le voyoint bon compagnon : 

Auxi a tous k leur befoing 
Avoit aidc Tans nui defdoing. 

Treftous encre eulx fe tenoint feur. 

Que par fon bien , & par fon eur , 
Honneur & bien aroinc fans doubce, 
Pour ce checun tenir fa route 
Vouloic mule bien o bonne chiere, 
Quar bien favotnt qu un pas arriere 
11 ne fouiroic fes ennemis , 

Pour parolc, pour fait, pour dis: 

Et pour ce avok par tour bel„eftre , 
Checun difok, monfour Selvestri , 
Quant voiis fcrcz o pais venu i 
Vous y ferez le bien venu. 

Checun de tous fi vous defire , 

Pour le grapt bien qu’il a oy dire 
De voftre bon gouvernement 
Et de vos bon contenement 
Pour ce fift une qu'avant qu’apres , 

II Timene Que la ligue chafqa fi pres , 

S-odoiphe Q^enfois qu’il fuft un an entier. 
fance du Monfour Kodoflb le primier 
*»?«• A lobciflancc du Pape mift , 

Et fervitour eftre le fift 
De 1’cglife i rout temps mes * 

Et le ferment il en fift, meis 
Je ne fay pas fi le tendra. 

Se il ne le tient, parjur fera, 
il paffe Apres je vous vueil dire coment 
d^ria Monficur Silvestre, & la fouc gent 
M»rche. Furent en mi le pais logiez. , 


Digitized by CjOoq le 


DE f GUERRE S D'ITA LI E. 
Premierement fu aliez 
Du Marquis , qui la lors eftoic. 

Et la Marque touc gouvemoit 
Pour 1’eglife > meis vraymeoc 
il s’cn paflbit ligierement. 

Quae ce n’eftoit pas k moiftier 
Au bon prelat de guerroier. 

Pour ce fift-il touc ie piaifir 
A fon povoir fans en faillir. 

Au noble hons monfieur Seltestei,. 
Afinque o luy y puik eftro 
Le plus de temps en mi Ie pais 
Pour le garder des. ennemis. 

Et le loga ,, i£ fut certaro. 

En crois ville fatu nui dcfdaing.. 

Et fift tantouft commendemenc 
Par tous fes fores eomunement r 
Que tous vivre fans efinoier 
Fufient baillcz fana dcflaier. 

Quar le Marquis fi favoit bien 
Que tour feroit paid tnonlt bien. 

QpANT vint entour de chandelour n 
Selvestee fift tantouft un tour 
Pour aler droit sr defame : 

Illi fouffric mouk grant poine. 

Quar au pluftouft qu*il fu venup • 

Tantouft futronr moult gtand y 
Et cuiderent bien les. vilaina 
Lavoir tantouft entre les mains. 

La fi. lirent une ftflembide 
Si grant Sc fi defordenftcc 
Oentreulx qu’eftoint faux Sc traitxws , 
Treftou* crioint comme Seignoms 
Alons, alons; akftre>.alefbe; 

Ou eft logie monfbur Selvhst*j*t 
I is le cuidoint la bien trouver, 

Pour le ferit, ptror le ane: 

Meis lametcidcla. belle 

N>n Jfc 


k#3 


MM» 
•e i C* 

Aia«. 


II •’*. 
«i>pc 4ti 
Mips dies 
ppncmif* 

• 


Digitized by 


Google 


i* 


H ISTO IRE 
II ert en U citadelle 
Et Ii difoit au Cardinal 
Que tout fon faic aloit trop raal. 

Les vilains adonc tuerent 
Des bonnes gens quils trouvercnt • 

En mi 1’oftel ou iis eftoint , 

Et nullemeht ne fc .<ioubcoint 
Que mesfaire , ne .mefdire 
Leur dcuffent ceulx de la ville. 

Adonc les tres mauvais felons ■ 

Midrent nos gens tous par bouconstt 
Et tous crioint, 4 mort, i mort , 

Tous les Bretons de ceftuy fort. 
iCcci fcfoit par molt grant yre , 

Poqr ce que -tous araoit la liguc ; 

Ce fut un grant houtrage fait 
Au •Cardinal, qui la eftoit. 

Domage fit des compaignons , 

Qui tous eftoient & beaux Sc bons» 
.Grant duci avoient les capitaines , 

Et grant courroux , chofc certaine, 
JFuft-il, meis ilsnefc favoint 
Eulx eonfciller ne ne povoient. 
te Cardinal fuft efbahi ; 

Grant paour avoit de s^enfoiiir : 

Pour ce , dit*il , monfieur Selvest a e, 
Mon cher Seignour , de mon chjer mcftrc^ 
En vous je mec tout mon eftaf , 

Je vois icy fi grand debat ; 

Que j’ay grant paour de pis avoic : 

Je n’ay rnes cy point de povoir. 

Or regafdes ilnec en bas 
Commeat il font de moy leur ga s$ 

Et me erient, le Cardinal 
Venez.tantouft; aval , aval. 

Vous faites la vos parlemens: 

Meis fe entrer povons dedens $ 

Vous n’avez pointdaflcgurance. 


Digitized by Google 


I 


T> ES GUERTLBS D’ITALIE. 

'Que vous n’aiez mal mefchance. 
Tantouft paria monfour Selvestee 
,A u Cardinal i la feneftre^ 

Et/ilidift, lcflerefter 
Tout lcur parler,leur menacer. 
Mandez cantous eous les Anglois 
Haftivement vous vienncntvoirs, 

Ec qu’ameinent tout leur povoiri 
Lc.conieil eftque puisdonner. 

Sc nous povons tou$ eftre enfemble 5 
. II iu*cft avis 9 Sc £ «e femblc , 

Que cefte gens nous conquerrons, 
Aveques ce les deftruirons. 

Quar iis ont faic crop grane forfait ^ 
Pour ce cft-il raifbn &droit , 

De leur mpntrer eftroit leur fauces : 
Auxi arons tautes rgens aultres. 

A eous cemps mes .exemples en ce. 

Or regardons fur tout yce , 

Qui ces vilains i’embas feront* 

;Ne conunene fe gouverneront. 

Les faux vilains toujour fefoint 
Leurparlement, & s*approchoint 
Plus prds de la citadclle > 

Et leur fembloit moulc tres-belle j 
Ec fefoint par couc barrieres : 

Puis leur furent bien ameres. 

Bon guez fefoint les plus d’entr’eidx 
O grans trompes Sc grans tabours: 
Tant aYoint defeipcrance , ■ 

Qu’ils menerent ccllc dance. 

Par trois jours ainfinils furente - 
Nos gens pojri de vin y. beurent : 

Pas ne-^ouvoint aroir de pain. 

Qui leur fefok moult bienbefoing. 
Meis o tout ce prenoint confort : 
Quar bieh favowt que bon effort 
A eulx devoim tantouft venir» 


*8f 


11 corifeih 
ie tu Car- 
dinal de 
G cocte 
d’appeller 
les Angloif 
’ i foa £c- 
£ 0 * 1 *. 


Digitized by 


Googk 


z$6 ffISTOiRE 

Incontinent vciflfez^' venir 
Tous les Anglois ticc 4 tirc» 

Et nos gens tous checun. de. nre; 

ADONC Uevcnr. ua tresi-grant cri„ 
Ja faux vilains. n’area. merci, 

®is. Tantouft, qui la furent venus j 
lis y furent eous bien venus»- . 
Preftcment, dic monfieurS *x t s t t e. 
Nous n’avon& plns icy beL cftre : 

Puifque treftous fumes cnfcmWe 
II m*eft avis ;> , Sc H mofcmble . 

Que nous pouvonsccop bien par force 
Refifter a leur grant force. ,, 

Tantouft s’en partout le preraicr 
Et vet prendre du pennonier 
De monfeignour dte M i ustio r^r 
La bennicre. que il avok. 

La porte- touft il £ait ouvrir. 

Iis vont tantouft treftous feillir r 
Le primer fut qui dit ibeulx 
Nous les fecons en. nuit houteulx^ 

Meis pourtant fon bacinet 
N’avoit le joufr.il stenatoir 
Devant trcftouft faire grevancc 
Ses ennemis o bonnd lance» 

La vous velfliest grane copa feris?:’ 

Nui ne povoit ilnec foiiir> 

Qui ne prenift ft>n avancure : 

Meis aux. vilains elle fut dure , 

Qu’eftoit mult orgueiliotpx & fierat-. 

Iis eftointla tous imiUiess* 1 1 * » 

A celluy point-mas gens pallerent • ’ < ! 
Leur barrieres.,& lcscaflerent. - 
Tantouft cria naonficur St » 

Sur eulx , fur eulx , nui ne s^aiitefte- 
Ferez , ferex : tuet r tuer; ; 

Les vilains font (ksbont^netct ' 

Soiez ccrtain que bieu dolans . - i. 


Digitized by L^oogle 



DES GUntRES D»ITALIE. 
Furent treftcms petis Stgrans, 

La fi furent les ruSs pavies 
De vilains mors & biett jcnchrfes , 

Nos genfdarmes prlndrem meifon 
Et de vivres & gfartt fotTon» 

Ainfin perdre fireftt leur Ville. 

Ces traitotfrs qtfamoit la ligue. 

Monfour SelvesVile tantouft ala 
Incontinant & $a & U, 

Et fi fefoie par tout cerchef 
Se nos gens mors il petift ttover. 

II en fifi bien tout fon devoir : 

II les trouva , icelluy foir. 

Les fifi tantouft enfevelir : 

Iis prenoint ja fort & puir. 

Quar iis avoint trois jours paflex 
Qu’avoint eftc tous amaflez : 

Porter les fifi dedens 1’eglife , 

Grant lummaire & grand fervife 
Leur fifi faire , il efi certain , 

• De ce avoit le cuer trop. Vlin ; 

Et grant pitie il en avoit : 

Aucune fois trop fort ploroir. 

Quar iis efioint tous les amis. 

Trop fort amoit Soaate Lors. 

Quar maintes fois li avoit fait 
Service , honour , fans point de plait- 
Pour ce fefoie mult bien & point 
Monfieur Selvhstae en celuy point 
De leur eftre bon & loyal: 

Pour ce ala-il au Cardinal 
Le requerir & le prier. 

Qp’au mois y voufift otroyer 
De leur mesfez gendl pardon , 

Et leur donna folution. 

Tantouft le fifi tres-humblement, 

Quar de ceux fak eftoit dolent. 

Auxi trestOuft les connoiffoit j 


*8s HtS.TOIRr 

Pourquoy honnouv ilfeur vouloitr, 

II favoit bien-qifils lc valoint 
Vaillans armestoudis eftoint. 

Le primer non d’un deulx eftoit 
Sora ye le bo n , qui fe meftoit; 

Devant trcftous aux armes fere : 

Nui ne li peuft eftre contraire- 
Qui n’euft fa pare de la journee , , 

Devant que peuft ,eftre achevee. 

ADONC tantouft haftivement. 

Monfour. Selv estl-S . yyelemcnt - 
Du Cardinal devGeneve- , 

Print congie o bone chere : 

Et lors li di qu‘il s’cn 'Venoit 
A fes bons compaignons tout droit* 

En la Matque , ou les lcffa , 

Tout 16 chemin ii ne cella... 

De s’en alcr apcrtfcmcnt; 

A tous enttfeulx portoit argenr.. 

Quariien votrioit les conforter, . 

Les voir o pais * & vifiter> • 

Quar bien favoit qu’en ceHe terre 
E lloint treftouS pourfaire guerre. 

Par checun .jour fert leurdeduit. 

Iis y- prenoint mult gens delit.’ 
ir y* * QU ANT vint environ. la -Pafque 

Rsome. jj s’cn*ala par ,fus aque 

Tout droit-le cKernin de Rome. 

II fe chergia a Anchone : 

Et de vray je vous affie , , 

Ii mena rclle cotnpagnie , 

Dcquoy fiit bien par: checun jour.: 

Pare, fervi i -grane honnour ; • 

Ceftoint trcftous , gerttilshommes 
Enteches de techcs- bonnes ; 

Qui le fervoint bien & a.point,. 

Et li faiioint ce qu’ils favoint , . 

D’onour , de bien , de courtoilfev . 

II eft 


Digitized by v^oogle 


DES GU ERRES P*ITALI E. *Ss 


II eft raifon , qui a meftrie 
Que humblemenc ainfin le face; 

Ou autrcment en nulle place . 
Horxeur ne puec a.voir,ne bien: 

Quar cout yce j’ay veu mule bien 
En mainces comtes par plufieurs fois, 
Ou mainces gens avoint grans vois 
Ec grane repam par leur fervife- 
Si vous di bien jc m’en avife . 

Que qui bien fert toufiour , dift-on , 

11 doic ayoir bon guerrcdpn. 

Quanc a Rome il fuc venu> 

A fon oftel & defcendn* 

Tantouft alia ynelle pas 
Re ver ance faire bien bas 
Au Pairc Saint ; il eftoit bony 
Ne 1'avoit veu puis Avignon. 

Les Cardinaux &. le Saint Peire 
Tous li firent tres grandes chere» 
Tantouft priridrent le mercicr 
De k poine dn travaillcr, 

Qu’il avoint prins en leur fervife 
Pour 1’amour d’eulx & de 1’Eglifc 
A Romme k il demoura. 

Neuf femaines , & ne cefla 
Par checun jour de pourchacer 
Treftout le bien a fon povoir 
De tous fes gens & compaignens , 
Qui li eftoinc & beaux debons : 

Auxi checun fi fe penoit 
Du meulx faire qu’il fe povoit; 

EN celluy- temps que je vous conte, 
n eft raiforr que vous raconec 
Une vaillante avanture : 

Aux Allemans elle fut dure* 

Ce fuc de dix.bons compaignons> 

Qui treftous eulx cftoint Bretons ;. 
Combatircnt a aurxcs dix 


Confiam . 
dc dis 
Bretons 
te dc dis 
Ailernaas- 


Q» 


DigitizecL / 3Qie 



APO HIS TO IU E 

Allemans, ficrs , fors , <5t h ardis* 

La querelle iis maintenoint 
De la ligue , & fe difoint , 

Que meulx valoit que Sainc Eglife.' 
Ceulx boas Brccoos eit nulle gttife 
Ne lefiafent paller avaac 
Ce qu’avoint dic tantouft dcvant. 
F&emagov dift malveflfcmcnt, 

Avez menti & fauflement* 

Cefte caule voloas dcffendre , , 

Eu aucun lieu voloas le prendre 
Le jour nommc que vous vouldrcz 
Que combatons , quar il eft drois 
Puis eant avanc fuimes venus , 

Vous non yres poinc defferas ; 

Et promettons noftre journee 
De routes part foif afiuree : 

Checun tout tels, eom il voudra , 
Hernoys o champ avoir pourraj 
Et hardiment toutela gene 
De voftre part tous yvcignene. 

Meis tous paflons, aloas tous oulcre, 
L’onour de ce non eft pas vouftrc 
De tel querelle maincenir* 

Meis jc ne fa y au departir 
Pas bien lefqueulx Temporteront : 
Meis de cercain ceulx qui vendront 
Au champ pour voir noftre bataiUe, 
La veriti dirons fans faille. 

QUANT oyrent ce les Alemanss 
A repent ir, je vous creans. 

Se prindrent fortj meis pour la honce 
Qu’en euflfent eu, & ic rencontre. 
Qui tous temps mes en euft dure , 
Treftous fuiflent deshonourez. 

Meis non pour tant meulx leur vaufift 
A tous avoir un .efcondift 
f ait & penfe pour 1 avcncurc 


Digitized by v^oogle 


DES GUERRES DTTALIE. jj>t 
Qui au darrain leur fut crop djire. 

Quant tottt fu tfit > iis accorderent 
Icclluy jour, & le jurerent 
De le tenir , de 1’aecomplir r 
Par lenr icaux fam en faiilir, 

Tantouft veiifcz apareiller 
Ceulx bons Bretons r & ordrcncr, 

Ec preftemenc, honeftement , 

Se contenoirit mute funplemcnt. 

Devos eftoine Air toute rien 5 
Et canfefler fc Arent bien $ 

Ec receuremr Noftre Seignours , 

Qui a treftous leur fift honour. 

Et puis apres tantouft s r armerent : 

©ncqjues colonr iis ne muerenc * 

Que eous n’euflent en euk fcucte 
De bien faire r fut verite» ' 

Lies & joyeux venoint au champ: 

Toujours voulbint eftre' devam : 
lis eftoine veus de crop bien loing,. 

De rien qui fuft n ? avoint befoing 
Se non d’avoir die Dieu> la grace : 

Lors n’eftoit pas mult grant cfpacc 
Du grant ehemin juiques au champ 
Ou iis venoint toujours tirant: 

Et ii guardoint mule bien a poinr 
De leur honnour treftout le point 
En parole , en fjaic, endisv 
Iis avoient Ia leur amis , 

Qui noblcraene les compaigrroint , 

Et loyament les confeilloint , 

Et leuc diibine qu*ilfc n^avoint gardey 
Et qu^ils eftoint en fauveguarde , 

De Dicu , dies iains de Paradis : 

Parquoy mult bien leur crc avis 
Qu’cn celluy jour feroint hounis 
Leur annemis , & deconffs» 

IHCONTINENT ils> anaverent 

© O 2 


Digitized by 


t9t 


H I S T O I R F. 

En mi 'lc cfiamp, iis ycntrcrtnt 
Aperteraent eous les primers : 

Pas ne vouloinc eftre derriers, 

Les Allemans qui la eftoint 
Trop fore treftouft ks regardoint , 

Si prindrene tous a fermir : 

Grant panr avoinc de les voir. 

Tous les Brecons , comme eres bons > 
Avoinc eous prius leur efcuflbas 
De leurs armes cantouft 4 terre , 
Ghecun fe mift mule, eres grane erre 
Iis la baifcrent, iis en mengerene , 

Tous leurs amis forinc plorcrent. 

De la picie que iis avoinc, 

Ee mule grane paour au cuer avoinc* 

Si devoinc-ils, quar la pendoif 
Touc leur honour & leur bienfaic. 

QUI les nonis deulx ne vous diroir, 
Jamais nuis bons fi ne faroic 
Raporeer ce cereainemene : 

Et pour ce vueil inconcinenc 
Les vous nommer , je. vous affii 

I. Si fuc Ha-imo.n dc TaEPFjn, 

Qbi vaillant eree dc durement , 

II combateit trop fierement. 

Inconcinenc en celluy champ 

II deconfift fon AUemant. 

La fuc apres com un lyon, 

II. Apres celluy ere Themagon , 

Qui avoit fait cellc enprife , 

Tres vaillament 1’avoit en prife: 

Bien y paruc : des armes cane 
Fift iceul jour plus que Roland 
N’avoit onc faic , ne Olivicr : - 
Qui furent mule bon chevalier- 
Trop bien il fift iceluy foir 
Apercemenc couc fon devoir. 

III. L’autre fi fuft na Tusccili 


Digitized by 3Qle 


DES GUERRES IVIT ALIE. 

Bourdat cftoit* bicn.comhacii. 

Ec noblement f<?.comcnoic : . 

En mi le champ en fon endroie. 

Vifte eftoitcom un levrier , 

Joians, appert, & bicn legier : 

Jeunes cftoit quant de fon cemps > 
Meis hons par fait cftoit dedens. 

Je ne faroy diro fort bien t 
De fon cftac pour nulle rien. 

IUI. Caluauc cftoit apres. 

Qui combacoic tout au plus prez 
Que il povoit fon ennerai , : 

Le vifage tousjours a li . 

Par grane rigour le gouvernoit : 

Scmpre fur luy grant cops feroit , 

Ec de fa pare fans arrefter 
Les aida bien a conqucftcr 
y. Et puis apres cftoit L o c r i s t , 

Qui bien ce jour fon devoir fift. 

Tanc eombatit de tou? couftez 
Son ennemis eous les couftez j 
Que nullement il ne favoic 
Quel pare foiiir d’ilnec endroit; 

Bien y paruc , au derrenier 
Je croy du champ ne pot aler. 

VI. Travailler fift ce Cari as 
C ontre le lien tane que tout mas 
Il le rendie & fon endroic : 

Pourquoy mule bien il fift fon droit , 
Bon homme d* armes , & bien feur 
Ere il par .tout, je vous afieur 

Par maintes fois bien la monftre , 

Quant il venoic en fon degre 
Auxi eftoit icelluy foir. 

VII. Un i qui ot non Jaques ceNoir, 
Qui tout fa pare il fift il bonne 
Meuls ne le peuft un aulcre horne 
Faire de luy en ccul cndcoit ; 


Digitized by v^oogie 


I 


*54 HISTOIRE 

v Quar toufiour fort it combatoit 

Au derrenics : bkft; i pani - 
Son enaemi & fat vcincu. 
yilL L’autte avoit non Talevun w, 

A ceUe hcurc cn k taveme. 

*Hic ieeSc N’eftoit-iL pas , jc vous aflS, * 

iuKs&tl AuqueL ifcfift trop gram vergoigne. 

Gncques ne< fut nez enGatcoigne^ 
Ne chcvaller, ne efcuier, 

' Qui cn tel cas fc peuft aidier 
Meuls dc fi fert cxemplairc 
Et fi devoit meuk tres bien plaire-, 

A toutcs.gens qui vom pare terre 
Ufer leuc temps en fait de guerre. 
Encoces duos eir y avoit. N 

IX. . Le nonvde funeiteifc Chi qubt„ 

Qui muk bien filt apeirememr 
Cc qu’il devoit, Sc vaillammenc r. 
Non*donnoit pas tant delaifir 
Son ennemi de s’enfoiiir :: 

II le tim bkn- a granf eftroit, 

Tant eome dura Ite plait; 

Et quant j’ay bien fcout reguurde* 

X. L’autre avoit non- K a br. ovari?,. 
Qui s’en alibir parmi Te champ- 
Son ennemi de&onfiflant. 

La le tenoic cw mi- la eourt 
A chccutr coup trop fort degourt.- 
Tant bien le fifi ieelluy jbur. 

Que il’ e» ©t bien-. Sc honnour. 

ORS avez oy en- qttet maniere 
Ceulx bons Aretons e bonne ehere 
Combattirent- Djur ennemis. 

Je vous dis bien- par Saint Denis., 

Jc net cOnnois ftul fi' Hardi „ 

Qui la ne fuft bien efbahi. 

A regarder les eous fctir-,, 

Et eulx trefidUs eAtceeenk- - 


Digitized by 


Google 



19% 


DES GUERR.ES DTTALiE. 
O bon poings , o bonnes dagues. 

Et par avanc o bonne haches, 

Tous leur hemois & bacinet 
Eftoint treftous rompus de fait. 

Des Alemans qui combatirenc , 

En mi le champ cinq en mourirem t 
Les aultres cinq qu'eftoint en vie, 

N* eftoint pas fains , jc vous affic» 
Adone treftouft , fi vous avife > 
firetons , criont , vive 1'Eglife, 

En apellant tous 4 vois vive, 

" Vouftre merci, Chaac.£s & Yvk. 

C es font dues feins de Paradis, 

Qu’ audis Brctons furent am?$ 

Yceiuy jour bien y paru, 

Quar hors du champ iffirent dru- 
II y avoit d’autres crians , 

Que la n’oyfles Dieu tonans. 

V ous oyflfez la meneftriels, 

Trompcs, tabours fus beaux courficrs , 
Qi/avant le fet eftoint tous coys; 

Vous n'oi{ficz pas une voys. 

Meis fachez certainement , 

Que la ligue incontinent. 

Que 14 eftoit aflemblee , 

S’enfouioit fans demoree ; 

Et la par treftous les chcmins , 

Et autres fentiers , & jardins, 

Les veiftiez entretumber , 

Que ne fc favoint remuer; 

AfFoulez tous il eftoint 

De Ia grant paour qu’ils avoint : 

II cuidoint qu a leur talons 
Fuflent toufiours tous les Bretons. 
Adone du champ fe departit 
Checun de nous , pourceque nuit 
Et tart eftoit , quant fut compti 
Treftous lc fet , que jc vou&di. 


Digitized by ^jOoq le 


lyG H I STO I RE 

Les nouvellcs tatouft alerent ,. 

Par tout le pays iis alumerent 
Les fcus checuns err fon endroit: 

Vous deiltici' bien -que tout ardoit 
Au cuer treifouft grant joye avoint,. 

Par tout; le -pays eeulx qui amoirit 
L’onnour, tebittv' de fainte Eglife t 
Et difaint bien gtfeir-tel fervife. 

Tout ereftien 'fe 'doit mefcret 
Ce fet yci tanfouft pot letre 
Si fut mande en toutes pars: 

Vous ne veifliei que quevabars > 

Aler par pays-, & revfcnir. ' '■ 

Adobe tantouft-veifliez iflir 
De la ville de' Monte feinte 
Gens de grant bien perfonne mairnev 
Qui tous venoint ,o grans- bradons 
Bien alumez voic les- Bretons i 
Hommes , fames-, tous leur fefoint 
Toute lVnour que il povoint. 

A haute voix difoint , Bretons , 

Prenez tout ee que nous avons. 
ih vont TANTOUST d'ilnec ilssen alerent 
f«ic En voyage ou fc rvoyerenc^ 

Ofwc . 4 Tout le chemin nus- pies & en langes» 

Devos eftoint comme les Anges-:. 

Pour la bonte Jh e s us Ch. r st. 

Leui: avoit fait,i**ccftouft dis. 

Celluy voyage , je. m ? en recole , 

Eftoyt i Ofine en faint Nicholc.. 

Ceftoit de Dieu le crucifis 

Qui par un jouc miraclc filfe 

Que il fcigna le fanc fi drU - 

Devant treftous , pour que fent 

l/avoit un mauves ereftien . 

Qui lors eftoit hors- de fon ferr. 

MEIS de ce; fet me vueille efter, 

Pour ce qu’airicr vucil ceqpurncr- 

Atertt 



Digitized by 


Goog e 


DES GUERRES D7TALIE. 

A toUt le fct , a touce leftre 
Du eres vaillant monileur Selvestxe, 
II eft bien vray que par fon fen , 

Par fon travail , & par fon bien , 

Tous iceulx dis qui combatirene , 

Orent bonour , ceubc qui ies virent 
En celluy pais ,■ difoint fans doutc 
Felon Seignour, maingnee redouce 
Et puis ce tant crendre & doucer 
Se fift ou pais & redoupter. 

Que quand il fuc venu de Rome , 

Il s'en alia com vaillant homine, 

De voulentc , & de cuer finy 
Le Droit chemin a Salupin. 

L’en li avoic donne a entendre , 

Que la eftoint au fieger tendre 
Les Alemans , qui de la ligue 
V ouloint merre icelle ville. 

II eftoit vray , meis tour fans doute 
Et preftement toute fa route 
Fut ordcnce poury aler r 
Et luy avec tout le premier. 

II chevaucha cftroitemcnt, 

Qu'airiver fili: au logement. 

Oii iis eftoint mult bien aliis, 

Je vous afti , a leur devis. 

Quant aytene les nouvellcs. 

Qui pas ne leur furent belles, 

Que monfieur Selvestrb & fon ouft 
Arrivcroint fur eulx bien touft : 

Tous quants qu 'eftoint icelluy foir 
Eftoint honis * 'je vous dis voir, 

Pour ce tantouft H s’enfouirent. 

Et leur logeis en rien n’ardirent : 

Quar navoint pas tanede loifir , ,, 

Ne de leur bien. rien recueillir. 

Ne trouverent ne lieu , ne terme , i 
Pour demourer juques k Feimi. / . 

?P 


197 


1 


$ ilvcftre 
met les 
cone mis* 
cnfuitc* 


Di tized by LjOoq le 


X5>8 HISTOIRE 

C’eftoit une poyflante ville, 

Qui bien amoic toute la ligue. 

La fi furent perfonncs mains 
De foudoiers <Sc de vilains. 

Iis cuiderent eftrc bien la 
Meis landemain mal leur ala. 

Quar devant eulx monfieur Selvestw 
V int lenderaain , .come >le maiftre : 

Et envoya tous fes courrours 
Courre par tout en leur.plufours. 
Environ eulx not mont , ne val. 

Se il eftoit bien , que .ne fuft mal. 

La fi fu print tant de vilains 
De buefs , de vaches,& d'agnes mains a 
Que lors vciffez tant de gens braire 
Dedens Fe&mz., & eulx retrairc- 
Chefcun breoit., chefcun criok 
De ceft tourment, de ce retraic j 
Et quant virent leurs gens mener , 

Et leur beftes toutcs cha^er. 

Iis vont dire treftous enfemhle , 

Alons tous hors , quar fl nous fcmble* 
Qu’incontinent & preftement 
Defconfirons y cefte.gent. 

Ce font Bretons , faulx , & larrons ; 

Et nous fuimes bon compaignons : 

A un d^ntfeulx nous (umes dis : 

Nous les arons tous defconfis* 
Tantouft faill orent treftouft dchors , 
Eubt & treftouft leurs grans effors, 

V indrem <riant , Breton, Bretou ; 
Encor en uyt nous vous arons. 

Un Alemant tantouft savance 
Devant tous eubt , or demorance , 
Dit-il I tous , en ceftuy mont 
Tantouft verront quel povoir ont. 

Et ne laffez pour nulle rien 
Cefte place, ou fuimes bien» 


Digitized by LjOoq le 


DES GUERRES DITALIE. 

C’cftoit un chcvalicr appert , 

Qui l’en damoit Pieue li Vut: 

Ec ii favoit fon avantage , 
fiien eline par vaffelage. 

Meis au darrain rien ne valu- 
A treftous e uls pas un feftu. 

Quar auxi comme il avoic penfle 
A fon fait faire concrepenflc : 

Avoit auxi monfieur Selvestee , 

Qui celluyiourfotbien.ioii eftre 

De voir commcnt & en quclmaniete 

Leur courroit fus devanc derriere»- 

Quar il. manda incontinent 

EJnc parrie de .1* fouc gent i 

Qui chevauchafcent quant qu’ils pourroinc, ; ^ 

Droit & leur porte,. que il» veoint : ' ’ 

De l’autre pare il leuriroic 

Gourre fus eant qu^lpourroiti ' 

T ouc droic ieuken celluy mone, . 4 

Qu iis eftoint tous en un fronte " ? 

Ainiin le fili com je vous dis;. 


Adone les aurres tous-eibahis 
Furent, tajwouft quant iis le virent 
Venir veir eulx, fifens fuirenc i 
Ec crioint tous, fuiezy fiuer,. 

Nous fiHcnes prins do tous couflez, 
La pourfuice felcur fu faite 
Haftivementpar grantdcftrcce , . 
Tanc qu’4 leur porte & leur barriere * 
Mains enmour urent de mort amere» 
Il y ot prins des prifonniers , .. 

Que gens du pais , quefoudoicrs, , 
Plus de tnois cens , il iiit tout vray. 
Tantouft d’ilnecfans nui deloy 
S’en retouma monfieur Se i. ve s t i. e 
A Oftne , ou eftoit fon eftftc. ■ 
Enconcre luy veifiez venir, 

Les gens du pars par grant air, , 

P p z- 



Kfftovfw’* 
»c a O f* 
me odiil « 
ck rccetiv 
eo Prob- 
et 


Digitized by v^.c 3Qle 


•300 


II ctuffie 
les enn«- 
mis dc 
la Ciu- 
dclle. 


H1STOIRE 
Li faire houour fic reverence: 
Chefcun crioic ea la prefence # 
L’Eglife vive , & tu fi faces . 

Tu es vaillans en touces places : - 
~ Les plus de gens a li difoinc , 
Monlieur S e l v e st *. e , tu es un Lcmc 
O pais avoie fi grane renon , 
Qu’enconerc luy proceffion 
II li fefoinc, quanc il venok 
De quelque part i fon recrait. 

Les enfans de celle ville 
En contre luy plus de deux mille 
Venoint avec les gens d’eftac 
Pour li donner plus grant elbae. 

En chantanc eous ygnes , ancaines; 
Vous deiflez que fuflent Seraines: 
Checun honotir quanc qu’il povoit 
A luy fefoic , bien cftoic droit. 

APRES cela fee ala grane erre, 
Chevauchanc droic a la ferre 
Pour donner confeil , conforc, 

A la Roche , qui eftoit fore 
Aflegee des ennemis 
Que la ville y avoic mi ss 
Ec avoic fait Ibus une roche 
De 1’autre pare de la roque 
Une baftidc bien aflifc , 

Afin que nui de'parc 1 Eglife 
Ne la peuft. reconforcer. 

Ne par devane , ne par derrier. 

Meis au pluftoft qu’a celluy eftre 
Fuc arrive monlieur Selvestre» 

II cuidoie bien cercainemenc 
Avoir baeaille inconcinenc. 

Quar en la ville avoic gens grans , 

D Italians & d’AUemans, 

Touc le povoir de celle ligue 
Eftoie adonc dedens la ville. • 


Digitized by 


Google 


DES GtfERRES D’ITALIE. 3 ©i 
Bien fut~il vray , tantouft dehors 
Iis faillcrent eous $ mes dcflors 
Que droit 4 eulx virent venic 
Monficur Selvistr.e ■, tous k foiiir. 

Ses prindrent mule eres grant erfc p 
Et eubc bouce dedens leur cerre. 

Toujoars fouvenc les requeroit 
Monfieur Silvestre en fon endroit , i 
Que veniflent k la bacaille t < • ' 

Qu’il defiroie mult fore fans faille : 

Meis nullement iis ne vouloint,* 

Quar mervailles iis le doubtoine , 

Et quane ce vift monficur Selvestse, ' 

Que de leur ville ne vouloint ycre 
Pour combacre en nulle guifei 
II dift , tacouft autre fervifc 
Jc leur fere inconcinenc : 

Eftre venu ci pour neant > 

Ne vuege pas en bonne foy , 

Que ne leur faifle aucun ennoy ! 

Pour aflaillir leur baftide , 

Soyons appers <St bien viftes : 

Si ce n‘eft qu’un colombicr , 

* Nous le prendrons fans arrefter : 

Et puis apros, malgre leur dens. 

En la Roque yrons dedens , 

La vitailler, &l’ordcner, 

Malgre treftouft leur grant pouvoir. 

D’ilnec s*en pare tout k premier , 

Et avee luy fon Pennonier: 

Chefcun fe met ens ou grans pas 
A le pourfeure : meis de bien las, 

Debicn baccus, de travaillez 
En y oc-il, bien le facfaez. 

Qqar mult tres bien fes deffendoint 
Toutes les gens, qui en eftoint : 

Meis quant vint au derrenier 
Leurs dcffances pas un dcnicr. 


Digitized by 



H ISTO IRE 

Ne leur valu, auxi ne firenc. 

Les Alemans, qui tout ce virent,., 

A leurs portent eftoint dolens , 

Et n’oufoint aler au champs». 

Et dc cc fetavoint depit. 

En quoy nos- gens prenoint delit ; 

Au aefrenier monficur Selvestx* 

En fuft Seignour, eo-fnfb lc nuiftre,. 

Et tout ainfin comme parle. 

L' avo it avanfc, & devild', 

Moult bien le 1’ordena,, 

Aux Alemam fort enqjenfa*-. 

Eius euft-il fait.? qui Feuft cru h 
James d’ilnec, c*cft tout fceu. 

Ne fut parci jufque i tant , 

Qu’il euft, conquis le demourant , , 

Ou par ricge,-OU-pat baeaille,, 

Mcs qu il cuft aflez vitailic , 

Dequoy la ot trop grane befoing 
Dues jour' ou troys ibfut certaihjc 
O defuit fut de Fordcnancc ' 

De gens du pats , qui pour veance* 
Devoint avoic fait , dc pronais . 

L’avoic auxvmonfieur GENTt L'*: 

Lcqucl eftoit imp des Scignoup* 

De celluy pais,, lors diU i, Scignours v , 
Quant i prefent , je ne* fsiroye.. 

V ivres trouver, nc ne pourroye : * 
Pourquoy jedo qud checun tourne; 

A fon logeis , dc s’en rctoume. 

Quant eft?de moy ci ne vaeil.eftfe: 
Adieu foiez , monficur Se l vastat. 

ADIEU foiez ^ monfieur Genti tsj, 
Jfc • voy mult bien que vouftre avis * 
N’cft plus icide demourer r . 

Et pour ce m’en vueil retoumer 
A mon logeis haftivement. 

Quarjcfay bicn«qucbricvcmcn£ 


Digitized by ^jOoq le 



S>ES G tTERRES IPITALIE. joj 
T reftous partir de la contree 
.Nous convendra fens demorce. 

Quar le Pape fi ma mande 
Eftroitement , & commende 
- De la MXaquE tantouft partir : 

Pour ce i iuy vueil obeir : 

Et je fay bien, quanc je fere 
En mon logeis , je trouverd 
Que venus font la fouc gent. 

Qui voudronc voir inconcinent 
Mes compaignonssk fairc monftre, 

Pour «ce que eoos aler oultre 

Nous convendra haftivemenc. 

iLa donc tantouft incontment 

Vint un, quot non Raoul Destxakoes , 

Qui 4 nos .gens fut mult eftrange , 

Quar quant vine faire la monftre , 

Ne palla un fdtil homine oultre. 

Se non qu’il euft tout fon hemoys. 

Et trois chevaux en bel arroys. 

Pour ce chafla-il des cotnpaignons 
Plufours , qu’eftoint Sc beaux & bons , 

Qui rfavoint pas fi grant cftat, 

Perdu 1’avoint par grane debac : 

Et plus o tout, quar prifonniers 
Avoinc efte , & grans deniers 
Avoint poiez aux ennemis, 

Pour 1‘Eglife U fes eftoint mi*. 

II leur fit tors ; anais il difoit , 

Que lufance du pays eftoit 

O terroier de Iealie 

Des oneques mes depttis fa vte ; 

Que s’uns hons euft fes troys chevaux,' 

Et qu’ils fuflent & bon Sc beaux i 
Devoit avoir dis-huit florins, 

°aiez en or ou en Bouloignins: • 
r c s*il n’avoit que deux chevaux | 

’cn li rctaillct les morceaux: 


Digitized by 


Google 


3°4 


HTSTOIRE 
C’eft i favoir florins quatorze , 

Pour les mecre dedens ia bourfie. 

L*autre qui ocuft que un chcval > 

L’en li fefoic couc par eguaL . ’ 

Ainfin fuc com je vous di , 

Plus ne peuft l’cn avoir de li. 

La monftre faite au darrcnier 
11 fift poyement d'un mois entier. 

ADON C fi dit monfleur Selvbstkb^ 

Aux compaignons , ici plus cftrc 
Nous ne povons , vous le roicz bich , 

Quar de li pkis nous n’aurons rien» 

II eft tout pres dalter tout oultce 
A Ces aine: faicc btraonfitcuv» 

Et dic qu*en nous rfeft negfigeucev 
Que nous n’aillons.davant Fcohance 
Q uar aprcs nous il euvoira . > . , 

Tous’ lesantrc de par.dedd,.!'. ” 

Qui nous \tendront tous cacdnerep . ; 

Sus le cheroin pone meata, alet; < : r» 

Jc fi ay di raa vou lente, : . ,■ : > 

Qtnr eft de moy , je ne laudbe.,? ; 

Quar je fay bicn<; dt*. Pake* fitimr * r 
Que il le ve&Ir, nui ne fe faine 1 : 

De s*ordcTier, d<rs’-aprcfter r. ■ • ' j ) 

Je vueil faire par tourcrier. 

Que toute gens viegnent a nioy 
Pour leur faite raifon de quoy ! : .. 

De leur vivres , qu iis ont fiadleesi : j . . I 
A tous mes geris ians refbfer ? 

Je ne vueil pas au departir 
Aux ge^s du pays. nous fure hair. 

' . APREStancouft com ii ot dit * 

Raiiomfiwir fift faris contredit, ii . • 

Tant qu’il p!i ot ne ntrl, nc mille . 

Qui ne diibint tous & vois une , . 

A tous temps mes nous voulons eftre 
Servitours dc monficur Se c veste.* , 

Et qu’£ 


\ 


Digitized by 


Google 


DES GUERRES D’IT ALIE. 
Et qu’4 james tous nos biens praigne 
Luy & tous ceubc qui de Bretaignc» 
Vendront o pays d’Italie : 

Quar ce font gens de bonne vie. 
Trcftouft difoint comrauncment , 
Bretons fi font tres loyaux gent : > 

Partout nous ont tres bien payez^ 

Nous fiximes tous leurs obligez : 

Ec quant i vint a la journee 
Que ia brigade aflemblee 
Fut treftoute pour s’cn aler, 

La veiflez tant de gens plorer, 
Hommes, fames*,, petis enfans, . 
lis nous fuioinc par mi les champs. 

Et quant plus aler ne povoint , 

Par grant tropcux ii fes reftoint,. 

Et li difoint , crions crions > 

Adieu foiez , nos bons Bretons. 

Icelliiy jour le droit chemin 
S’en vint devant Saint Sbv.ei.i-n 
Le tres vaillant monfieut Selvestm 
Qui de nous ert le meftre. 

Les gens- du pays fi famblerenr 
Par fus les mons , & nous huerent,. 

De tous coutez , cqm* forcenez : 

Vilains cfioint .eous enragez. 

Iis cuiderent bien nous garder 
Les pas du pays fans y pafler , 

Meis parle fen monfieur S«lvbstilb : 

II leur fut mal fur les pas-eftre. 

De fature pare il nous venoint 
Encontre nous quant qu’ifs povojnt,. 

Et fi cripint, Bretons . Bretons, 

Or endroit bien nous vous tenons : 

En celluy- pas tuez ferez , . 

James d’ilnec n’efchaperez,. 

A quoy faire par Saint Benoit ,, ‘ 

Tteftous venoint au paint benoit. - 

QLqi 


3°f 


S ilretu 

▼icat a S. 
IcTcrin,od 
y . il met let 
enncaais co 
fime. 


Digitized by L^oogle 



jotf HISTOIRF 

Chefeun dentrculx quanc au vcnir 
Avoic grant paour de y faillir : 

Meis plus grane paour il leur avint 
Quanc eulx foiiir il leur convint. 

La chafc ajpresii furaulc grant. 

Par ces chemins aloint cumbans* 

11$ ne favoint quel pare der : 

Tant leur fefoinc grane ecombrer. 

Tous les Bretons qui chevauchoint 
Eftroitement quanc quii povoint» 

O les pennons droic a leur ville 
Pour faluer touce leur ligue : 

Meis le falut leur fixe hdnteux , 

Mal gracieux , mal favoureux , 

Quar le plus -d’eulx & prins & xnors 
Furent treftou» , je m’en recors. 
il r ient ICELLUY jour, icelluy foir, 
lique od Moniieur J>elvestiie lans remanoir , 
il forte Vint treftout droit & MacHE lique; 
les cone- v ille eftoit plaine de ligue , 

Ec tantoft fiors en mi les champs 
Li faillerent les Alemans , 

Hongres , archers , arbaleftriers , 

Ec les fervans , o leur paviers, 

Vilains eftoint fur leur fofTez 
Par grane- millers eous aflenjblez. 

Grane voulencc avoic fans faillc, 

Moniieur Selvestie d’avoir baeaille. 
Chefeun li.dift, moniieur Selvestke, 
Pres cft de nuyt , prenez voftre eftre 
En mi ces champs, &c vous logez , 

Vous n’avez ci que demprer : 

Vos gens fonc las, il eft certain, 

Retraiez vbus jufqu’a demain. 

Par foy , dift*-il , meuls ameroyc 
A eftre more que je lerroye 
Ici efter ces Alemans, 

Qui devanc vous fotic en ces champs : 


Digitized by v^oogle 


DES GUERRES D’ITALIE. 307 
.Et non pour tant jc voy mult bien. 

Que 14 ou font ne doubcent rien : 

Place ont prins en avantage ; 

Pour ce ferons beau vaiffelage , 

Si la gaigner povons for culx : ' 

Or touft dic, 4 euk, 4eulx. 

Ce ne fut point de moquerie : 

Nos gens treftous par grant cnvie , 

Tantouft tnidrent lc pie 4 terre , 

Et fes prindrem aller grant erre. 

O luy y qu’avoit mult bens avis • 

De combatre fes ennemis. 

La vous veiffiez lanies beller. 

Et nos gens tous bicn elefcer. 

A leur efloir eftroitement 
Ilnec tantouft haftivement : 

Veifliez venir albaleftriers , 

Hongres ,/ervans, 6c bons archiers , 

Qui bien fer voint tous lcs Bretons 
De faytes & de viritons. 

Meis nOiv pourtant ne reculoinr: 

Quar le moyfter bien cognoifioint } 

Avifons, difoint, or oultre , or oultre, 

Nous leur ferons pafTer tout oultre > 

T ous leur foufTes , <3c leur barreres , 

Avant que nous toumons arrieres. 

II fut certain, ne fut pas fautc- : 

Adone, nos gens tous 4 vois haute 
Si crierent , vive 1'Eglife, 

Monfieur» Selvhstre en nulle guifc 
Neuft ja bien icelluy foir. 

Se ne les euft fait efmouuoir. 

Icelle nuit fi fe pafia , 

Et devant eulx il fe lega, 

Savez commem en* mi le* champs* 

La fi n’avoit nuis hons fi grans , 

Qui fceuft comment il peuft trover, 

Ne que boirc, ne que manger^ * 

Qq * 


Digitized by 


Google 


HI STO IRE 

Meis non pourtanc mo&fieur Sel vestr*., 
A tous difoit, ici nouseftre 
Convient a tous , jufqu*i demain 
Aflez arons Sc vin & pain. 

II dift bien vray *, fans nulle faute : 

Quar tout le pays , tous i vois haute , 
Difoit par tour,alloas, allons , 
Reconforter tous les Bretons; 

Et faifmes tant fe nous povon. 

Que la devant nous les teignon 
Ceinc jours ou Es pour faire gaft , 

Neft nui de nous qui meuls n’amaft 
Mourir ou vivre o cefte gent , 

Que fouffrir plus fi grant tourment. 

Com nous fefmes par chefcun jour. 

Ce n’eft pas vie , c'cft grant langQur- 
Alons , alons i tirant , tirant , 

Vivres portons aflez au champ, 

Nous nc povons eftre exillcz , 

Iis feront la bien employez , 

Et nous logons tous entour 1’eftrc , 

Ou s*eft loge monfieur Selvestre, 

N’i a nulli qui nous mofFace 
En celluy champ ne celle place. 

Quar en nui cas ne fouffreroit , 

Que nui de nous domage aroit. 

Iis difoint vray, il fut ainfin, 

Landemain tous au bon matin 
Chefcun venoit o mult grant bien 
De Came &i , de Fabrien, 

Des autres villes d’anviron , 

Vivres venomt a grant foifon. 

Adone veiflez Bretons heyter, 

Monfieur Selvestre bien elecer. 

Qui leur difoit a tous , Seignours , 
Gardons ici bien nos honours. 

Bien povons voir-tout clerement 
Lavoulente de cefte gent» 


Digitized^by 

f 


Google 



T>ES GUERRES D’ IT ALIE. 
Qui nous donnent confeil , confort > 
Savez pourquoy , pour que plus fore * 
Cuidene cftre de. nous plus feur 
En treftouft cas & bien afleur , 

Si eft raifon que leur montrons 
La voulente que nous avons. 

De fervir Dieu & faitue Eglife, 
Affinquc eulx en nulle guife 
Ne rious puiflent blafme donner , 

Or penfons tous dc retourner 
Aux ennemis faire grevance. 

Et gardez bien nui ne s'avance , 

Se n’eft comme je vous dire : 
Premierement je m’en yre 
Devant tous eulx faire efcarmouche : 

• Hachee arons, & mult grant fouche. 
De me cuider entreubt fourprendre 
Et me cuideront tantouft prendre. 
Meis vous vendrez , vous avanfans . 

Par le chemin touc au devant. 

Lors je crire , 4 eulx , i eulx , 

A celluy coup ferez fur eulx : 

Et pour certain , je m’cn fais fort , 
Que treftous eulx dedens leur fort 
Les convoirons a belle chace , 

Ou combatrons en ccfte place. 
Treftouft ainfin comme il ot dic 9 
Le fet fe fift fans contredit. 

Quar devant luy iis s’cnfuirent, 

Toutes les gens du champ le. virent. 

Lsl vous veiflez bien arpenter 
Tous les Bretons , & tous aler 
Apres treftouft ces Alemans , 
Hongrcs, Archiers , autresfervans. 
Qui s’enfouoient ades a des. 

Meis taqt eftoint chace ft pres , 

Que les veiflez par tout tumber 
Par grant hafte d’culx en aler. 


30^ 


II met 
les em*e* 
tnis ea 
fime. 




Digitized by ^mOoq le 


3io 


tes A!c- 

mans 

dreflent 

des cm- 

btiches 

aux Brc- 

tQAS« 


. H ISTOIRE 

Dedens leur port, de dans leu* porce- 
Fifrent chacez a tres grant force : 

Ne leur cenoic chancer balades , 

Quarils efloint trop fore malades; 

DE ceul retrait iis orent honte : 
Didrent cntrkelx jamaisnul compte 
De nous treftous nuis hons ne face , 
D'avoir perdu fi belle place : 
Aujourduy bien a cfte le meftre 
De nous treftous monfieur S e t , v e st h fcr. 
Meis non- pourtant nous eibahir 
Ne nous convienrpour cefr foiiir. 
Penfons demain d’autreraent faire. 

Ici avons grant exemplaire : 

Ainiin faire le cuideront 
TJne autre fois comme iis onc t 
Meis en- une de fes- maifbns 
Un embuche nous leur mecrons f 
Et leur irOns faire efcarmouche. 

Iis aront veu, & aront grant fouchei. 
De nous venir haftivement 
Apres , tantouft incontinent 
Semblent ferons de nous foiiif ; 

Vous fcs verrez par grant air. 

Tous enfembles venir crians, 

Iis s’enfouient fes Alemans : 

Us nous vendront jufqu‘e's barierds,, 

Bien le fj avons , meis par derrieres; • 
V ous leuc vendrez cftroit au dos , 

Et leur crirez, fiir eulx, (Ur eulx: 

Et nous autres tantoft grant erre 
Retournerons affin.qu\a ferre 
Nous les teignons a grant defttoic 
Ilnec <e miro it fera le pliic. - 
De eulx & de nous fans faiile 
Nous leur donrons aflez bataille;. 

Iis la voulenr en treftous lieux: 

Ou iis veneot com orgueilk u x 



DES GU;ERRES D4TAUE. 
Meis cecoup iis la atjront 
Ec pour cercain nous les tcndrons. 

CE didrent troys , qui» avoint non , 
H ANCHELIN ) BllANDES , & StMON : 
C*cftoint les troys Coneftablcs : 

De bons chevaux en leur eftables 
Plufours avoint aflez toujours > 

Quar iis eftoint bons harcoors. 

Iis n*avoint point accouftome 
En celluy pays combarre a pie; 
Toujours vouloenr eftre k cheval , 

En o le mont , en o le val. 

Quar il leur fembloit que bien s’aidoint 
De leur lances : bien & a point 
Joufter vouloint un coup de lance» 
Meis point darreft, ne demorancc , 

Ne vouloint pas par vaifelage’, 

Se ce ne fuft leur avantage. 

Meis en cel jour que j’ay nommc , 

Bien cuidcrent 1’avoir trouve 
Par 1’emprinfe qu’ils avoint faitc ; 

Meis a treftous une plumete . 

Ne leur valut tout leur penfe. 
Selvestae avoit contrepenfe 
Contre toute leur grant mallee : 

II favoit bien autant de guife, 

Com il favoint treftous enfemble : 

Bon larron eft , qui a larron emble : 
Quar il leur dit de tous couftez 
Enfemble metre , amonceler. 

Et ne furent point leur embuche , 

Qnar en cellc jour treftout de buche 
Leur fift bouter en leur mefons» 

Paillez , & fains , en grans mulons i 
Et puis le feuen toutes pars, . 

De tout coufte& l’en fefloit gas : 

Vignes eftoint par tout coupees, 
Arbrcs eftoint defaftiees. 


3 » 


Silyeftre 
ratage la 
campai- 
gnc. 


Digitized by 


H I S T O I R E 

Les blez fucent par tout cmllis , 

Le demorant fut tout gaftis» 

La fut fis jours monfieur Selvbstr.e „ 
Qu-ainfin les tint dedens leur eftre 
Sans jpoint yffir defaocs au champs 
Trop fort avoint le cuer dolens. 

Plus euft-il. faic, meis ne povoit. 

Quar fon chemin aler tout droit. 

Li convenoit au Cardinal 
Qui pour le temps eftoit Legual 
O terroyer de LItalie. 

P r.o d o n s eftoit de bonne vie : 

L!cn Papeloit: Legaial de Bouuges :: 
Prelat en fut , n’eftoir pas bourdes- 
Aucuns cftoint qui d*Osri e 
S i le clamoint , je vous affie. 

L’en li donnoit afiez de oitres , 

Pour qu’avoit euft aflcz de mittes 
Par plufors fois Pavoit requis 
Qu’i luy alaft comme amis : 

Que il eftoit de faint Eglife.. 

A Fok. ligni ,fi vousdevife, 

Demoroit locs le bon Prelat ' 

Loyaux .eftoit , & fans barat : 

Grane voulente avoit fans doubte > 

De combatre la ligue toutc. 

Meis ne povoit , ne ne favoit : 

Quar en cellc temps o luy n eftoit 
Nuis hons., qui fceut ce fet emprendre,. 
Pour ce vouloit ilnec attendre 
Monfieur S e l v e s t aa & fon povoit.,. 
Pour- conforter & confeiller: 

Luy & le. pays ou il eftoit 
Au temps .fiibjez trop fort eftoit:: 

•Quar la ligue eftoit plus fort. 

Et checun jour li fefoit tort. 

SUR. tant s’eri vint preftement touff 
Monfieur Selv£.stk..e & tout fon oufi 


De 


Digitized by 


Google 



3*3 


fcndre 

ttxxc*. 


fcs 


DES GUERRES D’IT A LTE. 

De Math*lique un mcrcredi : 

Lors fi s’en vient par Cameu , ^i/de ai' 

Pour faluer monfieur Rodouf le, {■/*' e 

Le quel fe dit de £a fouc bouche : 

Monfieur Selvestxe , je vousrequier, 

Qu’avcc moy vous plaifc efter, 

Pour gouverner tout le pays r 
Meftre & Seignours fans nui dedis ; 

II eft certain , par tout fercz 
Et en tous mes fors vous logerez : 

N’arez befoingd^r, ne d‘argcnt > 

Tout ce que j’ay, pour vouftre gene 
Sera baille fans demouree, 

Mes que eftois en la contree 
Pour nous garder des ennemis r. 

A tous temps mei vouftre fugis; 

Je vueil eftre , il eft bien droit 
Et vos amis coment qu’il foit. 

Quar oneques mes en Italie 
Oncques mes hons en tout fa vie 
Ne pot dire qu’il peuft trover 
Un fi vaillant bon chevalicr , 

Coment vous eftes pour fere guerre 
Aux ennemis. en ccfte terre. 

De demourer naiez courreur : 

A Rome yre fans nui fejour , 

V ous excufer devers lc^ Pape , 

Ne vous chaut mes qu’il vous relace ,, 

Qu’il foit content de vous en 9 ? : 

Je l’i dird mult bien , tout ce 
Qui eft o pays contre 1‘Eglifi: : 

Afin que bien il fe ayife 
pt quant en c’en,ara penfe; - 

U vous pendra pour excufe. 

LORS rcfpondit monfieur Sei. vesti**,, 

Tres cher amis, Sires-, & meftre 
Je vois mult bien la voulente , 

Le bon defir,, dele pcnff ,, 

Rr 


Di , tized by 


Google 



H I S T O I R E 
Que vous avez & Saint Eglife r 
Vous li voulez honneur & fervife. 

Vous faites bien toujours , dit-on , 

Pour bien fervir bon guerredon , 

Meis quam de moy quant cmprcfent 
Eftre nc puis ne ia moye gem, 

Avec vous fans avoir blafme , 

Lc Pere Saint fi vuek que faillc 
Incontinent devant Flor. ance , 

Et que par moy n'ait faute en ce: 

Auxi nos gens tous de Ce s a i n e 
Doivent venir parmi la plaine. 

Le droit chemin tout au davant: 

Trop courrouce feroye, qu’avant 
De moy fufient devant Floeance: 
Ce feroit trop ma negligence. 

Si me tenez pour excufe , 

Au Cardinal tentoft gyre 
Qu’i Foeligne eft emprefcnti 
Et li menre toute ma gent. 

Et li dire a mon avis 

Tout ce que vous m’avez r equis* 

II eft Legual, il eft Seignour, 

II eft tout meftre , gouvernour 
En tout cepays* meis s’ordener 
II veult 4 moy de retourner 
Avans tantouft o belle chere 
A vouftre pays vendre arrire. 

Et vous ferez en toute guife 
Le plus de bien & de fervife , 

Que je pourre , il fera voir 
Je ne fere fort mon devoir. 

QUANT ot ce dit, monfieur Rodof 
Bien aper^eut que n’ert pas trufle , 

Ce que difoit monfieur Selvesteb. 
Adone li*dit , Seignour, & meftre, 
Vous & voftrc houft tres bien 4 poinc 
Puiftiez aler , Dienx la vous doint 


Digitized by ^mOoq le 


DIS GUERRES D’I T ALIE. 
Honour, $c bien , bonnc avcnture, 
Combien qu’au cucr tcavail fcndurc , 
Que me leffez en ccft effert. 

De Cameu tantouft fe pare 
Monfour Sel vestee & fa brigadc 
Tout le chemin de Cek.&ii.e, 

Ec tout le pas ycclluy foir 
Tantouft paffafans cemanoic r 
Ec lendemin au bon macin 
11 arriva devant Forlin. 

EtJa tantouft monfieur Selvestre 
F ilt tenir tous fes-gens , & eftre 
En bel arroy , en belle ordenance,. 

'Ec devant tous tantouft s’avancc , 

En leur difant avant que faille 
Pour nous loger , j’yrc fans faille 
Faire fcarmouche & ASPELLE: 

Les champs fontbcaux , la voie eft belle r 
Iis fonc dedens fi me dic len , 

Affcz de gens, je le veulx bien , 
Tantouft il dit aux Pennoniets, 

Os chevauchez eous les primiers. 
Courreux , allcz courre devant , 

Se vons faillent tantouft fuiant j 
Vous reveignez par devant nous , 

Et droit & eulx nous irons tous. 

Et fe voulent , fans nulle faille 
Nous leur endonfrons bataille 
La vous veiffez courrour aler 
Par devant eulx & retournet. 
Incontinent les Alemans.,. 

Tous les vilains, & les fervans ; 

Qui pour le jour fe pourmenoint,'. 

En A s pelle & demouroint , 
Tantouft dehors trcftouft- faillerent j 
Meis o pluftouft que la il» virent 
Monfieur Selvestre venir i eulx j 
Iis coumcrent trcftouft le dos,. 


3 1 * 


II viem 4 
lotling. 


Digitized by 


Gc — 


Rr 


Ii6 HISTOIRE - 

Er le midrent fur leur fouflez, . 

' Ec en leur palis bien garitez ; 

Meis non pourcanc tantouft apres 
Les falua fi bien de pres. 

Que leur fouftez & leur palis 
II leur couvintidu tour guerpir- 
Le falut fut rrop dur pour eulx , 

Quar rrop de mors & prins plufours 
En y ot , dc ycelluy jour 
Iis ne poient avoir recour. 

Senpn qu’cntr‘eulx gracioinc de 
Du demoranc quert efchape. 

ADONC d’ilnec s’en rctourna T 
bien te- Monfieur S e l v est R e , s^en ala 
Ordi- A F o R l i G N E* au Cardinal , 
aal. Qu’adonc cftoit cherge de mal , 

De maladie dc de peafce : 

Meis au pluftouft lans demoree 
Que il ot vcu monfour S elvestre. 
Et fon edat & tout fon eftre ; 

II dit tantouft , jc fuis guary , 

Monfour Selvestre, mon doux arui, 
Cent mille fois jc vous faluc , 

Benoifte foit voftre venui; : 

Maint enant j’ay tout mon defir 
Bien accompli quant vous voir : 

Je It puis en ma prefence , 

Et pour ce vueil que tout en ce , 

Que vous voudrez rien or-dener, 

' Tantouft foit fait fans arrefter. 

Vouftre mercy, mon grant Seignour, 
Je fuis venu pour voftre honour , 

Et pour le biefl , dc le fervifc , 

Que toufiours vueil a Saint Eglife , 
Meis au primer vous vueil prier, 
Regardez bien au comme ncicr, 

Vous qui eftes le principal , 

Et du Papc eftes Legal , 


Digitized by v^oogie 



DES GUERRES D' I T A L I E* 
Comment dequoy les compaignons > 
Seront paycz , quar c’cft rayfon : 

Vous favcz bicn que chefcun jour 
II nous convient ians nui fejour 
Aler deci , aler de$a , 

En tousles lieux ou vous plaira: 

Et pour ce prcft de vous oboir, 

Je Tuis par tout k vous fervir. 

Vous f^avez bien ma voulente , 

Et mon defir , Sc mon penfe : 

Sur tout ceci commendes nous, 

Alez ilnec , nous irons tous. 

ADONC li dit le bon Seignoar, 
Monficur Selvestre grant honour. 
Vous me portez , je le. voy bien , 

Cecy faites pour le grant bien , 

Qui maint en vous chofe certaine , 
Jatens ici ceulx de Cefaine, 

Qui en bricf temps doivent venir : 

Je voudroye bien que leur defir 
Fuft auxi bon com le vouftre , 
Pourquoy' tantouft aleiftons oultre 
Le droit chemin droit a Florence 
Que il convient fans negligencc 
Faire tantouft <3c brievement, 

Mes que foyons aflez de gent. 

Quar c’eft toute la voulente, 

Du Paire Saint, qui m'a mande 
Qu’en c’eft efte commcnt qu’il aille 
Vous y aillez pour la bataille: 

Et je voy bien qu’en voulente 
Eftes mult bien entalente 
De ce tantouft preftement faire : 

C’eft un mult tres bel exemplaire 
Que vous donnez k toutes gens , 

Et je fay bien dedens brief temps 
Le Paire Saint fi le faura ; 

Pourquoy grant bien il vous voudra. 


3i* H I S T O I R E 

Et plus li dift , monfour S E l v E ST RE r 
Je vous prie que vous vueillcz cftre 
Vous & vos gens dedens B e v ai n g n E* 
En acendant ceulx de Celaine , 

Qui feront cy dedens huit jours- 
Je vous verrcz tteftous les jouts r 
Et vous. fetez vivres porter ; 

De ce ne vous £aut ja doubter. 

Vous me ferez muit grant plaifir . 

Et grant aific k m’en yflir , 

Pout recouvrer 1’efhac des champs : 
Quar trop long-temps les Alemans 
M’oqt fait toujours en vive eftre : 

Meis la merci,, de vous Sel ve ST RE 
Vous m*avcz mi? bicn au delivre 
Le pays , les champs pour moy deduire. 
Ec je. £ay bien mcs de ccft ccmps , 

Qu’il vous (achent vous & vos gens. 

En mi ccft pays pris leur vcrfin 
Hors ne faudront par faint Martin 
Je le fay bien, pas granmenc loing 
Venus cftes i mon befoing, 

Lors rcfpontfit monfour S e l ve st re,. 
Mon chcr Seignour, Sc mon chermeftre,, 
Vous favez bien que vous ay dit, 

Aler je vueil fans nui defdit 
En celluy lieu^ puifqu’il vous plcft:. 
Mais vous dite, comme il cft. 

Se celles gens, ne vous venoint 
De Cesalne treftout k point' 

A celluy jour quaveznomme » 

Tenez moy bien pour excufc : 

Lc temps paflc , je m’en yrd 
Savoir. aillors fe trouvere 
Gu combatre les ennemis. 

En acendant nos bons amis. 

Quar vous voyez bien que la cefon 
Si.cft. d aler, dclc temps hon. 


gitizetl by ^mOoq le 


DES GUERRES D’ITALIE. $i? 
Pour fe loger en mi les champsj 
Faillis feront & recreans , 

Treftouft yceulx qui demourronc 
Et leur honnour il ne feront , 

Et pour ce bien dire vous ouze , 

Je m*cn ird tout droit i T HO u DE : 

JEt d’ilnecqucs i ORVIET, 

Et i Monteflascon avec. 

La je verre comment le pays 

Eft guerroye des cnnemis- 

Et fe nos gens en tant vous venent , 

Vous me efcrirez nouvc&certaines 
Et tout ce que ordenerez, 

Je le fere, quar il eft drois. 

AINSIN lefitcomilotdit, 

A cclluy jour il fe partit 
De Bevaingne luy&fagent. 

Et s’cn ab incontment 
Tout le chemin qu'avoit notnmd 
Au Cardinal Sc de clare. 

Se jour ne fift ne tant ne quant : 

Il s*cn ab touft chevauchant 
Partui le pays , qui eftoit mal. 

In i ot onc , ne mont, ne val. 

Qui ne pafla apertcmcnt. 

A Monteflascon luy&fegent. 
Arrivercnt aprcs midi, 

Je croy , un jour de fame di. 

Toutes fes gens tantoufi; loger 
Cuiderent bien fans arrefter. 

Quar celluy jour iis avomt fait 
Mult grant chemin par grant exploit : 

Meis il leur dift , tantouft , Seignours , 

Repaiflez vous, alons aillours. 

Aillours , didrent > & ou quel patt i 
Nous ne pouvons , il eft trop tart. 

Par foy , dit-il , mes quel vous hete i 
Je vueil aler ver le prophete : 


Digitized by \jOOQ 


Jio* HISTOiRE 

Ce nous fera un grant deduit , 

Nous arons fait ains qu’il foic nuit. 

Arricr, leur dift^ 4 qui ne hete 
Ne veigne point, meis nu trompetc 
Incontinent fere fonner , 

Et qui voudra la chevaucher 
En mi ceft plain fur la belle herbe 

Ii rient ^ me trouvra devam Viterbf. 

. i vitei» Preftement touft £ cjieval monte 
bc - Les compaignons qui doubtoinc hontc.. 

L’un £ 1'autre didrent , montcz, 

Ou nous fiiimes deshonorez. 

II n*ara ja le pcil en bouche, 

Qij.'a tous temps medie nous reprouche:. 

Ce fet prefent , fe demourer 
Voulons icy , & fejourner,. 

Et fi en dira plus avant , • 

Que nous ferons faillis truans. 

Et que en- nous maint couardife,, 

Si nous fera grant vilainie ,, 

Et plus dira commen qu’il aille 
Que paour avons de la bataille. 

Alons, montons, ii a poy gens, 

Len dit toujours r que nul mal temps; 

Si longuement ne puet durer , 

Com fait honte ou paroler. 

Gr touft, or touft, tous a chevali 
II eft deja en my ce val. 

En ce chemin eft. /on peimon : 

Chevauchons touft, & 1‘aprochoiv v. 

Nous verrons bien qui li agree. 

En nuy t arons bonne joiimee. 

ILS didrcnr voir. certainement , 

Monfour SelveStre ftaftivement 
Chevaucha toilft devant V i terbe 
E n en un- bas lieu fiis la belle herbo 
II fe penfa luy & fa gent. 

Tantouft manda incontinent 

Touft 


Digitized by 


Google 


©ES GtTERUES DTTAtIE* 

Touft fcs coorours devam la ville,. 

Qtjli maintenoine aeterops la liguet 
Dchors eamouft Viifkst ftillin 
Lc prophete £tns en faiEir,, 

Et gens d'armcs, fervam , arctiseop 
La fi eftoint des foudeier 
Plus de & eem, ileft certain* 

Et de vilains le' ehamp tout piaiif,* 

©ui vcnoint.tous i la huce: 

Meis nos eourcuts fkns demorde. 
Incontinentem, refouyoint 
Devanttons ealx quam quikpovbint'. 
Qaant ce iit monfiear S*t v *sr*.*y 
Qui la £6t bieh fon Keu yfortcftrc 
De kur faillir tantouft dchors 
De celhty liea fe miftj&lo» 
Conrf*calx alafr fierement, 

Avec luy toute fi gertt, 

Qui maiatenoir ctt ordenance 
Icclhiy jour fans poim doubtansc 
E cuidoit bien ians nulle failk. 

Que pieftcfnent il eaftjbasaill©,. 

Meis qrtanrk vir ain&i V£itar> 

Le prophett jk s’enfouir 
Se print tatouft : luy & fa gertt 
Chacez* furent -eftroitemenejf 




ii «Uftit 
4em emi 
tnmmu 9* 
met ks 
wt m : m 


Par champs, vingner, & par foufler , ' 

Vousles vei#fez par tout tifeafeer, f 
Wul d*c»x n'eftt>icqui ferre comnctso 
Peuftcfchapcr de rroo-ftrfc gerttt- 
Le prophete- cciluy Jotfr fuft 
Toat decooht j bien y parfts; 

Meis tant iL fift qirit e&hopa^ • • ’ 

Par : touft a5er il s’eir alo. . 


Toute fe gene ne povoint pat 
Si touft ater , nt £ granvpas. 

Quar pttas St mors- ycelluy foir * 

Eurcnt dws-cens, 41 -fio» toaevoit. , 

St 


Digitized by v^oogle 


3Z2, , HISTOIR.E. 

Lcs aultres. tous comme ditetis 
Fouircot.tous bien clbahis. 

A V r t e a b s s’en tourmcntoiru 
Toutes les gens qui ens eftoint : 

Et fi difoint , nous voypns bien, 

. x Par la ligue n’arons ja bien. 
v f ICELLUY jour beaucpup yabjL 

liato* A VE ^ C ’ bicn y pZm ' 
ae le Pro* Quar par cellujr chaftiemcflt , 

F'ob>ei(^ Tantouft menda .incontincnt 
fanccV Le Prophote au Txes-Saint Paire, . 
P *P«- Et a 1’Eglife qui ert la mere , 

Qu’a tout temps mes il vouloit eftre 
Leur fqryitour , fe fift Selv estb.e , 
Qui par tel voye 1’admonefta, 

' JBon confeil fut , qui li donaa 
De fon arme b»n amender, 

Arrier jc vueil m’en tetourner, 
Commcnt il fift touftfon retrait , 
Quant tout ce fe t li fut parfait. 

Mult bien, i point & fagcment 
Il raflembfa toute ^a gent. 

Incontiaenp devant leur ville 
Le Prophete dift par Saint Gille, 
Se*.vestr.e ma bien chajie 
Meis jc ne fuis pas trop hetie 
Le cuer avoit rjrop fart marry 4 
Et honte *vaic & grant ennuy : 

Meis fert quant qu’il povoit faire , 

Quar a nos gens ne peuft mesfaire. 
xi «i re- ADONC tantouft o (on pennon 
^ a*ec Monfieur Selvestee a M on f l ajcoh 
yftr S*en retdurpa ycelluy foir : - 

i Mone- La vous vemez devant movoir 
flafeoa. y at i cs 9 q^avoint grane cariage , ' . 
Qu’avoint guaigne cn cel voiage : 
Qe^oint afaes , 5c beufs , & yafches. 

Et prinfonniers-, qui par aiiachcs 


Digitized by ^mOoq le 


3*3 


DES GUERRES D'ITALIE. 
Eftoint liez., par coute la voye 
Varies aloint, menoinc grant joye : 
Auxi fefoint treftouftles meftrcs : 

In i otonc, huis, ne fencftres^ 

A Montflafeon ycelle-nuyt, 

Ou l’on ne fift mult grane deduit; 

Vous les veiflez par touc ales 
O gi;ans falos bien alumez, 

Pour voir- venir monficur SnvEsnr. 
T ous li difoinc , rroas • voulons cftrc 
A tous temps mes vouftfc fdbgis 5 
Nous eftions treftous honis 
En couc ce payven la contreey 
Meis,.Dieumercy, oeftc journee,. 
•Que vous avez vaillament faite 
Nous-a. vengicz du grant Prophete. 
Treftous honours a li fefoint •, 

Et devane luy grant joye menoins» 

Iis crioint tous, vive 1’Eglifc }' 

A li ferons fe/npre fervife 
Treftous les -jours que nous vivrons, . 

Et S e l v e j t*. e tous obotroets. 

Icclluy foir a luy li vindtent 
T ous les bourgoys * & li li didrent, 

A vous venons, S^ignour &-meftre , , 
Gefte ville fi eft vouftie cftrc : 

Nous vous mtttons tous abandon,, 

Nos cosps, nos bien, il eft raif<an* 

Tout ce que vi>us ardenerez, 

Si fera fatt-, quar il eft droit. 

Oncques mes a Montefl-asco-^ 

II ne nous vient tel Champion > , 

Encore vont dire apres , t 

I cy avons toue au pkis prez> 

Un petit fort, quimult nous greve* 

II n’i a pas une- grant lieue : - 
Iis fe rendront i voas tantOufts • 


De-vousoa^paous.&»dc^vouftre‘ouft. 


Digitized by 


/ 


fMSTOIRS 

Pout ce , Sciguour , nous vous prioaj, 
Qu'o vous dem a in nous y ailons. 
Refponfe £et 4 eulx treftouft: 

Moult voulcntier , mes gens creftonft., 
Je m’en ire la pour lc fervife 
De vous treftous & de 1’Eglife. 

Je ne Tuis pas icy venu . 

Se n’eft pour mouk faire mon d<w, 
Pour ce, vous di, tres bien macin 
Vous me trouvrez fur le chemin. 

, LENDEM AIN vint, il fit fonner 

Le conte Sa trompete pour y aler * 

fiuesprena Defloge fmainsfollevant. 

Benigne En alant 14 en mi an champ 
et Blaty. j j V£ . t vcn j r f ans ^oint d’areft 

V n efcuicr, qui Saint Contes-t 
A voit 4 non , ycelluy jour 
De Be v aiajgne fans nui fe/cour 
Eftoit venu haftivement. 

Monficuf Se l vesti. e yvefllement, 
Tantouft li dift, vous d’ou venez_. 

Sire , ne fait que vous xercher. 
Pourquoy? dit-il. Pourque befoing 
L’cn a de vous il eft certain. 

Comment ? dit-il. Quclle nouveHey! 

A vous Normans «e fot pas belles. 

II eft ainfin que de prefent * 

Conte de Luche dc la fouc gent 
Si font entre dedens Bey a i ngne 
Par la traifon dc par lengaingne 
Des faux vilains , larrons du pais , 
Dedens la ville iis les ont mis. 

L4 fi ont print des compaignons 
Plufour queftoint dc btau dc bons* 

Et fi ont prijs auxi B t, a k r j 
De quoy fuimes trop fbrt matrys. 

II y a cuft plufours de mors, 

Dc nous, d’entr’culx ne me recers. 


Digitized by 


Google 


DES GUEfcltES D* IT ALIE. jzj 
Meis non potuxant ens au pales 
Pauflfart fi cftxledens rcmes. 

Et des Normans cqpaingne belle 
Au fort dedens la citadelle* 

Le Conte seft yffix dehors. 

Et fa mande tous fcs fecots-? 

Et dit quavant qu’il partira 
Treftoucie fort il gaingncra. 

Si vous prie le Cardinal, 

Comme ami bon & loyal , 

Que vous cftes de faint Eglifc , 

Que la vi?gnez fiure dorvife 
A luy , «Sc 4 tous les bienvueillans 
Du Perc Saint , deles Normans 
Vous lequicrcnt, fans fcjourncr 
Que les viegnez tous fecourer. 

Se ne vencz , il font perdus 
Et tous les gens du pays defttus* 

Quar il n’i a, vous le favee. 

Qui fecur nui leur peuft donner- 

ADONC fidift monfour SELVESTRE 
En ce pays ci plus ne vucil eftrc: 

Puis qu’ain£n eft , je retourre , 

Et mes amis je fecourrci 
-C’eft mon defir, c’cft ma grant joiet 
Tantouft fe met dedens la voie 
A retourner fans nulle faiUe. 

Seignours, dilt-il, 4 la batailie 
Alons treftous > cirant , tirant: 

Devant treftous. fe met alant. 

Il chevaucba cftroiqemcnt , 

Et nuit •& jour, je vous couvent. 

Il n arrefta fans nulle doubte , 

Il fut avant defous de Thoude. 

Rien nuit eftoit au cici , tout nu . 

Il fe loga fus fon bafau. 

Cbevaux eftoint bien travaillez» 

Meis 4 tous dift yci eftec 


SHreftne 
6*avaacc 
contcc 4 
fcjTo 


Digitized by LjOoq le 


3** H.ISTOIRE 

Nous ne pouvons, que bien matin 
Nous naillons tous noftrc chcmin. 

Au point du jour il^fift' former 
Sa trofnpete pour deftoger : 

Checun fe mift en ordenancey 
Et devant tous primer s'avance. 

ADONC , dift-il, bons compaingnoasc 
Chevauchons tous : o les pennons $- 
Et ne fayfons eu rienarreft^ 

Avant foyons ou le Comte cft: . > 

Ainfin fuft, £ait totnme il difoic', , 

Meis le Comte mande avoit 
Par tout le pay» en touces pars 
Mains chevauchons , maius quevalars~ 
Quar bienfavoit fi longuemenc 
Eftoit ilnec r que brievcmem 
En fonlogeis & en rout fon eftre 
V endroit ferir monfour Shlvjestr.r. 

II penfoit bien ce que povoit 
Li avenir pour ce a lleftroit/ 

Qftant il fot bien- ce rra metuent 
Qu’4 luy venoit fi ficfcment ; 

Tantouft en luy granr paour H print,. 

De Tauree part a lny frvinc; 

Courranu, criane , dcux quevalars 
Qui li difoint, de- toutes pars : 

Vcfcy venir tous les B retorta : 

A ve eques euli font leur pennons : : 

Et ce treftous les veicz* 

Corh ils venenis vous diriez, 

Que ce font gens de mult grant fait: 

De chevaucheur font grant exploir* 

Si regardez , tres cher Seignour , 

En tout ce fet a vouftrerhonour; . 
l e -coM. G)r . a y pe^a^tout regardd , ^ . . 

qae?s’en Dift-il, tantouft je m?cn yro. 
isft* Qy ar i c fay bieupourquoy S E L VE STR’E; , 

S i me . vient voir cn my ?moncftrc... 


Digitized by ^jOoq le 



3*7 


•DE S GUERRES D*ITA LJ E- 
II ne vient pas pour moy donncr 
Or , ne argest > meis me tuer , 

•Ou me- prendrc eertalncfnenc.j 
£t pour ice cout inconcinanc, 

De ce logis fansdcmourec 
Je on’en yre d’une alence, x 
Pour me loger bien pres Pero use-. 

Je fay muk bien que trop kontoufc 
Si- me fera certe joumee: 

Meis de cercaiu point ne m’agree 
De demoror , quant 1 prefent 
Je vueil avoir le bccau vent, 

Je ne vueil pas cy demorer 
Pour 1’acendre , pour 1’encontrec. 

Sur canc parcit incontinenti 
A s’en aler luy & ia gent, 

A qui povoit plus tquft alce* 

Le Conte pas ledcrrenier. 

Ne vous -citre pour nulle rien 
Grant paour avoit , je vous di luqn. 

II ot certain muk t>on auloge 
Quant il parci hors de ia loge. 

Quarfe celle houre il n‘euft fonne, 
Monfieur Selvestre ii 1‘euit ttove , , 

. Qui arriya ycclluy ibir, 

£ncore,vous di, mult bien pourvoir. 
S*ileuft efte plus de grand jour. 

En ce logeis point de rejour : 

Moniieur Selvejtre en n’en n;euft falce 
Toujour aptes par’ grant explok 
II fuft ale , combien que ias 
Tous iis chevattt eftoient Sc mas : 

Et pour cela ycelluy ibir 
Fift la citer 6c remanoir 
Toutesfes gens, je vous affie. 

Les Alemans grant courtoiiie 
Icelluy fok 4 nos gens firent» 

Quar leur logeis ea -.rica nVuidkcnt; 


Di tized by 


Google 


HISTOIRE 

Iis narent pas eant delaifir. 

Plus leijr cftait d’eulx cnfoair. 

Adone tantoufr eous les Normans' 

Orent grane joye , je wous creans, 

Quant il virent Monfieur Se l VESTRF r 
Yous les veiflezde B-b-v-ai nome yftre^ 
Encontre luy venoint criant, 

Nouftre tne&re , nouftre quarant,. 

Vous nous avez dcfprinfonnez: 

Nous eftions tous attFapez. 

ICE LUY fiwc incontinenr 
Manda- tantonfrde preffement 
Monfieup Se t vtsrvi a» Cardinal*, 

Que 1'endemams eouft a chcval 
O poinrdd jourhiy < 8 t fa gene 
A luy venit hafavement * 

Et quIKiecques narrefteroir. 

Ne tant,ne quam arafois yroit 
Toujour chaqant iceliuy Conte;. 

Qui de fouir n^avoit pas horne : 

Etlors jura fon gram ferment. 

Que che&un jour luy. & & genr- 
Nc ceflferoiem dek chaqcr 
T oujotrr avant s*£n retoumer. 

J uques a tant qu-Tl «uft tronve;. 

©u que du tout fe faft boo te r 
Ecfe retrait dedens fes fors 
Incontinenr, tantoft, deflbrs. • > ' 
Ec bon JPiuo no* s , le Cardinal 
Au poinrdujbur faft k ChCval,’. 

O fon peimon , S (k banniece , 

A SFLvrsr-K F 1 fift mude grane dktes 
Quant l^ncontra 1 enr mi tfcs shafflps j- 
Et fi li dift tir cs Vaillarfs : 

Tu fais par tom tden kmt devoir 
Tun’arrcfte r nernain, ne foir^ *. * 

Ne nas rcjxw etr nulle tuife 5 ; 

A 1’Eglifc fatj bo» £«EviWv. 


Digitized by L^OOQle 


DE $ GU&LKtS D* IT A LIX. 
Je ce dis Fejr pax grantamour; 

Meis ce n’eft pas. a moy honour. 

Lors refpondk monfieut Sicvbstv* , 
Mon chef Seignour , mondiermcftre, 
Leflons treftous yce efter: 

Penfons tancooft de chevaorchcr* 

Et faiac eant, fe nous povons , 

Qge ce Conte nous combarons. 

Quar aujoucddy li yueil nsontrer 
Commenc l Egtife a grant povoir. 

Non, pas pourtarwquantji prefent : 

Ic^ waj» pas mule tres grane ' gea* 

Meis je cuide cftre certain-, \ 

Que quam qatfils fora: fans nui defdaing : 
Sone de bon cuer » Sc grana contage 
De combacrepar vaiflelagc. 

IL s*en -aloit couft chevaochanc , 

Et les pennons treftous dedant 5 
Toufour> arant k.fon povoir 
Se le Conceilpcuft trouver. 

Ce foft for ce quii le trouvaft, 

Quar en ,un lieHilharreftat. 

11 en fift bien o pays fembknt 
De s’erraler amfin fuianr: 

. A qupjr fere au derrenier 
II li convint 'les champs leffer j 
Et fe bouca dedens Pe nous t 
Luy &-fa gent tottte honcoufe. 

ADONC apres yeelle fois 
Le Cardinal dift une voir: : 

Phifque ainfin ih s*eft nttrait 
De noftre part faifons retraitr- 
Quar je voy bitn -quant i prefenev 
Nous ne povon» fane neam ; 

En ceft pays» cy a*demourerr 
Pour ce comment nous reaeumer? 

A Fo a l i e ne' treftous -enfemble. 

LI femm bien' qwri «on&ii preridrf^ 
Pbur gueemyer-nos eanenaa^- 



• 


trisTomi» 

Chefcun*dmi ffotr bon «sras*.,* , : 

Et quam Tamsifen donad 
De JC0U» le fct jjc wfan yx6 
Avecqac$<w«m»tjeniril«scha(Sips : 

C eft mon vouloir, jevous cacans. 

Qu‘cn dtflcS v»os,, xnonfieur cS e l vsstre^ . 
Par fois , dift-fl, Setgnour toencftce ; 

T reftouc ec qUc rordenerez 
Nous le-ferons, qtiar il eft dcoiis: 

Meis d^une chofc yous requier # 

V ous Oivcz bien que nui dcnier 
Les compaingnons :de eous leur gages * 
N’orent pief^a , poor ce leor -gages 
II leilt icotivient parchcicunjour 
Mctrc par tou* , ceft graut dolout» 

Si eft befoing que pourvoyez 
En towefciet , fic qu’ordenjez> 

Le Cardinal, dift , vwentiets 
I pourverrons 3 meis-iml desiecs 
Quant 4 prefenc 1 je ne pourroye 
Les vous baiUcr ,;ne autre jaaaoye- 
Cecy eft vro-y totat -faas .faufler, 

Je ne le di pour «ous gaber : 

Meis s’il vous .plaift dedens un tenstps 
Que vous vouldrcsB vous At vos gens, , 

De voftre argenc je vous fecd 
Seurs & certams en verifle. 

Ne vous doubcesrie^tant ne quant. 

Je vous tendt^ bien xanvenanc. 

Alons , dift lors raonfour SelvestrE 
A F o *. n g N*E , ou eft voftre cftrc. 

Ec ce faifons At totu & brief 
Aux compaingnons fera bien grieC 
Meis non poureane ne rooync eulx 
Ne voulons pas - e&re oyfeubc , 

Que ne facoons toujour fervife , - ' 

A nos povoir l famt Eglife, • A 
Ec an iPere Saint, Sc aux Cardinant : 

Meis que st aess faca loyaux. 


Digitized by L^oogle 



DES GUERRES DTTALIE. 

U fuc bien vray quant a Foa l x m 
F urent treftous en la parftn. 

Qu’ils fijppnt li une acourdance , 

Un compromis , uoe fiance» 

En la forme que vous dire , 

Trop bien la vous relatcrc. 

Quar d’eulx treftous bien iay les notas } 

Si fas-j? bien tous les iumonss. 

Iis furent troys qui s’obligcrpnt 
A monfour S el V E st Rfc,& accorderent 
De le poyef kiy & fes gjees 
Dedens un jour , dedens un temps : 

C’eft a favoir fans rien rabacre 
Pour un cheicun cinqUante St quaere 
Treftous ducas &t bons flories, 

A tous fut bon a la parfins. ■ 

Ges troys nemmet vueil de naa bouche, 
Le Cardinal, &Huoues de .la Roche. 
Ses dups furent & bons dc bel : 

Avecques eu}x fut Gur 

Qui cel acort tous ils jurerent , 

Et leur fcaux ils obligerent, 

Et que toujour o lieur& en 1’eftre 
On logeroitMonlieur Scl V E ST RE :• 

Iis logeroint treftouft 14 temps 
Juques a tant qta’il furent contens. 

De tout ce que ik promeeoint, 
MoniieurS elv est RE eres bien a poinc, , 
Et fagemept fift de les mette 
En obligaejon par letre. 

Se neuft efte par celiuy poiot,. 
Gertainemcnt il n’euft ya joinc, > 

A recovrer yceul poicnwJK< 

Honour en ot & preu fa gene*- 
A qui fefoit multbien beioing : 

Meuls Le fervoint {ans nui defdaing. 

QUANT tour oe fec fiK acprde; 
Entr’eulx treftpus,^-bie» iuEei:i 
A tous leuE^bift -monfieut. E-s TRE,* 

T t z '- 


ISTOttlfi 

Trop bicn cft temps qu’ailleur noftre 
Quant votu; plaira , nousaillons prendrc: 
En ccft pays c y n’avons qtfatendre. 

Se non a‘aler ooudis avant 
Nos enpemis fore guerroiant. 

Iis didrcnt tous^eft bons avis : 

Meis-de ce que nous arequis 
Monfieqr Trinche incontinent* 
Qu*en dices- vous. ? fc m *y abfcent, 

Diit-il tantoufi en bonne foy , 

C’cftojt d aler foire pour vroy 
A Aspelle 4e ga it taneoufi: 
Apertemenc iuy de fou houfi 
Ala devam pourdc logor : 

* II n’i fut pas le ‘darrenicr. 

Le Cardinal E vine aprds , 

Moufieur Trinche tantouft i des* 
Qui fili vemr couces -ks gens 
De Foa. lic me, qui eftoit dedens* 
Pour trcftoufc 1’ouft avicadler , 

Et pour le pay* trefcouft galeer. 

Iis firtnt bif n qe qtf’ilj devoine , 

En cour le fonc , /rien <n'efpamoint , 

; Ou iis peuflenc metere 4a maui. - 
Icelluy foir , ii fot -ccrtain , 

Monfieur S elvestre cfi fift ie guee 
Hors du logeis «reftoute net. 

Et ii .di& tbien au Cardinal* 

N’aiez ja paour, vous narcz mal* 

Mon guee treftouft jetlc ai&s 
Devant treftous vos ennemis. 

Le guet fiit hei, laus doubeaaces: * 

Iis eftoint bien quatre-vint lances. 

Icetye nuyt fi fis pafia i 
Qpane grant jour fixe, $ recouma 
Monfieur S elvestre i fon logeis 
En bel arroy , je vous devis. 

II y avoit bel ordenance$ 

Chcfcua d'eiitr’eulx tenoit ia Lutee* 


Digitized by ^jOoq le 



3)IS GIT E URES DOTALI E. 

Iis s*en venoinc pour repouffer. 

II les faifoit beau rcguar der : 
Tancoftleurdfc-mohfour S E l vestre, 
Scignours, iicz pour vous rtpaiftrc, 

£t vous gcfir, Ac vous dormir : 

Sa vous treftous vient i plaifir. 

•Quar pour certa in je vueil alcr 
Incontineoc efcarmoucher 
.Devant leur pone, devant leur-porte, 
.Je veubc bien voyrtoute dcur foree. 

II dis bien vroye, vje veus *ffi, 

Quar cellfty jour avant midi 
II commenda ceUe cfcarmouche. 
i. es Alemans orent grant foucbe,, 

'Qjjii en eftoint dehors &illir , 

De cotnbattre ne Ice tu faiHic. 

Jtfouftre mcftre monfieur Sel VESTRE, 
V ous les veiflez adonc tous y tre 
D*As p i ucm , fervans, Ac archicts* 
Arbaleftiers , Ac foudoiers , 

Et grant foifon autres vllains. 

Qui tenoint tous entreles mains 
Eargamars Ac grant gyfitrmes $ 

Et difoint qu* ds feroint armes, f 
Si vaillanment icdlay jour. 

Que aux Bretons feroint dolour. . . 
Tousfe tenoint fur lcurs foufiez. 

Et en lenrs fofbours bien paliffez? 

Et fi avoint une grant tpur. 

Qui les -deffendoic tous en rour, 

O il fefoint grant Hucherie, 

Sus les Bretons , 'qui grant envie 
Avoir certain de les grever, 

Adonc tantouft fivet mander 
Monfieur Sel vestre les pennons,' ] 
Qu'ils veniflent conune lyons ] 

Apertement Ac fierremenc 
Pour aflaillir ycelle gent. 

Toutes nos gens grane joye mcnoinc. 


Digitized by ^mOoq le 


. n*: 


SiWcftrc 
dtfait Ic* 
ennanis» 


; HISTpTRX 
lis venoinc totis , je vou£ arcaat*- 
Incontinent veiflez entrcr 
Monfieuc Selvesire taucprimcc. 
Enleurs fouflez, luy & fcs gens $ 

Et pour certain plus de trois cens 
Des Alemans tres t^en&inQZ 
La Tatendoint poujrle gnever. , . 

Et non pourtant tres cbajuderaent: 

Les aflailloit, & baudemcnr. 
fi ne fe. trait iaqK;s enliis*. . 

Juques a tant xpie le .deflfys 
De tous entkeube il w»ft .gabgpe.f . . 
Puifqu"il ayoit eoeommeBcie, 
L’efcarmouche ftrc fort & dure : 

A tous diioit ^endure ,endure 
Ennuy arons yci-honour , . 

Ou jennpotioje; en? ecftuy jm . 
Nos genseftoim (vmdwttz 
Du duel qu’afoint , qtfeules fpgkz. 
Eftoint batus , &. pout boudis:. . 

Meis preftemept tous au palis 
Gertainemenc ik.awthercat . 

Et.un foul.pas ne rccultrent. 

Pour. viriton * ne- pour lacte, 

Ne pour pierre , ne pour lancete* 
Vous les veiflez entrcr a. focce 
En leur p4is i cellc ettbDce.. . '< 

Grant preflfe ajfQinc 1« pennonters - 
Pourentrcr.cns, tous les pruners. 

Les compaingnons trcftouspout voir. 
Si firentbicn tous leur devoir , 

Quant ce vircUt les cnneaus ... . 

Qu’ils valoint topircftrc anb6i>prinst 
Checun li print a s enfcmir •; 

Nos gep«>apccs par. grant akc 
Siles fuyoint eftroiteraeac, 

Les uns prenoint apemmcar.- 
Les aultres tous boucomt u terre r . 

Se non attCun qui trop gunt crrc 


Digitized by 


Google 



D E S GU : t>*1 T,A'LJJ5- 

Eftomt atess- dedens ‘leur pone , 

Ou il futla rtiainte gens'mort<; 

‘La ligue 14 fatelbahie, 

One mes n’avoic veu compaingnie , 

Qui de fi pies les euft vaincu? i 
Iis fuirent li fi fort porfeus , 

Que tous entr‘eulx,Hongrcs, Thpdefques 
Avoint grant mal en niy leur teftes. 

De ce avoinc les cuets ttop difrs : 

Iis s’eftenoint dedens leur raurs. 

Quar nofoint plus failfir dehors 
Pour la paour Scies doulotirs, 

Qu’ils avoinc de celluy fet. 

Adone tantouftfift fon retraft ' 
Monfieut Se lv est RE bien fagemeitt» 
Et faficmbla ‘tpute fa gent : 

Ecdu forti vtec , Je vous di bien , 

II s’en yflk fitns perdre rieni 1 

Meis rout avant il-fift bouter " c 

Le feu par tOnt fans rien douttr. 

Ainfin diies fois celle novelle 
Si leur avint jL As rii.Lt. 11 

LENDEM AINtouft au bien matin ' 
Nos -gens furdrte eous au chemm , 

Pour chevauchet celle vallec , 

Trcftouftlc pays ficlacontree. 

Si craingncrit trop tnonfieviiS E lVEStRE 
Bien prez P e adus e ; ala repeftie , 

Et fe loga iceHtiy joni ’ ' "! ; 1 

Devant leur fort , qui tont entour • 

De fon logeis eftoint aflis , 

Iis eftoint tdus no» ennimis. 

Meis non pourtahr aflfcz vftaille 1 : ' 1 
Eufmcs cel jour (ans hfcllc faille.' 

Ens , ou logeis , dc entour' noftre tfttc 
Bon guet fi fift monficur SEtVESTRE, 
Lequel fi dift fcelltiy foir 
Au Cardinal tout fon vattjloif. 

Et fi fift-il aufx chcVEliers*, 


%$> IM-STOafcJE' 

Q^i it eftoint , &.am efcukjs ' 

EnJeur difant qifileltoit boa. 

Que chefcun dits^pinion, . 

> fit fonpenfe, & fonavis 

Du fet quavoint touc entrepris»; 

Chefcun -fi <lift > /nonficur $ELVESTR,E,, 
Certainement mes dc ceft vefprc >, 

De nui de nous vous ne Gucst 
L’opinioa,, ne ne 1’ocrez. 

Savez pourquoy. chefcun datent 
A vouftce bon gouverncmcnt,. 

Et a voftre avis deraut en-tout 
Vous favez bien par lequei bout 
Ce feecy ic doitentreprendre : 

N*en. pariora plus » quar coucd’enprendre - 
. Sera par vous , bien, le iavpusu 

Meis de .Etieu plafl eous nps popnons- 
Et tous nos gens lansdchuilici ^ , ; . 

Serant presvous vivK .ouu-momar, 

ADONC leur dit et* la paefin : , 

Sb h iT vous plcft quulibic ainfin* , 

dane' Mi voulente fi elc d’aler - 

Qu. Je. Conte jeit , .pour le grever. . 

Pour ce vous pres aces bkn inatin < 

Que nous aillons ledroit chcmin , . 

Devant te. fort, ou.il dera, 

Chctun, d^mricuxfiTotroya. 

Je v 0 us 4 pe.cn bonne foy. 

Que lendemain en bel atxoy.r i 
II' fe pfttiL.de. fou logeis, . 

Kour alcr. vers fes ennemis. 

Savez commeordes le. matin 
tt tint fes gens, eoutrie chemia <, 

Eii bacailte bten- ofdence» 

IUcmdoit bieiuque ladoumee^. ' 

11 deuft avoioles Aleman» 

• Acombatrc en-mi les champ^.^ 
fi n enrvpufift painc k.faiUir r 
Kour ce . al*-il Jcs requerii 

Juques 


Digitized by CjOoq le 


DES GUERRES D' ITALI E- 

Juques de&nt icelluy fore , 

Ou lc Cotitc ert o fon eflfort : 

Ne me fouvient com l’en le nomme 
Meis s’crt bien pres de laBetonne. ' 

Lst fe planta bien pres.de li. 

Le Conte fut bien efbahi , 

Quant il le vk ainfinprefcnt- 
En bataille luy & fa gent. 

Qpar , vroyement pas ne cuidoic 
Que l’en le fceut ilnec endroic 
Meis non pourtanc 4 eous fes gens- . 
Dedens ce fort lcur fifti deffens , 

Que nui ne fuft ja fi hardi 
De tefmoigner report de li : 

Quar fon vouloir en nulle faille 
Si tfeftoit pas d’avoir bataille. 

Meis nompourtant monlieur S e l ve s f *. r 
Le requerroit toujours a eftrc, 

Qu’il veniit hors. pour le combatre : 
Quar en cel lieu vouloit debatre 
Icelluy jour tout le bondsoit,, 

Que 1’Eglife o pays avoit. 

Et li manda^cn plus avant, 

Qu*a luy feroit honte mult grant > 

S’il ne failloit dehors au champs 
Luy & trcflous fes Alemans. 

Qui eftoint la mule tres grant conte 
De gendarmes o celluy Conte. 

Ceftoit le dit de toutes gens 
Qu’ils eftoint plus de huit cens* 
Monlieur Sel ve stile pas tant n’ avoit 
De gens o luy ilnec endroit : 

Meis non pourtant tout afleure 
Eftoit illa pour verite 
A combatre en toute guife 
En luy n’avoit point couardife. 

Icelluy jour bien le moncra 
Aux ennemis , qui eftoint la: 

Quar devant eulx un. demi jour 


HISTOIKE 

II fe tine 14 tout 4 fcjour. . ■ * . 

Et bien cuidoit coujoar veir 
Icel Conte dehors faillir. 

Au darremer quarvf il vit bien } 

Que le Conte pour nui ritu 
Si ne vouloijt venir coiribatre ; 

11 dift, tantouft je vois m’etbatre , 

Plus pres de eulx fur mon corfier 
A cc\ Conte je vueil mander 
Ma voulente , & K offiric 
Le corubatre fans en faiiiit 
Mon corps tout foul comte le fienf 
Et s*il refpont je n*en vueil rieni 
Une aultre ouffre je li fere 
Nombre 4 nombre je combatre : 

$e il veuft cent contre cent j 
Qu'4 plus de gent ou mains de gener 
Ou pour un ptis d’argent nomme , 

Si ce il veuft je le tere» 

Trestout yce li fiftfqavoir. 

Meis rcfponfe nulle pour avotr, , 

Avoir ne pot de ccluy Cpme : 

Les Allemans couroint la honte , ■ 

Toujour au meuls qu’ils povoint. 

Et a tous nos gens iis celoint. 

En leur difant,je vous affi. 

Que le Conte* n’eft pas icy. 

Quar s*il y fidi fans tant parier, 

Vous combatift fans demorer. 

QUANT tout ce vit Monfieur S el v e s t r e, 
A nos gens dift alons repeftre , 

Et nnus loger en fa vakfc : 

Tantout fere fans demourde 
Boutcr le feu tout environ j 
Et puls apres beau jcu verront 
Qyar les vilains de celle Ville 
Tous plains feront de rage, d’ire , 

Et fi diront fus celluy Conte , 

Et 4 tous fes gens feront grant honte» _ 



DES GUERRES D’IT ALIE. 

Pourquoy tantouft il faudjront hors,. 

Quar paour arom d’cftrc tous mors. 

Ec dcfpeciez d’iceubc vilains 
A cel coup la encre nos mains. 

Huchant, criant, il nous vendront * 

Par ce poinc Ja il combatront. 

IL dift bien vray qu’ils nous faudroiflt:: 
Meis combatre iis ne vouloint. 

Quar iis cuidoint nos gens trouvep 
En defarroy, pour que pailer 
Leur convenoit une rivicre : 

Meis a celle pas avoic darriete. 

Bien ordene monfour SelvestrS 
Arbaleftriers pour ilnec eftre. 

A celle fin qu' 4 yeel pas 
Perdre fa gent il ne peuft pas» 

Quant il les vit ainfin venirj 
Nous hareant tout a frcmir. 

Se print tantouft en defpit d'culx $ 
Tournez, Toumez, dift-il, fur eulx. 

Ec guardez bien comment qu’il foir, 

Qu’iL foint tenus bien a dertroit. 

Lors l’en tourna , favez-corrunenr 
Nos gens aloint comme le vene 
Encontre tous ces Alcmans , 

Ec fierement , je vous creans. 

Quant ce virent que n’crt pas bourde, 
Les Alemans fi didrent , toufhe : 
Tournons tantouft, & fi fuions j 
Vecy venir tous les Bretons; 

Iis difoint vroy } les peilnoniers 
Quant qu il$ povoint tous les primers,. 
Les compaingnons treftouft aprcs 
Les chacerent fi fort de pres , 

Qu’il$ les firent treftous bouter 
En leur ville pour eulx cuter. 

Et quant ce vift monfieur Sel VESTRI,, 
Alons , alons , dift-il, repeftre 
Ces tibaux la bien nous voudroint 

Vu z. 


Digitized by 


Google 


340 


H1STOIRE 
T oiijour tenir cy par ce point. 

Icy finit la matiere de cefi Romans , pour que en cettuy 
temps trejpajfa de vie le Rape Gregoire pour la ere at ion d* 

Saint Pet e Pate Clement VII . lequel fufi croye f an M- CCC, 
LXXVII1 • cr le premier jour de - Novembre . De laquelle 
creation ledit chevalier monfieur Guillaume de la Perene , 
qui fi fi cefi precedent Romans , fifi auxi membrace de laquei 
denfuit. Dieula Vicrgc Marie &c* 

Hos verfus prxter barbariem nihil notatu dignum conti- 
nentes, ne forte paginas mutili Tecmone oneraremus, prx- 
termittendos e fle cenfuimus. Iftos dumtaxat paucos, qui 
ptx ceteris aliquid docere videntur, fubjicimus. 

AUX Cardinaux fut fait grant vilainie. 

Et en perii d’eulx tous perdre la vie. 

Par plufours fois ou. iis S*eftoint mi* 

En conclave , & ne penfoint mie 
D’culx departir de celle compaignie 
Se tenoit bien checun a fon avis. 

Lors grant tourbe de Romains du pais 
Vincirent <L euk en breant k hauts eris, 

Nous le voulons Romains ou d*Italic , 

Puifque force a ccft fet ii batis 5 
Ire, & orgueil , fauxfete , & envie , 

On puet dire ceft euvre d’ennemi$ 

Puifque Romains par leur outrecuidencc 
V oulurent avoir Pape par violence , 

Et il n’cft fait par vcaye eie&ion: 

Auxi voudroit la region de France 
Et les autres pais par la femblance 
- Avoir Pape checune region: 

Ainfin nauroint pas ele&ion 
Ceulx qui la doivent faire par raifon : 

Ainfin feroit notre fay & noere creance 
Et Crefticntc feroit en grant balance 
A toujours rues en grant devifion 
Se Dieu neult mis en ccll fet pourveance, 

Scc. 

Cr finit cefie matiere , dr commance cemment le Roy de 
France fifi faire pour le fu Conefiable . 


Digitized by v^oogle 



34 1 

r|[» ^ «j|* 

rt fr {TQ f*fu -A.WAr. .-»><? H*V. ^WhffO<+^ jJsff Ofe. «IKTOr**». ■»!>)<¥?) 

^PW^^&PF ^Got* •waSV Q^falW* *»S&iSV ? •jGiiW*kw ? 

i^Ei 

D E SCRIPTIO N 

DES OBSEQUES 

DE BERTRAND DE GUESCLIN 

CONESTABLE DE FRANCE 
Faitcs cn f Abbayc de Saint Denys en France. 


J ESUS CHRIST quiagrant poiflfancc, 
Vueil eous ceulx de mal garder 
Qui du Coneftablc de France 
Monfieur Beb.tr ant orront chanter. 

Oyr porronc de l’ordenance 
Commenc le Roy, qu’en doit amer, 

Fift faire 4 Saint Denys en France 
Memoire du noble guerrier. 

L’AN de grace trois cens <5c mfllc 
Ec quatrc vins & puis neuf ans , 

Sept jours en May ne fut pasguile, 

Fift de France li Roys poiftant 
Faire un fervife mule noble 
De Bercrand , qui tant fut vaUlanr: 

Mainc Roy , mainc Duc , mainc Conte amblere 
Furent au fervife plefans. 

ONCQUES mes fi noble aflcmblee 
Ne fut veue nullement: 

L4 ot mainte thorche alumee 
Et maint cierge certainemenc , 

Huit deftriers, c’eft chofe prouvee , 

Furent en armes noblement. 

De Bertrant, qui larme ayt fauvec. 

Orent les armes piainement. 


Digitized by 


Google 



34* DESCRIPTION DES OBSEQUE3 
QUATRE deftriers qui cn 1’eglife 
Fu rene a 1’offrande menez > 

Deus en y oc de telle guife 
Comme pour un cournay armez 
£c les autres deus en la guife 
De guerre furent ordenez. v ' 

Quaere efeuiers plains de franchife 
Oc fus cora les deRricrs armez. 

DEUS efcus y ot pour Ia guerre ,. 

Et deus anxi pour le tournay , 

S’il eft nui qui me vueil en guerre. 

Qui les portati mult bien le fay. 

Je croy oneques horame fes terre 
N-e vit mes oiE bel arroy t 
Puis prefcha 1’Evefqite d’Auflerre: 

Meis ains de 1’offrende diray. 

1L y avoit quaere bennieres : 

Deus pour guerre & deus pour tournay. 
Quaere cfpees nobies dc cieres : 

Deus d’un & deus cPautre pour vray. 

Or vuege conter la matiere 
De 1’oftrende fans nui delay. 

La fefeint mainte pcicrc 

Pour Bertrant. Prince , Duc , dt Roy, 

LE franc Conte de Longueville. 

Porta le primier des efcus, 

Freres fut de Bertrant fans jjuile 
Dieux recieve s’ame la fus. 

Li Cons de Daumarcin nobile 
Fu avec luy, n’cri doubte nuis, 

Le fecond efcus par Sainc Gile 
Fu porte du Seignour Cremus. 

ALAIN de Biaumont fans doubcance' 
Li porca, & deus chcvaliers, 

Monlieur OHvier fans faiHiance 
De Maugni y porta le ticrs. 

Le quare efcu par revcrance- 
Fu porce de nobies guerroyerS 
Maugni, Beaumenoir en prcfencc. 



J>E BERTRAND DE CUESCLItf 
Et le Begue fefoit le tiers. 

PUIS y fut noblece hautaine: 
-Quant vise aux dfpees porter : 

Quar le noble Duc de Tourrakte 
En porta l’une fans doubter. 

Et le Conte, chofe eft certaine. 

De Nevers volt apres der. 

Les au tres de penfee falae 
Alerent apres prefentet. 

DE Navarre monfieur Pierre 
Porta U tierce yrayment, 

La quarte prefenra grant erre 
Hcnry de Bar certainemcnt. 

Je croy qu’onques en nulle terre 
Ne fut plus noble parement , 

Qu’il ot pour ceulx qui gift en terre i 
A qui Dieu face fauyement. 

QUATRE bedmres faas faillancc 
Alaon apres prefenter, 

L*une emporta par revcrance 
Le Baudrain bien Loy nominet 
Trezigindi de Saliance, 

Et la feconde volt portet 
Le Marefchal Cms defaillance , 

Qui Blainville fe fait nommer. 

MONSIEUR Guillaumc Dcibordcs 
Avec celluy la portoit , 

Et la tierce portoit li Borgnes 
De Moudouchet avec eftok 
Un cfcuicr , qui mult eft nobles, 
Daugenais & la quarte avoit. 

Grantpre , Beaujeu auxi par ordre 
Checun fon office fefoic. 

APRES cela , je vous affie. 

Furent prefenter li cheval , 

Le primier je vous ccrtifie 
Mena monfcignour De la Val j 
La Bret fii en fa compaignie 
Cli^on le bon, Seignour loyal. 


244 * DESCRIPTTON DES OBSEQUESi 
Mena 1’aultre queques nnl die 
La Marche fuc o luy egual. 

ET le tiets deftriers fans cloigne 
Si fu prefenee noblement 
Par le noble Due de Bourgoigne 
Ec de 'Bourben certoinement. 

Le quart deftricr fans millifibine 
Si prefenta tres noblement 
Duc de Lorrainc fans vergoigne 
Felippe de Bar- enfcmeim 

QUANT foffrende A fur paflee- 
L’Evefque d*Auxerre precha, 

La ot mainte lerme ploree 
Des parolcs- qu’il leur recorda. 

Quar il conta comment 1-efpee 
Bertirari de Glaiequin bien garda 
Et comme en -bataille ■r^ngee 1 
Poiir F rance grant pOTfe endura, - ■ 

LES Princes ifondroint en lermes 
Des mos que' PEvefque monftroit. 

Quar il difoit >- plorez , gens- d' armes r , 

Bertrant qui tres tant vous amoit': 

Gn doit regreter les fez d’irmes 
Qu il fift au temps qu’il vivoit. 

Dieux ayt pitie fus toutes ames 
De^ la fienne , quart borine eftoit. 

GHARLES li nobles Roys de F rance,. 

Qui Dieux dtoint vie & bonne fin , 

A fait faire telle remembrance 
Du noble Bertran de Claiquin : 

Qu’on doit bien avoir fouvenance 
Du noble guerrier ertterritv 
Dieux otroit a s’ame honorancer 
Es ceuls , ©u font li Seraphin. Arnen. 

Explicit ifie liber , Deo gratius. Si male quod feci , ve- 
niam peto : fi brne\ gratiam, jguime feribebat , Guillel- 
mus nomen habebat , Cvrifopitenfis diocejis 5 dr habebat 

Et fui fcriptns in civitate Avenionenjtum 

Jano Domini M. CCC. Nonagejimo. 


Digitized by v^oogle 



INDEX RERUM 

> • . . 

EX VERBORUM 


Primus numerus Jignifieat primam aut fecundam, 
partem hujus- tomi primi , fecundus paginam . 

Ai 

.• Adalardus abbas.- l.tiS.- 

A BBATIS elc&io ex propria Adalardus archiepifcaptM Rotem*-, 
congregatione I. n6i 217, geniis.- II. 238. 

II. 8.-30. duobus non prxfic Adalardus archiepifeoput Tiironen- 
monafteriis I-i}9. refideat I.304. fis- I. 121. de epifeoporum Brito- 
( fme epifeopi licentia non peregri- • miminobedientia queritucin con- 

netur- 1. 131. confiteatur cpifcopo cilio Trecenfi. !•*/*# 

autfibi ab ipfo affignatis I.137; 'Adalardus de Caftro Gunterii. II. 18. 
in fetvndis in monachos excom- Adaliindis de Cemayo dotalitiutuv .. 
municationis lentendis fit caucus. II* 9'. 

I.130. quater in anno computet in Adeberga" mater Emmar Vicecomi- 
oapitulo I.142. 136. fine licentia tilfiev II. 27. 

fratrum mutuum non accipiat, nec Ad eia conritifia Bfefenfi* Sc poftea 
tsltra fumoiam -ab epifeopo taxan- -monialis Marciniaci. II. 73.76. 
dam I.241. Abbatumfamuli-1. 303 Adclais Fulgerienfis Domina. • II. 3 7. 

Abbas S. Jacuti -Turonenfem acchie- Adelais regina Franciae. II. 8; 

pifeopum prO metropolicano agnofi Adheberttts abbasS.Florendi. II. 13 6. 

cit. I.163. int.ereft concilio Redo- - S. Adjutorisvita.il. 239. ejUsparen- 
- nenfi cum cappa & baculo- pafto * tcs. 160. Cruce lignatus apud An-- 

rali. 1.113; tiochiam voto fa£fco hoftes fugat. 

Abbo abbas. I. 219. 16 a< intcrcelEonc B. Marix & B. 

Ablaton monachus corpus & Florendi Bernardi abbatisTironenfis a capti- 

Salmut ium transfert. - II. 134. vitate liberatur. 262. Fit monachiis 

Abfentium fubfcriptio ir» conciliis. Tironenfis. 163. Qualis ttincvixe- 
1-119. rit. 263. varia edit miracula. 164. 

Acedia quid fit. _ 1. 179. Daemoniacum liberat. 264. quas 

Actardus epifeopus Nannctenfis. I. pradertim in eo laudanda. 266.. 

41.49.118« ejus obitus. 167. 

Xx 


Digitized by u-c gie 


INDEX 

Adrianus papa II. 1 . 1/4. ejusepiftola 
ad Herardum archiepifcopumTu- . 
ronenfem. I. 49. ad Salomonem 
, ducem Britonum,I./o, ejus littera; 

confidat i Dolenfi clerico. I. 160. 
Adrianus papa IV.I.iai. favet Delen- 
ii epifeopo. I. 197. 138. eum. ab» 
folvit ab obedientia promifia T uro- 
nenfi Ecclefue, , 1 . 1/7. 

Advocatorum juramentum.. 1 . 14 9. 
Advocati ia foro laicalinon fint cle- 
rici» I- * 4 /• 

iEneas epifeopus Parifienfis. „ 1 . 119» 
Affinitas foiritualis. I. *- 8 j. 

Agius epifeopus Aureliancnfi*. 1 . 118. 
Agnes comitifla Andegavcnfis.il. a j 6 
AgnesTcobaldi c0mitia.pclleK.II4 15. 
Atmericus abbas S. Jubaru Turoncn- . 

fis, . I»8*. 

Alanus Briannix comes* I./ 7 *U» 43 * . 

4 X- 74 - ..«• • 

Alanus filius Arturi comtis Britannia?, 

4I.l69.171. 

Alanutcpifcopus Briocenfis. 1 . 177. 
Alanus Marti epifeopus Corifopiten- , 
fis clerus, 1,190. 

Alanus epifeopus Redonenfis. IL 7 /,\ 
Alanus epifeopus Trecorenfis excufac 
. fequod nequeat intcrcfTc confe- 
crationi epifeopi Briocenfis. -I.17 4 * 
Albericus xpifeopus Ofticnfis. I. $j. ' 

88. il.jj.70. 

Albericus prefby ter federatus, II. 38. 
6cfcq. 

Albertus archiepifcopus Moguntinus. 

I. 7 6, 

Albertus epifeopus Maclovicnfis. II. 
85. 

Albigenfibus harreticis bellum decla- 
rat Ludovicus rex Francorum. 

II. 107.. 

Atboinus abbas Anifblenfis. II. j. 

Aldebertus Gcnomancnfis epifeopus. 
11 . 43 * 


RERUM 

Aldricus epifeopus' CetiomaneaCi,' 
I.xxo. 

Altnconius comes in Anglia obfes. II, 

. i9>* 

Aletenfis epifeopatus Turonenfi ar- 
chiepifcopo hibjeduS. I» 7 9, 
Alexander papa II. Jpfomnem Abrin- 
cenfem conftituic archiepifcopum 
Rotomagenfcra,, II. 141. 

Alexander' papa III.1. 115.1/7. Cifter- 
cienfes i folvendis decimis eximit 
de terris quas colunt. ' 1 1 . 6j 

Alexander rex Scotia.* - II. 124. 
Algardis priorifla Fontis-Ebrkldi. II. 

7 o. 

Alienatio bonoruM ecclefiaflicorum 
prohibita. I. 262.301. 

Almodus abbas Rotonenfis. I£ 2 9 . 
Altaris tabula mota aut frada confe- 
cranda iterum . 1. 2 6 4. Altaria ftm- 
pore interdidi denudanda, II. 91. 
Altario feryiens de altari vivat. |. 
189, 

Amalbertus abbas S. Florentii deinde 
Floriacenfis. II. a/6. 

Amalricus archiepifcopus Turonep- 
fis. I.218. 

Amorem tantum Deus pro impenfis 
beneficiis petit. I- 4. 

Amor proximi commendatur.' I. /. 
Amorqafcitur ex oculis. I. 15* 

Amor turpis quantis opprobrio fue- . 
' rit. • I. 10. 

Ampullx ad raiflam quales, clTe de- 
beant, . I.264. 

Apalus comes. I. /4. 

Anaftafius papa IV. 1 . 12 }• ejus Bulla 
edverfus Polenfem cpiicopum.I.89. 
Andreas epifeopus Briocenfis. 1 . 1 7 6. 
Andreas de Feritate. II. 262, 

Andreas de Vitreio. II. 3 6. 84. 8/. 
Anglia? regnum fub incerdidopofitum 
ab Innoccntio llf. papa. II. 90. 
Angii francis infefti. II. 128. quas ia 


Digitized by v^oogle 


T VERBORUM. * 


regno Franc& occupabant, civitates 
ante Pi&avienfem pugnam & cum 
.de pace traftatum eftapud Brcti- 
niacum. II. 171. Anglorum rex cer- 
tos cum juramento articulos obfer- 
vaturum fc promittit apud Cale- 
cium. II. 171. terras Godcfridi 
Harc.uriani dare poteft. II. 1 6 1. 

Anifolcnfc monafterium. II. 1. & feq, 
ej.us privilegia in concilio apud Bo- 
. noilura villam confirmata. I. ai/. 
inPiftenfi. . 119. 

Anniverfarium Fulcoiiis comitis An-. 

• degavenfis. II. 69, 

Anfbercus archiepifcopus Rotoma- 

genfis. II. 137, 

AnfelmUsdeCantameruIa. II.1.61, 

Anfincus Bifuutinus archiepifcopus, 

I. 76. 

Appellatio' ad fedem apoftolicam. I. 

n/. 

Aquar benedicar afperfio poft com- 
pletorium. . I.311. 

Arcamboldus abbas. 1. 119. 

Archiepifcopus fine pallio haberi non 
poteft. I. jf. Archiepifcopus ar- 
chiepifcopo fe fubjicere incon fulto 
Romano pontifice nequit. 1. 140. 

Archiepifcopi titulus Dolenfi antiftiti 
attribucus.1. 97.9$. 100. joi. io,x 

Archiepifcopus Rotomagenfis nudis 
pedibus intrat ecclcfiam*fuam cum. 
primum ad eam accedit. II. ijq. 

Arduicus archiepifcopus V cfontionen- 
fis. ' I.38. 

Arduinus archiepifcopus Turonenfis 
apud fedem Apoftolicam quericu»; 
de epifeopis Brkanniar. I. /3. 

* Arem burgis Andegavenfis comitiila.. 

II. 69. 

Aribertus prefbytcr cardinalis. I. 83. 
88.9I. » . : 

Arma clericis ferre vetitum. I. 14/ 

Armaelus archiepifcopus Dolcnfis. 1. 
141. 


Arnulfus archiepifcopus Turonenfis. 
, 11 . 1 / 6 . ' , , 
Amulfus arcbidiaoonus Redonenfis. 

II. 41. 

Amridus ex monacho Vindocinenfi 
epifeopus Carnotenfis. 1 1 .3 3 . 
Artutus Brkanniar comes affenfum . 
. prarbet fententiar latae ab Innpcen- 
tio III. in Dolentem ecclefiam. t. 
169. ■ 

Affabre in foreftis in Normannia non 
licet. . . I.117. 

Aftaldus prefbyter cardinalis. 1.91. 
II63. 

Avaritia ubique diffufa. 1 . 14. ejus 
ftfe&us. itnd. & confeflore ut pu- 
nienda in pernitente. I.176. 
Auditorium. 1.318. 

S. Audocnus archiepifcopus Rocoma- 
genfis. II.137. 

Avidianus archiepifcopus Rocoma- 
genfis. . II.134. 

Avitia Fulgerienfis Domina. II: 93. 
Aureos tres annuatim Romam? eccJe- 
fiar perfolvit monafterium Roto- 
nenfe. . 11. 19.31. 

Aurelianenfis Dux in Anglia obfes. 
.11. 191. 

Aucifliodorcnfis epifeopi refignitio-. 
nem inconfulta Sede ApoftoTica re- 
cipit Senonerifis archiepifcopus. I. 
140. 

B. 

B A.cu lo ligneo archiepifcopus 
Turonenfis inveftitur 4 « epifeo- 
patu Dolenfi, Brioccnfi , & T reco-» 
renfi. I. 81. 84, 8/. 

Baldricus Dolenfis archiepifcopus. I. 
74. y 6 . 141. 148. i £irardo En- 

f 'oli(menfi ordinatus. 1. 73. ei pal- 
ium concedit Calixtus papa. I.7..4. 

1 yj. intereft Concilio Rcmenfi. I. 


• tized by v^oogle 


INDEX 

'ijj; £ legat» Apoftolico fufpcn- • 
fus. . nj* 

Balfridus epifeopus Bajocenfis. 1 . 218. 
Baptifmales fontes caute cuftbdiertdi. 

I. i6o.odavo dic renovandi. K - 

i6t. 

Baptifmus (pia ratione adminiftratt- 
dos. I.*j» 

Baptifmus tempore interdiAim priva- 
tis cdibus celebratus. . II. 91. 

Biptizato: um veftis nivea. 1.17. 
Baio capellanus ecclefiae Romanae. 
I.83. 

Birtholomaeus archiepifcopus Toiro* ' 
nenfis. I. 1 yi\ i6?i expraepofito 
S. Martini. II. 114. legati^ Sedis 
Apoftolicae. 1 . 141. arguitur quod 
Romae rcfponfurus Dolenfi elegio 
citatus non comparuerit. I. 10 a. 
& fie/. ecclefiae fuae caufam contra 
Dolenfem tuetur coram Alexan- 
dro II I.. papa. 1 . 106. • Vifitat 
Cpifcopatum Dolenfem cruce prae- 
cinite. 11J. 

Banholomaras notarius. . 11. j. 

Bclliccnfe concilium. • II.70.. 

Belli (f&ftus- varii. 1. 13, incommoda 
varia. 1 1.114. 177«. 

BenediAio fiipcr bigamos non dicen- 
da. 1.284. 

S. Benedidi corpu» in Floriacenfi mo- 
nafterio. II. 238. e jus Regula nul- 
lius legis prarferibitur judtcio.11. 11. . 
Benedidusepifcopus Aletenfis. I I . /i . 
/*• 

Benedidus epifeopus Corifbpitenfis. . 
n. 4 ). 

Benedidus -epifeopus Namnetenfis. 

II. . 42. 44. & fiq.. 

Bened dhis papa. 1 . 3 9. 41. . 

Beneficia Dei erga hbminem-. 1.4. 
Bineficiorum pluralitas- damnata. . 1. 
298. Beneficia ecdeftaflica dignis* 
conferenda. I. 240. vacantibus 


RERtTM 

quomodo providendam cam acci- 
dit contentio. 11.8<f. 

Beneficia dauftralia gtatis conferenda. 

I.297. 

Bemardus abbas. 1, 2194. 

Bernardus abbas Glarevallenfis Dolen* 
fenv controverfiam componit. 1 - 93 « - 
•ij 6, ejus zelus in fundatione Bu- 
zenfis monafterii. ' II. 74-* 
Bernardi abbatis Tironenfis intercef- 
fione S. Adjutor ii captivitate libe- 
ratur. 1 1 . 

Bcrnardtis cardinalis. - 1 1. 60. > 

Bemardus cardinalis prcfbyter. 1 .91. . 
Bernardus cardinalis prefbytcr S. Petri • 
ad? vincula. I.16 j— 

Bernerius abbas Nucarienfis. 1 . 8 1. 

Bcrnerius Sparnonenfis prior. !. 232.. 
Berta regina Franciae. 1 1 . 6 - 

Bjftovaldus epifeopus Dolenfis. 1 . 4 8; 
1/9 

Bibere poli -Nonam.. 1 . 3 2 o- 

Bigami non benedicendi. . 1 1 2 8 4. . 

Blanca- regina. II. 21/. 236. 

Bfefcnfu comes obfcs in Anglia. II. 
192; 

Bobo cardinalis. . 1 . 1 66 . 

Bolonicnfis cardinalis. . II. 13/. 
Bona ecclefiaftica invadentes excom- 
municari.. I.231. 

Bonefacius marcbio. 1 1 . 14 o. 

Bononia i Britonibus capta.. II. 274. 
Borbonius Dux in Anglia obfes. II.. 

1 9 1 . . 

B.aidingas epifeopus Matifconenfis. 
I. 218. 

B*iccius abbas S. Georgii. I.' 114. 

Briccius abbas Vertavenfis. II. 43. 

Briocenfis - epifeopus fblvitur ab obe- 
dientia promilla ecclefiae Dolenfi. 

1. 84.141 Briocenfis epilcopi ele&io - 
vitiofe. . 1^. 17*4. 

Britones ab initio Francis fubjrd:. I. 

4.0. gens barbara & naturali feri- 

tate 


Digitized by LiOOQlC 





ET VER 

tate armata.I 1,6; .eorum feritas & 
pertinacia.I. i48.Chriftiana religio 
apud eos deperire videtur.I.7 }. Bri- 
tannis comes epi fcopis infcftus ex- 
communicacirr.il. 11 o. colloquium 
in. Rothonenfl monafterio celebrat. 
ibid. ejus fubditos i debita illi obe- 
. dicntia, niti refipi(cat r abfoIvendos 
jubet Gregorius IX. 1 13 • Britanniae 
principes inveftituris 8 c fimoniae 
renunciant. I. 61. Britannis epifco- 
pi feptem.I. 144. nullam ab anti- 
quo habuifle metropolim declarat 
Nicolaus papa 1 . 1 . 4;. 4 6. Britan* 
nisepifcopi Simoniacir I . //. 

Brunechildis regina. II* x 3 6» 

Bruno Signientis epifcopus. I.- 69. 

Legatus in Gallia. 1 . 219. 

Budocus archiepifcopus Dolentis. L 

Burgundionum dux infrunitus. II.2?. 
Buxenfis monatierii fundatio. II. 74. 


C AtifAcToKfUMi I. ji$. 

Caletum cumatiis urbibus An- 
glis traditum. II. 17 9 . 1$ 8. 

Calices iHaicis non tra&atldi. 1 . 267. 
'Calixtus papa II. I. 77* 

'Camers monialium deftruendar. I. 
142. 

Canonicorum exceffus corrigendi. I. 

2 } 9 - 

Canonici regulares fnbje&t abbati 
- Majoris- monaflerii. IL49./0. 
Canonici regulares non minus quam 
• tres timui commorentur. I.1/3. 
Canonici ad titccurrendum. II.; o . 
Capells fine fervitio non remaneant. 
L a;j. 

Capellanis potentium abfque confen- 
fu cpifcopi non fufcrpiends. 1.234. 
Capitulum quo ordine celebrent •&- 


BORUM. 

nonici regulares. 1. 3 o 7 . & /ef. 

Capitula tempore interdi&i ubi cele- 
branda. IL 9 2 * 

Captivi in Pi&avienfi pugna fa&i. H. 

29 2. 

Garlomagnus monachus Cafinenfisw 
H.238. 

Carnes extra infirmitorium non mini- 
ftrentur > “cc niti infirmis. I. 299. 

Carnes comedenti qus injungenda 
poenitentia. 1. 299. 

Carolus comes Blefentis. II. 194. 

Garolus Delphinus & Normanis Dux. 

Ii. 147. ejus litters de fervendis 
cum Angfis induciis. 148. de tra- 
denda Anglis Rupella. JI. 204. 

Carolus Hifpanienfi». II. 13 7. 

Carolus magnus imperator. I* 222, 

Carolus Calvus rex. II. 2/1. ejus prs-- 
ceptumpro monafterio Anifolenfi, 
II. 4 ' ei fidelitatem jurat Salomotl 
dux Britonum. I. 40. 

Carolus rex Itatis; I. ni. 

Carolus rex NavarrS pacem cum Re- 
ge Francorum init. II. 132. & ftq. 
illius pacis tra&atus. II. x 1 3 . 

Carolus d* Montnurtnci Cancella- 
rius, II. 149. 

Caftellum in Normannia nulli facere 
licet. I.117; Caftellorum indebitae 
erc&iones prohibita?. I. 23$. 

Caftitas corporis fine munditia mentis 

• inanis. 1. 188. 

Cafus *cpifcopo refervati. 1 . 174.177, 

Caufie majores (edi Apoftolics refer- * 
vats. * 1. 68. 

Celebrantes in loeer interdiftb benefi- 
ciis priventur. 1. 2 3 4. 

Cencius cardinalis Diaconus S. Lix- 
ris. 1. 166. 

Cencius prcfbyter cardinalis. L 91. . 
II.61. 

Cencius prcfbyter cardinatis S. Lau- 
rentii in Lucina. 1. 16;. 

Yy 


Digitized by v^oogle 


XNDEX 

Cc netus Frangens panem. I. Ei. Gen- 
cius ejus nepos. I. 81. 

Childebertus rex. IT. a. ecclefi* Do- 
lenfis (undator. 1. 104. 

Cbilpericus rex Francorum. II. 236. 

Choreae in cimiceriis &c ecclcfiis fub 
poena excommunicationis prohi- 
nitae, L244. 

Chrifma quibus dandum. I. »3 j. h 
quibus fuftipiant monachi. II. 32.. 
vetus interdici tempore refecvan- 
dum. ' II. 91. 

Chriftunus Autiffiadorenfis epifeo- 
pus. I. alo. 

Chriftiani non capiendi pro debitis 
Judaeorum. II. 101. 

Chrifti nativitas, I. ap. Chrifti ex feri- 
pturis varia epitheta. I. 30, Sine 
Chriftphomines non pofTunt etiam 
id quod poliunt. I. a. 

Ciborum reliqui* paupcribusekrgien- 
dae. l-joj- 

Cimiteriorum religio. I. 24 J* 2.61, 

Circumftantiar peccatorum in confef- 
(ione quomodo inquirendae- 1. 171. 

Ciftorcienfcs apud nigros monachos 
non recipiendi, I. 249. ifolvendis 
decuriis ex terris qUas colunt exenv 
pti. II.63. ipforum! ordini fubjici- 
tur abbatia. Savignienfis cum aliis 
ab ea dependentibus. II. /9.61. 

Citationes quo modo admittendae. I, 
MJ* 

, Clamationes in capitulo quomodo 

fackndx. I. J o 9,&fi<j. 

Clemens epifeopus Polcnfis clerus. 

I.-1.7 1. 

Cleripi ftudeamin Theologi*.!, a 4 7. 
hofpitalibus fervientes beneficiis 
liiis gaudeant. 1.13 d. eis manus 
violentas inferentes excommnnica- 
ti, 1, 1 3 3 . dslinqqentes h lakis non 
puniendi. I. 24*. incontinentes 


RERUM 

ple$endi.- I, 239.' Item ebrietati 
dediti. 

Clericis negotia fiecularia inhibita. 
I. 2/4. 16 4. in foro laicali non 
fint advocati. I. 24/, nec adores 
Oc praepofiti laicorum. I. 233 
Clodoveus rex. 1L 2, 

Clotarius rex Francorum, II. 2, ' 
23$. 

Cluniacenfis abbas miflus & papa ad 
negociutn papis Francos inter 8c 
Anglos. II. 147.17 6» 

Collatio ante completorium. 1. 3 21, 
Comedere extra refe&orium canonids 
. regularibus illicitum. 1,313, 
Communio Dominica prima cuju£ 
que menfis i monachis facienda. 

I. 2 96. 

Computi ccclefiafUci neccffita* & uti. 

litas. II. /7. 

Computa in monafteriis bis iit anno 
reddenda. 1. 301. quater. I. 242. 
2/<J. 

Concilium Andegavenfe in capitulo 
S-Albini celebratum. 1. 116. Belli- 
penfe. II. 70. -apud Bonpilum vil- 
lam. I. 21/. Burgulienfe, I. 114. 
Cenomanenfc. 1. 173. Clarpmon- 
tenfe fentenriatn fert in grariant 
ecdcfiac Turonenfis ad verius Do- - 
lenfcm. I, 72. Dplcnfe. I, 117; 
Lillcbonenfe. 1 . 2i<S. Lofdunenfe. 

II. 47. Parifienfe, II.34. Piftavieri- 
le. 1 . 230. Pifenfe fub Innocentio 
papa II. 1,78. Piftenfe. I.219. Re-? 

, donenfe, I.11/, Rcroepfe fubCa- 
Iixto papa II, I. 7 d, fublnnoocnt& 
papa II. I, 231. fubEugenip III. 

I- 232.. Romanum fiibCalixco pi ■* 
pa II. I. 7 6. Rotomag. I- 238. 
Rotomagenfe fub Mauritio archic- 
pifeopo, I. 241. Trecenfe i Jov 
nanne Vili, celebratum. I. ja. 
Turonenfe iub Robcrto archie- 


Digitized by v^oogle 



ET VERBORUM. . 

pifcopo. I. ii). b Stephanb le- Conratius cardinalis epifcopus Sabi- 
gato indi&um. I. /6, Vercellenlei ■ neniis.' I.8i. 8z. 

I. //. Viennenfe. L 114» Xanto- Conradus de Af&rbureh. II. 11/. 

ncnie. I.71.14/. 160. fubfcriptio- Confcientee & (amae ferviendum. il. 
nes abfencktra in conciliis. 1.2234 101. . .i . ... . 

Concubinas habentes pseibyteci.fimt Confecrationes ecclefiarum in mo* 
excommunicari. I. 287. Goncubi- nafterns. II. 30. ji. 

n * eorum publice tondendae.. L. Confentiens damno alieno ut (atisfa- 
»44- • ciat. I.178. 

Confertam in cathedralibus Sc con- Confpiratores excommunicari. I3 04. 
ventualibus ecslefiis conftituendi Contritio. ’ ■ 1. 168. 

ab epifqopis. I. 140;. Confirflarios Conventus in prioratibus reftituan- 
approbare foliis epi&opuypoceftaut cur. 1. 143. 

v ejus vicarius. 1. 1/ 7 . in poenitentia Converfomm Grandimontenfium in» 
injungenda quomodo fe gerere de- iblentia.II.93. & fiej. eis favet Ro- 
bcant.I.169. in rebus dubiis con- bertus de Corchoncardinalis-II.pj 

fulant epifcopum. 1. 17/. Coquinam apud canonico? regulares 

Confefliones non audiant diaconi fine quibus ingredi licitum. I.3 1 7 
neccffitatc. L143. Corporalia quomodo lavanda. I. 161. 

Confeffio poft Primam. I. 507. qua vctuftate attrita comburendae 1. 2 6 7 

hora it canonicis regularibus fada. Corpore & Sanguine Damini in ter- 
I. 319. h monachis fingulis mcnfi- . ram decidente quid agendum. I. 

bus. I. 1 96. Confeflto pluribus - a 66. 

facerdotibusfa&a.II.ji. Confitean- Cprrc&io dile&ioni$ Ggnum. II. 98. 
tur abbates & prcibytcri epifcopo Crefecntius atchicpifcopus Rotomag". 
fcmel in anno. 1 .2/7» . II. 13/. 

Confcffio annua ad proprium lacer- Crux tibi fit clipeus & gladius. I. ni 
dotem. 1. 139.169. ejtas figillum. . Crucis fignum ad firmitatem in (ub- 
. 1 . 139. 262, effe&us. I/171. quo- fcriptionibus appofitum. II. 38. 

modo Scienda. I. 170. (edendo Culpa quandiu manet abfolvi nullus 
fiada. L 3.11. in eminenti loco.' L potcft.II. 20. Culparum corre&ior 
. 17 b. debet eflc integra. 1.4 71. in . . nem in capitulo quo ritupcragnne 
.ea quo modo inquirendae peccato- canonici regulares. 1. 3 © 9 

rum circumdantia:. 1. 171. & feq. Curi* Romanae detrahitur. II. 101. 

Confcffio injufta quam legitimum Curiales non ordinandi Clerici. II. 23/. 

• . examen non praecedit. 1. 41. Con-» . 1 

- (icenti quo modo imponenda pce- D* 

nitentia. • L 173. 

Confirtnationis effedus. I.160.& con- T^A G*o be R.TU s II. rex.pranco* 
fertis & jejunis recipienda. 1. 2 60. | y rum. II. t. 

Conjugia in tertio gradu. 1. 10/. Daibertus Pifenus epifcopus. I. 69I 

Consnus comes Britanni*. II. 74. Daibertus Senonenfis archiepifcopus. 

Conanus filius Alam comitis. II. 41! I.76. 

Cono d^rcapftinus epifeopus. 1 . 76 . Dalphinus_ Arvemionfi*, -in Anglii _ 

:■ i 


Digitized by 


Google 


.INDEX 

/ obfes. II. 191« 

Damnatorum pcenar diverfir- l,x6. 
Daniet Maclovienfis epifeopus. I.117. 
Debita fine fraude Iblvenda. II. 9$i 

Decanatus ad firmam non dandis I. 
24 6. 

Decanus in ecdefia Dolenfi nullum 
habet pcrlbnatum. ' 1. 10 8; 

Decimae it laicis non recipiendae. 

. . I. 2 yo 

Decimae bonorum ecclefiafticoram 
Ludo vico regi adverlus Albigenfes 
bellum fufcipienti conceflx. ILioj. 
Decimae ad firmam non trahendae k 
patronis. 1. 2//. 

Decimas ex terris quas propriis mani- 
bus colant non folvant Ciftercienfes 
II. 63. 

Dedicat» ecclefiar Rotdmagenfis. II. 
241. 

Dedicatio ecdefia: it pluribus epileo* 
pis. II. xy6n- 

Dedicationis in fefto concelfie indul- 
gentiae. II. 4ji 

Denenlorem fimul efle Sc judicem le<- 
ges prohibent. II. 3/. 

DeLftum perfona? non debet in dam- 
' num ecclefije redundare. I. 141. 

Detrahenti fratri filo triftis facies ad- 
• hibeatur* I. 314. 

Dei fiint omnia. T. 3. ejus m homines 
providentia. I. 4. beneficia. I. 4. 
Deus toto corde diligendus. I. 3. 4. 
Deum qui perdit , nihil habet. II. io. 
Diaconi Euchariftiam infirmis non 
dent , nec confcfiiones audiant vel 
baptizent fine neceffitate. I. 248. 

267* 

Dionyfius epifeopus Parifiedfis & de- 
mente ouffiis in Gallias. II. 234. 
Dilectio virtus aurea» virtutum ma- 
ter. U. 11. 

Di vitier quam fluidae. 1. 1 /. 

Divites opibtts filis non ut proprietarii 


R EfR V M 

fed utufufru&uarii uti debent. 2/. 
Dodo Andccavenfis epifeopus. 1 . 1 18. 
Dolenfis ecclcfur fundator Childeber- 
, tus. ' I.104. 

Dolenfis ecclefiz imminuta & delolnta 

I. 101. attrita in fpiritualibus & in 
temporalibus dimrnatsu I. 10/. 

. ejss res pontificales regit Harcul- 
fiis de Comburmo fede vacante. 

II. 81. 

Dolenfis antiftesaftkiepilcopus di&us 

I* J 9 • 7 ^ 74 • 7 J• 7 <S .7 7 • 7 S. 79 - 

86..9J. 138.141. jure metropoli- 
tani numquam pacifice ufiis eft. I. 
» 47 *. 

Dolenfis ecdefia Romana: immediate 

■ * fubje&a. 1.118.140. 

Dolenfi epifeopo pallium primus con- 

ceffit Gregorius VII. ' I. 14/. 
Dolenfium irchiepifcoporutn feries. I 
141. 

'Dolenfis epicopus inCapuanum ar- 
chiepifcopatum intrafiis. I.94. 
Dolenfis epifeopus de fimonta accula- 
tus in concilio Remenfi. I.1/9. 
Dolenfem ele&um k Turonenfi ar- 
chiepo confecrari & ei obedientiam 

■ promittere debere declarat Alexan- 
der papa III.. _ 1 ^ uo. 

Dolenfes nullum canonicant qui non 
juret obedientiam ecdefia: Turo- 
nenfi. 1. 118. 

Dolenfes canonici decem ah excom- 
municatione abfolvit Turonenfis 
archiepifcopus. I. n6. 

Dolenfe Capitulum petit ah archic- 
pifeopo Turonenfi facultatem eli- 
gendi epifeopi. 1. 18/. 193. 194. 
Donatio fuper altare oblata. II. 18. 
Donati religiolbrum habita diftin- 
guendi & ficut religiofi ab ecdefia 
defendantur. 1 . 2 4/. 

Donoaldus Alctenfis five Maclovienfis 
.epifeopus. 1.125.116.131. 

Dormire 


Digitized by 


Google 



ET VERBORUM. 


Dormire extra dormitorium canonicis 
regularibus illicitum. I. 32/. ibi 
quomodo fe debeant gerere. 1.319. 
Durandus diaconus. II . }. 

Durum nihil cum fpes fucccdic. I.22. 

E. . 

E Brardus prior S. Guingualoci. 
I. 229. 

Ebrietatis effe&us. I. z 0.27 3 , in cle- 
ricis damnata. I.239. 

Ecclefiis impendenda reverentia. I. 
294. nec luppelle&ilia in eis repo- 
nenda. I. z6i. fine fervido non re- 
maneant. 1. 2/3. earum bona non 
alienanda. I. 22/. 262. ea diripien- 
tes excommunicandi. 1. 1 o ». 23 2. 
II. 92. & earum pacem perturban- 
tes. * II. 107 

Ecclefiaftica negotia per Iaicosnon ter- 
minanda. 23 6. 

Eduardusrex Anglorum Scotiae regno 
renuntiat. II. 124. homagium prx- 
ftat regi Francix pro Ducatu Aqui- 
taniae. II. 12/. ad eum epiftola Phi- 
lippi regis Francix. II. 12 8. ejus ju- 
ramentum de obfidibus tibi i Fran- 
cix rege datis bene habentiis & luo 
tempore reftituendis. II. 173. litter- 
rx de pa&o cum Francis inito & 
urbibus ac caftris fibi invicem red- 
dendis. H. i< 5 /. 

Ed uardus Wallix princeps. 11.149. 
Ele&io abbatis ex propria congrega- 
tione. I.z 16.217 . epifeopi in choro 
ecdefix celebrata. 1. 18 6. illius ri- 
tus. I.I 93 * 

Ele&io viriola Briocenfis epifeopi. I. 
17 4 * 

Eleemofyna peccatorum remediam. 
II. 3 6. largienti duplicatur. 1 . 1 6. 
ante mortem lacienda. 1. 16. eam 
■ facere quifquc poteft. 1. 16. ad eam 


expendantur reliquiae ciborum & 
veftimenta. I.3 03. Eleemofyn$ ec- 
clefiarum quomodo expendendx. 

I. 2 J 4. 

Elias abbas S. Florentii. II. 2 j/. 

Elias abbas S. Maglorii Parifienfis. 

II. 83. 

Elias comes Ccnomanenfis, ' 1. 1 3 o . 
Elmeradus Ambianenfis epifeopus. I. 

Emma vicecomitifla Cenomanenfis 
neptis Huberti epifeopi in monafte- 
rio S. Sergii fepulta. II. j , 7 . 
Engelbaldus Turoncnfis archiepifeo- 
pus. I. 89.106. 11 f. 

Epifcopum ordinari juvenem canones 
vetant. I. j8. ejus profeffio lingua 
materna.I.118. nullum jus habet in 
monafterio nili invitatus ab abbate. 
II. 21. ejus vita fit fiibditorum re- 
gula. I. 74. ijquibus condemnan- 
dus. I. 41. I papa milium recipere 
recufant Nanrietenfes. II.24. Epif- 
eopi Britannix fimoniaci. I. 
Epifeopi Britannix feptem.I. 144. 
ab eorum duce ejedi de fcdibus. I. 
4 *. qui eos deponendi facultatem 
fibi & papa conceflam mentitur. I. 
41. Epifeopi Britannix potentia 
ducis inconfulto metropolitano or- 
dinati , alter ab altero^ I, 
Epiftola in mifla fine luperlicio vel 

cappadaufa non legenda. I. 264. 
Epitheta Sal vatoris. 1. JO 

Erardus archiepifeopus Turoncnfis. I 
l Si- 

Ercambcrtus epifeopus Bajocenfis. I. 
220. 

Erccnradus epifeopus Parifienfis. I. 
218. 

Erchenraus epifeopus. I. 219. 
Ermengardis comicifla Britannix. II. 
74 - ’ 

Euchariftia ad minus in pafcha rcci- 
Z z 


Digitized by 


Google 


INDEX 

plenda. 1. 170. o&avo die reno- 
vajida. I.161. caute cullodienda. I. 
160. infirmis quomodo danda. I. 
167. eam infirmis non tribuant 
d iaconi fine necelfitate. 1. 148.167 
eam quam indigne habeant haere- 
tici. II. 116, 

Eudo comes. I • 1 1 6. 

Budo monachus frater Benedi&i epifi- 
copi AJetenfis. II. / 1. 

Evenus Dolcnfis epifeopus. 1.66. 68. 
Evenus abbas S. Mclanii vir vitx pro- 
babilis. I. /8. /9. 64. 66. 68. in- 
vitus fadtus epifeopus. /9. ejus or- 
dinatio. /8. /9. 64. i Gregorio 
VII. 1/4. 

Evenus de Forefta ele&us epilcopus 
Corilopitenfis. 1. 190. 

Eugenius papa III. I. 93. i/6. privi- 
legia monallcrii Rotonenfis confir- 
mat. II. 31. confirmat ordini Cifler* 
cicnfi monafterum Savignienfe 
cum aliis ab eo dependentibus. II. 
/9. ejus Bulla pro ecdefia Turo- 
nenfi adverfusPolenfem. 1.86. 
Evodus archiepifcopus Rotomagenfis, 
II. ij/. 

Eulebius archiepifcopus Rotomagen- 
fis. II. 13/. 

Eufebius epilcopus Andegavcnfis. 1 1. 

18.1/1.1/7. 

Exaftioncs prohibitx. 1. 133. 

Excommunicationis lententia quomo- 
do ferenda. 1. 140. facile non fiat. 
i43.nccprodtbtis. 161. genera- 
lem in monachos facile non ferant 
abbates. 1. 1/0. 

Excommunicato communicans cx- 
■ communicatur. I.39. //.133, 161 
beneficiorum fuorum periculum 
patiatur. I. >33. Excommunicari 
* (atisfaciant antequam (olvantur.I. 
134. fine fatisfa&tone morientes 
non lepeliendi. I. 134. 13/. Ex- 


RERUM 

communicati ubi funt ceflet divi- 
num officium. 1. 133, 

Extrema un&io qua sttate recipienda, 
1. 184. iterari poteft fiepius. 18/. 

F. 

F Alsum aliis imponentes excom- 
municari. I.304. 

Famae & confcientiae ferviendum. II. 
101. 

Famuli abbatum. I.303, 

Faftcarius epifeopus» I. 38. 

Felix epifeopus, 1 . 38, 

Femina mali caula. 1 . 10. illicitus il- 
lius in monaficrium ingrellus. 301, 
converfatio fugienda. 1 .11. eam ca- 
nonicus regularis folus non allo- 
quatur. I. 31/, 

Fella per annum qu^r obfervanda. I. 
181. 


Feft nianusepifeopus Dolcnfis. I.143. 
‘f9* reda guttur quod papas 
fer bendo nomen fuum nomini 



P a * 1 - 44 .. 

Ffcubaldus cardinalis. ll.60.6x. 


Firmas tenere clericis & monachis in- 
hibitum- I.136. 14/. 1/4. mona- 
chi ad Firmam ab abbate nihil reci- 
piant. jL 149. 

pilcanncnfi monaflerio fubjiettur 

Ebroicenle S.Taurtni. 11. 1/. 

Flavius archiepifcopus Rotomagenfis. 
II. 13/. 

S. Florentii Corpus Tornucium tranf- 
latum. II. 1/1. inde Salmurium re- 


latum. 1/4. 

S. Florentii monallerium It Ca-olo 
magno fundatum. II. 1/1. 

Floriaccnle monallerium It Norman- 
niscverlum. II. 1/1. 

Folchricus epifeopus» I.119. 


Digitized by v^oogle 


ET VERBORUM. 


Fontes baptiimales caute cuftodiendi. 

I. i 5 o o&avo die renovandi. I» 
i 5 i. 

Fontancofis abbas componit litem in- 
ter Turonenfcm & Dolcnfem ec- 
clefiam. 1. 1/7. ejus compoficio ir- 
ritatur. 9 4. 

Fornicarii & (acris- xninifteriis 'repe! len- 
di. I. 13/. beneficio ecclcfiaftico 
privandi, I. 236. nec mifla eorum 
cft aud : enda. 1. 1 8 8. Cum filia fua 
fpirituali fornicantes quomodo ple- 
ctendi. ibi i, 

Foflatum in Normannia an fieri li- 
ceat, I. vtj. 

Franci* regi bellum adverfiis Albigen- 
ies inferenti moleftiam procreantes 
excommunicati. II. 10 /. 

Franco archicpifcopus Rotomagenfis. 

II. 159. 

Franfgalo Fulgerienfis. II. / f. 

Fredegundis impia regina. II. 
Fredericus abbas S. Florcntii. II. 27. 
2 / 5 . 

Fredericus imperator. II. 115. 

Fridcgifus. II.3. 

Frodinus abbas. I 219. 

FrotboUus epifeopus Camotenfis. I. 
218. 219. 

Frotmundus prior Ta venti. IL 47. 
Fi oemundus priorVmdocinenfis.I.25 1 
Fugientes ad ccclefiam aut cimite- 
rium non capiendi. I. 2 35. 

Fulco comes Andegavenfis. IL i/ 5 . 
Fulco Rufiis comes Andcgavcnfis. II. 
Xfl# 

Fulconis Andegavenfis comitis vio- 
lentia. II. 17. Montis rebellis ca- 
• ftellum conftiuic. ibid* 

Fulco comes Andegavenfis fundat an- 
- mveifarium fuum in monafterio 
Vindocnenfi.il. 69. in cella Vm- 
docinenfi tepultus*. II. 59. 

Fulco Lexovieafis epifeopus. II. 118. 


G. 

G Alcerus de Caftillione fru- 
mentum ad faciendas hoftias 
& vinum ad miffitm dat monachis 
S. Mauritii Remenfis. II. 8 r. 
Galcerus^/e Lor . II. 146 « 1 S\* 

Gallia Romania didfeu 1 . 118. 

Galtcrius archicpifcopus Rotomagen- 
fis, II. 248. 

Galtcrius dux Athenienfis nomine re- 
gis Franci* de pace tradat cum 
Navarro* II. 152. 

Galtcrius epifeopus Aurelianenfis. I. 
221. 222, 

Galterus epifeopus Nannetenfis. II, 

2 /tf. 

Garini Silvancdenfis epifeopi decre- 
tum de Jud*is. II. 99. 

Garnerius pi *ccntorT uronenfis. 1 . 11 5 . 
Garurbrio epifeopus. 1. 38. 

Gaufridus abbas Majoris- monafterii. 
II 123. 

Gaufridus abbas Savinienfis.il. //. / 5 . 
Gaufridus abbas Vindocinenfis. I.23 1* 
II. 5 9. / 

Gaufridus archidiaconus Turonenfis. 
1. 114. 

Gaufridus archicpifcopus Rotomagen- 
fis. I. 76. II. /4. 248. 

Gaufridus comes Andegavenfis, II.. 
2 / 5 . 2 / 7 . 

Gaufndus comes B* itanti i*. I.84.151 
Gaufridus comes Redonenfis. 64, 
Gaufridus comes filius Eudonis* I. 5 4. 
Gaufridus de Dinano. I. 231. 

Gaufridus epifeopus Garnotenfis. L 
85 , *9. 124. II, 54. Apoftoliae 
Sedis legatus. 1.78-80. 

Gaufridus epifeopus Cenomancnfis. 
!• ! 74 * 

Gaufridus epifeopus Conflantienfis. 
II.241. 


Digitized by 


Google 



INDEX 

Gaufridus epifcopus Dolenfis. I. 8 a. 
123.148. poftca capuanus archie- 
pifcopus. I. ijj. 

Gaufridus indufus vir vita; laudabilis. 
II.49. 

Gaufridus de Meduana eccIefiamCha- 
hanniarum vi ablatam cuidam fuo 


fervo tradit. I. 229. 

. Gaufridus Tornmint ele&us epifcopus 
Trecorcnfis. I. 191. 

. Gauflenus abbas. 1. 219. 

Gcneveus archiepifcopus Dolenfis. I. 
« 4 ** 

Georgius abbas. . 1. 119. 

Gerardus abbas S. Albini. II. 3 &. 

S.Gerardi monachi S- Albini elogium. 
II. 6f. &fiq. 


Gerardus abbas de Jofaphat. II. 6 4. 
Gerardus diaconus cardinalis S. Adria* 
ni. 1. 1 66. 

Gerardus cardinalfe prefbyter S. Mar- 
celli. I.166. 

Gerardus Engolifmcnfis cpifcopus: I. 
i//, vir fapiens 6c providus. 1. 7 7. 
papx legatus. II. 4 7 . 4 8 .Baldricum 
Dolcnfcra ordinat archiepifcopum. 
I* 75 - 

Gerardus Oflienfis cpifcopus. II. 33. 
Germanus archiepifcopus Rotoma- 
genfis. I. 233. 

Gervafius epifcopus Ccnomancnfis.I. 
228. II. 27. 

Gilbaldus comes AutifEodorenfis. II. 
2 f 2. 

Gilbertus cardinalis prefbyter. I. 81* 
«J* 

Gildardus archiepifcopus Rotoma- 
gcnfis-cjus vita i Fortunato fcripta. 
IL 233. 

G iraldus abbas S.Florentiu II * ij 6 • 
GiflardusinvaforNaranctenfis eccle- 
fix. I. 4 *- 

€ iflcbcrtus archiepifcopus Turoncn- 
• fis. \.i6. 


R E RUM 

, Giflcbcrtus cardinalis prefbyter S. 
Martini. II.33. 

Giflcbcrtus cpifcopus Carnotcnfh. I. 
218. 

G 1 oriam ex homine non quaerat qui 
vult placere Deo. I. 19. 

, Godefridus Bolonienfis. II. 133. 

G odefridus dt Charnj. IL 133. 143. 
146. 

Godefridus de Harcuria. IL 13 y. ejus 
terras dare potcft Anglix Rex. II» 
2/^196^ 

Godefridus vicecomes. II. 17. 

G offridus filius Fulconis Andcgaveir- 

. fis comitis, II.69» 

G offridus prior de Villa Bdfbrdii. 11. 
* 4 - 

Gomezius miles. II. 180. 

Gotelfadus epifcopus. I. 218". 

G randimontenfes extra domus fiiae 
ambitum olim non exibant. II. 9 6. 
Grandimontenfium prior & Rober- 
to cardinali fufpenfus ab admini- 
ftratione. II. 96. quam fufpenfio- 
nem folvit Innocentius papa tertius 
IL97. Grandimontenfium epiftola 
ad. Innocentium papam Iil. de pra- 
vis moribus conver forum» II. 93. 
&ftq. 

Gratix ncccffitas. 1. 2. mitia potius 
quam violenta docet. I. 7» 

Gregorius archiepifcopus Turenenfis 
vir magnx auctoritatis & probita- 
tis» 11.236. 

Gregorius diaconus cardinalis S. An- 
geli. I. 81. 83. 92: 166. II. 33. 

Gregorius cardinalis diaconus Sabi* 
nenfisele&us. II. 62. 

G reeorius prefbyter cardinalis. I. 81. 
88 « 

G regorius cardinalis prefbyter S. Cal- 
lixti. I.pr. II. 6t. 

Gregorius papa VII. I. 69. 71. 8r. 

87 .iy 4 .Apoftolicxmemorix. I. 68 

primus 


gil 1 sd by v^oogle 



ET VERBORUM. 


primus mdulfit pallium Dolenfi 
prxfuli. I. 144. ejus privilegium 
pro monafterio Rotonenfi. II. 19. 
vari* epiftol*. I. /7. & feq- 
Gregorii IX. epiftola de quibufdara 
haereticis Germani*. II. ii). 

Grirao archiepilcopus Rotomagenlis. 

, ,lz J 7. 

Grippo archiepilcopus Rotomagenlis. 
I1.»J7. 

Gualterius abbas Trecenfis. I* *)*• 

Guamerius abbas Majoris monafterii. 

H*7)* ... • • „ • 

Guegoni vicarii pomitentia. II. /x. 
Guiardus de U Ttur Dominus de 
rrimaj. 11.149* 

Guido Buticularius. II. 7 8 . 7 9 • 

Guido cardinalis &canccllarius S.R.E. 

I. 89. II. )). 60. 

Guido cardinalis diaconus S. Mari* 
in porticu. 1. 89. 9 r. II. 60. 6i. 
Guido prelbyter tardinalis. I. 81. 88. 
Guido cardinalis prelbyter S. Chrylo- 
goni. I. 88. II. )). 60. 

Guido cardinalis prelbyter SS. Lau- 
rentii 8c Damafi. 1. 88. 

Guido cardinalis prelbyter S. Mari* 
trans Tyberim. 

Guido cardinalis prelbyter Paftoris. I. 
88.91. 

Guido de Caftillione. II. 8** 

Guido epifeopus Briocenfis. I. 1 9/. 

II. 118. 

. Guido harrelurcha. L *37- 

Guillebertus archiepilcopus Rotoma- 
genfis. II. aj8. 

. Guillelmus abbas Cadomenlis fadus 
. archiepilcopus Rotorna geniis* II. 
148. 

Guillelmus de Credonioin Angi ia ob- 
. fes. II.191. 

Guillelmus dux hior mannorum & rex 
Arfgli*. • Il.47.14). 

Guillelmus epidooput Ebcoiceniis. U. 
141. 


Guillelmus Soubric (undator monafte- 
rii de U J)a*fin4je ordinis B. Ma- 
ri* Regalis. II. iai. 

Guifnenfrm. comitatum Anglis tradi 
jubet Rex Johannes. U. 181. 18 8 
. Gula hominem fecit mortalem. 1. 19. 

. Gumbardus archiepilcopus Rotoma- 
. . geniis. 11.2)8 

Gunhardus archiepifcopus Rotoma- 
genfis. II. 1)9 

Guntarius archiepilcopus Coloaicnlis 

I. )8 

Guntbertus epifeopus Ebroicrufis. 

. 1. 118 

Guntrannus rex> II. z 

Gyembret Britanni* regina. I. 44 

H. 

H Abitos presbyteromm qualis 
cire debeat. I.i/S 

H*relis in Germania abominanda II. 
xi f . h*reticorum fautores excom- 
municari. II. 10S 

Hamilinus epifeopus Redonenfis. I. 
1)! 

Hamelinusde Meduana. II. f 4. 

Harculfus de Comb irnio Signifer S. 
Samlbnis res pontificales regit in 
Ecdefia Dotenli (ede vacante.II.81 
Harcurianus comes 'obfes in Auglia. 
11. 1 91. ejus terras Rex Angli* da- 
re poteft. U.161. 

Hariardus epifeopus Lisovienfis.hu 8 
Harfcoidi donatio de ecdefia S. Me- 
dardi de Dolon.' It. 41, 

Hirfcoitus de S.Hilario. II. /4. 

. Haufarc facere. 1.117. 

Hebertus epifeopus Redonenlis. II. 86 
Hedocarus abras. • I. jt, 

Helias comes Ceflomanenlis in mo- 
nafterio de Cultura Sepultus. II.70 
Heliodorus de BUrn. II. 16*. 

Hcmbardus abbas* . 1. 219. 

Aaa 


Digitized by 


Google 


INDEX 

Hentricus cardinalis. ' II. 6j. 
Henricus abbas S. JaeutL 1 . 115. 
Henricus de Bofco eledhis epilcepus 
'■ Dolentis. 1 198. dedtioni de (e&- 
1 dfcc confentit. ioo< elc&ienis ejus 
; confirmationem petit capitulum 
Dolenfc. 202. 

Henricus comitis Britannix frater. L 
« 4 - 

Henricus epilcopus Wintottienfis. I. 
81. 

Henricus Frcderici imperatoris filius. 

H. nj. • 

Henricus Fulgerienlis. 0 . /$. /8. 
Henricus de Parfiaco. 11 . 12 /. 

Henricus dePratellis. II. 16 a. 

Henricusrex. II. z/7* 

Henricus rex Angtdrum.I. 1 2/. II. / 4. 
Henricusrex Francorum. II. 18. 
Herardus archiepifcopus Turonenfis. 

I. 38. 48. 49. 115». aao. 

Herbertus epilcopus. II. 1 6. 

Heribaldos epilcopus Autilliodoren- 

fis. 1. 118. 

Herluinus epifcopus Conftantinenfis. 
I. u8. 

Hermenefridus archiepifcopus Roto- 
magenlis. II. 240. 

Herpuinus epilcopus Silvancdtcnfis. I. 
218. 

Helcelinus epilcopus. n. x6. 

Hefius epilcopus Nannetenfis, II. 7/. 
HHdebertus epilcopus Cenomanen- 
fis. I. 229. 

Hildebrannus epifcopus Sagientis. I. 
218. 

. Hildhlfiu archiepifcopus Rotoma- 
. gedfis. II. xji. 

' HincnCarus archiepifcopus Remeniis. 
II 38. 118.' 

Hincmarus epilcopus Laudunenfis. I. 
«9. 

Hoel&is epifcopus Cenomanenfis. I. 

• tt'9. • f 


RIRU:M 

Homagium regi Franctx ab Auglo 
ambiani fi^mn II. ia/, illius for- 
mula. II. 116. 

Honorius papa fecundus. L i/j. 
Honorius papa HL praebendam petit 
- it lingulis Gallicanis ccdefiis. L 161. 
. &feq. 

Hofptaiicas inmonafteriis oblervan- 
da fitb graviffimis poenis prxd- 
pitur. I. 303. Holpitibus recipien- 
dis deputati reditus- I. $oj. 

■ Hofpi talibus fervi entes clerici permit- 

tendi ut fisis beneficiis gaudeant. f. 

Hoftiar ex frumento manu eledto. I. 

1 6f. 

■ Hubaldus prelbyeer cardinatis. I. 88. 
H ubertus epilcopus Andegavcnfis. 0. 

z/. 27. 

H ubertus S. R. E. fubdiaconus.I.63. 
H ubertus fedis Apoftolicx legatus. I. 

Hugo abbas Cluniacenfis. II. 2 jS. 
Hugo abbas Floriacenfis. .11. 2/2. 
S. Hugo I. archiepilcopus Rotoma- 
geniis. II. 

Hugo ex monacho S. Dionyfii archie- 
pifcopus Rotomagentis. II. 2; 9 . 2 4 8 
Hugo archicpifeopus Rotomagenfik. 

- Hugo III. archiepilcopus Rotoma- 
gerifis tritam S. Adjutor» feribit. 0. 

Hugo archiepilcopus Turonenfis. I. 

79.80.84.8/. %6. 89.124. - 
Hugo Gebenncnlis. -II. 149. 

Hugo diaconus cardinalis. 1. 8$. 
H ugo diaconus ordinalis S.Eoftachii. 
1. 1 66 . 

Hugo casdinaiis-prelbyter. 1.88. 
Hugo cardinalis prclby ter S. Martini- 
1. 1 6 y. 

Hugo Garnotenfis. II.. 16. 

HugtbdecaUusTmwaqdtt* lJsi 4 i 


Digil ’ by v^oogle 


'ET r E R 

■ Hugo epifeopus Dienfis Apoftoiicx 

Sedis legatus. I. 64. 68. 

H ugo epitcopos Dolenfis. I. 91. 94. 
commendatur* \. 97 ^feq- 

■ H ugo epifcopus Dolenfis figiUum ca- 

pituli adulterinum habuific accu- 
fatur. 1. 108. 

. Hugo Dolenfis praefiit i per jurii cri- 
mine purgatur. I; 139. 

. Hugo Rubens eledionis confirmatio- 
nem ab Adrianopapa obtinet. 111. 

. concordiam cum archiepifcopo 
T uronenfi ab iplb fa&am irritari k 
papa obtinet, izx. archiepifcopt 

- munia obit. 11 z. 

Hugo Rufiis Dolenfis epifeopus Tu- 
, ronis ccmfecratus, obedientiam T u- 

* ronenfi archiepifcopo promittit. I. 
114. & fuj. ablbiutionem ab ex- 
communicatione ab eo recipit.u 7 . 

. > omnibus canonicis fiiper eum tran- 
feuntibus. - 119. vifiim perdit pro- 
pter oflenlam illatam ecdefiar T u- 
. ’ ronenfi. 118. archiepilcopi titulum 

* renuit. 11 8. confitetur fe efleperju- 
. ram. 119. k luis rejedus quod con- 

fecrationem It Turonenfi archiepif- 

* copo recepKIet. izz. 

Hugo epifeopus Dolenfis illiteratus. 

< 1 . 1 j,6. k capitulo Dolenfi prohibi- 

- tus ne Confec rationem it T uronenfi 
1 archiepifeopo expeteret. I. ij6. ar- 

* chiepifeopum in profeflione fiia fe 
nominat. ij6. ab Ecclefia Dolenfi 

.. repellitur. ij6. abfblvitur ab obe- 
dientia promifla ecclefise Turo- 
I nehfi. 1 . ’ ' ' • - 1/7. 

; Hugo Dolenfis epicopus Turonen- 
r ferti- arcKiepifcopum mccropolica- 

- nam agnofeit , & ab eo confedra- 
; ; cur* I. idz. excommunicatus ab eo 

propter perjurium excitate percu- 
x titur. ■ ■ . I :i6i. 

-Hugo epifeopus Lcxovicnfis. II.141. 
a. . . 


B ORUM. 

H ugo. epifeopus Oftieiifis. 1 . 91'. H. 6 1 
Hugo rex Francorum. II. 7. 1*9. 
Humbaldus Lugdunenfis archiepilco* 
pus. I. 7 6 

Hurifredus abbas Dervenfis. ; 1. 1I9. 

I. 

J Acert comes. I. £4. 

lactatus diaconus cardinalis S.Md- 
rixin Cofmcdim. I.89. II. 55.(10 
Jacobus Borbonius comes flabuli. II. 
151 

Ibbolenus abbas Anifolenfis II. 1 
Jejunium qua ratione compenlari pof 
fit. 1 . 1 8 o . quibus diebus obfervan- 
dum. 1. 1 8 1.- regulare fecundum 
Regulam S. Benedi&i. I. 199. 
Canonicorum regularium. I. 514. 
quinque fingitur , modis. 1. 175 
Imaginesdcformatx comburendae. 1. 
i(S 7 

Imarus Tufculanus epifeopus. L 81. 
«85.II.55. 

Immobilia Sc pretiofa mobilia mona- 
fterii parentibus egenis nec aliis 
danda! . I. 301. 

Imo epifeopus. Noviomenfis. 1. 118. 
Incendiarii excommuuicati. 1*504 
Incendium pro calumnia fiteere pro- 
hibitum. ■ -I. zz7 

Indulgentis in fello Dedicationis 
concedar. II. 45 

I nferni deferiptio. I.9.26 

Infirmis ncc^ffarid miniftrcntur. I. 
. 500. illis deputati reditus in mo- 

nafleriis. 1. 505 

Infirmi obedientiarii quid debeant fk- 
cere; • 1. 498 

Infimus quomodo daiida Euchariflia 
I. z 6 7 *non imponenda pamiterttia, 
fed ab eis erigchdaconfcffio pira. 
I.z68 

Ingelgerius comes Andegayenfis. II. 

ifi. 


Digitized by.VjOOQlC 


INDEX 

Ingilgarius abbas Anilolenfis. 1. 1 1 1 
Injuria illata dimittenda. 1. 19. nulli 
irrogatur cum lingulis debitus ho- 
nor fervatur. 1.8/ 

Innocentius archiepifcopus Rotoma- 
genfis. II. 2 3/ 

Innocentius Papa II. I. 79. 80.84. 
89. 131. II. ij/ 

Innocentii papx tertii lenientia in 
Dolenfcm epifcopum.T.i/ 1. Icribic . 
ad capitulum ccclcliar Turonenfis 
latam I (e lentendam adverlus Do* 
lenlem. 1. 166 . item comitiflxBri- 
tamrar , Arturo filio ejus & Baroni- 
bus Britannix. i68.Johannem An- 
glorum regem redarguit.il. 8 8.e jus 
regnum interdico lubjicit. II. 90. 
hujus interdidi ratio.' ibii. 
Invcllituris renuncian^ principes Bri- 
tanniae. , I. 61 

Invidia quid. I. 179. ejus effe&us. 

1 . 1 ). 

Johanna regina Franctx. II. 6. 
Johannrs abbas S. Crucis fadusepif* 
copus Madovienfis. 1. 12 4. 

Johannrs abbas Fifcannenfis.* II. 1/. 
17. 18. Apoftolicx Sedis legatus i 
Romanis male exceptas. II. 22. 
ejus epiftolx. IU19.& feq. 

Johannes archiepifcopus Rotoma- 
genfii. II. 249* 

Johannes archiepifcopus Turonenfis. 

I. ni. 181. 182. 18 f. 186. 

Johannes de Brebeval. II. 261 
Johannes cardinalis diaconus. I. 7 o. 
8, .89 

Johannes cardinalis diaconus SS. Ser- 
gii & Bacchi. I.91.II.6 

Joha nnes cardinalis presbyter S.Prifcx 
1. 16/ 

Johannes cardinalis presbyter S. Ste- 
phani in monte Caelio. ibii. 
Johannt romici de Moutcforticomi- 
tatus relUtutus. H.194 


RERUM 

Johannes comes Pidavienfes obles in 
Anglia. II. 192 

Johannis Conftantienfis liber dc Com- 
puto. . II. /6 

- Johannes epicopus Albanenfis. I.i 6$ 
Johannes epifeopus Abr : ncenfis. II. 
241. fit archiepilcopus Rotoma- 
genfis. 242. ejus gefta. ibii* 
. Johannes epilcopus Aletenlis. 1.8 1. 
Johannes epilcopus Conftandcnlis. II. 
118. 

Johannes epifeopus Cremoneji f s. I. 

2}I. 

Johannes dedas epilcopus Dolentis. 
1. 117. 1/3. prxnolcens debere (e 
caufse fux fuccumbere , ele&oni 
de (e fa Ctx cupit renunciare.I.i 6 4. 
conlecraturl Bartholomxo Torq- 
nenfi archiepifcopo. I. 171. ejus 
obitus. . 172. 

Johannis de Analgoria epifeopi Do- 
lenfis obitus. 187, 

Johannis Mahe in epilcoputn Dolen- 
lem elc&io. I.17 9. confirmatio. 18 o. 
Profeffio. 1 81. obitus. 184.18/ 

Johannes epifeopus Madovfeufis. II. 
7 /* 7 < 

Johannes epilcopus Portuenfis. 6 9 
Johannes cpilcopusRedonenlB.II. 1 2 2 
Johannes epifeopus T ufculanus. 1 . 6 9 
Johannes at M angit di&us B«uci~ 
f4«r Francix Marcfcallus. II. 149 
Johannes Papa. I. 81.87 

Johannes Papa VIII. I.i /4. ejus epi- 
ftolx ad epifeopos Bntannix. l./u 
& fa. 

Johannis papx XIII. epiftola ad 
epicopos Britannix. I . /3 

Johannes Paparo cardinalis. 1 1 . 6 o 

Johannis regis Fraucix littcrx procu- 
ratorix ad Cardum Delphinum ad 
tra&andum cum Anglis de pace. 
II. 147. pa&a cum Anglorum 
Rege. II. 163. 186. Jurat perman- 

liuuna 


Digitized by 


. >ogIe 



ET VERBORUM. 


forum fc in AngK» captivum. II. 

■ tji. ejus litterae obligatorix de 
precio lux redemtionis. II. i 6 *J 
191. litterx ad Anglorum regem 
obligatorix pro lentorum centum 
millibus.' II. 20 6. litterx de mit- 
tendis Caletum ex vari» urbibus 
obfidibus. II. 184. i<ff. novos ob- 

• fides pro deficientibus aut obeunti- 

bus promittit Atiglb. II. 184.193*. 
ejus litterx de tradenda Anglis Ru- 
pella. II. 17/. aut duceTurenicos 
IT. 18/. litterx de tradendis An- 
glorum Regi Caleto , Merla»San- 
gata, Colonia , &c. 1 1. 179. nun- 
tios dirigit qui de pace cum Rege 
Navarrx ineunda tradent. 11.149. 
Dominia & rerrasreftituit Philippo 
Navarrx principi. It. 182 

Johaftncs rex Anglomm ab Innocen- 
tio papa tertioincrepatus; 11.88. 
Jbhannes Strumenfis. 1 . 23 7 

Johoenas epi&opus Dolenfis Si monia:- 
cus & Ntcolaica. I. /7. 

Jonas epifeopus Eduenfis. I. 218. 
Jordanus cardinalis. L118. i€f, 
Jordanus cardinalis diaconus. I. 88. 
JwdasiBS cardinalis prefi?yter.Ii9 1.198' 
Jofcio archiepifcopus Turonenfis. I. 
ir4.i3 9. excommunicat Hugonem 
Dolcnfcm epicopum . 117. 

Ira. 1 . 278'. 

Irregularitates varix. 1 . 28/. 

Herobertus epifeopus Pi&avenfis. II. 
l j d'. 

Italorum in Normannos odium. > IU 

• 2'2. ■ 

5« dari figna- deferant invefte, nec eri 

• & Ghriftianis ferviatur. I. 290; ab 
■ eis lhutuum non accipiatur.'' 141'. 

- nec prodcbitii ipfit capiantur fidei’ 

les.II. 10 1, captivis vero tertiam 

• ■ partemdebiooruaMrciriittit S.X.ur 

vicus. ddiL»o. 


Judicael Aleccnfis epifeopus. II. 43. 
Judicem fimul &dcfenfbrcra efle le- 
ges prohibent. II. 39. 

Judicium extremum. Ji a/. Judicia 
temeraria vitanda. H.97. 

Judiciumper ignem. I. 124. 

Judithx comitillx Normannix dota- 
Ittiuip. . , . 1. rj.; 

JuheUu» Turonenfisarchiepifcopus.1. 

i 72 .S 7 j.»;/s 

Juhellus de Meduanx. . 1 I.98. 
Jalius cardinalis. II. do. 63* 

Jumaelus archiepilcopus Dolenfis. 1 . 

■ 14 }-. " ' _ • • • 

JunemenostyifoopusDolenfis. I.40. 

i/9w 

Ivo abbas Rotonenfis. II. 31. 

1 vo ardnprclbyter T uronenfis. 1. 1 1 6. 
Ivo epifeopus Gamotenfis. 1 . 229, 
Ivo epifeopus Sagienfis. II. 241. 
Juramentum ab his quos prxfentant 
• abbates non exigant. I. 292. 
JutHnus abbas Rotonenfis. Ii. 43. 
Juthalis filius Mainonis Fulgerienfis 
Domini. II. 3 7. 

Juthinael epifeopus Dolenfis. 1. 48. 
Juvenem ordinari epilbopuov canones 
vetant. Lr& 

L. 

L Abor, manuum apud canonicos 
regulares.' 1.312.319. 

Labore magno magna merces com- 
paranda; I.-21. 

Laici fpiritualibns fc’non immifeeant. 

. I.' 240. 

Lambertusabbas S. Nicolai Andega- 
venfis. . II.43. 

tambertus epifeopus Atrebatcnils. F. 

< • ■■ :’..f ■ ' 

Lambertus epifeopus Hoftienfisil. 7 6 . 
Lanfrancus abbas. Ga4omenfis poftds 
. • Cantuaricnfis archiepifcopus. II. 

.» 3'j- V * •: - 

bU 


Digitized by LiOOQlC 


INDEX 

Laudem vdtam iapcrare prccipous 
labor. 1. i$. 

Legati apoftolici inAn degavwfcs fao- 
«hos S. Albini inioftitm. II. 54* 
& fetj. 

Lckononiis monaftern ’ permutatio 
cUm triburobcdientii*. 11.8$. 

‘Leo popa IU. oculis ac lingua privatus 
dtviuitus fanatur. I,- ju ejus bta* 
chium mittitur Safemomikkonutn 
Duci. yo. 

Leo papa IX. I. 64.71.8td7 .140. 
epis elagNim. Ii. xi. iencencta ad* 
verius Dolenletn ecclctiam pro T u- 
sodoafi. 1» 74. tj»ifi»pumad.Nan* 
netenfes mittit. 1 (.14. 

LeoPetri Leonis. I.8t* 

Leodegarius Bkuriceuia archiepifco* 
pus. I.76* 

Leproli.1. >74. cappat danfts dele* 
eant. 1. 2/8. Lepmla tutor dimilla 
ut alia ducatur. I.it>/. 

Lcuzo legatas Apoftolic* Sedis. 1.6*. 

Linteamina facra vetuftate attrita 
comburenda. I. >67. 

Longum nihil hac in vito. -I. aa. 

Loqui in capitulo illicitum canonicis 
regularibus. I.310. 

Luciferum [alvandum aliquando cre* 
duWhimdciAiemantr. il. 116. 

Lucius papa II. I. 86. *//. ejusfea- 
centae 6e epiftolr pro ecclefiaTtt* 
ronen (i advcrfus Dolentem. 1.8 o. 
&ftq. 106. 

Lucius papa III. I.i/S. tcftes audiri 
in caula Dolentis eptfeopatus fwec 
•cipk. I.111. ejus Bulla. . 11. 80. 

Lodovicus abbas. I. t tdl 

Ludovicus comes Andegavenfisnbfes 

• inAnglia. H-ipti 

Ludovious abHarcuria obfcs in An* 
glis. ill.tpa. 

Ludovicus pius imperator* -H. *j 1. 


RERUM 

ejus pnecepm» pro rnousAeri» 
Anilblenli. ,11.). 

Ludovicus Vl.rett Francorum. II. 43, 
47 » 

Ludovicus VII. rex Francorum. II. 7 7 
biduo intcreft concilio Repenti 
fiib Calixco papa II. 1. 74. 

Ludovicus rex Francorum cracefi* 
gnatus. II. 10/. 

S; Ludovici decretum de Judcis. IL 
100. 

Lupus abbas, I. 

Lanitia haereticorum ahomimnda.IL 

1*6. 

M. 

S.MxoLoait arcbuepiTcopi Do* 
ienlts coipus Huifis requtc&ir. L 
to/. 14*. II. 7. 

Mahen Cpifcopus Dolentis. I. /1. 
Mainardus archiepifeopus Retoma* 
geniis II, 238. 

MainoabbasS. Jtcuti. ’ I.23U 

Mainb archiepifeopus Dedentis. L /I. 

*/4. 

MfcinO FolgerienGs. II. /3. ejus pne* 
Ceptum decedetis Sayignieeti rao* 
nachis MapKU^mouaftcru data* IL 

j 6 . 

Majoris mo n a ft e ri i monachi volun> 
taria paupertate fufetanes» I*| 7 • 
Malgenss archiepifeopus Rotomagcn» 
fis. IL »4«* 

MaUotmsascldep)ti»pus Rotomagcn* 
lis. IL»5J* 

Malos&vctcmhtl aliud xft quam inuu 
Dei in le provocate. L/8* 

Malfimus archicptfiaoflu Rotama- 
' gentis; ll.,*f/. 

Manatio comes;. . U»*6. 

Manfiodmprelbptcrcardm^is* L83. 
frf.ift. 

Manoale hnheant iingub AmnfcMcs. 


Digitized by v^oogie 


ET VERBORUM. 


Manotergifc tria juxta akare. 1. 166. 
Marbodus epifcopus Redonenfis. IL 
43. ejus elogium. II. 6/. & /if. 

Marcellum archiepifcopus Rotoou- 
genfis. Il.i $/. 

MattmusepifcapmColonienfij. Mi. 
Mathildu Angtorum regina. L6f. 
Matthxui epifcopas Andcgavenfisex 
abbate S.FtorcntiL I.«7. 

Matrimoniales caulae ab cpifcopo «ut 
officiali tantum cra&andx. 1. 144. 
Matrimonium quomodo contrahi de- * 
beat. I. iSz. & /^.contrahendum 
quxnam impediant. I. 18$. clan- 
deftinum illicitum. 1. 141. 

MaurMios archiepifcopus Rotoma- 
genfis. 1 1. 10. ejus gefta. 140. 
Mauritios epifcopus Ccnomancnfis. 
U. 109. poftca archiepifcopus Ro- 
tonaagenfis. 11. 148. >49. 

Melantius intrufus in fedc Rotoma- 
genfi. m II. 136. 

S. Medardi de Dolon ecclefia feu mo- 
• mftcrium. . II. 41. 

Medici od infirmos vocati ut ad me- 
dicum animarum recurrant mo- 
neant. 1.169. 

Medo abbas Floriacenfis. II. 138. 
Mendacium fugiendum. 1. 19.* 
Mercator ad pera sentiam quomodo 
accedat. I. 27 7* 

Metropolitani auftorkas. I. 3 9. 

Mkhaiel eptfcopus Abrincenfis cccle- 
fiatn S. Audoeni reconciliat. II. 1 4 6. 
Milo de Caftillnne. II. 81. 

M k> ex canonico Mettenfi mona- 
chas Majoris monafteri. IL 48.. 
Mifericordix opera exercenda. 1.6. 
Mdlam ance matoemasde primam re- 
citatam non celebret prcfbyter. I. 
a6 linee bis in die autcumdupiici 
introitu. I. i6/.nifi cxaeccflhatr. 

- 1.144. duas diebus quibas non la- 
borent, ulcbraat canonici xrgala- 


res. L 3 o 7 . & quibufdam diebus. 
I. $n. quo ritu. 306. fecundam 
celebraturus vinum perfufionistm- 
niftro habenti bonam confidentiam 
conferat. I. »44. mifTam celebrare 
pefbyccro de cujus ordinatione 
non conftat noa permittendum. I. 
16 i.midaibraicarii non audienda. 
I.180. 

Mixtum quomodo it quibus diebus 
fit fumendum. Ljij. 

Monachi voluntaria paupertate fubli* 
«nes. 11.$ 7. ante annum, xvm.non 
recipiendi. 1. 1/0. folitarie viven- 
tes revocentur in clauftris- 1. 148. 
minus quam tres fimul non com- 
morentur. I.i/$. locum in diverfis 
monafteriis non habeant. I. 1)9. 
cis vagari extra cUqfcmm nonper- 
mittatur. I. $0$. coram judice fie- 
.. culari querelam nqn deponant. I. 
146. firmas non teneant. I. l$6. 
1/4. eis fidejubere vel mutuum fe- 
cere ili icitum. I. 1 41 . veftes corunt 
fint viles. 1. 149. infra leucam it 
monafterio fuo nec comedant, nec 
pernotent. 1. 304. Mpnachis Sc 
moitialibus nuptias contrahentibus 
in fola morte indulgendutn. 1. 13 7 . 
Monachorum numerus in priorati- 
bus non minuendus. 1. 1/6. 

Monafterioli comitatus. II. 1 16. 

Monaftcria reformanda. 1. 139. Mo- 
aafterii ingrellus feminis illicitus. I. 
$01. in monafterio jus nullum ha- 
bet eptfcopus nifi ab abbate invi- 
. tetur. il.«. 

Monafterhun Anifolenfe. I. ti /. II. 1. 

&fiq. de Alneto. II. ti- S. Au- 
. doeni RotoroageBfis.Il. 14 3. quan- 
do fundatum. II* 13/. de 
timor. U. $9. I*. de Btlhrth. II. 
jfii.,de ftttfa Lauda. II. 61. 
invvsf. II. } 9. 61. dp 


Digitized ' 


Google 


INDEX 
II. 6i-.de Sufert. II. /9. dc Buf- 
ftffren. II. 6 i. dc Bufleria- II. 61. 
Buzcenfe in dkrccfi Nannetenfi. 
1 1. 74. de Caldra. II. J9- 61. de 
Cambramare. II. /9. 6i. de Car- 
reia.II.f9. dtCognerhala. H. /9. 
Cell.T Brierifis. H. 73-. de Chalo- 
cheto. II . 61. S. Martini de Com- 
burnio. II.Si.de l* DattfinayeJ II. 
iir.de Dtogonisfbnte.il. 61. B. 
MariacdeDurelina.H. St. Fifcan* 
nenfe. II.17. Florentinenfe.H.i 4 o 
S. Florentii veter» di&um Glon- 
' nenfe monafterium. II. tji. Fk>- 
riacenfe. 1 1 . ifi.de Fontibus.. II. 
6 r. Fuicardi montis. 1 1 . 6r. de 
Fuonefio. II. 6i.de Fttrttm. II. J5. 
S. Andicar de Goffert. II. 61. de 
Molanda. II.^i. de fareval. II.61. 
S. Laurentii Bituricenfis. II. 1-31. 

- Lchonenfe. II. 83. Limcoiltr.il. 
61. Monaft.S% Maglorii Parifienfc. 
11.83-. ab Hugone rege fundatum. 

II. 7. Monaft. de Man. II. /9.61. 
S. Mauritii Remenfts* II. 8i-. de 
Neth. K.f 9. 6 1. de Quarraria. il. 
61.de Pultuna. II. 61. de Quo- 
quofala. II.61. Rotoncnfe.il. 1-9. 
& fttj. S. Salvatoris de Landis. II. 

III. Savinienfis fundatio. II.J3. ei 

- abbatixmulcefubjecfce.il. /9.61. 

S. Sergii Andegavenfis. Ii. a>7. S. 
Silveftriin Monte Sorepte. II.13S. 
de Strafort. II. 79. 61. de Stti- 
neshenai. I I.f 9. S. Taurini Ebroi- 
cenfe. II. 16. de Trappa. II. 61. 
S. Clementis de Tyrunhel. II. 61. 
dc Veteri vilh. II. 61. Villare Fifi- 
cannenfi datum exigitur in tnoaia- 
lium ccenobium. II. 16. S. Crucis 
drVicicio. ll.84.-8/. 

Monetam facere extra monctasRoto- 
magc:ifts dc Bajoccnfc* non licet. 
1. 118-. * 


RERUM 

Monialium numerus in Monaft crio> 
S. Laurentii & fcde apoftotica prx» 
fixus. II.131. 

Moniales exire non permittantur. I. 
•X4ivdepofita non accipiant. L141 

Montis-rebellis conftru&io II. 18. 

Mortis imperium quam difiulum. I. 
xjv Mors femper moritur. 1. 9. 

Morvannus Vcnctenfis.epifcopus. II. 
4 h 

Mulieres ad purificationem tempore- 
incerdi&mon admittendx. 1 1 . 9 1. 
m domibus (itis non patiantur pref- 
byteri. 1. 148. ad ferviendum mo- 
nachis nullibiadmitcantur.I.304. 
nec eis loquantur tefte noa prxfen- 
te. ibid. 

Munera ab officialibus npn accipien~ 
da. L 14 j. 

Mutuum i monachis quomodo poffic 
contrahi. L 300. 

Mutuum accipere moiuubis illicitum. 
1 . 141. etiam prioribuY ibid. i Jju> 
dxis-etiam abbatibus. 14 1. 

Mutuum ultra fummam ab epifcopoi 
taxanda mnec fine fratrum licentia 
abbas non accipiat.. L 141 

N. 

N Am n b t £ m 91 9 cleros miflunt 
4 fummo Pontifice epifeopum- 
recipere recufati. 1L 14.. 

Nafcimur ut Deum pervigili ftudio 
quxramus. I.i. 

Navarri regis traftatus pacis initas- 
cum Rege Franci*. 1 - 1 . 13 1... 

Negotiatores clerici compescendi. I. 

. 139. 149. i6>4- ' 

Nicolaus abbas S. Audoeni. I I . 1 4&* 
Nicalauscardinalis diaconus-SL.Marix 
in Cofmedim.. 1 . 166*. 

Nicolaus dedhis in- epifeopum Brio- 
cenfem fiuSfce cum defcdlu da fe- 
clc dioni rcnunciau I- 174 

Nicolaus. 


Digitized • v^oogle 



- ET Y RR 

JCcehuMpftpft L \.*9. 7i.8l.87. Ijfj. 
T urenenftm ccclcfiun Britannia* 
metropolim agpe&Cr L ?/». 

Nicolaus papa H. ( 

Nicolaus papa IU. ceoccdit archiepif- 
- «opoTucooenli cetiabeoem unius 
praebenda in JUAMsnfidc Dolenti- 
ccdefiis. L 18*. ejus obitu*. I.187. 
Niellnr vieecomcs. &$$. 



Nigellus epifcopus HeUmfw. I. 81. 
Nivardus monachus Clatmllcafis S, 


Bernardi frater. . I.44. 

Nomen fuom nomini papae prrpo* 
fuifle in epiftahi 6» rcdargmtUf 

■ Salomon rex Britonmn.1. 4 6k liem 
. Fcftiniamis Dolehfi* cpifcogus. 

- 4 . 7 - ’ 

NoaoiaumDotnini explanatio. I. 35. 
Nommoius-dux Britonum. £39.41. 

. monaAenum S. Florendi evectic.U< 

- a.71. _ . 

Normannaa dida Francia. II. 239. 

Normanni gens bdlicUfa Sc ftdiApo* 

. ftofioaedtvoca. II. 2$. genspet&da. 

Lixf. Romanis invifa. Il.aa. S.JFIo- 

• rentii monaftecium depopulantor. 
II. a/ 1. Fioriacen(e.-/6<d. Turonis 

• deleti meritis.- StMaiUmi. 
Normannoram antiquae 'xonfuewdir 

■ nes Sc juftitir. I.t i 4 , 

Novisiis prxdicentor dura&Afpcra.Ii 

i 9 7. Regula tere» in aono legatur 
. & exponat ur.^«W.. imllA aemnurt 
tatur adminiftratio^- ibidi -pr>(fc sn- 

• nuam- probabooem profcflionem 
faciant aut recedant, tbtd. ante 

1 ‘ ' annum *vi«inon*rcdpiamur. ibict. 
Nuptias publice- celebrat Johoneus 

■ Dolentis «pifcepuvl. jj. Naptraf 
•contrahentibus monachia in ft>Jo 

morte indulgentium. . L1J7. 


•* 


B O R ,17 Mi 

a 

O Bedibhtia virtus perfceka. 

I. p8. ejpscommendatio.il, - 
ao. ei nihil prxferendum. II. 19. 

. Obedientis qu derogat , Chriftq 
. ipfi derogat. II. x o, 

©bedientiam interventu faecularium 
. depefecns, illam noa obtineat nec 
. aliam. 1. 197. 

Obedicnttarii infirmi quid debeant 
. ficere. I.298. 

Oftavianus antipapa. 1 . 2J7. 

O^avianus cardinalis. II. do. 

Oftevianus diaconus cardinalis* I. 8 h 
. 83.88* 

Odavianuscardinalis preffijtfer, I.pz. 
Q&avianu* Ofiienfis Sc Velletrepfis 
. epifoopus. I ad/. 

Oculi quaue mortificandi. I.9. 10. ex 
oculis nafeitur amor. 1. 13. 

Odium. 7 278. 

Odo aj&bat Corbeicnfis. 1. 219. 
Odo abbas Major is-monafterii. 1. 231. 
Odo. abbas S. Martini. I. 211. 

Odo archiepifcopus Rot&magenfisi 
H. 118. 249, 2/Q. 

Ode cardinalis. IT. jS. 

Odo cardinalis diaccmur. I. 81. 88. 

Odo diaconur cardinalis S. Geo-gij ad 
. yelumAweqtp* • I* 9 *• H-$ o. 4 >* 
Ode diacontu cardinalis S. Nicolai in 
. cateere Tulltapp- I. 92.lt. 6 y. 
Ode comes Henrici regis frater.II. 2/. 
QdoepiftopusBajoccnfis. 11.241. 
Qdo epifeopo* Bellovacenfis. I.u o . 
@do de Porco mortuo. 11 . jp r. 

Officium divinum i monachis rite 
. r loAebcondquv J.* 9 f; quomodore* 

: citandum. I.i do. in munitionibus 
tc turribus non celebrandum. Iijp 
. tempore interdidi quomodo' ce- 
. Icbtaudum. . , 11 . 90. 

Qldrgpr us Tarraconenfis archicpif- 
CQfiflS; 1. 7 d* 

Ccc * * 



Digitized by 


Google 



Oleum facrum caute cuftodictidum. 

I . 1 6o 

Olivcrius epifeopus Oolcnus. i* 115* 
iij\ 116. ijo. # . 

Olivcrius de-Montefbrtr. Ii 9‘o. 

Oido.B. Mari* regalis; 11- ttl. 

Ordo clericalis curialibus non dandus. 

II. t3 y. Ordinibus (acris qui ini- 
tiandi.!. x 4 o .Ordinare juvenem i» 
epifeopum recufac Gregorius VII.' 
papa.I./8.;9.0rdinum fufeeptio- 
nem quxnam impediant. I. x%.' 
Ordines i proprio epifeopo recH 

* piendi.1. 144. Ordinationes mona^ 
' chorum-U-J o -J »• ab abbate fiaft*. 

l./i. Ordinati fimoniacequomodd 

puniendi. 1. 187. eorum Ordina-* 
tiones irrit*. 1- 1 j 7 • 

Ornamenta Ecclefix fint bonefta. 1. 
1 ) 9 , nitide confervanda. I.x6i. pi- 
gnori non ohligentur. Li 66 i 
0(bertus abbas. I.114. 

Oftia (jufpcfta in monafterusobftrtietv* 
da. • - - i. i+>; 

V. / 

P A.ct a intfcr Franci* Sc Angjlix 
regep. II. 207. > variis Franci* 
principibus juramento confirma- 
ta; . II. an. 

Pa&a cum Scotis inita cortfervat Jo- 
hannes rex Francorum.. II. »«x. 
Pallium pontificatus plenitudo. 1-73* 
arcbiepifcopalis potcftatis nota. I. 
yj. fine feripto non datur. I. 40. 
PalliumFcftiniano Dolenfi antifti- 
ti mittere recufat Nicolaus papa. 

i- 44- jx* ’ r 

Pallium Dolcrifi epifeopo conc ellum. 
I.60. 66 . illud ei primus indullit 
Gregorius feptimus. I. >4/* «l* 1 
Eveno epifeopo illud dedit, f 9 • 
Baldrico concefTum quibus die- 
bus deferendum. I* 7 4« 

Pxndulfus cardinalis» f-&S • 


ut Ktnf 

Pardulus epifcopusLimdtuiettfis.f.-cfS 
Parrochialis mifla. • ; 41. '6-4. 

Pafchalis papav 1. 77. IL 43. Gerar* 

- dtitriEngolifmcnlcni Sedis Apdfto- 
: lic* legatam IftGdllia creat. 1. 73^ 
‘Pallium Baidriieo Dolenfi archic- 
■pifeope concedit. ‘I. 74. 141. 17/. 

• monachis Savinicnfibus tempore 

• interdidi divina celebrare permittit, 
II. y y. 

Paftores quam (olli citi ede -debeat 

• circa gregem. 1. 7 4. 

Paulus archiepifcopus Rotwmagcnfis. 

• I.118. 

Pax commendatur. 1. 17. 

Peccatoribus non favendum. 1. 137. 

1 ad epifeopum quinam remittendi i 

• -confe flore.- L174. 177. 

Peceatum die fefto aut jejunii com- 

<fni(Tutnm»jus.I.i7*. Peccata car- 
nalia quomodo vkanda. I. 17/. 
Pcnfiones ab ecclcfi is rcligiofi non ac- 
cipiant. I. x 34. Penfione* ipnora- 

- cibus mouafteriis fblvt fblme revo- 

• xentur. • ^ h i+9. 

Peregrinationes fine epifeopi licentia, 

I. x/o. 

Petroni lia abbatifla Fontis-Ebraldi. II. 
.70.- 

PctrUstbbas Butenfis^ II» 7 f* 

Petrtt* abbas Gluniacenfis. I.81. 
Petrus abbas S. Sergii. 1.131. 

Petrus Alencoaius in Anglii obtes. 

II. 191. 

Petrus archiepifcopus ILatamagenflsv 

- II. i$f. 148-» i' 

Petrus archiepifcopus Tuusnenfis. I. 
176. 19J..I-pd. 

Petrus cardinalis diaconus S. Mari* in 
via lata. 1.89. 

Petrus cardinalisprefbyter. I. 81. 83. 
Petrus cardinalis prcfbytct S. Cecil»*. 

Petfus de Curti niaco. II* a£x« 


Digitized by LjOOQle 


ET ^ERKy&tm.I 


TEthii«p»(topusP<irttiertfis. E*S/I 
Petras ptior B.M. de Garhsite. 'I.81. 
PetrtiS (acri PakaiScrimariUs. 1 . 70, 
Ffcttede Vehit» ; <{hftopa*feido^ 
• 7 fis^fedbis., . 1.185,184. 

'ctrtti Ugnkio. >■ - •*. tuly I; 
S.PhiHberci corpus T omudum tranf- 

• latum. ' • II. 15 iJ 

Philippus epifcopus Aureliancnfis. L' 

*T4- 

Philippos epidtopusBajoctnfis. €.8xli 
'Philippus Francorum rex. I. HJ. iji. 

'II. 43.4 5 . 9». ,f - i 

iPhil jppus filius Ludovici Groffi Remis 
coronatus. En/. 

Philippus Auguftos rex «Francorum 
proTuronenfi archiepifcopo «cer- 
<edit apild Summum Pontificem ia 

• caufa Dolenfi. ' • I. »04.'. 

Philippi regis epiftola. ad Eduardum 

regem. II. 118. 

Philippus dux TurOnenfis obfes ia 

- Anglia. • II.18/. 

Philippus "Navarne. i Francis captus. 

II. 140. Philippo Navarrar domi- 
nia omnia reditura i johanne Re- 
ge Francorum. II.18a.19/. 

Philippus regis Francorunr filius in 
pugna Pi&avicnfi captus ab An- 

• glis. 11 . 1 91. 

Pippmus rexFrancof um. II. 138. 

Pucina jnxtaakare. I. itf/. 166. 
Poenitont a confit enti quomodo im- 

- ponenda. 1. 175. publica pro publi- 

co peccat» , occulta pro occulto L 
174. intiraps non imponenda..I. 
i5S; T' l - • 

Pollutio no&uma. I. 17/. 

Pontivom coihttum Anglii tradit re*'. 

Johanties. II. 181. 18 8. 

Potcianus comcsin Angtiaobfcs. IL 

• ifz* 

PrtcbertdsE collr tionetn in Redcracnfi . 
& Dolenfi ecc efiis archscpilcopoTu- 


ronenfi concedi! NicolaUs IU, papa. 
-T.iSi.’ 

Praedicationis officium commendatur. 

• f> Li$8. 

Prsdicottrttsb epifeopo mittendi. I. 

264. in cathedralibus 6c conven- 
< tualibusab.epifcopis cotfffitUendir 

• L-140. 

Praefationes ad mifTam decem.X.i 4 /> 
Prarlcriptio pod annos polTcffionistri- 

- grata- II.141. 

Piwtextati archiepifcopi Rotomagen- 

. fisgtda. II. 1)6. 

Prcciim vota non phaterx verborum . 

anim abus pro funt. II. 66. 
Prefbyteri corpore &c mente jint cadi. 

I. aS8. bonum fubdicis pixbeant 
exemplum. 1. 2,8 8 . domi fecum fe- 
minas habitare non patiantur. I. 

- 148. filios fisos fecum pe habeant. 

1. 16). eorum hab tus quals cllc 
debeat. I. i/8, venientes ad fyno- 
dum quid: 4 cbeant facere. I. 2/7. 
farculo XI. quam rari. II. fo. 

P-nimde officium qtlo mpt|o perfolvant 
canonici regulares. . h.)o6. 

Principis boni cd datuta Romana: 
ecclefue fer vare. • 1.8/. 

Principes Anglisdati obfides. II. 1 92. 
Principis in Piidavicnfi pugna ab Afi- 
glis quinam capti. »#/. • 

Priores i prioratu poliunt amove, i. L 

- *5>S< fine licentia* abbatis vel epif- 
. copi tauiuum ultra 6 o. (olidos non 

accipiant, nec umquam i Judaeis. 
LiV- quater in anno faciant corn- 
. putum. I- ij6i coram fratubus.in 
capitulo. 1.242. 

ioratus conventuales (olis prcfby- 
tcr is dentur. 1.297. in prioratibus 
conventus redituantur. 1. 14;. nec 
tn.eis minuatur r umerus monacho- 
rum. I. .2/5. eorujn reddas quo 
. inodfi expendendi. L 1/ 2 . 


Digitized by 


Google 


IN D E 3t /HE'R ijtt 

Proclaraatio. V.Clamatio. RarmaMus epi&opOf. XI. 177 

Procurationes in prioratu <te Torta- RtH»alduspa$>x notarium 

valle archkpitoofns de epiffcopi# Ramaldas vicecopes. II. 174. 

non debitas. Il.fl9- Raiofrttlu* wckif^pi&9gas Rotao»*» 

Profeflb epifcopi Ungin matam* bi . gcnfit., . U.rj7^_ 

118; Rainovuardus aroBiepUbopot Roto» 

Profcflion» apud. canonicoir egulares • roagcnfit. . II. aj8>- 

emittendx ritus. • L )46* Ranrrius cardinalis prelbyter- {.85.. 

Proprium quid fir. It. 3 01. Proprietas Rknitandtts Mt&cpikopU* Rotoma- 
damnata, 1.300.30 i. I mo ni ali b ns. geniis. UU*7. 

- expellatur. I. 148. 149V Proprie- R* Bfcrgandionutft dax impadicBl. 

tarii excompimic^ndi fingoBs an-' . 1L %{. 

■ nis in Dominica Palmarum., tjon.. Referio I monachis extra refefto- 
•pTOvidentia Dei in ho mines- L. 4..' . ' riuna non lumen d*. 1. 19 8.obfix , ~ 

Proximi diledio commendatur- L C.. vandain refe&ione. I. 31/. & fuj. 
Piudenttus epifcopus Trecenfi».I.ii8- Rxfbnnationi praepotwndac per ion*. . 
Pberi & puelle in aaoaaftetti» non ib- 138. 
ftruendi.l.141. nec rocipiendi.1. Regtnaldu*abbm$.Andoeni.n.i49‘ 
fif. Regmaldus archiepifcopu* Turqoor*- 

Pulcritudo vukus humaniquam-Rbi- w- L 19 1. 194.. 

lis. Ii ia. Reginaudus camerarius. II. 78. 79,. 

Qi_ ’ &cgukS3enedidk xnUiaclc^s pras*' 

Q U^storis «lewbolynarum- .itabitur judicio. I I. tu 

I.164. Remcfarosopifoopns; Noviemcofis- 

(jnerimoniam apud extmtMQ» dspo*i Exla. 

nens canonicus regularis ut pu- Reirmldns abbas Aaifo’enG$. II.4-- 

niendus» I. jad- Religiofi aliquid ex eeclefiis perci- ' 

Rk pientes onera luft ineant epifcopalra' 

R Adulfu ^archidiaconusRe- feu «rcbidipepnali*. . . 1.1/3. 

doneofrs, 'H. 7/— Reliqui» extra thecam non extrahen- 

RadnlfusdcBalgenriaco. ■ ■ H- 7 . 4 ». £1163. tmjvcnctaexpoaendx- 
R-idu!fus conftabularius.. H: 78. 7 9; ' . $hid.. phUi€e nqn exponendae line 

Radtffas Filgerienlu- I. 9 8. IX. 39.. pontincisRomani onfloruate. tiud. 
monafterivSavinictdis fundator -H. a laicis non tra&andx, ibid. 

Si- Remcdiuscpifoopu* Abrisoruenfis. I- 

Radulfosprior dteGelfis- l-i«3- .118. . . . : . : yi , . 

Radutfu></e RcvvhaI: fli-149. Rcmigius arcHiepifeopos Lugduota* 

Radulfiis V ieeeeme» CenoQaaneniis. l»i .[ 1. 38.- 

II: 17- Remigras: aifehiAp&opu» , Rotpqao- 

Raimundus arehiepifeopt» Toleta- genus. II. aj7. 

nus. - L8e. Relidentia. X. Reddentia ab- 

Rainaldus abbas Anilolenfis. 1. t> batum» * 1,304. 

Rainaldusdc Gaftto-Gunteri» 'prior Rjeftacutio^quomodo Eaolenda.I.a.?^ 

• Canfoti- • • JLxju.. •. JL7&... • .. . 

Relloaldus 


Digitized by 


Google 



Reftoaldus epifcopuj Dolenfis,- 1 . 48. 
Refurre&io carris variis exemptis 
commendatur. 1.8. 

Ribaudorum tonfiira, 1 « 143. 

Richardus abbas Sagientis. 11.244. 
Richardus abbas Savignienfis. 1 1 . 61. 
Richardus I. comes Nor mannorum. 
II. 14. 17. 

Richardus 1 1* comes Normannorum. 


I. «7. 

Robertus rex Francorum, II. 139. 
ejus diploma pro monafterio S Ma- 
glorii. l!.6 

Robertus rex Scoti*. 1 1 . i a 4 ’ 

Robertus de V itreio. 1 . 9 8.* 

Rodulfiis archicpifcopus Biruricenfis. 
I. 38. 

Rodulfiis archiepifcopus Remenfk. I. 


ET VERBORUM. 

fts. , 


1 1. 16. 


Richardus de Haricuria. 1 1 . 1 6 1 . 
Richardus de Pira ele&us epifcopus 
Trecorenfis. I»i9/. 

Richardus prior Savinientis. II. /6. 
Riculfus archiepifcopus Rotomagen- 
fis. 11.139. 

Rigmaldu» de Gowllon. II. 131. 

Rituale habeant finguli prefbyteri. I. 
161. ' 

Robertus abbas S. Florentii, II. 1/ 6. 
Robertus archiepifcopus Rotomagen- 
tis. 11,137. 139.141.188. 
Robertus archiepifcopus Turoncnfis. 


1. 113. 

Robertus cardinalis Gebennenfis. IT. 
184. Andos in tui auxilium vocat. 

i8j. 

Robertus de Corchon cardinalis quod 
faveret convertis Graaditnontenfi- 
bus ab Innocentio III. iircrepatus. 


H.9J. 

Robertus Coillarville. II. 146. 
Robertus comes Normannis. 1. 116. 
II. 17. monaftcrium Ebroicenfe 
S. Taurini Fifcannenfi fubjicic. II. 


»5* 

Robertus epifcopus. II. 16. 

Robertus epifcopus Briocenfis. I.117. 
Ii7 ‘ 

Robertus epifcopus Cenomanentis. I. 
110. 

Robertus Fulgerienfis. II. /7 . 

Robertus de Lerris. I I. 143. 146. 
Robertus prior S. Albini Audegavcn- 


7 *. 

Rodulfiis archiepifcopus Turonentis. 

I. 61. 68. II. 43. queritur de 

conceflb Dolenfi epifcopo honore 
pallii. I. 61 

Rodulfiis diaconus cardinalis. 1.91. 
Rodulfiis rex. I.114. 

Rodulfbs Vicecomes. I.98. 

Rofredus de Puteaco. II. 161. 
Rollandus cardinalis prefbytcr can- 
cellarius. , 1*91. II, 63. 

Rollandus de Dinano. I.98. 

Rollandus epifcopus Briocenfis. I.n j. 
116.117. 

Rollandus epifcopus Dolcnfis. 1,66. 

68. 81. 84. 8/. 87. 89. if 7> kju 
R oilo Dux Dariorum. II.139. 

Roma venalis fi cmptor&n invenerit. 

II. 36. 

Roman* curi* detrahitur. II. 1 01. 
Romana lingua pro vulgari & ma- 
terna. I.u8. 

Romanus archiepifcopus Rotomagen- 
fis. II.137. 

Romanus cardinalis S. Angeli Sedis 
Apoftolic* Legatas. II. 98. 104. 
Rofimunda de Blaru. II. 160. 
Rotandus Vcnetcnfis epifcopus,II.7 /. 
Rothadus epifcopus Sueffionenfis. I. 
1*8. 

Rotgerius Cancellarius. II. 9. 

Rotomagenfis archiepifcopus in ecde- 
fia S. Andocni confecrari fblitus. II. 
»43. Ibidem celebrare Iolce in fefto 
S. Audecni- 441. 

Ddd 



INDEX 

Rotonenfe monafterium juris Ecclefix 
Romanx tres ei aureos annuatim 

perfolvit, II.r9.51. 

Rotrodus archiepiicopus Rotomagen- 
fis. II. 148. 

Rupclla ab Anglis capta. II. 119. Ru- 

pellam Anglis tradendam imperat 
Rex Johannes. II. 17/. 194. aut 
ejus defedu Ducem Turonicum. 
II.18/. Rupellam Anglis tradi im- 
perat Caro.us Dalphinus & regni 
Regens. II. 104. 

S. 

S Acramentis exhibenda reveren- 
tia. 1. 1/9. gratis conferenda. I. 
18/. 

Sacriftix a gnata aliis ufibus non 
debent applicari. II. 75 . 

Salomon dux live Rex Britonum. I./0. 
1/4. fidelitatem jurat Carolo regi 
Francorum. 1 . 40 . cur rex appella- 
tus. ibid. pallium pro FeftinianoDo- 
lenfi epifeopo petiti Nicolao papa. 
I. 44. fada ei monita I concilio 
Tullenfi apud Saponarias. I. J9, re- 
darguitur quod feribendo papx 
nomen luurn illius nomini prxpo- 
fiierit. I.46. 

S. Samlbn archiepiicopus Eboracenfis 
in ecclefia Dolenti cum archiepifeo- 
palibus infigniis miniftrat. I. 1/8. 
ejus corpus Aurelianis. 1 . 1 o /. 

Sanguine Dominico in terram deci- 
dente quid agendum, I. 1 66. 
Sa varicos prior Villae Dei, II. 7 o. 

Saviniaceniis ccclefia Majori- monafte- 
riodata. II. /7. 

Savinienlis monafterii fundatio. II. fj. 

multos habet viros dodos. 1 1 . / 7 . 
Scotix regno renuntiat Eduardus rex 
Anglorum. 1 1 .11 4. pada cum Sco- 
tis inita confervae rex Johannes. 1 1 , 
ita. 

Secretum de didis & adis in capi- 


RE RUM 

tulo. f . Jit, 

Sepultura in monafteriis.II.ji. mona- 
chorum extra monafterium. II. 7, 
tempore interdidi quo modo fa- 
cienda. II» 91. 9». 

Seres «fiatici populi. 1. 4, 

Serio abbas Savignienfis. IT. /8. /9. 
Severinus papa. - I.4K. 141, 

Severus archiepifcopus Rotam* gen- 
fis. II. ij/. 

Sigebertus rexFrancorum. II. 1 j 6 . 

Sigo abbas S. Florcntii Salmurienfis. 
II.1/ 7 . 

Silentium in quibus monaftecbruoa 
locis fervandum. L 196. apud ca- 
nonicos regulares quam feverum, 
I.ji/. 

Silvefter archiepifcopus Rotomagen- 
fis. II.13/, 

Silveftri Budi elogium. II. 16 8. Vido- 
riam in Germania referr.17 o. Ave- 
nionem venit: inde in Liguriam 
tranfit.171. rtbi hoftes cedere cogit. 
171 . Bononiam capit. 174. Ro- 
dulphum papx obedientem facit. 
18 i.Hoftcb fugat Sc Cda nam civi- 
tatem expugnat. z8/S. Romam ve- 
nit. 188» 

Silvefter epifeopus Redonenfis. II. 4 1. 
Simon dcBiicy. II.149. 

Si mon comes Ebroiccnfis» II. 78, 

Simon epifeopus Briocenfis. I. 17^, 
177. 181. 

Simon Lingonienfis magifter Ordinis 
fratrumPrxdicatorum miftuslpapa 
id negotium pacis inter Francos 
& Anglos tradandum. II. 17 6. 
Simon de M Mlrepaft, H..77. & 
Simon de Ncalfa. II. 77 . &feq. 
Simonia damnata.I.12/. 149. 4 prin- 
cipibus Britannis extinda. I. 6t. 
Simoniaci 4 facris minifteriis repellen- 
di. 1. 15/. Simoniace ordinati quo- 
modo puniendi. I.187. 


Digitized by v^oogle 



“ET VERBORUM. 


Societas lx>nbram -operam quo ritu 
concedenda. I. ju. 

Sponfalia quomodo contrahenda. I. 
181. 

Statio in craftmoPafch*. H. 43. 

Statuta Synodalia memoriae commen- 
danda. r.191. 

Stephanus abbas S. Johamris Carao * 
tenfis. 11. 64. 

Stephanus archiepilcopus Cantua- 
rienlis. II. 90. 

Stephanus cardinalis Apoftolicae Sedis 
legatus. I. /b. 114. 

Stephanus cardinalis legatus in Gallia. 

I.114. 

Stephanus comes Britannis Dolen- 
fem epifeopum expellit qui conle- 
crationcm ab archiepilcopoTuro- 
nenfi acceperat. I.izo. 

Stephanus epilcopus Dolenfis. 1 . 17 7 - 
17%. 

Stephanus epilbopus Rcdonenfis ex 
abbate S. Florenti». 1 . 127. 

Stephanus pater SnunaeVicecomitiiTx. 

. 11.17. 

Stephanus Parificnfis. II. 149. 

Studeant clerici in Theologia. 1.147. 

Sublcriptio abfontium ia conciliis. L 
119. 11;. 

-Suffragnnei Turonenfis ecclefix pro- 
celtionalitcr recepti Andegavis in 
ecclelia S. Albini. I. »17. 

Suffragia pro defundis canonicis regu- 
laribus. I. 313. 

Superbia quomodo punienda. 1 . 180. 

Su {penius celebrans perpetuo depona- 

. tur. 1.139. 

S ynodum qualiter ingredi debent pres- 
byteri. I. a/i. 

T. 

T A B b R.MA clericis prohibita. 

I.x/8. 

Taurinenfe monafterhim Filcannenfi 
fubjeltum. U* etf . 


Terrena ante Deum caenum lint fc 
fbrdes. I. 3. Terrena omnia quam 
■caduca. L 11. 

Tertiae officium quo modo perfolvant 
canonici regulares. 1*307. 

Tefcelinus de Monte rebelli: II. if . 

Tcftamenta coram facerdote facien- 
da. I. 14/. 189. clericorum qualia 
efle debeant. I. 1-91. Teftatorura 
voluntati parendum. 1.190. Inte- 
-ftatoram bona ad epifcopos defe- 
renda. I.i 91. 

Tetbaldi comitis illegitimae nuptiae. 
II.AJ. 

Teqtboldus epilcopus Lingonenfis. L 

118. 

T euchelinx dotalitium. H. iu 

Theebaldus archiepilcopus JRoioma- 
genfis. II.148. 

-Theobaldus comes. 1/6. 

Thcobaldus comesBlelenlis. II. 7 / .7 6 

Theobaldus de Ponceio epilcopus 
Dolenfis eledus. I. x8tf. Romam 
proficildtur de criminibus libi ob- 
yedis refponlurus. 187. petit con- 
fecrari ab archiepilcopo T uronen- 
fi. 1. 187.18 9. occupatur regni ne- 
gotiis.ioo. ejus obitus. I.i 91. 19 4. 

Thcobaldus prior de Nantolio- II. 81. 

Theobandus dapifer* II. 78. 79, 

Theodoricus abbas S. Albini Aodega- 
venfis. II. 18. 

Theodewinus cardinalis epilcopns SI 
Rufinae. 1. 81.88. II. jj. 

Theodoricus rex. 1 1. 1. 

S.Thomae archicpifcopi Cantuarienfis 
fepulchrum v ditat A. Veronenfis 
epilcopus. 1. 171. 

T hornas cardinalis. I. 81.83. 

S. Thuriavi archicpifcopi Dolenfis 
corpus apud S.Germanura & Pratis. 
I.10/.143. 

Tiarmailus archiepilcopus Dolenfi% 
1.141. 


Digitized by v^oogle 



INDEX 


Tintinnabula in capella Bclfbrdii fieri 
permittit epifeopus. II. 64» 

Tolofanuj comes «communicatus. . 
II. 10/. 

Tonfdra clericalis. 1. 14/. 

Tortavallis prioratus m dioecefi Bajo- 
ccnfi. - 11.5)9. 

Tradatus pacis Francos inter Sc 
Anglos apud -Brctigniacum perae* 

. tus demum, corredus apud Cale* 
tum. II. 1S6. & fet/. 

Tradatus pacis inter Francix & Na- 
. varrx reges. II. 113. 

Trccorenfis epifeopus folvitur ab 
obedientia promifia ecclefix Do- 
lenfi. 1.84.161.- 

Turgifius Abrincenfis epifeopus. II. 


5 4 - 

Turoncnfis ecclefia metropolis Bri- 
tanniae declarata. I.41. 46.48./X. 
•ejus privilegiis confidit Gregoiias 
YII. pallium concedens Dolenfi 
cpifcopo.L 6 o. 6 i. ejus jura tuetur 
Nicolaus I. papa. I. 1/9- I tem 
Johannes. Leo papa nonus. ibid. 
kem Gregorius feptimus. 1 . 160. 
Item Urbanus fecundus. 161. Lu- 


cius fecundus. 161. Eugcnius ter- 
tius & Anaftafius quartus. 161. 
Alexander tertius, n o. Turoncnfis 
archiepifcopus Dolenfcm dioecefitn 
folemniter vifitat. I >6}. 

Turonicx civitatis Pontia conftrudio. 


II. a/. 

Turftinus Eboracenfis archiepifcopus. 
L 76. II. /6. 

- . V. 

V Agari extra clauftrum mona- 
chis non permittatur. I. 3 o 5'. 
Valcmmicnfis comes in Anglia. I I, 
191. 

Vanam gloriam fuperare praecipuus 
latoc. Lifc 

Ubaldus cardinalis prefb/ter. L&i. 


RERUM 

Ubaldus epifeopus Sabinenfis. I.69. 
Veronenfis epifeopus vifitat fepul- 
crum S. Thomx Cantuarienfis ar- 
chiepifcopi & poftea intereft con- 
fecrationiDolenfis epifeopi i Bar- 
tholomso T uionenfi archiepifeopo 
. fadse. I..171. 

Veftes canonicorum Regularium. I. 
514. monachorum fint viles.I.i48 
ftio tempore dentur. I. 300. quales 
. «fle debeant, ibid. veteres pauperi- 
bus dandae. 1. 303. 

Viaticum in morte nutnquam dene- 
gandum. 1. 137. 

Vicariis quinam affignati reditus. I. 
z/i. Vicariorum numerus non 
minuendus. ibid. 

Vidor papa fecundus. II. 241. 
.Vidricius archiepifcopus Rotoma- 
genfis in curia regia cumlnnoceri- 
tio papa nutritus. . II. 13/. 
Viennenfis ecclefia tres tantum fuf- 
. fraganeos epifeopos habet. 1 1. 71. ~ 
Viennenfis epifeopus de multis crimi- 
nibus accufatus. II .71. 

Vigiliae in ecclefiis nifl in feftis non 
faciendx. 1.144. 

Villarenfc monafterium Sandimonia- 
lium. II. 1 6* 

Vincendus archiepifcopus T uronen- 
fis. L 176. 177. 178.179.. 

Vifus. mortificandus. 1. 9. 10. 

Vita duplex homini data &Deo. I. *. 
praefens quam brevir.^/d.Vita epif- 
eopi fiibditoram fit regula. I.74. 
Vitalis abbas Savtgmeufis.il. /3. //. 
Vitia feptem captalia. I. 17. 

Ulgerius epifeopus Andegavenfis. T. 
81.131. ejus verius de Marbodo. 
II.67. 

Voluptas brevis poena- ipfr debita per- 
petua. I. n. 

Vomitum per ebrietatem faciens trS- 
. bus diebus fine carne & vino je- 
junet» 


Digitized by v^oogle 


I 


junet. 

Vocum eundi Romam adimpletur vi- 
fuando reliquias S. Leonis papae 
III. ad Salomonem Britonum du- 
cem milfas. I. /i. 

Urbanus papa fecundus. I.83. 8 6. II. 
6/. pallium Dolend epifeopo con- 
cedit. I. 66.1/4. mandat bona 

. ablata Ddenfi.EccIcfae reftitui. I» 

. 6 7. fencentiam ad verfus Dolenfem 

pro Turonepli profert. 1 . 60. 80. 
confirmat fententiam inDolcnfem 
epifeopum latam. I.71. 

Urbanus papa III. hortatur archiepif- 
copumTuronenfemad componen- 
dum amice cum Dolenfi ecclefia. 
I. ii}.' 

Ufura condemnata. I. 19 1 . & fe<j. 
Ulurarii nifi fatisfeccrint non ab- 
folvcndi. I. 195. de patria expel- 
lendi. I.19 }. ecclcfiaftica fepultura 
privandi. I. 19)« 

Walerannus comes. II. 16. 

Waltcrius archiepifcopus Rotoma- 
genfis. 11.86. 

W’enilo archiepifcopus Rotomageti- 
fis. I.}8. II. 138. 

V enilo archiepifcopus Scnonenfis. 
I. 118. 

Wernarius epifeopus. I. } 8. 

Wido archiepifcopus. II. 16. 

Wido de Calvomonte. II. 161. 

Wido prefbytcr cardinalis. II. 6}. 

Willelmus abbas S. Florencii. II. 43. 

Willelmus abbas Majorismonafterii. 
Ii. 46.48. 

Willelmus abbas Tyronienfis. II. 64. 

16}. 16 7. 

Willelmus archidiaconus Rcdonen- 


fis poftea prior Majoris- eaonafterii. 
II. 48. 

Willelmus archiepifcopus Senonen- 
fis. II. 7 9 . poftea Remenfis. 80. 
Willelmus decanus de Albineio. I. 
110. 

VVillelmOS epifeopus Abrincenfis. II. 
104. 

Willelmus epifeopus Bfiocenfis inter- 
eft cle&ioni T oronenfis archiepif- 
copi ut canonicus non ut epifeo- 
pus. I. 171. 

VVillelmas epicopus Ccnomanen- 
.fis. ^ 1. 119. 

Willelmus epifeopus Pi&avienfis in- 
tereft concilio ^Claro montano. I. 

71. 

Willelmus epifeopus Pracneftinus. I. 

i}i. 

Willelmus monachus Ciftercicnfis 
eledus Dolenfis epifeopus » fcd & 
Capitulo Ciftcrcienft caftatus, quia 
contra formam 'ordinis fiifceperac 
ele&ionem. 1. 1 x /. 

Willelmus de Monteforti. I.98. 
Willelmus rex Anglorum. I. /7. 6 1. 
1 z 6 . concilio Rotomagenfi inte- 
eft. II. 141. 

Willelmus Rollonis filius* II. 139. 
Willelmus de Sonche. II. izj. 
Willelmus Taldai comes. II. 16. 

Winhcnoeus frater Benedi&i epifeo- 
pi Alctenfis. II. jz. 

VVitto archiepifcopus Rotomagen- 
fis. II.Z}9. 

Wulgrinus ex abbate S. Sergii epif- 
eopus Cenomanenfis. II. 17. 

Uxores tres hahebant quidam Brito- 
nes. I.io/. 


ET VERBORUM. 

1.17}. 


Ee e 


Digitized by v^oogle 



Errata corrigenda 

Parti 8. ttw 4. Arvum e* Simandi cerreBIent in tutu itd Side* 

'aii efiftel* fng.ioo. /^Arabum Paj. 41. rum. Ptg.+f. inntdr- • 
anno 87/. /ege anno 84 /. />4g. 1 45. /, 14. Albii* lege Co ti* m Pmg. 

»47 Z. 1/. pcrfonatui lege pcrfonatuj. /W. 14 9.1.9. habentes lege haben- 
tem. Jbid. /. ij. poffeffonem lege profewoqem. i>4r. */j. /. j. confilij 
Zege concilii» /4j. a/4.1. 4 . five /rge fine. 

Parti ll.f4g.17J. at; vtvirec ivg# viveret. Pdg. 19. Z, jo. nofcite .... 
tege nbn rkc difcrevit. P*g- aj. Z. 11. audito lege audio. Jbid. I. aunm 
Ifge lvpftra. _ Pdg. 1^4./. daoslege due$, 


1 



Digitized by v^oogle 


Digitized by v^oogle